30 năm, ba thế hệ Hong Kong vẫn tưởng nhớ Thiên An Môn

 

Thùy Linh

 

 

 

Ánh sáng từ những ngọn nến của hàng chục ngàn người đến dự lễ tưởng niệm nạn nhân Thiên An Môn ở Công viên Victoria, Hong Kong

 

Trước đây, cũng như một số người, tôi nghĩ có sự nhiều khác biệt lớn giữa Hong Kong và Trung Quốc. Ừ th́ quả thực họ đă sống dưới chế độ thực dân Anh ngót nghét một thế kỷ, nhưng họ vẫn là những người da vàng châu Á, viết chữ Hán và nói tiếng Quảng Đông.

 

V́ lẽ đó, cũng không có ǵ ngạc nhiên khi thấy người Hong Kong, tận dụng sự tự do và nền tự trị của ḿnh để hằng năm tổ chức lễ tưởng niệm cho những nạn nhân cuộc thảm sát Thiên An Môn năm 1989.

 

Nhưng sau khi nói chuyện với ba nhân vật, thuộc ba thế hệ người Hong Kong, tôi nhận thấy, có một niềm kiêu hănh về những giá trị tự do dân chủ và một mong muốn khát khao khẳng định sự độc lập.

 

V́ vậy buổi lễ thắp nến tưởng niệm tháng 6 hàng năm càng trở nên có ư nghĩa.

 

Lễ thắp nến tưởng niệm tháng 6 không phải là nỗi đau của những người Trung Quốc dành cho đất nước và dân tộc Trung Quốc.

 

Đó là người HongKong đau nỗi đau của người Trung Quốc, giống như nỗi xót xa ta dành cho một người anh em họ, người kém may mắn, bất hạnh và đau khổ hơn.

 

Người Hong Kong đau nỗi đau Trung Quốc

 

Mùa hè 1989, Kit Chan đang học năm cuối đại học tại Anh, khi ở nửa bên kia thế giới, những sinh viên đồng trang lứa với cô đang quây kín Quảng trường Thiên An Môn.

 

Dù vậy Kit theo sát mọi diễn biến ở Trung Quốc qua chiếc màn h́nh TV nhỏ, từ lúc diễn ra lễ tang của Hồ Diệu Bang, đến lúc lễ tang trở thành một phong trào sinh viên lớn và cho đến lúc phong trào đó bị dập tắt trong máu và nước mắt.

 

“Tôi nhớ rất rơ, [sau khi biết tin] tôi đă căi nhau rất to với một người bạn. Cậu ấy có vẻ có nhiều cảm t́nh với chính quyền Trung Quốc. Trước cuộc đàn áp, cậu ấy bảo đảm với tôi rằng chính quyền sẽ không dùng vũ lực, rằng hăy có chút ḷng tin với chính quyền. Trước đó khi chúng tôi đă thảo luận nhiều về phong trào, cậu ấy hoàn toàn bênh vực chính quyền.”

 

“Và khi họ bắt nổ súng, tôi đă rất tức giận với cậu ta. Chúng tôi đă căi nhau rất dữ dội. Tôi đă rất tức giận… Tôi nói 'Tại sao cậu bảo rằng họ sẽ không làm ǵ? Cậu có thấy họ đang làm cái ǵ không?'

 

“Cậu ấy sau đó đă bị trầm cảm. Thời điểm đó chúng tôi phải thi. Tôi nghĩ cậu ấy đă quá đau buồn, và thậm chí gặp một chút vấn đề về tâm lư. Tất cả là v́ ḷng tin của cậu ấy…”

 

“Tôi vẫn nhớ rất rơ tôi đă xúc động như thế nào. Tôi đă khóc rất nhiều.”

 

Nhiều người đặt hoa bên ngoài văn pḥng Đại sứ quán Trung Quốc tại London, một ngày sau khi cuộc thảm sát Thiên An Môn hôm 4/6/1989

 

Kit Chan cùng một số sinh viên khác tháo những tấm ga giường để làm biểu ngữ, lấy cán chổi để dựng nó lên, rồi cùng vào trung tâm London phản đối những ǵ đă xảy ra vào ngày 4 tháng 6.

 

Sinh ra ở Hong Kong vào thập niên 70, Kit Chan được nuôi dạy trong thời điểm Hong Kong vẫn dưới quyền kiểm soát của Anh Quốc, được thụ hưởng lối giáo dục thực dân.

 

“V́ vậy tôi không có khái niệm cội nguồn với Trung Quốc. Tôi không cảm thấy ḿnh là người Trung Quốc. Sự kiện ở Thiên An Môn không sốc tôi v́ tôi là người Trung Quốc.

 

“Mà bởi v́ tôi là một người Hong Kong, tôi hiểu rơ giá trị của sự tự do và dân chủ và ai cũng xứng đáng được hưởng những điều đó.”

 

Ngày càng khó khăn để tổ chức tưởng niệm

 

Năm nay khoảng 180.000 người đă tập trung tại Công viên Victoria, theo Hong Kong Alliance, bên tổ chức sự kiện tưởng nhớ Thiên An Môn hàng năm.

Chou Hang Tung, phó chủ tịch Hong Kong Alliance cho BBC biết năm nay là một trong ba năm có số lượng người tham gia lễ tưởng niệm cao nhất, cùng với 2012 và 2014.

 

Chou mới 4 tuổi khi sự kiện Thiên An Môn xảy ra nhưng từ bé, cha mẹ cô vẫn hay đưa cô đến các buổi lễ tưởng niệm hằng năm. Chou gia nhập Hong Kong Alliance từ 2010 và đă giúp tổ chức các hoạt động tưởng niệm gần một thập niên qua.

 

Ban tổ chức nói khoảng 180.000 người đă tham gia lễ tưởng niệm hôm 4/6 ở công viên Victoria, Hong Kong, tuy nhiên cảnh sát th́ nói rằng con số chỉ ở khoảng 40.000 người

 

Chou cho biết buổi thắp nến tưởng niệm hôm 4/6 năm nay không có ǵ quá khác biệt so với những năm trước. Mọi người sẽ bắt đầu tập trung tại công viên từ 4 giờ, cùng nhau trao đổi về những vấn đề chính trị xă hội ở Hong Kong và Trung Quốc.

 

Đến 8 giờ lễ tưởng niệm chính thức bắt đầu, với một số diễn giả là những người đến từ đại lục, hay những nhân chứng cuộc thảm sát năm đó. Năm nay, chương tŕnh chạy một đoạn video clip từ những người mẹ của những sinh viên đă mất năm 1989.

 

Mùa hè 1989, trong lúc phong trào sinh viên vẫn đang diễn ra, trước khi nó trở thành cuộc thảm sát đẫm máu, Hong Kong đă tổ chức một buổi ca nhạc lớn với rất nhiều ca sĩ nổi tiếng tham gia để ủng hộ. Nhưng sau đó mỗi năm, số lượng nghệ sĩ đến dự lễ tưởng niệm ngày càng ít dần.

 

“Họ không muốn mạo hiểm sự nghiệp của họ. Họ không muốn bị vào danh sách đen của ngành giải trí Trung Quốc. Họ vẫn muốn vào đại lục để tŕnh diễn.

 

“Ngày hôm qua, chúng tôi chỉ có Anthony Wong, người duy nhất c̣n lại vẫn đến hát bài hát dành cho những nạn nhân của cuộc thảm sát.”

 

Việc tổ chức tưởng niệm ngày càng trở nên khó khăn hơn, Chou nói.

 

Chou Hang Tung (nữ, chính giữa) cùng các nhà hoạt động dân chủ phát biểu tại buổi lễ tưởng niệm hôm 4/6/2019

 

Luôn có một nhóm vài chục người trung niên đến “làm tṛ” ở Bảo tàng Ngày 4 tháng 6 hay đến biểu t́nh phản đối buổi lễ tưởng niệm.

 

“Họ quấy rối và đe dọa chúng tôi buộc chúng tôi phải đóng cửa bảo tàng. Họ nói chúng tôi đang nói dối và bẻ cong sự thật. Không hiểu sao họ t́m ra số điện thoại chúng tôi và c̣n nhắn tin đe dọa. Tôi nghĩ họ đă được chính quyền trả tiền.”

 

“Ngày càng khó khăn hơn để chúng tôi t́m kiếm đối tác tổ chức như t́m người làm thiết kế. Ngay cả người thợ sửa ống nước cũng không đến giúp v́ có thể họ đă bị đe dọa.”

 

'Kư ức tập thể chính là sức mạnh'

 

Năm nay đánh dấu 30 năm kể từ khi cuộc thảm sát xảy ra và nó có một ư nghĩa đặc biệt, Kit Chan nói.

 

“Thế hệ sinh viên năm 1989 giờ bước đă vào độ tuổi trung niên mà vẫn chưa một lần được minh oan, được công nhận và giành lại được công lư.”

 

“Sự kiện tưởng niệm có ư nghĩa thực chất và cả tượng trưng về việc truyền lại sự thật và lịch sử. Đă đến lúc một thế hệ khác phải đứng lên và tiếp tục đấu tranh cho những giấc mơ dang dở về quyền lợi, tự do và nền dân chủ của đất nước.”

 

Thách thức tiếp theo sẽ là làm thế nào để thế hệ trẻ, nhất là những người sinh sau 1989 quan tâm đến sự kiện này.

 

“Tất nhiên thế hệ trẻ hơn sẽ cảm thấy xa lạ hơn. Họ làm sao biết được chuyện ǵ đă xảy ra,” Chou nói. “V́ vậy chúng tôi càng phải giúp họ hiểu rằng cuộc đấu tranh của nạn nhân Thiên An Môn, cũng là cuộc đấu tranh của chúng ta.”

 

Kit và Chau cũng không quá lo lắng, v́ ngày càng có nhiều thanh niên trẻ Hong Kong tham gia lễ tưởng niệm.

 

Một trong số đó là Jeffrey Ngo, thành viên Ủy ban Thường trực của Demosisto - một tổ chức đấu tranh cho dân chủ khác của lănh đạo Phong trào Dù vàng, Joshua Wong.

 

“Việc tưởng nhớ những ǵ đă xảy ra là rất quan trọng. Nó cho thấy rơ bản chất tàn nhẫn của Đảng Cộng sản Trung Quốc,” Jeffery nói.

 

Jeffrey Ngo, thành viên Ủy ban Thường trực của Demosisto

 

“Chúng tôi lớn lên trong những năm 90s, nên kư ức về Trung Quốc gắn liền với việc Hong Kong bị hoàn trả về Trung Quốc. Chúng tôi nhận thấy sự tự do, và tự trị của Hong Kong ngày càng bị sói ṃn.”

 

Jeffrey nhắc đến việc Bắc Kinh đang t́m cách gây áp lực lên chính quyền Hong Kong để thông qua dự luật Dẫn độ, đe dọa dẫn đến t́nh trạng nhiều nhà hoạt động Hong Kong sẽ bị dẫn độ về đại lục để xét xử.

 

Jeffery tin rằng số lượng lớn người vẫn đến buổi lễ tưởng niệm này là một dấu hiệu tốt, cho thấy có thể sẽ có nhiều người tham gia cuộc biểu t́nh phản đối dự luật dẫn độ trong vài ngày tới.

 

Chính những sự kiện tưởng nhớ tội ác của chính quyền sẽ giúp thúc đẩy sự độc lập của Hong Kong.

 

“Có rất nhiều sự kiện khác tương tự Thiên An Môn, nhưng sau một vài năm chúng sẽ trôi vào quên lăng. Nhưng riêng sự kiện Thiên An Môn này, vẫn rất nhiều người đến dự mỗi năm,” Choi nói.

 

“Hong Kong là nơi duy nhất vẫn tổ chức buổi lễ tưởng niệm ở quy mô thế này cho các nạn nhân của Thiên An Môn. Thực tế là sau 30 năm mà số lượng người tham gia vẫn không thay đổi là một điều rất quan trọng,” Jeffrey nhấn mạnh.

 

“Chúng tôi phải chứng minh cho chính quyền thấy rằng kư ức tập thể chính là sức mạnh. Điều này sẽ khiến họ sợ. Đó là lư do chúng tôi tập trung tại Công viên Victoria mỗi năm,” Kit Chan nói.

 

“C̣n nếu chỉ để tưởng nhớ không thôi, th́ tôi cũng có thể làm thế ở nhà hay ở nhà thờ cũng được.”

 

 

Thùy Linh linh.nguyen@bbc.co.uk

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính