Khu Dân Sinh. Cái chợ đồ cũ kể chuyện Sài Gòn từng phát triển như thế nào

 

Phạm Sơn Liêm

 

 

Có một nơi ở Sài Gòn, chỉ cần bước vào vài bước là có thể bắt gặp từ con ốc vít, phụ tùng máy móc cho đến đủ thứ đồ Mỹ đã sử dụng.

 

Đó là Khu Dân Sinh, khu buôn bán nổi tiếng nằm trên đường Yersin, khu vực Quận 1, Sài Gòn, nay là khu vực đường Yersin, Nguyễn Thái Bình, Ký Con.

 

Nhưng gọi Khu Dân Sinh đơn giản là “chợ đồ cũ” thì… oan cho nó quá!

 

Bởi phía sau những gian hàng chật chội ấy là cả một câu chuyện về Sài Gòn của một thời đang thay đổi với tốc độ chóng mặt.

⸻

 

Khu Dân Sinh ngày ấy có đủ thứ.

Phụ tùng xe.

Dụng cụ cơ khí.

Máy móc.

Đồ điện.

Radio.

Đồ nghề.

Những món hàng đã sử dụng nhưng vẫn còn giá trị.

 

Có món người bán chẳng biết dùng vào việc gì. Nhưng người mua lại biết rất rõ.

Một ông thợ nhìn thấy một món đồ cũ có thể nghĩ ngay ra cách biến nó thành một bộ phận của chiếc máy khác.

 

Đó chính là cái hay của Khu Dân Sinh. Không phải thứ gì cũ cũng là đồ bỏ. Ở đây, đồ cũ có thể được sinh ra lần thứ hai.

⸻

Nhưng câu chuyện Khu Dân Sinh còn gắn với một biến chuyển lớn hơn rất nhiều.

Từ giữa thập niên 1960, khi quân đội Mỹ và lực lượng đồng minh gia tăng hiện diện tại miền Nam, nhu cầu tiếp liệu, vận tải, xây dựng, sửa chữa, ăn uống, lưu trú và đủ loại tăng lên mạnh mẽ.

 

Tiền và hàng hóa bắt đầu lưu chuyển với quy mô lớn hơn.

Xe chạy nhiều hơn.

Công trường mọc lên.

Kho chứa mở rộng.

Nhà hàng, khách sạn, quán ăn, tiệm sửa xe, cơ sở cơ khí và các dịch vụ phục vụ đời sống phát triển theo.

Sài Gòn như được đẩy thêm một số vào chiếc đồng hồ tốc độ.

Không chỉ Sài Gòn.

Nhiều đô thị và khu vực kinh tế ở miền Nam cũng chịu tác động của dòng tiền, hàng hóa và nhu cầu khổng lồ liên quan đến chiến tranh.

Và trong dòng chảy đó, những nơi như Khu Dân Sinh trở thành một mắt xích rất đặc biệt.

Hàng hóa đi vào.

Hàng hóa được sử dụng.

Hàng hóa được bán lại.

Hàng hóa được tháo ra lấy phụ tùng.

Rồi lại tiếp tục đi vào đời sống dân sự.

Một vòng quay kinh tế hình thành ngay giữa lòng Sài Gòn.

⸻

 

Điều thú vị là Khu Dân Sinh không phải nơi sang trọng.

Không có những đại lộ hào nhoáng.

Không phải trung tâm thương mại.

Chỉ là những cửa hàng chen nhau trong những con phố cũ.

Nhưng chính ở đó lại có thể nhìn thấy một phần rất thật của nền kinh tế miền Nam.

Những người buôn bán nhỏ.

Những ông thợ máy.

Những người sửa xe.

Những người chuyên săn phụ tùng.

Những người mua đi bán lại đồ cũ.

Một nền kinh tế tư nhân sống động được tạo nên từ vô số người bình thường như vậy.

Và có lẽ điều đáng nói nhất là:

Khi một xã hội có thể biến hàng đã qua sử dụng thành hàng hóa có giá trị, thì đó không chỉ là chuyện buôn bán đồ cũ. Đó còn là dấu hiệu của một thị trường đang vận động rất mạnh.

⸻

 

Ngày nay, người ta đi qua khu vực Dân Sinh có thể chỉ nhìn thấy những cửa hàng cũ kỹ.

Nhưng nếu biết câu chuyện phía sau, sẽ thấy nơi này giống như một “bảo tàng không có bảng tên” của Sài Gòn.

Mỗi con ốc, mỗi món phụ tùng, mỗi chiếc máy cũ… đều có thể từng đi qua một bàn tay nào đó.

Một người thợ.

Một người lính.

Một người buôn.

Một gia đình.

Một công trường.

Một chiếc xe chạy trên đường phố Sài Gòn.

Và tất cả tạo thành ký ức của một thành phố.

Khu Dân Sinh không chỉ bán đồ cũ.

Nó bán lại cho người ta… những mảnh vụn của một thời Sài Gòn từng sống rất nhanh, rất mạnh và rất náo nhiệt.

 

Và câu hỏi đáng suy nghĩ là:

Nếu miền Nam trước 1975 chỉ là một nền kinh tế “không có gì”, vậy tại sao giữa lòng Sài Gòn lại có thể hình thành cả một khu chợ chuyên mua bán, tái sử dụng và luân chuyển đủ loại máy móc, phụ tùng và hàng hóa như Khu Dân Sinh?

 

Những món đồ cũ ấy… thật ra đang kể câu chuyện gì về Sài Gòn của hơn nửa thế kỷ trước?

 

 

Phạm Sơn Liêm