Thuyền Viễn Xứ

 

Phạm Sơn Liêm

 

 

Siekew, Thái Lan.

cuối năm 1983

 

 

Cuối năm 1983.

 

Trên dưới hơn mười lăm ngàn người Việt Nam vẫn còn sống trong trại Siekew.

 

Nói là trại tị nạn cho nhẹ lòng.

Chứ ở trong đó rồi, ai cũng hiểu đó là một thứ tù lỏng.

Không ai biết mình sẽ ở bao lâu.

Nhưng cuối năm ấy, một cánh cửa bắt đầu mở.

 

Các quốc gia lần lượt vào Siekew phỏng vấn người tị nạn. Người nào được chấp thuận thì tiếp tục chờ ngày lên đường.

Nhưng chưa đi ngay. Phải chờ.

Chờ giấy tờ.

Chờ danh sách.

Chờ chuyến chuyển trại.

Những người đã được nhận sẽ được chuyển từ Siekew qua Panat Nikhom, một trại chuyển tiếp trước khi họ rời Thái Lan để định cư ở một quốc gia khác.

 

Thế là trong trại bắt đầu có một thứ chờ đợi mới. Nếu không rớt!

Không còn là:

“Bao giờ được phỏng vấn?”

mà là:

“Bao giờ được chuyển trại?”

⸻

 

Rồi ngày đó cũng tới.

Sáng sớm. Khoảng sáu giờ.

Trời Siekew hôm ấy mù sương. Cái lạnh len vào từng dãy nhà tôn. Có những buổi sáng mưa lất phất, cái lạnh càng thấm.

Những người chuẩn bị chuyển trại đã thức từ rất sớm. Hành lý chẳng có bao nhiêu. Một chiếc túi. Vài bộ quần áo. Một ít giấy tờ.

Có người ôm theo một tấm hình gia đình.

Có người giữ một lá thư.

Có người chẳng có gì ngoài bộ quần áo đang mặc.

Bởi người tị nạn lúc ấy có một bài học rất đơn giản:

Cái gì mang được thì mang. Cái gì không mang được thì bỏ lại.

Nhưng có một thứ không bỏ lại được.

Đó là kỉ niệm.

⸻

 

Khoảng sáu giờ sáng. Không ai biết chuyện gì sắp xảy ra.

Không có lời thông báo.

Không có người dẫn chương trình.

Không có tiếng gọi:

“Bà con trong trại chú ý…”

Không có gì hết. Chỉ đột nhiên… loa phát thanh trong trại bật lên. Một tiếng rè rè rất nhẹ. Rồi nhạc vang lên.

“Thuyền Viễn Xứ.”

Có ngày thì bài: “Nghìn trùng xa cách”….

Giọng Khánh Ly cất lên giữa buổi sáng mù sương.

Không ai nói một câu.

Tôi đang sửa lại cái túi, nghe tiếng nhạc thì bàn tay dừng lại.

Một người bên cạnh nhìn tôi.

- Nghe gì không?

Tôi gật đầu.

- Nghe.

Anh ta đứng yên. Một lúc sau mới nói:

- Trời đất…Đứt ruột luôn.

Rồi anh quay mặt đi.

⸻

 

Không hiểu người nào trong văn phòng trại đã chọn bài ấy. Cũng chẳng ai cần biết.

Không có lời giới thiệu.

Không có lời giải thích.

Chỉ có tiếng hát của Khánh Ly vang ra từ những chiếc loa quanh trại.

Giữa một buổi sáng lạnh.

Giữa sương.

Giữa những dãy nhà tạm.

Giữa những người sắp rời Siekew.

Và tự nhiên… nước mắt cứ chảy.

Một người đàn bà đang gấp quần áo bỗng ngồi xuống.

Bà nói:

- Tôi không muốn khóc.

Người bên cạnh hỏi:

- Sao vậy?

- Hôm nay phải vui chứ. Được đi rồi mà.

Người kia nhìn bà:

- Vậy sao khóc?

Bà lau nước mắt.

- Không biết.

Rồi bà nói rất nhỏ:

- Chắc tại bài hát.

⸻

 

Một anh thanh niên đứng ngoài cửa. Người yêu anh cũng chuẩn bị chuyển trại.

Hai người đã quen nhau trong những năm tháng ở Siekew. Mấy năm sống trong một nơi mà ngày mai luôn là một dấu hỏi.

Anh hỏi:

- Em coi lại, mang đủ đồ chưa?

- Đủ rồi.

- Giấy tờ?

- Có.

Anh gật đầu. Cả hai lại im….

Bài hát vẫn tiếp tục vang lên.

Cô gái hỏi:

- Vậy qua Mỹ, chắc mình gặp lại.

Anh cười.

- Chắc.

Cô nhìn anh:

- Anh nói “chắc” nghe không tin chút nào.

Anh im lặng.

Rồi nói:

- Vì anh sợ.

- Sợ gì?

- Sợ qua đó rồi mỗi người một nơi.

Cô gái không nói.

Một lát sau:

- Nếu mất nhau thì sao?

Anh nhìn cô.

- Thì tìm.

- Tìm bằng cách nào?

- Không biết.

- Vậy mà cũng nói tìm.

Anh cười buồn:

- Không nói vậy thì biết nói gì?

Cô cúi đầu.

Nước mắt rơi xuống chiếc túi.

⸻

 

Ở một căn nhà khác, một ông già ngồi hút thuốc.

Bạn ông hỏi:

- Mày được nước nào?

- Canada.

- Hôm nay chuyển?

- Ừ.

- Mừng không?

Ông hút một hơi thuốc thật dài.

- Mừng.

- Sao mặt buồn vậy?

Ông nhìn ra ngoài trời. Sương vẫn phủ kín.

- Tao mừng vì được đi.

Ông ngừng một chút.

- Nhưng tao buồn vì phải đi.

Người bạn ngồi xuống bên cạnh.

- Đi thì còn sống.

Ông gật đầu.

- Tao biết.

- Vậy buồn gì?

Ông nhìn bạn.

- Có những thứ bỏ lại rồi… không biết bao giờ mới gặp lại.

Không ai nói nữa.

⸻

 

Tiếng nhạc vẫn vang.

Có những người mới yêu.

Có những người yêu nhau đã vài năm.

Có những người đã cưới nhau.

Có những người vừa chia tay.

Có những người từng hứa với nhau:

“Ra khỏi trại rồi mình sẽ tìm nhau.”

Nhưng lúc ấy, chẳng ai biết cuộc đời sẽ đưa mình về đâu.

Mỹ?

Canada?

Úc?

Pháp?

Na Uy?

Đan Mạch?

Một đất nước xa lạ.

Một thành phố xa lạ.

Một địa chỉ xa lạ.

Mỗi người một chuyến.

Mỗi gia đình một số phận.

Và không ai biết… Thái Lan sẽ còn mở cửa bao lâu nữa.

Bởi những người sống trong trại đều hiểu:

Cánh cửa này đã từng mở.

Thì nó cũng có thể đóng.

Bất cứ lúc nào.

⸻

 

Khoảng hơn sáu giờ.

Xe bắt đầu vào. Tiếng máy nổ phá tan buổi sáng mù sương.

Những người được chuyển trại lục tục mang hành lý ra.

Tiếng gọi nhau:

- Giấy tờ đâu?

- Có đây!

- Đủ người chưa?

- Đủ rồi!

- Mẹ đâu?

- Mẹ lên xe rồi!

Có người ôm bạn.

Có người bắt tay.

Có người chỉ đứng nhìn.

Không ai biết mình có còn gặp lại những người ở lại hay không.

Một người bạn ôm tôi thật chặt.

Anh nói:

- Qua Panat nhớ viết thư.

Tôi hỏi:

- Mày có địa chỉ chưa?

Anh cười:

- Chưa.

- Vậy viết cho ai?

Anh cười mà mắt đỏ:

- Thì… viết đại.

Tôi cũng cười.

Nhưng trong lòng biết cả hai đều chẳng vui.

⸻

 

Đến giờ làm vệ sinh. Trại bắt đầu trở lại với nhịp sống thường ngày.

Rồi tám giờ. Chào cờ Thái Lan. Mọi thứ vẫn tiếp tục.

Nhưng đối với những người vừa rời Siekew, cuộc đời đã sang một trang khác.

Panat Nikhom đang chờ.

Rồi những chuyến bay sẽ chờ. Một cuộc đời mới sẽ chờ.

Nhưng sáng hôm ấy, thứ mà họ mang theo không chỉ là hành lý.

Họ mang theo tiếng hát của Khánh Ly.

Mang theo những khuôn mặt đứng bên hàng rào.

Mang theo những người yêu chưa kịp nói lời cuối.

Mang theo những người bạn không biết bao giờ gặp lại.

Và mang theo một nỗi sợ rất thật:

Liệu đây có phải lần cuối cùng mình nhìn thấy Siekew?

⸻

 

Bây giờ, đã hơn bốn mươi năm.

Nếu có ai từng ở Siekew cuối năm 1983 hỏi tôi:

- Mày còn nhớ ngày chuyển trại không?

Tôi sẽ không nhớ chính xác chiếc xe nào.

Không nhớ người nào đứng trước.

Không nhớ ai đi chuyến đầu, ai đi chuyến sau.

Nhưng tôi nhớ rất rõ một chuyện. Khoảng sáu giờ sáng. Trời mù sương. Có những ngày mưa lạnh.

Không ai giới thiệu.

Không ai báo trước.

Chiếc loa trong trại tự nhiên vang lên…

“Thuyền Viễn Xứ.”

Và cả Siekew…

những người sắp đi…

những người ở lại…

những người đang yêu…

những người đã mất người yêu…

những người không biết ngày mai mình sẽ ở đâu…

đều im lặng.

Rồi nước mắt chảy.

Không phải vì không muốn đi.

Mà bởi vì lúc bước ra khỏi cánh cổng ấy, người ta mới hiểu:

Một cuộc đời cũ đang khép lại. Còn cuộc đời mới… chưa biết sẽ đưa mình đi đâu.

Và có lẽ điều đau nhất của người tị nạn không phải là rời quê hương.

Mà là… không biết mình còn có ngày trở lại hay không.

Và cũng không biết…

những người mình thương có còn đứng đó chờ mình hay không.

 

 

Phạm Sơn Liêm