Nhật kư Phạm Quốc Bảo: Lệ Thu, mấy liên tưởng chợt hiện

 

* Phạm Quốc Bảo

 


Ca sĩ Lệ Thu (ảnh từ Chương Tŕnh Video Trung Tâm Asia Entertainment)

 

 

             Phạm Quốc Bảo

 

 

Sáng thứ Bẩy, 16 tháng giêng 2021, t́nh cờ nghe tin Lệ Thu vừa ra đi vào khoảng 7 giờ tối hôm qua. Sau đó, đọc vào tin chi tiết th́ mới biết bà vốn cùng sinh một năm với tôi…


Tự nhiên tôi thấy cảm xúc trào dâng trong huyết quản vốn lâu nay đă nguội lạnh: Kể từ mấy năm gần đây, bạn hữu cư ngụ ở khắp nơi đă lần lượt bỏ ra đi…

 

* Nỗi đau mất bạn:


Nếu tôi c̣n nhớ không lầm th́ vào thời gian 2 năm (1966 – 68), tại Quán Văn, trên băi cỏ dốc giữa khuôn viên Văn Khoa sàig̣n, những đêm ca nhạc sinh viên diễn ra mỗi cuối tuần đều hiện diện những Trịnh Công Sơn-Khánh Ly, Từ Công Phụng, Vũ Thành An, cặp Lê Uyên Phương… và cả Lệ Thu nữa. Nhưng riêng cái phong cách tŕnh diễn độc đáo (đi chân trần trên băi cỏ), Khánh Ly đă được giới sinh viên thời ấy gọi là nữ ḥang chân đất. C̣n Lệ Thu xuất hiện trên bờ sân gạch làm sân khấu với vóc dáng tiểu thư, với giọng hát trong vắt tṛn trịa, th́ được bọn khán thính giả sinh viên chúng tôi lại gọi đó là “cô công chúa ngủ trong rừng” …


Sau này, tôi mới biết thêm rằng thực ra trước đấy mấy năm, Lệ Thu lẫn Khánh Ly đă là ca sĩ nổi tiếng tại những pḥng trà ca nhạc và vũ trường Sàig̣n rồi mà cá nhân tôi không hề hay!


Bằng chứng rằng thời kỳ ấy có lần tôi cùng Trần Tuấn Kiệt tạt qua tiệm sách Khai Trí trên đường Lê Lợi, gặp Hoàng Trúc Ly đang đến “nộp bản” truyện thiếu nhi đă hứa trước và được ông Nguyễn Hùng Trương chi cho một ít gọi là “đặt cọc”. Hoàng Trúc Ly liền rủ hai đứa chúng tôi sang Thanh Thế ăn trưa rồi đi nhậu luôn. Đến tối cả ba đều ngà ngà say. Ly dẫn về nhà anh thuộc khu cư xá (tôi chỉ mang máng nhớ) góc Cống Quỳnh với Trần Hoàng Quân, nh́n xế sang bệnh viện Từ Dũ đằng xa xa, góc Cống Quỳnh với Hồng Thập Tự. Giữa mấy tuần rượu và trà, đă nghe Hoàng Trúc Ly đọc thơ của anh, đến nay tôi c̣n nhớ được một đoạn:

 

từ em tiếng hát lên trời, tay xao ḍng tóc, tay vời âm thanh

giọt buồn rỏ xuống hồn anh, nghe như da thịt tan tành xưa sau…”

 

Tự nhiên ghi lại đoạn thơ này trong kư ức, tôi chỉ cho đây là chút ǵ cụ thể nhớ về một người bạn, thế thôi. Nhưng mới đây t́nh cờ đọc được toàn bộ bài này (có tên là Ca sĩ, và Hoàng Trúc Ly có lẽ đă được gợi hứng từ một nữ danh ca nào đó của thuở ấy? ), tôi đă thấy riêng bốn câu thơ trên có mấy từ ngữ khác với những ǵ ḿnh ghi nhớ (1) Biết vậy nhưng chưa có gợi ư nào bắt buộc khiến tôi phải bỏ công truy cứu để hiểu một cách tường tận thêm. Cho tới bây giờ, ở lúc này, tôi lại muốn chép lại ra đây nguyên văn như ḿnh đă nhớ, như là một dấu ấn gián tiếp nhắc đến chút tâm t́nh sâu kín của riêng ḿnh đối với bằng hữu: Hoàng Trúc Ly nghe nói đă bỏ đi vào cơi vô cùng độ trên ba mươi mấy năm nay ở trong nước; và từ đấy đến nay đă có thêm Trần Tuấn Kiệt, Du Tử Lê cũng lần lượt tiếp nhau ra đi… Đặc biệt hơn nữa là vào giữa lúc giai đoạn ba đen tối chưa từng có (2) của một năm đại dịch đang xẩy ra khắp nơi trên thế giới hiện nay, các nghệ sĩ cũng đă lần lượt rời bỏ trần gian này. Những Thái Thanh, Mai Hương, Chí Tài… và Lệ Thu.

 

* Tâm t́nh người nữ ca sĩ:


Đề cập tới giới sinh hoạt ca nhạc, thời bấy giờ ở Sàig̣n lẫn cả bây giờ ở ngoài hải ngoại này, nhân đây cũng phải thú thật rằng từ thuở trai trẻ ấy cho đến nay, suốt trên nửa thế kỷ qua tôi vẫn chỉ có dịp đặt chân đến pḥng trà ca nhạc hay vũ trường tổng cộng đâu độ bốn năm lần là cùng.  Nên thân hữu vẫn thường nhắc đến tôi là tên cù lần số một!


Mấy ngày nay, nhân tin Lệ Thu mất tác động vào kư ức, tôi nhớ lại rằng vào đầu thập niên 1980, vượt thoát khỏi nước, Lệ Thu đă sớm cho ra băng nhạc “Hát trên đường tử sinh” do Sóng Nhạc thực hiện năm 1981(3)


Đồng thời, xem trên băng tần ViệtfaceTV / 57.2, nghe phát đi phát lại nhiều lần băng nhạc “Tưởng Nhớ Nữ Danh Ca Lệ Thu | PBN Collection 1.” (4), những đoạn lời Lệ Thu hát “Hải Ngoại Thương Ca” đă như rót vàovùng khô hạn của tâm tư tôi:


Một mùa thương kết muôn hoa ḷng. Người về đây nối câu tâm t́nh. Về cho thấy xuân nồng áo em. Cho t́nh xưa thôi cách xa. Về chung mái nhà lá,
Người về đây giữa non sông này. Hội trùng dương hát câu xum vầy. Về cho thấy con thuyền nước Nam. Đi vào mùa Xuân mới sang. Xa rồi ngày ấy ly tan…

 

Điệp khúc: Tôi đi giữa trời bồi hồi. Cờ bay phất phới (tôi) quên chuyện ngày xưa. Mong sao nước Việt đời đời: Anh dũng oai hùng chen chân thế giới
Mặc thời gian tóc phai đổi màu. Mặc đại dương sóng xô mưa gào. Đàn chim én trong làn chớp xanh Yêu trời tự do Á Đông. Thương về đồi núi xa xa…”


Được biết ca khúc này đă được nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông sáng tác vào năm 1963, nay được nghe lại qua giọng hát Lệ Thu, trong ḷng tôi dâng lên một niềm phấn chấn:
– Riêng Lệ Thu th́ khi hát ca khúc này, ḷng có hân hoan hay không? Có nhớ đến tâm trạng của chính ḿnh khi rời nước thành công th́ đă thực hiện được băng nhạc “Hát trên đường tử sinh”?


–  Không biết khi sáng tác, ông ấy có ảnh hưởng ǵ về sự kiện lịch sử Mùng Một Tháng Mười Một cùng năm đó hay chăng? Mà sao như một cách vô t́nh hay cố ư ǵ đó, sáng tác của ông ấy có những lời lẽ như tiên đoán trước được thực trạng đất nước và dân tộc Viêt đă và đang diễn tiến trên nửa thế kỷ vậy!


Từ đó, tôi liên tưởng những bài Thánh Ca (như chương Nhă Ca của Salomon ở trang 790, đoạn “các sách văn thơ” thuộc Cựu Ước, Kinh Thánh) …Và tôi thấy băng nhạc “Hát Trên Đường Tử Sinh” của Lệ Thu lẫn ca khúc Hải Ngoại Thương Ca” của Nguyễn Văn Đông như những tác phẩm đậm dấu ấn trong ḍng Việt Ca.

 

* Nghệ danh và thân phận:

 

Bằng hữu của tôi hầu hết thường cho rằng ca khúc Hạ Trắng của Trịnh Công Sơn đă được tiếng hát của Lệ Thu chuyển tới giới thưởng ngoạn một cách tuyệt diệu nhất. Tôi chỉ yên lặng tiếp nhận ư kiến ấy, v́ tôi chưa bao giờ dám bảo đảm rằng ḿnh đă được nghe Lệ Thu hát nhiều bằng đa số bạn ḿnh. Đặc biệt nhất là khi họ mệnh danh Lệ Thu là nữ hoàng nhạc thính pḥng, th́ tôi lại càng yên lặng nghe mà chưa hề dám ngỏ ư kiến riêng, dù tôi là một kẻ cũng thích nghe nhạc bất cứ lúc nào trong ngày, ngay cả trong giấc ngủ; nghe nhạc bất cứ ở đâu, dù là đang lái xe hay ở bàn làm việc, và thú nhất là nghe nhạc không lời… nhưng lại quá ít lần được dịp tham dự các buổi ḥa nhạc, đại nhạc hội, pḥng trà, cũng như vũ trường.

 

Mấy ngày nay tôi đặc biệt nghe được Lệ Thu hát rất nhiều ca khúc chọn lọc từ những cuốn băng nhạc đă phát hành lâu nay, được phát lại qua những băng tần tivi việt ngữ địa phương (tôi tạm nhớ như là những Vietfacetivi- 57.2, LittleSàig̣n tivi- 56.10 & 14.2, Sàig̣n tivi- 57.4, SET- 57.11 và trên các video Asia phát h́nh trên Asia Entertainment Channel… vân vân) trong chủ đề tưởng niệm. Có ít nhất ba nhạc phẩm nghe Lệ Thu hát mà tôi xúc động, qua một số những lời ca tạm trích dẫn sau đây:

“Nước mắt mùa Thu khóc trong đêm dài. Mùa mưa chới với tiếng mưa buồn rơi… Người xây ngục tối t́nh yêu lừa dối. Giọt mưa t́m tới để chia lầm lỗi với người … Nước mắt mùa Thu khóc cho cuộc t́nh.

Nước mắt mùa Thu khóc cho hạnh phúc. Mỏng manh vụt đến rồi tan tành, như trăng thanh. Nước mắt nào nguôi khóc cho đời mất thần linh rồi…  người xa người (tôi xa tôi). Nước mắt mùa Thu khóc than một ḿnh. Một đời ca sĩ hát trong buồn tênh. Giọng ca buồn bă vào trong đời úa. Thời gian c̣n đó c̣n thương c̣n nhớ hoài…” (Nước Mắt Mùa Thu, sáng tác của Phạm Duy).

 

Hay:
“Gịng sông nào đưa người t́nh đi biền biệt. Mùa thu nào cho người về thăm bến xưa. Hoàng hạc bay, bay măi bỏ trời mơ. Về đồi sim, ta nhớ người vô bờ…Ta vẫn chờ em dưới gốc sim già đó, Để hái dâng người một đóa đẫm tương tư. Đêm nguyệt cầm ta gọi em trong gió. Sáng linh lan hồn ta khóc bao giờ. Ta vẫn chờ em trên bao la đồi nương, trong mênh mông chiều sương. Giữa thu vàng, bên đồi sim trái chín. Một ḿnh ta ngồi khóc tuổi thơ bay… Thời gian nào trôi bềnh bồng trên phận người. Biệt ly nào không muộn phiền trên dấu môi. Mùa vàng lên, biêng biếc bóng chiều rơi. Nhạc hoài mong, ta hát v́ xa người… Thu hát cho người, Thu hát cho người, người yêu…ơi!”) Thu hát cho người của Vũ Đức Sao Biển].

 

Và:
“Đêm qua chưa mà trời sao vội sáng. Một đàn chim cánh nhỏ chở mùa sang. Chiều vào thu tiễn em sầu lạnh giá. Lá trên cành từng chiếc cuốn bay xa… Đêm chia ly buồn ǵ sao chẳng nói. Chỉ nghe em nói nhỏ trở về thôi. Ngày buồn tênh cũng đưa chiều vào tối. Mím môi cười mà nhớ thương khôn nguôi…

Mộng về một đêm xuân sang. Em th́ thầm ngày đó thương anh. Thuyền về một đêm trăng thanh.

Xây mộng vàng đậu bến sông xanh… Mộng tràn ngập đêm trăng sao. Sao đầy trời từng chiếc lấp lánh. Rồi một chiều xuân thơ trinh. Cho ḷng ḿnh về với dĩ văng…
Xa nhau chưa mà ḷng nghe quạnh vắng. Đường thênh thang gió lộng một ḿnh ta. Rượu cạn ly uống say ḷng c̣n giá. Lá trên cành một chiếc cuối bay xa… (Chiếc lá cuối cùng của Tuấn Khanh).


Tất cả những h́nh ảnh xuất hiện để hát những ca khúc này, Lệ Thu đều trang phục đẹp thanh nhă, thần thái ung dung tự tại, chất giọng rất trong – ấm và ngọt. Ngọt một cách ngậm ngùi, rót từng âm thanh lọt mỗi lúc một vào tâm khảm của tôi…
Thôi nhé bạn. Mắt tôi đă mờ, không thể viết tiếp được nữa…

 


11 giờ khuya, thứ ba, 19 / 1/ 2021.

* Phạm Quốc Bảo

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính