Tù “Cải Tạo” – Con Bà Phước

 

Phạm Sơn Liêm

 

 

 

“Có những người đi tù không chỉ mất tuổi trẻ. Họ còn mất cả một mái nhà để nhớ.”

 

Anh Long Phạm kể:

“Tôi đã ở Yên Bái, rồi qua Lào Cai, trại Phong Quang. Khi chiến sự biên giới nổ ra, chúng tôi lại bị chuyển xuống trung du, trại Vĩnh Quang, tỉnh Vĩnh Phú. Sau này được thả ở đó.

 

Không ai thăm nuôi.

Vì chưa có vợ con.

Chỉ một mình gánh chịu…”

⸻

 

Người ta vẫn bảo, có vợ con đi thăm nuôi là khổ.

Đúng.

Nhưng ít ai biết… Không có ai để thăm nuôi, đôi khi còn khổ hơn.

Có những chiều chủ nhật, cả trại như sống lại. Từ ngoài cổng, từng đoàn người lặn lội mang theo bao tải, quang gánh, xách chiếc làn mây cũ.

Có bà mẹ tóc bạc.

Có người vợ bồng con.

Có đứa bé lần đầu thấy mặt cha sau mấy năm.

Tiếng gọi nhau nghẹn ngào.

Tiếng khóc.

Tiếng cười.

Tiếng dặn dò.

Rồi mùi cơm trắng.

Mùi cá khô.

Mùi đường thắng.

Mùi thuốc rê.

Tất cả lan vào tận những dãy lán.

Những người không có ai đến chỉ biết quay mặt nhìn lên núi.

Anh Long thường ngồi ở góc sân. Giả vờ vá chiếc áo đã vá hàng chục lần.

Để khỏi phải nhìn.

Để khỏi phải thấy.

Để khỏi phải nuốt nước mắt.

…

Có người chia cho nửa cái bánh.

Có người dúi vào tay một tán đường.

Một điếu thuốc.

Một miếng mỡ heo.

Họ thương nhau.

Vì đều biết… Ngày mai, người kia vẫn không có ai đến.

⸻

 

Mỗi lần danh sách thăm nuôi được đọc.

Tên này.

Tên kia.

Tên khác.

Rồi hết.

Không bao giờ có tên anh.

Không phải vì gia đình bỏ.

Mà vì…

Không có ai. Cha mẹ già ở quê. Đường xa. Tin tức bặt vô âm tín.

Chưa có vợ.

Chưa có đứa con nào biết gọi một tiếng “Ba!”

Thì ai sẽ vượt mấy ngàn cây số để ôm một gói gạo?

Ai sẽ bán đôi bông tai cuối cùng để mua cân đường?

Ai sẽ khóc trước cổng trại?

Không có.

Chỉ có núi.

Có rừng.

Có tiếng gió.

⸻

 

Mùa đông Vĩnh Phú lạnh cắt da. Đêm xuống. Sương trắng phủ kín hàng rào kẽm gai. Anh co người trong chiếc chăn mỏng. Bụng đói. Ruột quặn. Anh nhắm mắt… Cố tưởng tượng một căn bếp.

Có tiếng mẹ gọi.

Có nồi cơm mới.

Có tiếng chó sủa ngoài sân.

Nhưng mở mắt ra… Chỉ là mái tranh dột. Và tiếng ho của những người tù bên cạnh.

⸻

 

Có người bạn hỏi:

- Long này, mày ước gì khi ra trại?

Anh cười.

- Tao chỉ mong… có một người đứng đợi ngoài cổng. Không cần mang gì hết. Chỉ cần có người gọi:

“Anh Long!”

Vậy là đủ.

Ước mơ ấy… Suốt những năm tù. Không bao giờ thành.

⸻

 

Ngày được trả tự do. Người này có vợ ôm. Người kia có con chạy đến. Người khác có mẹ già chống gậy.

Riêng anh. Một chiếc ba lô cũ. Một lon Guigoz đựng vài vật dụng. Một tờ giấy ra trại. Và con đường dài hun hút. Anh bước đi. Không ngoái lại.

Không phải vì mạnh mẽ.

Mà vì… Phía sau chẳng còn gì.

Phía trước cũng chưa biết sẽ có ai.

⸻

 

Nhiều năm sau, khi tóc đã bạc, có người hỏi:

- Điều đau nhất trong những năm cải tạo là gì?

Anh Long im lặng rất lâu rồi đáp:

- Đói thì quen. Lao động cũng quen. Đòn roi rồi cũng quen.

Chỉ có một điều… không bao giờ quen được.

Là những buổi thăm nuôi.

Mình đứng nhìn người khác đoàn tụ.

Còn mình… Không biết phải đợi ai.

⸻

 

Chiến tranh cướp đi nhiều thứ.

Có người mất quê hương.

Có người mất tuổi trẻ.

Có người mất đồng đội.

Nhưng cũng có những người như anh Long… Bị lấy mất cả cái quyền được ngóng một bóng người nơi cổng trại.

Đó là nỗi cô đơn không có bản án nào ghi trên giấy.

Nhưng lại là bản án dài nhất của một đời người.

 

 

Phạm Sơn Liêm

 

 

Mời đọc thêm:

 

Con đi tù “Cải Tạo” - Cha Mẹ già vẫn đợi

 

Phạm Sơn Liêm

 

 

Có những người tù cải tạo còn có được vài dòng thư gửi về nhà sau nhiều tháng, nhiều năm.

 

Nhưng cũng có những người… biệt vô âm tín.

 

Không thư.

 

Không tin.

 

Không biết còn sống hay đã chết.

 

Ở quê nhà, người đau khổ nhất nhiều khi không phải là người vợ trẻ, mà là những cha mẹ đã bạc đầu.

 

Mỗi buổi sáng, ông cụ lại chống gậy ra đầu ngõ. Chẳng để làm gì. Chỉ nhìn con đường đất dẫn vào xóm. Mỗi tiếng xe đạp, mỗi bóng người mặc áo xanh, mỗi tiếng chó sủa đều khiến ông ngẩng đầu lên, rồi lại lặng lẽ cúi xuống.

 

Bà cụ thì vẫn giữ nguyên chiếc chén, đôi đũa của người con trai trên chạn bếp. Bà nói với con dâu:

“Biết đâu nó về bất ngờ… phải có cái để nó ăn.”

 

Năm này qua năm khác.

 

Mái tóc của cha trắng thêm.

 

Đôi mắt của mẹ mờ đi.

 

Mùa lúa chín rồi lại gặt. Cây trước sân thay bao mùa lá. Người trong làng có người trở về, có người không. Nhưng người con của ông bà vẫn chỉ là một khoảng lặng.

 

Có những buổi chiều, bà cụ ngồi bên hiên, ôm chiếc áo cũ của con mà vá đi vá lại. Chiếc áo chẳng còn ai mặc, nhưng bà vẫn sợ nếu một ngày con về thì áo rách.

 

Cha ít nói hơn.

 

Ông chỉ nhìn xa xăm, thỉnh thoảng lẩm bẩm:

“Chắc nó đói lắm…”

 

Không ai biết trong những trại cải tạo xa xôi ấy, người con có còn sống hay không. Cũng không ai dám nói một lời chắc chắn để cha mẹ già bớt hy vọng.

 

Hy vọng là điều cuối cùng người ta còn giữ được.

 

Có những người cha mất trước khi biết tin con được thả.

 

Có những người mẹ nhắm mắt vẫn dặn con cháu:

“Nếu anh con có về… nói với nó là má đợi tới phút cuối.”

 

Đó là điều đau đớn nhất của chiến tranh và những năm tháng sau chiến tranh.

 

Không chỉ là những năm tù.

 

Mà còn là những mái nhà có ngọn đèn vẫn thắp mỗi tối, những cánh cổng chưa bao giờ khóa hẳn, và những bậc cha mẹ già dành trọn quãng đời còn lại để chờ một tiếng gọi:

“Cha… Má… Con về rồi.”

 

Tiếng gọi ấy, với nhiều gia đình, đã không bao giờ vang lên.

 

 

Phạm Sơn Liêm