Cái mặt


Tiểu Tử

 

 

 

 

Con người có cái mặt là quan trọng nhất. Thật vậy, nếu lấy cái mặt bỏ đi, tất cả những ǵ c̣n lại trên thân thể sẽ không dùng vào đâu được hết và cũng không c̣n tồn tại được nữa. Không có mũi để thở, không có miệng để ăn…, con người không có cái mặt là kể như “tiêu tùng”!

 

Trước khi “đào sâu” cái mặt, xin mở dấu ngoặc ở đây để “vinh danh” tiếng Việt: phần lớn những ǵ nằm trên cái mặt đều bắt đầu bằng chữ “m,” trên thế giới chưa có thứ tiếng nào như vậy hết! Đây, nh́n coi: trên mặt có mắt, mũi, miệng (mồm), má.


Ở “mắt” có mày, có mi, có mí mắt, rồi mắt mụp, mắt mọng nước, mắt mơ màng, mắt mơ mộng, mắt mờ, mắt mù…Qua tới “mũi,” ngoài “mùi” ra không thấy chữ “m” nào khác dính vào. Có lẽ tại v́ cái mũi nó…cứng khư, không…linh hoạt.

Ấy vậy mà nó – cái mũi – và “chân mày” (cũng kém linh hoạt như cái mũi!) lại được đi kèm với cái mặt để…hỗ trợ cho tiếng “mặt,” trong từ ngữ thông thường: “mặt mũi,” “mặt mày,” làm như nếu nói “mặt” không, phát âm nghe…trơn lùi, nhẹ hểu không lọt lỗ tai! Cho nên người ta nói “mặt mũi bơ phờ,” “mặt mày hốc hác,” chớ ít nghe “mặt bơ phờ, mặt hốc hác.”


Bây giờ tới “miệng” th́ có môi, có mép rồi mồm mép, môi miếng, miệng méo, miệng móm, mím môi, mếu máo, mấp máy, bú mớm, mút mấp…Đến “má” th́ ngoài “mụt mụn” chỉ có “mi một cái” là c̣n thấy chữ “m” nhè nhẹ phất phơ…Tiếng Việt hay quá!


Trở về với cái mặt. Ông Trời, khi tạo ra con người, ban cho cái mặt là một ân huệ lớn. Nhờ có cái mặt mà con người nhận ra nhau, chồng nhận ra vợ, con nhận ra cha, biết ai là bạn ai là thù v.v…Thử tưởng tượng một ngày nào đó bỗng nhiên không ai c̣n cái mặt nữa. Nếu có sống được nhờ một sự nhiệm màu nào đó, thử hỏi con người lấy ǵ để nhận diện nhau?


Chồng vợ, cha con, bạn thù ǵ đều…xà ngầu. Vậy là loạn đứt! Cho nên xưa nay, người ta coi trọng cái mặt lắm.


Có người c̣n nói, “Thà chịu mất mạng chớ không bao giờ để cho mất mặt”! V́ vậy, rủi có ai lỡ lời chạm tự ái một người nào th́ người đó thấy bị…mất mặt, liền đưa một nắm tay lên hăm he: “Thằng đó, bộ nó giỡn mặt tao hả? Tao phải dằn mặt nó một lần cho nó biết mặt tao”


Rồi, bởi v́ cái mặt nó…nặng kư như vậy cho nên khi nói về một người nào, người ta chỉ nhắm ngay vào cái mặt của người đó để mà nói. Nếu ghét th́ gọi “cái bảng mặt” (Cái mặt mà như tấm bảng th́ thiệt t́nh thấy chán quá!


Thường nghe nói, “Cái bảng mặt thằng đó tao coi hổng vô!”) Nếu hơi khinh miệt th́ gọi “cái bộ mặt” (“Thằng này có bộ mặt ăn cướp!”) C̣n khi thương th́ cái mặt trở thành “cái gương mặt” (“Em có gương mặt đẹp như trăng rằm!”)


Chưa hết! Khi nổi giận muốn… hộc máu, người ta cũng chỉ nhắm vào cái mặt của đối thủ chớ không chỗ nào khác để “dộng một đạp”hay “cho một dao” hay “phơ một phát” hay…“tạt một lon ác-xít”! Bởi vậy, xưa nay những người có “nợ máu” lúc nào cũng sợ bị “nh́n mặt trả thù,” và hồi thời chống Pháp, những điềm chỉ viên đi nh́n mặt “quân phản loạn” đều lấy bao bố trùm đầu để giấu mặt!

Con người, khi nh́n người khác, lúc nào cũng bắt đầu ở cái mặt (Chỉ có người không..b́nh thường mới nh́n người khác bắt đầu ở cái chân hay cái bụng hay cái lưng!) Ở đó – ở cái mặt – ngoài cái đẹp cái xấu ra, c̣n hiện lên “cái mặt bên trong” của con người. Các nhà văn gọi là “nét mặt,” nghe…trừu tượng nhưng suy cho kỹ nó rất đúng.


Bởi v́ chỉ có cái mặt là…vẽ được cái nội tâm của con người thật đầy đủ. Cho nên mới có câu “Xem mặt mà bắt h́nh dong” (h́nh dong ở đây là cái h́nh dong giấu kín bên trong con người) Cho nên, trên ṣng bài, các con bạc thường “bắt gân mặt” nhau để đoán nước bài của đối thủ.


Cho nên mấy “giáo sư chiêm tinh gia” lúc nào cũng liếc sơ cái mặt của thân chủ trước khi nâng bàn tay lên xem chỉ tay, để..định mức coi “thằng cha này nó sẽ tin mấy phần trăm những ǵ ḿnh nói”! Th́ ra, đời người không nằm trong ḷng bàn tay như mấy “thầy” đó nói, mà nó nằm ngay trên nét mặt!


Cũng bởi v́ cái mặt nó…phản động như vậy cho nên các “đỉnh cao trí tuệ của ta” đă nâng cao cảnh giác, ẩn mặt một cách…an toàn suốt giai đoạn đấu tranh “ch́m”và chỉ “xuất đầu lộ diện” khi toàn dân đă vùng lên nổi dậy. Và các “đồng chí vĩ đại của ta” thay tên đổi mặt lia chia để đánh lạc hướng kẻ địch, nay để râu mai thay tóc mốt cạo đầu v…v…


Họ ôm khư khư cái mặt để…”quản lư” nó từng giây từng phút, chỉ sợ nó để ḷi ra cái mặt thật nhét giấu ở bên trong, riết rồi nó xơ cứng như mặt bằng đất. Đến nỗi vào bàn hội nghị quốc tế, các đối tượng không làm sao “bắt gân mặt” để “đi” một nước bài cho ngoạn mục!


Ở đây, phải nói thêm cho rơ là cho dù trong nội bộ với nhau – nghĩa là giữa “ta” và “ta” – cái mặt vẫn bị quản lư y chang như vậy, bởi v́ hành động đó đă biến thành “bản năng” từ khuya!


V́ vậy, đừng ngạc nhiên khi thấy sau hội nghị, mới ôm “hôn nhau thắm thiết t́nh đồng chí” mà trên đường về lại khu bộ có cán bộ đă bị “bùm”hay bị “cho xe rơi xuống hố” một cách rất….bài bản, để lại niềm “vô cùng thương tiếc” nằm trên ṿng hoa phúng điếu của người đă ra lệnh hạ thủ!


Có khi chính “đồng chí” này là người thay mặt tập thể, đứng ra….rớt nước mắt đọc điếu văn! Ở đây, ông bà ḿnh nói: “Phải muối mặt mới làm được như vậy.” Thật là chí lư! Cái mặt đă muối rồi th́ đâu c̣n sợ….bị thúi hay bị śnh! Ta cứ tỉnh bơ thôi!


Bởi cái mặt nó phản ảnh con người nên hát bội mới “dặm mặt“sao cho đúng với cái “vai“ Để khi bước ra sân khấu, khán giả nhận ra ngay “thằng trung, thằng nịnh, thằng hiền, thằng dữ” v.v…Ngoài đời, không có ai dặm mặt, nhưng vẫn được người khác “nhận diện” là : thằng mặt gà mái, thằng mặt có cô hồn, thằng mặt..mẹt, mặt mâm, mặt thớt, mặt hăm tài, mặt đưa đám, mặt trù cha hại mẹ, mặt…mo…v.v…


Sau tháng tư 1975, người dân miền Nam đă được Nhà Nước “vẽ lọ bôi hề” thành những khuôn mặt … không giống ai, để đóng vai “nhân dân làm chủ” trên sân khấu cách mạng, trong vở trường kịch “Đảng lănh đạo, Nhà nước quản lư, Nhân dân làm chủ”!


Trên sân khấu chánh trị Việt Nam bây giờ, trong cũng như ngoài nước, “đào kép” tuy không dặm mặt như nghệ sĩ hát bội nhưng mỗi người đều có “lận lưng” vài cái mặt nạ để tùy hoàn cảnh, tùy đối tượng mà đeo lên cho người ta “thấy ḿnh là ai” (dĩ nhiên không phải là cái mặt thật của ḿnh). Rồi cũng “phùng mang trợn mắt hát ḥ inh ỏi” một cách rất… tṛn vai, làm “bà con đồng bào, đồng chí, đồng hương” cứ thấy như thiệt! Điểm đặc biệt là ông nào bà nào cũng muốn thiên hạ chỉ nh́n thấy có “cái mặt của ḿnh” trong đám bộ mặt đang múa may quay cuồng trên sân khấu.


V́ vậy, họ phải rán bơm cho cái mặt của ḿnh to bằng…cái mâm (mặt mâm), cái nia, để thấy họ mới đúng là …“đại diện”! Chẳng qua là họ muốn tạo thời cơ để kiếm cho cái…đít của họ một cái…ghế! Đến đây th́ vở tuồng trên sân khấu đang chuyển sang lớp “gà nhà bôi mặt đá nhau”…Cái mặt đă trở thành “một vấn đề”!

 

Để chấm dứt bài này, và cũng để được yên thân, xin phép độc giả cho tôi “vác cái mặt của tôi đi chỗ khác”!

 

 

Tiểu Tử

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính