Đài Mẹ Việt Nam và tiếng phèng la trong đêm

 

Phạm Sơn Liêm

 

 

Tựa.

Trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt nhất của đất nước, khi tiếng súng vang lên từ rừng sâu đến đồng bằng, từ giới tuyến đến tận miền sông nước, cuộc chiến không chỉ diễn ra ngoài mặt trận.

 

Nó còn diễn ra trong tâm trí.

 

Giữa khói lửa ấy, Đài phát thanh “Gươm Thiêng Ái Quốc”, “Đài Mẹ Việt Nam” ra đời như một phần của hoạt động Sở tâm lý chiến thuộc Nha Kỹ Thuật, Quân lực Việt Nam Cộng Hòa.

 

 

Nếu ngoài chiến trường là bom đạn, pháo binh và những cuộc hành quân, thì trên làn sóng radio là một thứ khác: lời nói.

Lời đọc tên.

Lời gọi mẹ.

Lời nhắc về quê nhà.

 

Những chương trình phát thanh ấy không ồn ào. Không hô khẩu hiệu. Không cần tiếng súng minh họa. Chỉ có một giọng đọc chậm rãi trong đêm, và một tiếng phèng la khô khốc vang lên sau mỗi cái tên.

 

Mỗi cái tên là một con người.

Mỗi con người là một gia đình.

Mỗi gia đình là một người mẹ.

 

Trong cuộc chiến ý chí ấy, sóng radio trở thành một mặt trận vô hình. Nó len qua rừng Trường Sơn, qua những cái võng mắc giữa những rừng lá, qua các đơn vị đang hành quân. Nó theo gió đêm chạm đến những người lính trẻ xa nhà. Và ở một nơi khác, nó chạm đến trái tim những người mẹ đang ngồi bên bếp lửa.

 

Chiến tranh là sự đối đầu của nhiều lực lượng, nhiều lý tưởng. Nhưng vượt lên trên tất cả, vẫn là nỗi đau chung của những gia đình Việt Nam ở cả hai miền.

 

Chương trình “Đài Mẹ Việt Nam” với phần đọc tên những thanh thiếu niên sinh ra ở miền Bắc và tử trận tại miền Nam, được xây dựng như một hình thức tác động tâm lý. Nhưng phía sau mục đích chiến lược ấy, người ta không thể phủ nhận một sự thật: mỗi cái tên đọc lên đều gợi một mất mát có thật.

 

Tiếng phèng la vang lên không phân biệt bên nào đúng, bên nào sai.

 

Nó chỉ đánh vào sự thật khốc liệt nhất của chiến tranh: có người con không trở về.

 

Bài viết này không nhằm ca ngợi hay kết án.

Không nhằm khơi dậy hận thù.

Nó chỉ tái hiện một dao cắt của cuộc chiến, mặt trận vô hình của sóng phát thanh, và đặc biệt là nỗi lòng của những người mẹ, những người đã sống từng đêm trong chờ đợi, hy vọng và sợ hãi.

 

Bởi sau mọi chiến dịch, mọi kế hoạch, mọi toan tính…

chiến tranh rốt cuộc vẫn được đong bằng nước mắt của những bà mẹ.

Và tiếng phèng la trong đêm,

đôi khi còn ám ảnh hơn cả tiếng súng.

Psl

 

ĐÊM NÀO MẸ CŨNG NGHE

 

Tôi không dám nói với ai…

nhưng đêm nào tôi cũng nghe.

 

Cái radio cũ đặt trên cái tủ gỗ, phủ khăn nâu. Ban ngày tôi úp mặt nó lại. Không ai biết. Cả xóm này nhà nào cũng có người vào Nam hay đi “B”. Nhà nào cũng sợ.

Tôi sợ.

Nhưng tôi vẫn bật.

Đúng 9 giờ tối

Tôi ngồi sát lại gần, như sợ hàng xóm nghe thấy tim mình đập.

Tiếng rè rè một lúc.

Rồi giọng nữ ấy vang lên. Trầm. Buồn. Như đã khóc từ trước.

“Đây là Đài Gươm Thiêng Ái Quốc…

Đây là chương trình Đài Mẹ Việt Nam…”

Tôi nuốt nước bọt.

Hai bàn tay tôi nắm chặt mép áo.

Rồi câu ấy, đêm nào cũng mở đầu:

“Mẹ Việt Nam rất đau buồn khi có những người con sinh tại miền Bắc…và chết tại miền Nam… sau đây…”

Tôi nhắm mắt lại.

Một tiếng phèng la vang lên.

Buung……..

Tim tôi như bị ai gõ một nhát.

⸻

Con tôi đi B năm nó mười bầy tuổi.

Nó cao, gầy, răng khểnh giống tôi. Hôm nó đi, nó nói:

“Mẹ ở nhà đừng lo. Con vô Nam rồi con về.”

Tôi hỏi:

“Bao lâu con về?”

Nó cười. Cái cười non nớt:

“Nhiệm vụ xong con về.”

Vậy là bao lâu?

Tôi không dám hỏi nữa.

⸻

Đêm đầu tiên nghe đài, tôi run đến mức không chỉnh nổi tần số.

Tên đầu tiên được đọc. “Nguyễn Văn…”

Tôi suýt ngất.

Vì con tôi cũng họ Nguyễn.

Phèng la gõ.

Buung….

Không phải tên nó.

Tôi thở ra.

Rồi lập tức thấy mình có tội.

Vì đâu đó… một bà mẹ khác vừa nghe tên con mình.

⸻

Đêm nào tôi cũng trải cái chiếu cạnh radio.

Ngồi im.

Không dám ho.

Không dám khóc.

Chỉ chờ.

Tên này nối tên kia.

Tuổi mười tám.

Mười chín.

Hai mươi.

Có đứa sinh cùng năm với con tôi.

Có đứa cùng huyện.

Có đứa cùng xã.

Có đứa… tôi từng bế nó khi còn đỏ hỏn.

“Tử trận do bom…”

“Hy sinh vì pháo kích…”

“Mất tích dọc đường hành quân…”

Buung….

Buung….

Tiếng phèng la mỗi lúc một nặng.

Tôi có cảm giác như nó đang tiến gần dần về phía nhà mình.

⸻

Có đêm đọc tới mấy chục cái tên.

Tôi nghe đến mỏi tim.

Có lúc tôi bịt tai lại.

Nhưng rồi lại mở ra.

Tôi phải nghe.

Nếu nó chết…

tôi phải là người đầu tiên biết.

Tôi không muốn hàng xóm chạy qua nói trước.

Tôi không muốn ai thương hại mình trước khi tôi kịp chuẩn bị.

⸻

Có lần đọc tới:

“Nguyễn Văn…”

Tôi thấy trời tối sầm.

Giống tên con tôi.

Cùng năm sinh.

Cùng tỉnh.

Tôi quỵ xuống nền đất.

Radio vẫn đọc tiếp:

“… con ông Nguyễn Văn T…, bà Phạm Thị…”

Không phải tôi.

Không phải con tôi.

Tôi bò lại gần radio như người mất hồn.

Rồi tôi khóc.

Không phải vì nhẹ nhõm.

Mà vì đâu đó… có một người mẹ khác vừa ngã xuống như tôi.

⸻

Tôi bắt đầu sợ cả sự im lặng.

Có đêm mưa lớn, sóng yếu.

Tên đọc không rõ.

Tiếng phèng la méo mó.

Buung….

Tôi ghé sát tai vào loa.

“Đọc lại đi… đọc rõ lại đi…”

Nhưng giọng phát thanh viên vẫn đều đều.

Không ai đọc lại.

Chiến tranh không đọc lại.

⸻

Ban ngày tôi vẫn ra đồng.

Vẫn cấy lúa.

Vẫn cười khi gặp người ta.

Nhưng đêm đến, tôi già thêm mấy tuổi.

Tôi nhìn tấm ảnh nó treo trên vách.

Nó mặc áo bộ đội, còn non dại.

Tôi thì thầm:

“Con ơi… nếu có chết… chết sao cho mẹ biết… đừng mất xác nghe con…”

Rồi tôi tự bịt miệng mình.

Tôi không được nói gở.

⸻

Chương trình đêm nào cũng kết thúc bằng câu:

“Mẹ Việt Nam xin thắp một nén hương lòng…”

Tiếng phèng la vang lên lần cuối.

Buung…………..

Tôi ngồi yên.

Không tắt radio ngay.

Sợ lỡ họ đọc sót một cái tên.

⸻

Có đêm tôi mơ.

Trong mơ, giọng nữ ấy đọc tên con tôi.

Rõ ràng.

Chậm rãi.

Không sai một chữ.

Tiếng phèng la vang lên.

Buung…

Tôi tỉnh dậy.

Mồ hôi ướt lưng.

Radio vẫn im.

Đêm vẫn còn.

Con tôi… vẫn chưa có tên trong danh sách.

Tôi không biết nên mừng hay nên sợ.

Vì còn chưa có tên… nghĩa là nó còn sống.

Hoặc…

nó chết mà chưa ai biết.

⸻

Tôi vẫn nghe.

Đêm nào cũng nghe.

Cho đến khi một trong hai điều xảy ra:

Hoặc tôi nghe tên nó.

Hoặc một ngày nào đó…

nó mở cửa bước vào.

Gọi:

“Mẹ.”

⸻

Và tôi không biết…

mình còn đủ sức đứng dậy nữa không

 

 

Phạm Sơn Liêm