Một nhân cách và một thân phận đặc biệt: Bửu Uy

 

TVinh

 

 

Bửu Uy đang chuẩn bị hành trang

 

Tối thứ Ba 27-10-2020, người con duy nhất của Bửu Uy là cháu Vĩnh Thục gọi TV để báo tin: các bác sĩ không c̣n cách nào chữa trị cho ba Bửu Uy của cháu nữa. Ngay sau đó, TV chuyển tin này tới các bạn đồng đội xưa.

 

Một tuần sau, thứ Ba 03-11-2020, Chủ tịch BĐD Văn khoa Nguyễn Hữu Tâm liên lạc được với chị Kiều là bà xă của Bửu Uy và cho biết thêm chi tiết như sau: “… hôm nay tôi có gọi đt và nói chuyện được với cả con và  và bà xă của BỬU UY. Cả hai đều cho biết BỬU UY càng ngày càng yếu, chỉ nằm và ăn uống rất ít, hầu như không đi được nữa, mỗi lần đứng lên là cả hai mẹ con phải đỡ rất vất vả. Bệnh gốc là ung thư phổi rồi di căn lên óc, xuống tay và vào gan. Đă mổ óc một lần nhưng nay óc mọc rễ lại và phát triển nhanh. Bửu Uy hầu như không c̣n nhớ ǵ nữa.

Bác sĩ bó tay có nghĩa là BỬU UY được đưa vào chương tŕnh Hospice, ở đây người ta không chữa nữa mà chỉ cho uống thuốc để khỏi đau đớn…”

 

Chuyện ǵ phải đến, đang đến. Chúng ta sắp mất thêm một đồng đội nữa rồi. Chúng ta chứng kiến ông bạn Bửu Uy đang chuẩn bị hành trang để lên đường. Trong ngậm ngùi thương cảm, xin dâng lời cầu nguyện thiết tha lên Trời Cao ban cho Bửu Uy được ra đi b́nh an. Nguyện xin Thiên Chúa là Cha đón nhận Bửu Uy vào ṿng tay nhân hậu của Ngài. Xin cho chị Kiều và cháu Vĩnh Thục được thêm sức khỏe, thêm nghị lực trong giai đoạn khó khăn này.

 

TV.

(c̣n tiếp)

 

Thân con là bụi đất

 

Thân con là bụi đất.

Nay con trở về, về bụi tro.

Lậy Chúa! Bao năm qua con hằng lo kiếm sống, thế mà giờ đây có ǵ đâu?

Chỉ là cát bụi bể dâu.

(lời bài thánh ca trong lễ an táng Bửu Uy)

 

Bửu Uy đă yên nghỉ hồi 3 giờ sáng Chủ nhật 08-11-2020.

 

Tang lễ đă cử hành ngày thứ Năm 12-11-2020, trong thánh đường La Vang Portland đông tín hữu hơn quy định của chính quyền (do cơn đại dịch), bởi giáo dân quư mến Bửu Uy nên đă “xé rào” đến dự lễ tang.

 

Những tấm h́nh của chiến hữu Bạch Văn Nghĩa chụp tại nghĩa trang, nơi Bửu Uy trở về cát bụi, thật buồn bă, vào mùa Thu lại càng thêm ảm đạm. Trời lạnh căm căm, cây cối trụi lá, trơ cành.

 

Bửu Uy ơi! Hăy thức dậy mà nghe Thái Thanh hát bài Serenade của F. Schubert. Có ai chia ĺa nhau… Chỉ c̣n thương nhớ mà thôi…(lời PD).

 

Vĩnh biệt Bửu Uy nhé! Tấm chân dung của Bửu Uy trong trang cáo phó gửi đi muôn phương sẽ c̣n được ǵn giữ măi măi trong ḷng bạn hữu và đồng đội xưa.

 

Xin cho linh hồn Bửu Uy được nghỉ yên muôn đời trong T́nh Thương Yêu của Thiên Chúa. RIP.

 

 

Một nhân cách và một thân phận đặc biệt

 

Bửu Uy đi rồi, thử ngồi nhớ lại xem, nói thật đi, trong số tất cả các bạn bè và đồng đội ngày xưa, có ai đă từng phải buồn ḷng v́ Bửu Uy không? Bửu Uy có gây khó xử, gây khó chịu cho ai không? Câu trả lời chắc chắn là không. Bửu Uy là như thế, nhiệt t́nh, thật t́nh với mọi người, chịu thương chịu khó trong mọi công tác chung, từ hồi nào cho tới tận những ngày tháng cuối cùng của cuộc đời.

 

Giới sinh viên trẻ thế hệ chúng ta, thời VNCH, mấy ai có thể đem thành tích sinh hoạt ra để sánh với Bửu Uy. Bửu Uy đậu Cử nhân giáo khoa Pháp văn, đă lần lượt giữ chức chủ tịch Đoàn Sinh Viên Công Giáo Văn Khoa, chủ tịch Liên đoàn Sinh viên Công giáo Đại học Sài G̣n, chủ tịch Ban đại diện Sinh viên Văn khoa 1972-1973, chủ tịch Tổng hội Sinh viên Đại học Sài G̣n 1972-1973, tùng sự tại Nha HCNV Phủ Tổng thống.

 

Sau 30-4-1975, Bửu Uy đi tù Cộng sản 17 năm, là người trẻ tuối nhất trong số 20 tù nhân cuối cùng được Cộng sản thả ra vào năm 1992. Trong số 20 đó, có các vị tướng như Đỗ Kế Giai, Lê Minh Đảo, Lê Văn Thân, Trần Bá Di… Cũng may, với sự can thiệp đặc biệt của chính phủ HK, ngay năm sau (1993), Bửu Uy được xuất cảnh, cùng vợ mới cưới, sang HK và sống tại Portland, Oregon.

 

Say mê hát, say mê phục vụ

 

Sát cánh cùng Bửu Uy qua bao năm hoạt động trong giới sinh viên, tôi chưa bao giờ thấy Bửu Uy có girl friend, chỉ thấy Bửu Uy ham hoạt động và mê hát.

 

Bửu Uy hát từ ca đoàn An Phong Ḍng Chúa Cứu Thế đến ca đoàn Trùng Dương (Bửu Uy là ủy viên nội vụ của ca đoàn). Bửu Uy đặc trách hát các thánh lễ Chúa nhật cho sinh viên CG tại nguyện đường Mai Khôi Tú Xương cùng các sinh viên Trần Chúc, Ngô Bảo Tín, Phạm Long, Hoàng Quư, Trần Ngữ, Trần Hữu Cư, Nguyễn Quang Anh Thư, Nguyễn Quang Thái Ninh, Trần Thị Minh Tâm, Trần Thị Diệu Thanh, Bạch Quang Cậy, Nguyễn Văn Thanh, Nguyễn Hữu Thân… Nhớ măi những lần tôi cùng Bửu Uy đi tham dự tĩnh tâm hay đại hội SVCG, nửa đêm thức giấc, thấy Bửu Uy vẫn c̣n đang say sưa đàn hát cùng nhóm bảy tám anh chị em sinh viên. Tại giáo xứ Đức Mẹ La Vang Portland, Bửu Uy hát trong tất cả các ca đoàn nhà thờ, ca đoàn nào cần th́ Bửu Uy sẵn sàng tham gia ngay; thậm chí, đến những ngày tháng phải ngồi xe lăn, Bửu Uy vẫn “lái” xe lăn tới hát lễ!

 

Chẳng những cộng tác với các ca đoàn nhà thờ, mỗi cuối tuần, Bửu Uy c̣n t́nh nguyện làm người quét dọn nhà thờ và phục vụ bưng phở trong bếp của câu lạc bộ giáo xứ.

 

Sang HK được ít lâu, Bửu Uy đi làm công nhân trong một hăng điện tử, nhưng vẵn hy sinh thời giờ nghỉ ngơi để làm thiện nguyện trong chương tŕnh Habitat xây dựng nhà ở cho người ít lợi tức. Có một dạo, Bửu uy cùng nhạc sĩ Vũ Thành An thực hiện chương tŕnh phát thanh tranh đấu hướng về Việt Nam.

 

V́ thế, khi ra đi, Bửu Uy đă để lại một tấm gương sáng, để lại bao mến thương…

 

 

Ngày miền Nam sập trời, không đành bỏ mẹ và chị để ra đi một ḿnh

 

Nhân cuộc hội ngộ đồng đội A 17 tại Dallas mấy năm trước đây, Bửu Uy từ Portland bay sang ở với tôi trước mấy ngày. Hai mái đầu sương điểm có dịp hàn huyên về những khổ nhục dàn trải suốt 17 năm tù đằng đẵng, về những bước đầu gian nan khi mới chân ướt chân ráo tới HK… Trong các chuyện tâm t́nh ấy, tôi không bao giờ có thể quên một chuyện.

 

Bửu Uy kể, ngày 29-4-1975, Bửu Uy và vài người bạn chạy lên Tân Cảng trên xa lộ Biên Ḥa và đă xuống được một chiếc tầu Đại Hàn. Trên sàn tầu, Bửu Uy viết vội vài hàng từ biệt, tính nhờ ai đó chuyển về cho mẹ ở đường Trương Minh Giảng. Sau đó, Bửu Uy suy nghĩ, chẳng lẽ đến giờ phút nguy kịch lại ra đi một ḿnh, bỏ lại mẹ già và chị Hương sao, thôi hăy trở về, có chết th́ chết chung. Thế là Bửu Uy xé bức thư và lên bờ. Song v́ mấy người bạn níu kéo, Bửu Uy lại xuống tầu, và rồi lại viết thư từ giă mẹ và chị Hương. Nhưng mà ḷng vẫn không yên, tâm trí rối bời. V́ quá thương mẹ, thương chị, Bửu Uy lại xé thư; thôi, cứ trở về, sống chết bên mẹ và chị. Tất cả 3 lần như thế. Kết cục, Bửu Uy ở lại để rồi phải chịu 17 năm tù đày, hầu hết thời gian là ở các nhà tù khét tiếng trên đất Bắc xa xôi.

 

 

Tại sao Bửu Uy đi tù Cộng sản tới 17 năm

 

Như đă thuật trên đây, Bửu Uy đi tù Cộng sản 17 năm, là người trẻ tuối nhất được thả về trong đợt cuối cùng vào năm 1992.

 

Thực ra, có 3 người tù trẻ trong số 20 người được thả về trong đợt cuối cùng này. Đó là Lê Anh Kiệt (Ban A 17, Phủ Đặc Ủy TƯTB/VNCH) và Phạm Gia Đại (nhân viên Toà Đại sứ HK) đều sinh năm 1945; Bửu Uy trẻ nhất, sinh năm 1946.

 

Có dịp hàn huyên tâm sự lâu, tôi hỏi Bửu Uy: Tại sao đa số đồng đội Ban A 17 đi tù sấp sỉ 10 năm, một số ít phải bóc 13 cuốn lịch trong tù (trong đó có tôi, có Phan Nhật Tân, Huỳnh Ngọc Điệp và Nguyễn Tường Quang), nhưng tại sao Lê Anh Kiệt và Bửu Uy lại lănh tới 17 năm. Bửu Uy bảo tại v́ tội không chịu hợp tác với cơ quan t́nh báo quốc ngoại của Cộng sản. Bửu Uy kể, có một dạo, mấy tay cán bộ từ Hà Nội lên trại cho biết, v́ Bửu Uy biết tiếng Pháp, họ sẽ thả Uy về và cho đi Pháp, nhưng phải kí hợp tác với họ. Bửu Uy không đồng ư. Họ c̣n lên gặp Bửu Uy vài lần nữa, Bửu Uy dứt khoát từ chối. V́ lẽ đó mà họ trả đũa tội ngoan cố và bất hợp tác của Bửu Uy.

 

Tôi tin cách giải thích của Bửu Uy, nhưng tôi cũng kể cho Bửu Uy nghe câu chuyện mà tôi ghi nhận. Chuyện xẩy ra vào đêm ngày 30-4-1975. Tướng Dương Văn Minh đă đầu hàng. VNCH đă sụp đổ. Nhà tôi ở Phú Nhuận, gần Tổng Tham Mưu. Tôi đoán Việt Cộng sẽ pháo kích vào Tổng Tham Mưu, có thể lạc đạn vào khu dân cư sát bên, cho nên tôi đưa gia đ́nh lên Tân Định, xin tạm trú trong nhà của các soeurs Ḍng Phaolô Thiện Bản (góc Hai Bà Trưng - Yên Đổ). Tôi nghĩ, chắc Cộng sản sẽ tái diễn một cuộc tàn sát các quân cán chánh VNCH như hồi tết Mậu Thân 1968 ở Huế, cho nên tôi chuẩn bị một ít đồ cần thiết, dự định trốn vào rừng gần Gia Kiệm, Túc Trưng. Tôi nói cho mẹ tôi biết ư định của tôi. Mẹ tôi lo lắng, bắt tôi phải hỏi ư kiến Soeur Bảo là bề trên tu viện. Soeur Bảo nói soeur không rành chuyện chính trị quân sự. Soeur khuyên tôi đến nói chuyện với Lm Huỳnh Công Minh cũng đang ở đó. Lm Huỳnh Công Minh bảo chính quyền mới có chính sách, khuyên tôi ở lại đi tŕnh diện học tập cải tạo và đừng tới những chỗ sinh viên tụ họp; ông nói thêm “anh không sao đâu, chỉ có những người như Bửu Uy mới đáng ngại”. Lm Huỳnh Công Minh c̣n giới thiệu tôi đến gặp Nguyễn Văn Chín. Anh này mới từ Pháp về nước vào ngày 26-4-1975 và hiện nắm chức trưởng nhóm Công Giáo và Dân Tộc. Tôi cũng kể cho Nguyễn Văn Chín ư định trốn tránh của tôi. Nguyễn Văn Chín bảo anh ta không phải là đảng viên, nhưng anh có nhiều bạn là đảng viên Cộng sản. Chín nói anh cũng là người Huế cho nên đă t́m hiểu nhiều về cuộc thảm sát hàng ngàn đồng bào thời Tết Mậu Thân Huế. Theo Nguyễn Văn Chín, vụ thảm sát Mậu Thân Huế là do nhu cầu hành quân, không phải là chính sách từ trung ương, v́ thế, Nguyễn Văn Chín cũng nói giống như Lm Huỳnh Công Minh đă khuyên tôi: ở lại, đi tŕnh diện, tránh đám đông sinh viên và “chỉ những người như Bửu Uy mới đáng ngại!” Vậy ra bọn họ ghim Bửu Uy chết cứng rồi c̣n ǵ.

 

Hai đồng đội Bửu Uy (Văn Khoa) và Lê Anh Kiệt (Khoa Học) đều lănh 17 năm tù, cho nên nhân nói chuyện tù lâu, thử coi lại trong cuốn hồi kư Một cuộc đổi đời của Kale, tức Lê Anh Kiệt, xem tác giả đă nói ǵ, Kiệt viết: Tối ngày 18 (?) tháng giêng năm 1988, Điệp và tôi c̣n phải ở lại trễ trong pḥng vẽ v́ Nhu (trưởng trại giam Z30 D) đang ở đó để xem chúng tôi làm việc.  Đột nhiên, hắn hỏi tôi: “Không biết trước kia mày làm ǵ mà các ông ấy nhất định không chịu thả mày mặc dù tao đă đề nghị nhiều lần?”  “Mày tao” là cách nói chuyện của Nhu với các trại viên.  Tôi ngạc nhiên và cũng có hơi ngỡ ngàng trả lời hắn: “Tôi làm ǵ th́ chắc là ban (tù nhân phải gọi các cán bộ trong ban giám thị là “ban”) cũng đă biết v́ tất cả đều nằm trong hồ sơ!  Tôi nghĩ chắc là ban chưa đề nghị đúng mức mà thôi!”

 

Hắn không nói ǵ thêm mà cũng không đề cập ǵ đến Điệp dù lúc ấy th́ Điệp cũng đứng gần đó.  Tuy nhiên lời nói của hắn đă đủ cho tôi biết rằng lần này cũng sẽ không có tên của tôi trong danh sách ra trại.  Đó là lần đầu tiên trong trại cải tạo tôi biết trước số phận của ḿnh, và cũng là lần đầu tiên mà tôi cảm thấy buồn v́ ḿnh sẽ không được ra về cùng với bạn bè”. (Hồi kư Kale. Một cuộc đổi đời. Chương 48. Đợt Thả Năm 1988).

 

 

Như thế, Lê Anh Kiệt không giải thích rơ tại sao anh ở tù lâu đến thế.

 

Sau khi Bửu Uy qua đời, trong cuộc gọi vào ngày thứ Ba 10-11-2020 để thăm hỏi và chia buồn với anh Bửu Uyển đang sống ở San Diego, tôi cũng đề cập nguyên do tại sao Bửu Uy lănh tới 17 năm tù. Anh Bửu Uyển bảo, theo lời kể của các bạn tù chung trại với Bửu Uy ngoài Bắc, th́ Bửu Uy quá cứng cỏi, thường hay có thái độ và lời nói chống đối, cho nên bị “chúng” liệt vào loại ngoan cố, không thể “cải tạo”.

 

Thực ra, khó mà biết chính xác thời hạn các quân cán chánh VNCH bị Cộng sản giam giữ sau ngày 30-4-1975. Tất cả đều bị giam giữ dưới ngụy danh “học tập cải tạo”, cho nên không cần ṭa án, không có bản án, thời hạn giam là “dây thun”.

 

Mặc dù khó mà biết cách làm việc của Cộng sản, nhưng căn cứ vào câu nói của Lm Huỳnh Công Minh và Nguyễn Văn Chín mà tôi thuật trên đây, tôi cho rằng những sinh viên Việt Cộng trong Thành Đoàn Cộng Sản có vai tṛ khá quyết định trong việc đề nghị thời hạn “cải tạo” cho các đồng đội chúng tôi trong Ban A 17 (Mặt trận Đại học). Có thể bọn cán bộ Đại học trong Thành Đoàn Cộng Sản, ngay từ đầu, đă ghim chết Bửu Uy và Lê Anh Kiệt. Bởi lẽ Bửu Uy là sinh viên Quốc gia đầu tiên nắm được chức chủ tịch Ban Đại diện Sinh viên Văn khoa sau nhiều niên khóa nằm trong tay các sinh viên Việt Cộng; đồng thời, Bửu Uy c̣n đắc cử chức chủ tịch Tổng Hội Sinh Viên Sài G̣n cùng niên khóa 1972-1973. Tội ấy không thể tha. Về trường hợp Lê Anh Kiệt, chính Kiệt đă thuật lại trong một cuộc phỏng vấn về cuộc chiến đấu gay go của anh với nhóm sinh viên Bừng Sống ở Đại Học Khoa Học Sài G̣n và đă chiến thắng, giành lại quyền kiểm soát Ban Đại diện Sinh viên Khoa học cho các sinh viên khuynh hướng Quốc gia. Đó cũng là tội rất lớn của Lê Anh Kiệt đối với Thành Đoàn Cộng Sản (Nhà báo Hoàng Lan Chi, cựu sinh viên Khoa học SG, phỏng vấn Lê Anh Kiệt. Báo Bút Tre, Tháng 9 năm 2014).

 

Tóm lại, tôi muốn kể lại vài mầu chuyện về Bửu Uy như cách tưởng niệm một người bạn hiền, một đồng đội kiên cường bất khuất. Ngoài ra, biết đâu là đúng là sai. Có thể tất cả các cách lư giải trên đều có phần đúng. Song, dù thế nào, nay mọi chuyện đă qua rồi. Ḍng đời như nước chảy qua cầu, sẽ trôi về đâu. Bửu Uy đă đi trước chúng ta một bước. Thế thôi.

 

 

Chuyện ít ai biết

 

C̣n một chuyện ít ai biết, xin một lần “bật mí” luôn. Không mấy ai biết ông cụ thân sinh của Bửu Uy là một đảng viên Cộng sản. Vâng, đúng như vậy. Bửu Uy kể, ba của Bửu Uy là cụ Ưng Trí đă thoát ly theo Việt Minh ngay từ khi Bửu Uy mới lên 3 tuổi. Bà cụ một ḿnh tần tảo, làm nghề bán thuốc Tây ở Đà Nẵng, nuôi 3 người con khôn lớn, trưởng thành: Anh Bửu Uyển, khóa 11 Quốc Gia Hành Chánh, Phó quận Hương Thủy, Phó tỉnh Quảng Trị, Trưởng ty Tài chánh thị xă Cần Thơ; kế là chị Hương làm giáo viên, Bửu Uy nhỏ nhất. Cụ Ưng Trí, cũng như bao thanh niên trí thức thời 1945 - 1946, sôi sục nhiệt huyết đấu tranh chống thực dân Pháp. Thế nhưng, khi theo Việt Minh một thời gian, nhiều người đă nhận ra bộ mặt thật Cộng sản của Việt Minh, họ t́m cách “dinh tê” trốn thoát về thành. Cụ Ưng Trí th́ không, cụ quyết theo đảng. Cuối cùng, cụ không được đảng đền đáp công lao kháng chiến của cụ. Sau 30-4-1975, cụ t́m về nương nhờ cụ bà với hai bàn tay trắng và hát câu “ngày về nay đă cụt tay”. Năm 1988, tôi được thả về, có đến thăm bà cụ và nhân tiện, nhờ bà cụ gửi cho Bửu Uy chút quà. Tại nhà bà cụ, tôi đă thấy ông cụ Ưng Trí, vóc dáng giống Bửu Uy, nhưng mập mạp hơn, da dẻ hồng hào, có vẻ dân ăn học, nhưng cụ bị cụt một cánh tay. Tôi chỉ chào hỏi mà không nói chuyện ǵ với cụ. Dường như cụ ngại không muốn nói chuyện với tôi? Tiếc rằng cụ là dân Tây học, ḍng dơi hoàng tộc th́ chính ra cụ phải hiểu rơ: Cộng sản tối kị tầng lớp trí, phú, địa, hào, kể cả hoàng phái nữa chứ?

 

Rốt cuộc, sau bao năm cúc cung tận tụy với đảng, năm 1975, cụ chỉ gửi vào trong trại cho Bửu Uy được một tờ giấy chứng nhận đóng nhiều con dấu của nhiều tổ chức, đoàn thể mà cụ đă phục vụ, để làm bảo lănh cho Bửu Uy. Bửu Uy cho tôi coi xong th́ xếp xó, không bao giờ Bửu Uy sử dụng đến, v́ Bửu Uy không tin những con dấu ấy có giá trị bảo lănh.

 

 

Nhớ bạn hiền Bửu Uy: TVinh

(Dallas, đêm 13-11-2020)

 

(Ngày 27-10-2020, cháu Vĩnh Thục gọi cho tôi báo tin bác sĩ chê bệnh của Bửu Uy. Ngày 06-11-2020, tôi viết thư tay cho chị Kiều để gửi chút quà và xin liên lạc với chị bằng email hoặc thư tay. Sau đó 2 ngày th́ Bửu Uy về với Chúa vào sáng ngày Chúa nhật 08-11-2020. Chưa thấy chị Kiều hồi âm. Nếu có tin tức ǵ thêm, tôi sẽ chia sẻ cùng quư đồng đội. Tất cả v́ ông bạn Bửu Uy thân mến của chúng ta”

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính