Trả lại tên cho người Chiến sĩ bị mất tên


Orchid Thanh Lê

 

 

 

“Cổ lai chinh chiến kỷ nhân hồi” là câu thơ từ bài Lương Châu Từ nổi tiếng của Vương Hàn, có nghĩa “Xưa nay chinh chiến mấy ai về”. Thứ hai 25 tháng Năm là Memorial Day 2015. Mời đọc “Ṿng Tưởng Niệm” -loại ṿng có từ thời chiến tranh Việt Nam- bài viết mới của Orchid Thanh Lê. Tác giả hiện là Phó Giáo Sư Tiến Sĩ tại Viện Nghiên Cứu Ngôn Ngữ Bộ Quốc Pḥng Hoa Kỳ tại Monterey, California, có nhiệm vụ hỗ trợ tiếng Việt cho Văn Pḥng T́m Quân Nhân Mỹ Mất Tích Trong Chiến Tranh Việt Nam. Chuyện kể từ công việc của cô, “Đi T́m Tên Một Người Vô Danh” viết năm 2014, và bài viết tháng Tư, “Trả Lại Tên cho Người Chiến Sĩ Bị Mất Tên” làm người đọc xúc động và quí trọng.

 

*  *  *


Từ ngh́n xưa tráng sĩ ra đi có mấy khi trở về. Xác thân họ để lại nơi sa trường.

Thời chiến tranh hiện đại, thân nhân của các chiến sĩ hy sinh có nhiều cơ may nhận lại xác và kỷ vật liên quan.


Trong một cuộc phỏng vấn, tôi lắng nghe tâm t́nh từ thân nhân của một góa phụ có chồng là phi công Việt Nam Cộng Ḥa mất tích trong một phi vụ tại chiến trường Buôn Mê Thuột. Người góa phụ ấy đă đến căn cứ của chồng để nhận lại vài kỷ vật của anh. Đối với người c̣n sống, kỷ vật là một phần hiện hữu của người ra đi. Chị choáng ngất: mọi thứ trong pḥng anh nguyên vị như lúc anh c̣n sống và dường như anh chỉ mới bước ra khỏi pḥng để nhận lệnh bay mà thôi. Tách cà phê c̣n dở dang cùng tấm ảnh người vợ yêu quư với mái tóc thề đặt trên chiếc bàn nhỏ tựa như đang ngóng anh trở về.


Ở nước Mỹ, dù cho những chiến sĩ chưa được xác định c̣n sống sót hay đă trở thành tro bụi, họ vẫn luôn được tri ân. Điều này thể hiện qua buổi lễ vinh danh chiến sĩ mà tôi được dịp tham dự trong những lần công tác hỗ trợ cựu chiến binh Không Quân Hoa Kỳ.


Một trong các nghi thức vinh danh là chiếc bàn tưởng niệm, được xem là tâm điểm của buổi lễ, nhằm ghi nhớ các chiến sĩ bị mất tích trong lúc họ thi hành nhiệm vụ cho đất nước. Tùy vào chủ đề của buổi lễ mà cách tŕnh bày chiếc bàn tưởng niệm có thay đổi ít nhiều nhưng cơ bản vẫn là duy tŕ quân cách truyền thống.

Trong không khí trang nghiêm, người tham dự được nghe lời thuyết tŕnh đầy cảm xúc về các biểu tượng đặt trên chiếc bàn tưởng niệm. Những phút giây lắng ḷng, tưởng nhớ đến các chiến sĩ v́ đất nước mà không thể hiện hữu nơi này tưởng như có sự kết nối với từng biểu tượng. Mọi thứ đều tinh giản và ư nghĩa.


Chiếc bàn h́nh tṛn biểu tượng sự quan tâm đời đời của chính phủ Hoa Kỳ.


Màu trắng tinh khôi của khăn phủ bàn nói lên động cơ thuần khiết của những người trai đứng lên đáp lời sông núi.


Sáu chiếc ghế trống dành cho những người con của tổ quốc chưa trở về. Năm chiếc ghế tượng trưng cho người mất tích thuộc Lục Quân, Thủy Quân Lục Chiến, Hải Quân, Không Quân, Tuần Duyên và chiếc ghế thứ sáu là để tưởng nhớ đến thành phần Dân Sự cũng do thi hành sứ mệnh tổ quốc mà bị rơi vào t́nh trạng mất tích. Có khi chỉ duy nhất một chiếc ghế đặt với chiếc bàn, tượng trưng cho sự lẻ loi của một tù nhân bị cô lập.


Một cành hồng đỏ thắm cắm đơn độc trong chiếc lọ đặt giữa bàn, màu đỏ biểu tượng cho máu của nhiều người đă đổ xuống để bảo vệ chính nghĩa. Hoa hồng đỏ cũng để nhắc nhở những người thân trong gia đ́nh, bạn bè nên giữ vững niềm tin trong khi chờ đợi người mất tích trở về.


Một dây ruy-băng đỏ thắt nơ quanh lọ hoa nói lên nỗ lực không ngừng nghỉ để t́m kiếm những người mất tích.


Một lát chanh khoanh tṛn nằm lặng lẽ gợi lên số phận chua chát của những người bị cầm tù hoặc phải bỏ ḿnh nơi miền đất xa lạ.


Những hạt muối rắc trên bàn tượng trưng cho vô vàn giọt nước mắt mặn môi tuôn trào từ người thân khóc người ra đi biền biệt. Đó là những giọt nước mắt chờ người về, hoặc ít nhất mong một lời giải đáp sau nhiều năm đợi tin ṃn mỏi.


Một ngọn nến thắp lên tia hy vọng sự trở về nơi đang sẵn sàng ṿng tay đón chào của tổ quốc cho người mất tích dù dưới bất cứ h́nh hài nào.


Một quyển kinh thánh tượng trưng cho sức mạnh của một quốc gia với đức tin được sáng lập và duy tŕ dưới sự che chở của Thượng Đế.


Những chiếc ly úp ngược tượng trưng cho các chiến sĩ chưa trở về để nâng ly rượu đoàn viên.


Tôi c̣n nhận thấy tại buổi vinh danh một số không nhỏ những người tham dự thường đeo một chiếc ṿng tay tưởng niệm, một h́nh thức tri ân sự hy sinh của các chiến sĩ. Ư tưởng đeo chiếc ṿng tưởng niệm được khơi mào từ thời chiến tranh Việt Nam nhằm thu hút sự chú ư của công chúng như một cách nhắc nhớ đến các tù binh Hoa Kỳ bị giam cầm hoặc mất tích tại Việt Nam. Đa số những chiếc ṿng đeo tay được làm bằng vật liệu đơn giản như kim loại bạc, đồng, hoặc thép không rỉ. Khắc trên ṿng là thông tin như tên, cấp bậc, thời điểm, và nơi bị cầm tù hoặc mất tích của một chiến sĩ.


Một cựu Trung tá phi công F4 có mặt tại buổi lễ cho tôi biết rằng đồng đội của ông đă mất tích trong một phi vụ tại không phận Bắc Việt năm 1972. Ông đang đeo một chiếc ṿng khắc tên chiến hữu này. Ông chia sẻ:


- Tôi muốn đeo chiếc ṿng tay này cho đến khi đồng đội của tôi được trở về nhà. Nói cách khác, tôi chỉ cởi nó ra khỏi tay khi nó được chôn chung với hài cốt người chiến hữu được t́m thấy.


Ông c̣n kể thêm cho tôi rằng trong thời gian học bay, các phi công chiến đấu đă phải trải qua các tập huấn giả định bị địch giam cầm dưới những điều kiện vô cùng khắc nghiệt. Những cuộc tập huấn này nhằm mục đích rèn luyện tính kiên nhẫn chịu đựng, tạo sự đồng cảm và nâng cao tinh thần đồng đội. Quả là con người ta sau khi sống sót từ những giây phút cùng cực th́ chẳng thể nào quên các chiến hữu của ḿnh với số phận c̣n chưa biết rơ. Trong tâm tưởng của người c̣n sống, đeo chiếc ṿng tay tưởng niệm như thể được kề cận một đồng đội đă từng vào sinh ra tử với ḿnh.


Một cựu chiến binh khác đưa cao cánh tay có đeo chiếc ṿng, nói với tôi trong niềm lạc quan:


- Tôi đeo chiếc ṿng tưởng niệm với hy vọng rằng các chiến sĩ bị cầm tù hay mất tích sẽ trở về với gia đ́nh.

 
Vợ của ông đứng kế bên, tiếp lời với ánh mắt ngời sáng:


- Chúng tôi biết có những gia đ́nh đă chờ đợi từ rất lâu, v́ vậy chúng tôi chờ đợi cùng với họ.


Tôi đồng cảm với những điều chia sẻ, ngậm ngùi nh́n từng chiếc ṿng tưởng niệm trên tay các khách tham dự. Biểu tượng chiếc ṿng tay tưởng niệm không phải là sự công nhận chính thức của chính phủ Hoa Kỳ nên nhiều công ty khác nhau có thể sản xuất loại ṿng này. V́ vậy, khả năng một số người – có thể lên đến số trăm trên toàn quốc - đang đeo chiếc ṿng tay tưởng niệm với thông tin tương tự về một chiến sĩ được khắc trên đó là điều có thể xảy ra. Những chiếc ṿng thiết kế không hoàn toàn giống nhau, chúng có những tiểu tiết khác biệt. Có thể chúng mang một ư nghĩa nào đó mà nếu được giải thích tường tận, ắt hẳn rất thú vị. Tôi hỏi một binh sĩ trẻ:


- Anh có người thân bị mất tích hoặc là tù binh chăng?


Anh mỉm cười đáp:


- Không, cô ạ, nhưng tâm trí tôi luôn nhắc nhớ sự đóng góp cho đất nước của người chiến sĩ có tên trên chiếc ṿng tay tôi đang đeo.


Thấy anh cởi mở, tôi hỏi thêm:


- Làm sao tôi có thể biết người có tên trên chiếc ṿng tưởng niệm là một tù binh hay bị mất tích trong chiến tranh?


- Nếu cô chú ư sẽ phân biệt được ngay. Nếu chiếc ṿng có h́nh tượng ngôi sao trắng trong ṿng tṛn màu xanh da trời th́ sẽ khắc tên một tù binh; c̣n chiếc ṿng có h́nh tượng ngôi sao màu xanh da trời trong ṿng tṛn trắng sẽ khắc tên người mất tích.


- Ra là vậy. Nhưng nếu chiếc ṿng chỉ có tên khắc ở trên mà không thêm một h́nh tượng nào khác ?


- Th́ có thể điều đó nói lên trường hợp chưa rơ thực trạng.


Điều giải thích làm tôi liên tưởng đến Bức Tường Tưởng Niệm Chiến Tranh Việt Nam tại Washington, D.C. mà tôi có dịp viếng thăm. Đối với những chiến sĩ tử trận, tên của họ có một biểu tượng quả trám; c̣n nếu bị mất tích th́ tên được đi kèm với một dấu cộng. Một khi hài cốt người mất tích được t́m thấy và đem trở về nhà th́ biểu tượng dấu cộng được chuyển thành biểu tượng quả trám.


Hồi ức chi cho xa. Một trong những việc làm của tôi là hỗ trợ tiếng Việt cho Văn Pḥng T́m Quân Nhân Mỹ Mất Tích Trong Chiến Tranh Việt Nam. Từ bao năm qua tôi vẫn thường thấy chiếc ṿng tưởng niệm trên cổ tay của người sinh viên khi anh vẫy chào tạm biệt vào mỗi cuối buổi học. Chiếc ṿng nhắc nhớ nhiệm vụ anh đang thực hiện, đó là giải quyết hồ sơ các chiến sĩ trong t́nh trạng bị mất tích.


Vài năm trước, chiếc ṿng trên tay anh có khắc tên Trung sĩ George Brown trong sứ mệnh biệt kích ngày 28 tháng 3 năm 1968 tại Lào nhưng hồ sơ đă đóng lại khi một phần rất nhỏ hài cốt của người mất tích được t́m thấy và anh đă tháo chiếc ṿng ra khỏi tay. Hiện tại, chiếc ṿng tưởng niệm anh đang đeo trên tay có khắc tên Trung sĩ Al Boyer và Trung sĩ Greg Huston vẫn ở t́nh trạng mất tích trong sứ mệnh cùng ngày.


Những chiếc ṿng tưởng niệm cho Trung sĩ Al Boyer, Trung sĩ Greg Huston, và Trung sĩ George Brown


Tưởng cũng nên ôn sơ qua về t́nh thế nước Lào thời chiến tranh Việt Nam.


Hiệp định Genèva cho phép thiết lập một nước Lào trung lập. Một trong những điều kiện cơ bản của hiệp định này là các nước phải rút hết quân ra khỏi Lào. Bắc Việt do ủng hộ quân Pathet Lào nên đạt được thoả thuận mượn một dải đất thuộc dăy Trường Sơn để h́nh thành nên đường ṃn Hồ Chí Minh làm hành lang tiếp viện cho quân giải phóng miền Nam.


Trong lúc đó, Hoa Kỳ nỗ lực giành quyền kiểm soát dải đất hẹp này trên lănh thổ Lào để khống chế sự xâm nhập của Bắc quân. Họ tuyển một số người làm việc cho nhóm Nghiên Cứu và Quan Sát thuộc Bộ Chỉ Huy Trợ Giúp Quân Sự Hoa Kỳ ở Việt Nam (Military Assistance Command Vietnams Studies and Observation Group - MACVSOG). Ngày ấy MACVSOG đă thực hiện một loạt các hoạt động bán quân sự chống phá Bắc quân trong suốt giai đoạn 1964-1972.


Một trong những hoạt động nói trên là thám báo chống phá đường ṃn Hồ Chí Minh tại Lào được thực hiện trong những năm từ 1965 đến 1969 khi tin tức t́nh báo cho thấy đường ṃn Hồ Chí Minh được mở rộng để Bắc quân đáp ứng nhu cầu chi viện nhân lực và vũ khí cho chiến trường miền Nam. Các đơn vị thám thính được thành lập với tên gọi là các toán biệt kích “Mũi Nhọn” gồm từ sáu đến mười hai toán viên, trong đó có từ hai đến bốn toán viên Mỹ và từ bốn đến tám toán viên gốc bản địa (họ có thể là người Việt, Khmer, Hmong, vân vân).


Trong sứ mệnh ngày 28 tháng 3 năm 1968, toán biệt kích Mũi Nhọn ASP thuộc Tiền Doanh 4 được điều từ Nakhon Panom, Thái Lan, bao gồm tám toán viên Việt tham gia cùng với ba toán viên Mỹ là Trung sĩ Al Boyer, Trung sĩ George Brown, và Trung sĩ Greg Huston. Họ thực hiện nhiệm vụ gần mật khu sông Tchepone, Lào, triệt xuất sau khi đă đặt thiết bị nghe lén.


Chỉ bảy toán viên Việt chạy kịp đến chiếc trực thăng bốc toán. Những toán viên Việt thoát nạn đă có thể được bổ nhiệm từ Lực Lượng Hatchet tại Tiền Doanh 2. Trong khi một toán viên Việt c̣n lại và Trung sĩ Al Boyer đang leo bám thang dây của chiếc trực thăng th́ thang dây bị đứt, không rơ do hỏa pháo từ phía đối phương hay sự cố kỹ thuật. Toán viên Việt leo bám thang dây bị đứt đă có thể là thông dịch viên cho toán này và làm việc cho cơ quan American Express tại Sài G̣n trong thời chiến. Hai toán viên Mỹ c̣n lại trên mặt đất chưa chạy kịp đến trực thăng là Trung sĩ George Brown và Trung sĩ Greg Huston. Số phận những người chưa thoát lên được trực thăng bốc toán xem như bị mất tích.


Nghĩ rồi nuốt lệ vào ḷng nếu phải nh́n nhận thực tế có thể xảy ra cho gia đ́nh người bị mất tích. Một khi chiến sĩ trở về nhà, thường là dưới h́nh thức hài cốt, c̣n th́ họa hoằn lắm mới c̣n người sống sót. Không thể phủ nhận rằng nỗi tuyệt vọng từ năm này sang năm khác bào ṃn ư chí cùng niềm tin của người thân. Măi rồi gia đ́nh chỉ mong nhận được hài cốt người mất tích, nói ǵ đến mơ người sống sót trở về.


Xác thân vùi lấp từ năm này sang năm khác, thậm chí vài thập niên sau mới được đào xới nhận dạng th́ h́nh hài hẳn biến vào cát bụi c̣n xương cốt th́ e cũng khó vẹn toàn. Ấy là nói đến khả năng biết chính xác nơi để đào xới; chứ c̣n đào xới phỏng theo kư ức nhạt nhoà của các chứng nhân lúc này tuổi đời đă cao, th́ có chăng thu nhặt lại dăm mẩu xương khô, âu cũng là điều may mắn.


Đó là trường hợp của Trung sĩ George Brown. Nhiều năm trôi qua, sau bao thủ tục phức tạp để đạt sự đồng thuận từ phía chính phủ Lào cho công tác t́m hài cốt liên quan đến sứ mệnh ngày 28 tháng 3 năm 1968, kết quả đào xới mới nhất cho thấy đội t́m kiếm chỉ thu nhặt được một chiếc xương răng được nhận dạng DNA thuộc về ông.


Hồ sơ được khép lại, xem như Trung sĩ George Brown đă trở về nhà.


Con gái ông, cô Ronda Brown, đă không cam ḷng. Cô giả định rằng có thể trong lúc chạy nước rút đến trực thăng, cha của cô đă vấp ngă nên bị găy răng hoặc có khả năng ông đă bị đấm, bị đánh đến găy răng trước khi giải đi. Chung quy, cô hy vọng mănh liệt rằng cha của cô vẫn là tù binh và c̣n đang bị giam cầm ở đâu đó.


Chỉ t́m thấy duy nhất một chiếc xương răng. Không hơn không kém. Mẩu xương nhỏ nhoi lưu lại làm kỷ vật cho người thân. Phàm th́ con người ta có quyền ươm hy vọng để mơ ước được thăng hoa. Rồi th́ con người ta lại có khuynh hướng nh́n lên. Điều này không quá đáng v́ nó làm cho cuộc sống bớt phần bi quan. Cô Ronda Brown không là trường hợp ngoại lệ.


Nếu một lúc nào đó khi tâm lắng lại, thử nh́n xuống mà xem, đă có không biết bao nhiêu chiến sĩ hy sinh mà không có ngày giỗ, không thu được mảnh xương tàn. Ngẫm mà an ủi để bằng ḷng với hiện tại.


Bảy toán viên Việt sống sót trong sứ mệnh ngày đó hiện ra sao ? Họ ở đâu ? Họ c̣n tồn tại trên cơi đời này ? Nếu c̣n, biết đâu kư ức họ vẫn rơ nét về ngày định mệnh ấy để có thể cung cấp thêm thông tin nhằm giúp mang một đồng đội Việt và hai đồng đội Mỹ của họ bấy lâu nay ở lại nơi đất khách quê người được trở về nhà.


Ngày Chiến Sĩ Trận Vong, chúng ta cùng nhau thắp nén hương ḷng tưởng nhớ đến những người đă vị quốc vong thân để bảo vệ chính nghĩa cho đất nước.



Orchid Thanh Lê

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính