Con ngựa gi của Cha Trịnh

 

  

LGT: Phng Cung (1928 - 1997) l nh thơ, nh văn Việt Nam thế kỷ 20. ng tham gia phong tro nhn văn giai phẩm tại miền Bắc vo những năm 1955 - 1957. Sau đ ng bị bắt giam 12 năm trong cc nh t Hỏa L, Bất Bt, Yn Bi, Phong Quang... Tc phẩm khiến ng rơi vo vng lao l l: Con ngựa gi của Cha Trịnh v Dạ K, ngụ đả kch những văn nghệ sĩ bẻ cong ngi bt, khng dm ni thật tiếng ni của mnh, bị lưu đy trong ci tung h. Phương-Lộ l một lng nhỏ hẻo lnh, nằm lọt trong một thung lũng pha Nam chn ni Tản, cch chợ Đan-Lm chừng bẩy dậm. Từ Đan-Lm vo Phương-Lộ, trn con đường đất mn, ngoằn ngoo men theo dng suối phải qua một chiếc cầu bằng đ vắt ngang suối, bn cạnh một ngi đền nhỏ. Trong lng c lo gi họ Nng, hai đời chuyn nghề bun ngựa. ng cụ sinh ra lo ngy trước l m phu của triều Trần; khi mn lnh, trở về lng lm nghề bun ngựạ Năm mười bốn tuổi, lo đ theo cha ra chợ Đan-Lm học nghề. Lớn ln, lo đ nổi tiếng khắp vng về mn xem tướng ngựa. Lo Nng c con ngựa trắng, mnh kim, lng trắng như bng, lại lấp lnh như c nạm kim cương, nn lo đặt tn n l Kim-Bng. Lo thường khoe con ngựa ny lo tm mua được từ lc n chưa pht nha ở tận miền Nước-Hao. Lo đ từng đi nhiều nơi m chưa thấy c con no tướng phch ton-mỹ như n; c sức vượt hng nghn dặm với ci thể cao đầu phng vĩ của ni ngựa chiến. Từ khi con Kim-bng bắc yn, ngy ngy lo cưỡi n đi cc nơi để bun ngựa. Hng năm những cuộc đua ngựa miền ny, khng cuộc đua no vắng lo. Khng cuộc đua no con Kim-Bng khng đoạt giải nhất. Từ đ tiếng con ngựa hay, mỗi ngy được truyền rộng ra khắp nơi v lọt đến tai cha Trịnh.

 

 

 

 Thuở ấy cha Trịnh đang cần tuyển mộ một đon kỵ binh để bnh định đất nước, nn liền ủy một vin quan hầu cận, tm đến tận nơi hỏi mua. 

 

 Lo nng tuy luyến tiếc con Kim-Bng, nhưng nghĩ đến ci ti của n lo sẵn sng trao lại cho vin quan m rằng: Con ngựa của bần dn thuộc loại qu m, l vật, nhưng n hiểu tiếng người. Bấy lu nay n sống với bần dn ở nơi sơn lm hẻo lnh ny, ăn cỏ ni, uống nước suối, ti n c m khng được dng, thật lng bần dn cũng tiếc cho đời n lắm! Nay cha cng lại cho vời n về chốn triều đnh để dng n xng pha chiến trận, bần dn cũng được hả dạ v đ lm vừa con qu m v cũng b cng nui nấng tập luyện. Lo Nng miệng ni tay trao cương cho vin quan. Con Kim-Bng cũng dỏng hai tai gật gật ci đầu như biết mnh sắp được từ gi cảnh sơn lm hiu quạnh, để về vng vẫy chốn kinh thnh. 

 

 Trn đường về, vin quan hết lời khen ngợi con qu m; Kim-Bng phi như gi, gi từ lại đng sau những đồi ni, cy cỏ hỗn độn của vng Sơn Ty. Chỉ trong nửa ngy đ về đến Thăng Long. 

 

 Vin quan vo tu với cha Trịnh, hắn tả lại tướng phch cng nước bay, nước kiệu của con ngựa. Cha Trịnh lấy lm toại nguyện, v truyền cho cc tướng t chọn ngy mở hội đua để kn ngựa chiến. 

 

 Một buổi sng, trn cc ng đường, nhn dn cc vng ln cận nghe tin, lũ lượt dổ về xem như nước chảy. Hng nghn ngựa tốt từ cc nơi đem về được sắp hng tề chỉnh bn cạnh những kỵ binh nai nịt gọn gng. Con Kim-Bng ngơ ngc trước quang cảnh mới lạ, lng n rộn rng, mắt n đăm đăm nhn thẳng pha cuối đua trường như để dương oai với đồng loại, n nn hơi, tp bụng, cất tiếng h di, lanh lảnh nghe sởn c. Người kỵ binh đứng bn cạnh, bỗng n sang một bn, lao đao tưởng ng. Bọn ngựa trố mắt nhn Kim-Bng v cũng cất tiếng h theo.

 

 Sau ba hồi trống lệnh, cc kỵ binh ln yn, ra roi, bắt đầu rời vạch. Đon ngựa lồng ln trong bụi lốc mịt m, những miếng đất bắn ra tứ pha như mưa ro, nhn-dn reo h vang dậy. Chỉ trong chớp mắt, con Kim-Bng đ vượt ln hng đầu, vừa h, vượt ln, chn trước khoăm lại như mc sắt, đui bay như giải phướn, tưởng như chn n khng hề chạm đất. Ở pha xa người ta nhn n chỉ cn thấy một bng trắng lấp lnh, oằn ln, oằn xuống như một con rồng trắng uốn khc. N bay tới pha no l tiếng reo h pha ấy vang ln khng ngớt. Hằng loạt ngựa thấy sức mnh khng snh kịp con Kim-Bng, bỏ dở cuộc đua, đứng dừng cả lại, h h nhn theo ci bng trắng nhỏ dần trong bụi nắng la của kinh thnh. Khi dứt hồi trống, con Kim-Bng dừng lại, tai n đi v tiếng reo h ca ngợi của xung quanh, n cng nức lng, chn n dậm xuống đất cồm cộp như muốn bay thm hng nghn vng nữa mới phỉ sức. 

 

 Khi tiếng trống lệnh chuyển sang phi nước kiệu, con Kim-Bng rời vạch một ci, l bốn chn n băm liền trn mặt đất như guồng nước, tiếng chn vỗ rồn r như m đổ hồi, đui trải ra trắng như một dng nước chảy xối. N chạy hết một vng m trn lưng n một kỵ binh bưng một bt nước đầy, bt nước khng snh ra ngoi một giọt. 

 

 Lc ny n thấy tất cả đua trường đều hướng nhn về n, trầm trồ ca ngợi ti n. N lại h ln một tiếng thật di kiu hnh. 

 

 Sau cuộc đua ny, n được cả đua trường tặng danh l Bạch long Thin-l-m v chọn lm mẫu mực để luyện tập cho cả đon ngựa chiến của triều đnh. Cho nn chẳng bao lu cc đồng loại của n cũng trở thnh những chiến m lnh nghề. V từ đ n cng bầy ngựa chiến xng pha chiến trận, trải nhiều trận vo sanh ra tử. N nhớ nhất l trận quần chiến bn bờ sng Gianh. Thế địch mạnh, qun địch đ thắt vng quanh n, nhiều đồng loại n đ phơi thỵ N gắng hết sức mạnh, vng ln như hổ đi, ph vỡ vng vy, hạ thủ tướng địch, ginh ton thắng. Sau trận ny, n được cha Trịnh chọn lm m lệnh v được vo ở trong phủ Cha. 

 

 Cha Trịnh truyền cho qun lnh, xy một chiếc hồ bn nguyệt, pha Nam vườn Thượng-uyển, để lm chỗ tắm cho m lệnh, v cử hai mươi m phu ngy ngy trng nom săn sc ngựa qu của Cha. 

 

 Lần đầu tin con Thin l đặt chn tới Hong-cung. Trước mặt n ton những lu đi nguy nga trng lệ, trng pha no cũng thấy vng son chi lọi. Dưới chn n ton những đ xanh nhẵn bng. Những cảnh vật mới lạ khiến n sợ ho. N tot mồ hi, run ln cầm cập, khi đặt chn ln những phiến đ hoa, được dịp đưa mắt nhn hai hng thị vệ tả hữu, đứng cắp gươm trần bn hnh lang. N rụt r, co cổ lại khi m phu dắt n vo m đi, n tưởng m phu đưa nhầm n vo nơi ở của một tướng lĩnh. 

 

 Con Thin l được vo ngự hẳn trong m đi ngy ngy chỉ ăn v tắm. Mỗi buổi chiều n phải đứng một chỗ để dăm bảy m phu mang ko tỉa từng sợi mao, vuốt ve từng chiếc lng đui. N cng cảm thấy bận bịu, t cẳng. N bắt đầu mơ ước những cảnh sống khi cn ở bn ngoi cung cấm: i chao! Cn đu những buổi sng ta cng đồng loại trn đua trường hng vạn người ca ngợi ti ba? Với ci sức khỏe bay hng nghn dặm, với ci thế cao đầu phng vĩ hng dũng như ta, đ bao phen xng pha trận tuyến, đời ta t tng như thế ny th ta sống sao được? Sao Cha khng cho ta được đem ti ra vng vẫy trn chiến trường? Hay Cha đ qun ta l kẻ c ti?. 

 

 Một buổi sng, n đang đứng trong M-đi, hai con mắt đăm đăm vọng ra ngoi bức thnh cao ngất, n bỗng thấy một m phu nai nịt gọn ghẽ, khc ngy thường, đến giắt n ra đứng dưới mi hin, pha tả hnh lang. N sửng sốt, tưởng phen ny lại được xung trận. Một m phu khc trải ln lưng n một tấm gấm điều, xung quanh thu kim tuyến. N ngoi cổ lại, bỗng thấy mnh đẹp như phượng hong. Hai m phu nữa mang đến đng sau n một vật g vung vắn giống như một nh lầu, gấm vc xanh đỏ phủ quanh. Một m phu nữa mang cương đng vo gy n. Bộ cương qu gi v đẹp đẽ lm sao? Đời n chưa từng thấy. Hm thiếc bằng bạc: hai đầu nạm vng sng le. N sung sướng gục đầu xuống nạp hm thiếc một cch ngoan ngon. Khi m phu bung tay: lạ lng lắm, n thấy hai vật g to bằng hai ci l đa che ngang hai bn mắt khiến n chỉ c thể nhn thẳng pha trước m thi. Rồi một m phu đẩy n li lại, đứng giữa hai cng gỗ sơn son thếp vng. Ủa lạ qu chừng, những ci g m đẹp thế ny? Ta sẽ lm g đy? N rng mnh, thấy hnh diện như được sống một kiếp sống khc, sung sướng hơn trước. 

 

 Bỗng dưng hai cng gỗ di mạnh một ci, cổ n bệt xuống, miệng n gần chạm đất, n vừa ngc được ln th giy cương đ ghm thẳng. N cất bước thấy nặng; ci nặng qui gở, như bp nghẹt lấy cổ, c lc bềnh bồng nhẹ đi một cht, nhưng rồi gy n cng như ln xuống. N phải cố lấy gn bốn v mới giữ được ci thế đứng đường bệ. Rồi bỗng c một ngọn roi da quất nhẹ vo mng, n cắm cổ đi. Khi nghe tiếng bnh xe nghiền trn mặt đ, n mới biết l n đang ko xe cho cha. 

 

 N gục đầu xuống lủi thủi ko chiếc xe qua sn, hai mắt n lờ đờ nhn thẳng, mỏi mệt, chn ngn. 

 

 Nhưng chẳng bao lu, những chậu thc trộn mật vừa ngọt vừa bi, những b l trc qun-tử vừa thơm vừa rn sậm sựt đ cng những buồn tủi sầu muộn, cng những ước mơ tri qua ruột, tống ra ngoi trả lại cho qu khứ. Con thin-l dần dần quen với chức vị. N thấy mnh phải ph Cha cho đến hơi thở cuối cng mới xứng danh Thin-l-m. 

 

 Trong những buổi chầu n thấy hng trăm đi hia, ủng v đủ cc loại ống quần, t o, văn c, v c, lướt đi lướt lại trước mắt, n cng thấy chức vị n to tt gh gớm! Chốn thm nghim cung cấm no m chn n khng bước tới? C việc quốc-sự triều-đnh no vắng mặt n? N đi đến đu cũng thấy người chấp tay khấu đầu tung-h Vạn-tuế. Đời n quả l đ sang một bước đường hiển hch, hơn tất cả những lc oai-phong chiếm giải đầu trn cc trường đua. 

 

 Một buổi chiều, trn cổng thnh đ nổi trống thu khng, mặt trời đ khuất hẳn mi lầu ty, mặt hồ đ gợn ln một mầu đỏ nhạt của ging chiều, n sung sướng ko Cha cng B Phi đi ngoạn cảnh. Đi chẳng cần đến đu, n được đi lc thong dong đứng lại, soi bng dưới nước. Ch! mắt nhn mặt, ta uy nghi lộng lẫy đến thế ny ư? Ka hai l đa che mặt ta c khc g hai cnh mũ của vị đại thần? Hai cng gỗ khc g tay ngai ngy ngy Cha vẫn ngự! Phải chăng giời đ an bi cho số phận ta! N cng nhn cng thấy bng n dưới nước to ra, to mi, uy nghi trong sắc nước lẫn sắc trời. 

 

 N đang say sưa ngắm bng bỗng giy cương lại giật mạnh. Mp n găng thẳng ra, n lại bắt đầu cất bước. Xe tới đầu vườn thượng-uyển, c lệnh dừng lại. Tức th hai bn tay ngai dm mạnh cổ n xuống rồi lại bềnh ln nhẹ bỗng. N vừa ngc đầu ln th một luồng gi mt, lướt đưa vo lỗ mũi n những hương thơm ngo ngạt của mun hoa. N phồng hai cnh mũi hớn mặt ln th gấu xim mầu thin-thanh của B Phi phất nhẹ qua mặt n. N cảm thấy một vị thơm đầm đậm. N đưa mắt nhn theo chỉ thấy từ ngang lưng trở xuống của Cha v B Phi. Gi hồ lồng vo vạt o Cha v giải xim B Phi, lm căng phồng ln v đ đởn ma may trước mặt n. N cảm động, đứng ngẩn ra, hai mắt dương thao lo: Ch! Thật l ngoạn mục! i! Giời đ ban cho ta đi nhn ngọc để ring ta được nhn những vưu-vật của trần-gian, ta đội ơn Trời. 

 

 Cng nhn theo cng thấy ngoạn mục, n cng thấy hối hận với những sự việc ngy trước. N dậm chn xuống đất cộp cộp mắt n nhắm lại, đầu n đập vo hai cng xe như để nhận lấy một hnh phạt xứng đng với tội lỗi của mnh. Vừa đập đầu vừa kể tội: Tội thứ nhất l khi chưa vo phủ Cha ta đ để cho Cha v B Phi phải vất vả kh nhọc biết chừng no! Tội thứ hai: Sao ta dm đem một việc nhỏ b tầm thường so snh với chức m lệnh đng tn knh của Cha đ ban cho như thế chẳng phải trước đy ta đ phụ ơn Cha hay sao? Tội ta thật l đng phanh thy mới phải. Nếu ta chỉ nghĩ đến cuộc đời phng khong, chỉ nghĩ đến những lc cng đồng loại đua tranh, th lấy ai để cng Cha gnh vc giang sơn, lm cho trăm họ được an-cư lạc-nghiệp! Ơn hưởng lộc Cha, sức ta ngy một cường trng, th ci vượt hng ngn dậm đối với ta c g đng kể. 

 

Sống một cuộc đời lặng lẽ trong phủ Cha, bằng sự kiu hnh với chức m lệnh, chẳng bao lu trn bờm, mao con Thin-l đ trồi ln một lớp lng vng se. Trước m đi n đ nhn thấy những cy cảnh bao lần đổi l. Nhưng n khng biết đời n đ chuyển dần về gi. Ti n cũng đ mn mỏi. N vẫn tưởng n cn sức chạy dư ngn dậm. 

 

 C một buổi sng, n được ko xe để Cha cng B Phi ra ngoạn cảnh ngoại thnh. Từ ngy vo phủ Cha, lần đầu n được đi ra ngoi. N ước ao được thăm cảnh cũ. Xe ra khỏi phủ Cha, bon bon trn con đường đất rộng thnh thang. Nhn thẳng pha trước, n lấy lm lạ, n ku trong cổ như tự hỏi: Lm sao con đường ny ngy xưa rộng m nay nhỏ b như thế ny!. Đi được một qung n nhn ln pha trn, lại dừng lại tự hỏi: hay, ngi cha kia, ngy xưa r rng nằm bn cạnh một quả đồi lớn, m by giờ lại nhỏ bằng con đường ta đang đi l nghĩa lm sao?. Tất cả những cảnh vật trước mắt n đều nhỏ lại, v thẳng tắp. N nhn cnh đồng, cnh đồng cũng chỉ l một con dường thẳng. Rồi cy cỏ, ni đồi cho đến mầu giời xanh cũng chỉ thu nhỏ lại l một đường thẳng. N khng ngờ hai chiếc l đa che hai bn mắt chỉ cho n nhn được một chiều. 

 

 ... Xe đi mi. Lc gần đến một thao trường, n bỗng nghe tiếng h của đồng loại. Tự dưng n hớn hở: Chắc cc ch em bao lu khng gặp ta, sẽ khấu đầu chc tụng. Vừa nghĩ n vừa cất nhanh bước. Xe vừa tới th đồng loại n cũng nhảy bổ đến trước mặt n, miệng h chn cất tiền, cất hậu như ch bai nước đi v tướng mạo của n. N tm gan, h ln một tiếng như để quở mắng: Bọn nhi kia, tội cc ch đng chặt đầu lm lệnh! Cc ch khng biết ta l ai ư? Đ qun ti của anh đấy rồi sao?. Tất cả đồng loại n, nhe cả răng, v lại trong cổ: Chng ti biết bc lắm, biết bc ngy xưa l kẻ c ti nhưng by giờ chng em nhn qua đ thấy bật cười về ti của bc. Thi bc ạ! Đừng khoe ti nữa, chng em đy ngại bc khng rời được khỏi ci xe của Cha! Rời ra th thc kia trộn mật ai ăn?. 

 

 Con Thin-l uất ln, muốn thot khỏi xe xng thẳng ra ngoi để tỷ sức, nhưng trn xe lại giật cương. N bực lắm nhưng cũng phải cắm đầu đi. Vừa đi vừa nghĩ: Những kẻ ngu si hn mạt kia, ở đời ny bay chỉ nhn c một chiều. By khng biết được ta lm đy để mấy kẻ đ lm được! Sức bay được mấy nả m vội kiu ngạo, bay chạy được vi dậm đ phờ mao sều do. Rồi đy ta sẽ cho bay biết ti ba!. 

 

 V hnh ảnh một trường đua gi lộng, bụi cuốn, cờ bay, bỗng hiện ra, như thch thức. Con Thin-l-m vẫn tin mnh cn đủ sức phi ln hng đầu. 

 

 Sự đời biến đổi. Sau đ t lu, cha Trịnh được tin nhiều tướng t thua trận ở bn bờ sng Gianh. Cha định thn chinh đi, nn truyền cho vin tướng trng coi về kỵ binh mang m lệnh ra đua trường để n dượt trước khi xung trận. Vin tướng liền ci đầu tu lại: Mun tu Cha-cng, hiện nay trong triều-đnh thiếu g ngựa chiến c dư sức vượt hng nghn dậm, v đ từng dự trn dưới một trăm trận. Xin cha-cng để tiểu tướng được chọn dng một con m chiến c sức khỏe vo bực nhất. Cn như con m-lệnh, cứ nn để n ko xe; v từ khi đem n vo phủ Cha, n ăn th nhiều, lại khng hề luyện tập, ti n ắt khng được như trước. Nếu cha-cng dng con m lệnh để ra trận, tiểu tướng y ny lắm!. 

 

 Nghe tu trnh, cha Trịnh cũng thấy vin tướng l c l, nhưng cha vẫn cn tin ở ti con m lệnh, Cha bn hạ lệnh cho mang con m lệnh ra tỉ sức cng cc chiến m khc để tiện bề kn chọn. 

 

 Con Thin-l-m được dịp rời phủ Cha ra đua trường. Hai ci l đa đ được cất đi. N bng hong nhn giời, nhn đất, mắt n hoa hoa,. đầu n chong vng. Cảnh vật như quay chong chng, cy như mọc ngược, ni như đổ xuống. Vừa gặp đồng loại một ci, n cố dng hai tai tp bụng lại lấy hơi h một tiếng để dương oai. Nhưng tiếng h của n vừa r ln th cụt lủn như vật g nt lấy mm. Cc đồng loại của n cũng nhe răng ra cười rồi cng cất tiếng h lm cho n cng uất. Khng chờ tiếng trống lệnh, n đ lồng ln, tức th cc đồng loại của n cũng bỏ rạch vượt theo. Tiếng trống lin hồi, con Thin-l cng cắm cổ chạỵ N đ tưởng mnh thắng cuộc, n đắc ch ngoy đầu lại th bọn ngựa chiến đ tới st đng sau. Chỉ trong chớp mắt n bị tụt lại. Khng chịu, n cng lồng ln. Bỗng n thấy nhi một ci ở trong ngang bụng như bị một nht gươm chm mạnh n ng vật xuống, vi đầu trong bụi lốc của đn ngựa bay qua, n biết l đứt ruột, khng thể sống được. N gắng mở to hai mắt, rn ln một tiếng như ni rằng: Tiếng tăm lừng lẫy của ta chỉ c thể chết ở chiến-trường. Nhưng, than i! Bi cỏ ny cũng l bi chiến-trường, chết thế ny cũng l chết v giang sơn, v Cha!. 

 

 Trước hơi thở cuối cng, n lấy hết sức tn, ngc đầu ln cao, co co hai chn trước, thẳng thẳng hai chn sau, chừng như để cố giữ lấy ci thế cao đầu phong vĩ. 

 

 

Phng Cung

 

 

Tin Tức - Bnh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chnh