Thẻ Căn Cước trở về

 

Phạm Sơn Liêm

 

 

Người ta thường nói, chiến tranh kết thúc vào ngày 30 tháng 4 năm 1975.

 

Nhưng với nhiều gia đình Việt Nam, chiến tranh chỉ đổi một hình dạng khác. Nó không còn tiếng súng, mà là những cuộc chia ly không có ngày hẹn, những thân phận mất tích, và những bàn thờ không có hài cốt.

 

Gia đình ông Năm là một gia đình như thế. Dòng họ có truyền thống hiếu học. Mấy anh em đều từng du học ở Pháp. Học xong, ai cũng trở về Việt Nam làm việc, lập gia đình, sống một cuộc đời bình thường. Chỉ có người con út là Phú ở lại Pháp lâu hơn, tốt nghiệp kiến trúc sư rồi mãi đến năm 1972 mới trở về.

 

Ngày về nước, Phú chỉ xách một chiếc vali nhỏ.

 

Cha hỏi:

– Có việc làm chưa con?

 

Phú mỉm cười.

– Dạ rồi.

 

Thế là hết.

 

Không ai hỏi thêm.

 

Thời buổi ấy, có những điều càng ít biết càng tốt.

 

Có lúc Phú đi biệt cả tuần, có khi nửa tháng mới về ăn với cha một bữa cơm rồi lại đi. Anh hiền lành, ít nói, chưa bao giờ để gia đình phải bận lòng.

⸻

 

Trưa ngày 30 tháng 4 năm 1975.

 

Trong căn nhà cũ, hơn hai chục người chen chúc ngồi chờ.

 

Mấy người anh là sĩ quan Quân lực Việt Nam Cộng hòa đã rời nhà từ vài ngày trước. Những người còn lại chỉ biết cầu mong tai họa đừng gõ cửa.

 

Đúng lúc ấy… Tiếng chuông cửa vang lên. Cả nhà nín thở.

 

Không ai dám bước ra. Tiếng chuông vang lần thứ hai.

 

Ông Năm chậm rãi mở cửa.

 

Đứng trước cổng là một người lính mặc quân phục bộ đội. Khẩu súng vắt ngang vai.

 

Chiếc nón cối phủ đầy bụi.

 

Trên cánh tay đeo một băng đỏ. Mọi người tái mặt. Rồi bỗng có tiếng kêu nghẹn lại:

– Phú!

 

Đúng là Phú.

 

Anh bước vào nhà, vẫn nụ cười hiền như ngày nào.

Không giải thích.

Không khoe khoang.

Không hỏi chuyện chính trị.

Anh chỉ đi từng phòng, nhìn từng khuôn mặt thân quen.

Nhìn cha.

Nhìn mẹ.

Nhìn các anh chị.

Nhìn lũ cháu nhỏ.

Như muốn ghi nhớ tất cả.

 

Biết gia đình bình an, anh quay sang cha.

– Con phải đi.

 

Ông Năm chỉ kịp nắm lấy tay con trai. Hai cha con nhìn nhau rất lâu. Không ai nói thêm một lời. Đó là lần cuối cùng gia đình nhìn thấy Phú.

⸻

 

Sau ngày đất nước đổi thay, Phú lập gia đình, sống riêng.

 

Thỉnh thoảng anh vẫn ghé về thăm cha. Vẫn ít nói như trước. Chưa một lần kể mình làm gì. Gia đình cũng không hỏi. Ai cũng hiểu, có những câu hỏi nên để im lặng.

⸻

 

Đầu năm 1978.

 

Một người đàn ông quê miền Tây tìm đến. Ông mặc áo bà ba bạc màu, đội chiếc nón lá cũ, tay cầm một gói giấy được bọc nhiều lớp nylon.

 

Ông hỏi nhỏ:

– Đây có phải nhà anh Phú không?

 

Mọi người gật đầu. Ông mở gói giấy. Một thẻ căn cước công dân cũ hiện ra. Ảnh đã nhòe. Mép giấy sờn rách vì nước biển.

 

Ông kể, sau một cơn bão lớn, ngoài bãi biển quê ông có rất nhiều xác người trôi dạt vào.

 

Đó là những người vượt biển.

 

Không ai còn nhận dạng được. Dân làng gom góp chiếu, ván, đào huyệt chôn cất từng người. Khi thay quần áo cho một thi thể, họ nhặt được thẻ căn cước này.

 

Không nỡ vứt đi. Họ nghĩ ở đâu đó còn có một người cha, một người mẹ, một gia đình đang chờ tin. Nên cử người lặn lội lên Sài Gòn tìm.

 

Người đàn ông cúi đầu.

– Xin chia buồn cùng gia đình…

 

Cả căn nhà lặng ngắt. Tiếng khóc của người mẹ già như xé nát buổi chiều.

 

Ông Năm không khóc. Ông chỉ cầm thẻ căn cước thật lâu. Đôi bàn tay già nua run bần bật.

⸻

 

Gia đình tìm xuống vùng biển ấy. Hàng trăm nấm mộ đất nằm san sát dưới hàng dương. Không bia. Không tên.

 

Người dân chỉ tay về một khoảng cát rộng.

– Chúng tôi chôn ở đây… nhưng nhiều quá… giờ không còn nhớ ai nằm chỗ nào.

 

Ông Năm thắp một nén nhang. Khói hương bay theo gió biển.

Ông khẽ nói:

– Con ngủ nơi nào cũng được… miễn là đất mẹ vẫn ôm được con…

⸻

 

Từ đó, trong ngôi nhà cũ có thêm một bàn thờ.

 

Không di ảnh.

 

Chỉ có một thẻ căn cước đã ngả màu, đặt bên cạnh bát nhang.

 

Mỗi năm đến ngày giỗ, con cháu lại thắp một nén hương.

 

Không ai còn biết Phú đã sống những năm cuối đời ra sao.

 

Không ai biết anh mang theo những suy nghĩ gì trên chuyến ghe định mệnh.

 

Chỉ biết rằng, vào buổi trưa lịch sử của dân tộc, anh đã trở về nhìn cha mẹ và anh em lần cuối. Rồi lặng lẽ đi vào một cuộc hành trình không có ngày trở lại.

 

Cuối cùng, người trở về với gia đình… không phải là Phú.

 

Mà là thẻ căn cước mang tên anh.

 

Một mảnh giấy nhỏ bé, nhưng đủ để nối lại một cuộc đời đã bị biển cả nuốt mất, và đủ để gia đình có một nơi thắp nén nhang tưởng nhớ suốt phần đời còn lại.

 

(Theo lời người kể lại)

 

 

Phạm Sơn Liêm