Quà Giáng sinh

 

O. Henry

Dung Si Pham Phóng tác


 

(Chuyện bắt đầu bằng những con số:

“Một đô-la và tám mươi bảy xu”)

 

 

Những con số rất thực tế chỉ gồm 1 đô-la và 87 xu, trong đó có tới 16 đồng xu lẻ 1 cent, được gọi là penny... Đếm đi, đếm lại tới 3 lần vẫn chỉ là $1.87. Đó là số tiền kư cóp sau mỗi lần kỳ kèo với những người bán tạp hóa, rau cải hay thịt thà. Đó cũng là số tiền đă mang lại cho người mặc cả sự xấu hổ mỗi khi phải lên tiếng kỳ kèo. Cũng chỉ v́ nghèo!


Biết làm ǵ đây khi ngày mai đă là Giáng Sinh mà trong túi Della chỉ có $1.78. Chỉ v́ cô nhất quyết nghĩ, thế nào cũng phải có một món quà cho chồng. Người chồng mà cô gọi là Jim để thay cho cái tên dài ḍng, quư phái của ḍng họ: James Dillingham Young.


Cái tên Dillingham đă nức tiếng gần xa trong suốt thời kỳ “hoàng kim” khi anh được trả tới 30 đô-la một tuần. Giờ đây, khi mức lương đă tụt xuống c̣n 20 đô-la một tuần nên đành phải nghĩ đến việc viết tắt lại... Dillingham thành một chữ D khiêm tốn. Dù ǵ đi nữa, Della vẫn thích gọi chồng bằng cái tên tŕu mến Jim.


Tiền vào nhà khó như gió vào nhà trống. Della đă mất nhiều giờ tính toán, nghĩ cho ra món quà ǵ đó thật ư nghĩa dành cho Jim vào Giáng Sinh năm nay. Món quà phải đẹp, hiếm và có giá trị... Món quà phải xứng đáng khiến cho Jim hănh diện dù với $1.78 của Della!

 

 

 

Trong căn chung cư xập xệ, thuê với giá 8 đô-la của vợ chồng cô, có một tấm gương lớn. Della vẫn thường hài ḷng mỗi khi ngắm ḿnh trong gương: thon gầy, mảnh mai nhưng tràn đầy sức sống. Nhất là mái tóc dài mỗi khi buông thả... cả một suối tóc tựa như ḍng đời đang chảy không một phút ngừng nghỉ.


Tổ ấm của Jim và Della luôn có hai điều mà họ tự hào. Một là chiếc đồng hồ vàng của Jim, do bố anh và trước nữa là ông nội anh để lại từ xưa. Thứ hai là mái tóc của Della, tóc dài một cách tự nhiên như ḍng suối mát giữa buổi trưa hè.

Della cuộn tóc lại một cách vội vă, bồn chồn v́ một ư tưởng lóe lên trong đầu. Ngay khi đó, những giọt nước mắt bỗng dưng lại ướt mi. Cô đă quyết và cô phải thực hiện ngay trước khi đổi ư.


Della đến một tiệm chuyên làm tóc giả và cô ngỏ ư bán mái tóc dài của ḿnh. Bà chủ tiệm ra giá 20 đô-la. Không một chút chần chừ, cô ngồi vào ghế để người ta cắt đi mái tóc dài mà cô hằng hănh diện.


Với số tiền mới kiếm được từ mái tóc của ḿnh, Della tiếp tục “săn lùng” một món quà thật ư nghĩa cho chồng. Đó là cái dây đeo đồng hồ bằng bạch kim, kiểu dáng đơn sơ giản dị nhưng lại có giá trị thiết thực. Nó rất xứng với chiếc đồng hồ mà Jim hàng ngày bỏ túi v́ thiếu sợi dây đeo.


Với hai mươi đô-la tiền bán tóc cộng thêm 1 đô-la tiền dành dụm Della đă có một món quà Giáng sinh cho người chồng yêu dấu. Nhẹ tênh với 70 xu c̣n lại trong túi và với mái tóc ngắn cũn cỡn vừa cắt lúc trở về nhà nhưng sao Della thấy ḷng ḿnh tràn đầy niềm vui của một việc làm mà cô vô cùng vui sướng.


Về đến nhà, Della bất giác nh́n ḿnh trong gương và thầm lo sợ không biết Jim sẽ phản ứng ra sao khi thấy ḿnh đă hoàn toàn đổi khác. Jim không bao giờ về trễ, khi anh bước vào nhà như mọi khi, Della thầm nghĩ: “Cầu sao trong mắt anh ḿnh vẫn c̣n đẹp!”.


Cửa mở, Jim bước vào. Trông anh gầy và trầm lặng. Tội nghiệp, anh chỉ mới hăm hai đă phải lo gánh nặng gia đ́nh. Đến áo khoác ngoài và găng tay anh cũng chẳng có.


Jim nh́n chăm chăm vào Della với một ánh mắt kỳ lạ khiến cô không hiểu nổi và lo sợ. Đó không phải là ánh mắt giận dữ, ngạc nhiên, chê bai, ghét bỏ... cũng không phải một trong những t́nh cảm mà Della chuẩn bị đón nhận. Jim nh́n cô chăm chú với vẻ khác thường.


Jim yêu quư, đừng nh́n em như thế. Em đă cắt tóc bán rồi v́ em không thể thấy Lễ Giáng Sinh đến gần mà không tặng anh món quà nào. Tóc sẽ mọc lại nhanh thôi, anh đừng lo... Thôi, chúc mừng Giáng Sinh đi, chúng ta sẽ hạnh phúc. Anh không biết món quà em tặng anh đẹp đến cỡ nào đâu!”.


“Em đă cắt tóc rồi sao?”, Jim hỏi một cách khó nhọc, chừng như anh không thể hiểu được mọi chuyện trước mắt.


“Cắt rồi và bán rồi,” Della đáp, “Nhưng anh vẫn cứ yêu em chứ? Không có tóc dài em vẫn là Della của anh thôi, có đúng không nào?”


“Em nói là em bán tóc rồi à?”, Jim hỏi lại một câu ngớ ngẩn, mắt như đang t́m kiếm một vật ǵ đă mất.


“Đừng mất công t́m kiếm”, Della nói, “Em nhắc lại là em bán rồi. Ngày mai là lễ Giáng Sinh. Đừng giận, em cắt mái tóc v́ anh. Có thể tóc em quư thật đấy nhưng không ai tính được cái giá của t́nh yêu em dành cho anh, Jim ạ”.


Jim như chợt tỉnh cơn mê. Anh ôm gh́ lấy Della. Tám đô-la mỗi tuần hay một triệu mỗi năm, điều ấy có ǵ khác nhau? Nhà toán học hay người hóm hỉnh đều trả lời sai. Những người thông thái mang đến các món quà giá trị, nhưng trường hợp này không phải thế. Jim lấy một gói nhỏ từ túi áo khoác và đặt lên bàn.


Đừng hiểu sai về anh, Della. Không thể nào có chuyện một kiểu tóc cắt hay uốn hay gội khác đi lại làm cho anh bớt yêu em. Nếu em mở gói này ra th́ em sẽ hiểu tại sao lúc năy anh lại ngỡ ngàng như thế.”


Những ngón tay thon mềm lanh lẹ tháo tung dây buộc và mở gói giấy. Một tiếng reo mừng thích thú, và rồi... hỡi ơi, lập tức chuyển thành tiếng sụt sùi nức nở...

Bởi v́, trước mắt Della là những chiếc lược, cả một bộ lược, xếp xuôi và ngược, mà Della từng khao khát nh́n trong tủ kính một cửa tiệm ở Broadway. Những chiếc lược xinh xắn, làm bằng mai rùa, viền ngọc.


Della biết là rất đắt tiền, lâu nay cô chỉ thầm mong ước mà không mảy may hy vọng có ngày sắm được. Giờ đây chúng đă là của cô nhưng những lọn tóc cho chúng trang điểm lại không c̣n nữa.


Della ôm mấy chiếc lược vào ḷng, mơ màng nh́n chúng rồi nở nụ cười dịu dàng nói: “Tóc em mọc nhanh lắm, anh ạ!”


Jim vẫn chưa thấy món quà Giáng Sinh mà Della dành cho anh. Cô vội vàng x̣e bàn tay đưa gói quà. Ánh kim lại lóe sáng như phản chiếu nét hân hoan rạng rỡ trong cô.


“Thật tuyệt vời. Em lùng khắp phố để kiếm nó. Bây giờ anh có thể mỗi ngày xem giờ cả trăm lần. Đưa đồng hồ đây, để em xem có dây này nó trông ra sao.”


Thay v́ làm theo lời cô, Jim đến ngồi trên ghế, tay ôm lấy đầu và mỉm cười.


“Della, cứ cất những món quà Giáng Sinh này đi. Chúng thật quư, không cần phải dùng ngay. Anh đă bán đồng hồ, lấy tiền mua lược cho em rồi!”

 


Mái tóc & chiếc đồng hồ... làm nên câu chuyện

 

Trên đây là đoạn phóng tác từ truyện ngắn “The Gift of the Magi” của nhà văn người Mỹ O. Henry (1). Truyện được in lần đầu ngày 10/4/1906 và sau đó 1 năm được xuất bản thành sách. Tôi chọn h́nh thức “phóng tác” thay v́ dịch từng chữ chỉ v́ trong tiếng Anh khi chuyển ngữ sang tiếng Việt có những chữ không hợp với ngữ cảnh.


The Gift of the Magi” là một truyện ngắn trong xă hội Phương Tây nhưng khi đọc, người Phương Đông cũng không dấu được sự cảm thông với những người trẻ khi đang yêu nhau trong nghèo khó. Điều đó khiến ta liên tưởng đến câu: “Tiền bạc chưa chắc ǵ mang lại hạnh phúc”.


The Gift of the Magi” là một trong các truyện của O. Henry được độc giả Phương Tây yêu thích và cũng có thể được xem là một trong những truyện ngắn về Giáng Sinh hay nhất của mọi thời đại.


Ở phần cuối câu chuyện, O. Henry dùng chữ “Magi”, có nghĩa là bậc thông thái mà trong Kinh Thánh chỉ 3 Nhà Thông Thái hay Ba Vua (Wisemen). Mùa Giáng Sinh chúng ta thường nghe câu chuyện Ba Vua lặn lội từ Phương Đông, đi theo một v́ sao sáng đến thăm và tặng quà cho Chúa hài đồng trong máng cỏ.

Trong vai người kể chuyện, O. Henry đă viết một đoạn cuối cùng trong “The Gift of the Magi” như sau:


Magi, như các bạn biết đấy, là những người thông thái, những nhà thông thái tuyệt vời - đă tặng quà cho chúa Hài đồng trong máng lừa. Họ đă sáng tạo ra nghệ thuật tặng quà Giáng sinh.


Bởi họ là nhà thông thái nên quà tặng của họ chắc chắn cũng khôn ngoan, có thể được ưu tiên thay đổi trong trường hợp trùng lặp. Và ở đây tôi đă chắp vá và thuật lại cho bạn một chuyện thời sự chẳng mấy ly kỳ về hai thanh niên ‘ngu ngốc’ sống trong một căn chung cư đă hy sinh cho nhau một cách ngớ ngẩn để mất đi những tài sản quư báu nhất.


Tuy nhiên điều muốn nói sau cùng với những người khôn ngoan ngày nay là: trong tất cả những người tặng quà, hai người này là thông thái nhất. Trong tất cả người tặng quà và nhận quà, họ là hai người thông thái nhất. Ở nơi đâu họ cũng là người thông thái nhất. Họ là những Magi
(2).

 


Sự tích Ba Vua tặng quà cho Chúa hài đồng

 

Tác giả: O. Henry

Phóng tác: Dung Si Pham (phamsi.dung@yahoo.com)

 

 

 

Chú thích:


(1) O. Henry (1862-1910) tên thật là William Sydney Porter là tác giả của gần 400 truyện ngắn đăng trong các nhật báo và tạp chí, sau được in trong mười tập truyện. Cuộc đời của ông rất phong phú với nhiều nghề khác nhau: từ dược sĩ, họa sĩ, kiến trúc sư... đến thư kư, đầu bếp nhà hàng, nhân viên công ty địa ốc, nhân viên xưởng in. Ông cũng đă từng tham gia ca hát, diễn kịch và cũng có lúc bệnh nặng, có lúc lại ở tù.


Có lẽ v́ thế mà bối cảnh các truyện ngắn của Ông cũng rất phong phú, phác họa xă hội nước Mỹ thời kỳ cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Phần lớn truyện ngắn của ông có cốt truyện đơn giản, với nhiều t́nh tiết oái oăm, khắc nghiệt, có khi khôi hài để kết thúc bất ngờ.


Khi ông làm nhân viên ngân hàng First National Bank ở thành phố Austin, Texas, ông bị điều tra về việc t́nh nghi biển thủ tiền quỹ. Mặc dù cha vợ ông đă chi trả hộ khoản tiền thất thoát, Chính phủ liên bang vẫn muốn truy tố tội h́nh sự. Ông rời Hoa Kỳ đến Honduras và trở lại 6 tháng sau khi nghe tin vợ ḿnh đang đau nặng.


Ông bị kết án tù 5 năm. Trong nhà tù ở thành phố Columbus, Ohio, ông làm dược tá cho bệnh viện nhà tù, có thời giờ sáng tác để gửi tiền cho con gái, và bắt đầu dùng bút hiệu O. Henry. Sau khi đă qua hơn 3 năm trong tù, nhờ tư cách tốt ông được trả tự do sớm vào năm 1901. Ông đến cư ngụ tại thành phố Pittsburgh, Pennsylvania.

Năm sau, ông định cư hẳn tại Thành phố New York, cố giấu tung tích ḿnh là tù phạm cũ. Từ lúc này, các truyện ngắn của ông bắt đầu xuất hiện đều đặn trên các báo hàng ngày và tạp chí. Mười tập truyện lần lượt được ra đời trong thời gian 1904-1910. Ông qua đời trong nghèo khó tại thành phố New York ngày 5/6/1910 do bệnh lao cộng thêm chứng xơ gan. Thêm ba tập truyện được ấn hành sau khi ông mất.


Năm 1919, Hội Nghệ thuật và Khoa học (Society of Arts and Sciences) thiết lập “Giải thưởng Tưởng niệm O. Henry” (O. Henry Memorial Awards), hàng năm trao cho những truyện ngắn xuất sắc.


Tại Việt Nam đă có nhiều bản dịch một số truyện ngắn của O. Henry. Gần đây nhất là quyển “Người du ca cuối cùng” do Nhà xuất bản Văn Học xuất bản. Truyện ngắn “Chiếc lá cuối cùng” đă được đưa vào chương tŕnh văn học nhà trường. Thập niên 60 tại miền Nam, tôi đă được biết đến tác phẩm “The Gift of the Magi” trong chương tŕnh Anh văn lớp Đệ nhị Trung học.


Điểm đặc sắc trong truyện ngắn của O. Henry là những t́nh tiết ngẫu nhiên, có lúc khắc nghiệt hoặc oái oăm hoặc mỉa mai, nhiều lúc khôi hài hoặc dở khóc dở cười, để rồi kết thúc trong bất ngờ làm người đọc hoặc thích thú nhưng không quá sướng thỏa, hoặc bâng khuâng nhưng không quá nặng nề. Những dư hương nhẹ nhàng như thế đọng trong tâm tư người đọc khá lâu.


Có lẽ do vậy mà vài truyện của O. Henry đă được chuyển thể qua sân khấu, sau này là điện ảnh và truyền h́nh, kể cả sân khấu kịch ở Việt Nam. Nhiều người ngạc nhiên về tính đa dạng trong các truyện của O. Henry. Một ngày, khi ngồi với nhà văn trong một hiệu ăn, một người bạn ông đặt câu hỏi thay cho số đông người đọc: làm thế nào ông kết cấu được các t́nh tiết, ông t́m đâu ra những cốt truyện như thế? Nhà văn đáp:


Từ mọi nơi. Mọi thứ đều mang một câu chuyện.” Rồi cầm lấy tờ thực đơn trên bàn ăn, ông nói: “Có một câu chuyện trong bản thực đơn này.” Đúng như thế: sau này ông viết nên truyện “Springtime à la carte”.


Những truyện ngắn của O. Henry được ưa thích nhất:


- “After Twenty Years”(Sau hai mươi năm): Một trong những truyện lấy bối cảnh thành phố New York (nơi O. Henry sống tám năm cuối đời ông) được ưa thích nhất.


- “A Chaparral Prince”(Hoàng tử đồng xanh): Chuyện phiêu lưu vùng Viễn Tây thời ấy, vừa hoang sơ, ngang tàng, mà cũng có khí phách anh hùng - pha trộn tai ương và phúc lành, lục lâm và hiệp sĩ.


- “The Church with an Overshot-wheel”(Ngôi giáo đường với cối xay nước): Có người nhận xét “giống như truyện cổ tích”. Cốt truyện dễ thương, và là một trong số ít truyện của O. Henry thể hiện văn tài tả cảnh tuyệt vời.


- “The Furnished Room”(Căn pḥng đủ tiện nghi): Truyện được những nhà phê b́nh xem là một trong những truyện nghiêm túc, có giá trị văn học nhất của O. Henry.


- “Georgia’s Ruling”(Phán quyết của Georgia): Cả trăm năm trước, nước Mỹ rộng bao la vẫn có cơn “sốt đất” tạo ra nhiều vấn đề cho các sở địa chính, nhưng ở đây nằm trong bối cảnh khác: t́nh cha con mở rộng ra t́nh người. Ư t́nh thắm thiết nhưng ngôn từ cô đọng.


- “The Gift of the Magi”(Món quà của các đạo sĩ): Một trong các truyện của O. Henry được người đọc phương Tây yêu thích nhất, cũng có thể được xem là một trong những truyện ngắn về Giáng Sinh hay nhất mọi thời đại.


- “The Green Door” (Cánh cửa màu lục): Có ư kiến cho rằng tác giả thiên về tư cách nhà hoạt động xă hội (social activist) qua truyện này.


- “The Last Leaf” (Chiếc lá cuối cùng) được O. Henry sáng tác năm 1907, là một truyện ngắn nổi tiếng được biết đến nhiều nhất, đă được đưa vào sách giáo khoa của nhiều nước để giới thiệu văn học nước ngoài. Truyện nói về cuộc sống khổ cực của những người họa sĩ nghèo ở Mỹ. Cuộc sống cơ cực đă khiến Johnsy tuyệt vọng với căn bệnh sưng phổi, nhưng nhờ có chiếc lá cuối cùng, Johnsy đă qua khỏi sự nguy kịch.


- “A Retrieved Reformation”(Một cuộc đổi đời): Truyện rút tư liệu từ thời gian O. Henry ngồi tù, có ư kiến cho là dựa trên chuyện có thật.


- “The Dream” (Giấc mộng): Đây là truyện cuối cùng của O. Henry. Tạp chí văn chương Cosmopolitan Magazine đă đặt hàng tác giả viết truyện này, nhưng sau khi nhà văn qua đời (tháng 6/1910), tập bản thảo đang dở được t́m thấy trên bàn làm việc đầy bụi bặm của nhà văn. Truyện ngắn đang dở được ra mắt trên tờ Cosmopolitan Magazine tháng 9/1910.

 


Chân dung nhà văn

O. Henry, năm 1909

 

(2) Nguyên văn đoạn cuối của “The gift of the Magi”, O.Henry viết:


The magi, as you know, were wise men—wonderfully wisemen—who brought gifts to the Babe in the manger. They invented the art of giving Christmas presents.

Being wise, their gifts were no doubt wise ones, possibly bearing the privilege of exchange in case of duplication. And here I have lamely related to you the uneventful chronicle of two foolish children in a flat who most unwisely sacrificed for each other the greatest treasures of their house.


But in a last word to the wise of these days let it be said that of all who give gifts these two were the wisest. Of all who give and receive gifts, such as they are wisest. Everywhere they are wisest. They are the magi
.”

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính