Năm Đinh-Kỷ-Tn Sửu (1997-2009-2021).

 

Nguyễn Thanh

 

 

 

          * Truỵn c̉ Trung-Qúc k̉ rằng Chúc-Nữ là con gái của Nhà Trời, yu Ngưu-Lang là anh chàng chăn tru cho ng Trời. Vì mải trò truỵn với người yu, nn Chúc-Nữ xao nhãng nhịm vụ của mình là ḍt vải may áo cho Trời. ng Trời ra vạ phạt cho cả đi tình nhn bằng cách bắt ṃt mình Ngưu-Lang sang chăn tru bn kia sng Ngn-Hà. Từ đó hai người xa nhau bìn bịt. M̃i năm được phép gặp lại nhau ṃt l̀n. Ṃt đàn qụa kh̉ng l̀ đan cánh vào nhau bác thành chíc c̀u băng qua sng Ngn (g̀m hằng tỷ vì sao sáng) cho hai anh chị gặp mặt nhau. Ngày ́y thường có mưa vì đó là nước mắt của hai người yu lã chã rơi xúng tr̀n th́ đ̉ ćy c̀y rụng nương.

 

** Ngưu Lang - Chức Nữ.   Ngưu-Lang & Chức-Nữ là đi tình nhn n̉i tíng trong văn học dn gian Trung-Qúc. Cu chuỵn bịt ly của vợ ch̀ng chàng chăn tru và nàng tin xinh đẹp đã trở thành ngùn cảm hứng cho bít bao tác ph̉m n̉i tíng. Cu chuỵn này được lưu truỳn ṛng rãi từ thời Hán. Truỵn Ngưu - Chức cũng được xem là ṃt trong Tứ đại truỳn thuýt dn gian của Trung-Qúc. Ngưu-Lang v́n là ṃt chàng chăn tru nghèo kh̉. V tình nhìn th́y 7 nàng tin tắm ven sng, chàng đã lém lỉnh gíu xim y của họ. Trong lúc đi tìm lại y phục, vì v tình đ̉ Ngưu-Lang nhìn th́y thn hình của mình, nn Chức-Nữ đ̀ng ý làm vợ chàng. Họ śng hạnh phúc bn nhau, sinh đủ trai gái. Bít chuỵn, Ngọc-Hoàng v cùng tức gịn, bắt Chức-Nữ v̀ trời. Cảm thương cho ś pḥn của họ, m̃i năm vào ngày 7/7 m lịch, quạ và chim khách rủ nhau ḱt thành c̀u -Thước đ̉ vợ ch̀ng Ngưu-Lang  Chức-Nữ được đoàn tụ.   Khi du nḥp vào nước ta, cu chuỵn v̀ Ngưu Lang- Chức Nữ còn được gọi là chuỵn ng Ngu - bà Ngu. Người xưa cho rằng, Chức-Nữ m̃i năm chỉ được gặp ch̀ng có ṃt l̀n, nn oán gịn, khóc than. Vì th́ mà tháng 7 m lịch lun có mưa. Đó cũng là lý do những cơn mưa dài trìn min của tháng 7 được gọi là mưa ngu (zingnews.vn).

         

1. Con tru là đ̀u cơ nghịp. Ai bảo chăn tru là kh̉.

 

          - Năm c̀m tinh con tru. Con tru được ng bà xưa lịt vào hàng đ̀u của lục súc có cng với con người. Lục súc là sáu gíng ṿt người ta nui, g̀m: tru, ngựa, d, gà, chó, lợn.  Sách Qúc văn giáo khoa thư tả: Con tru lớn hơn bò và mạnh hơn. Lng đen, cứng và thưa, thỉnh thoảng có con lng trắng. Hai mắt lờ đờ, sừng to và cong ln. Tru xem nặng ǹ và cḥm chạp hơn bò. Tính nó thùn và hay chịu khó. Ăn úng ít, m̃i ngày vài ba nắm cỏ kh cũng đủ. Nó ưa đ̀m (mẹp) xúng nước, xúng bùn và có th̉ ḷi được qua sng. Tru dùng đ̉ cày rụng, kéo xe hoặc kéo che đạp mía. Thịt tru khng ngon bằng thịt bò. Da tru dùng đ̉ bịt tŕng hay làm giày dép. Sừng tru dùng làm các đ̀ ṿt như cán dao, lược, ́ng thúc....

 

- Từ ngàn xưa, bức tranh chú bé mục đ̀ng cỡi lưng tru th̉i sáo chìu bn cánh đ̀ng mạ xanh, bn mái l̀u tranh (chứ làm gì có cao ́c), bn rụng cả ao lìn là ṃt trít lí nói ln mìn qu Vịt-Nam thanh tịnh m ả phong nhàn. Con tru là ṃt con ṿt gắn lìn vào đời śng mìn qu đ́t Vịt như cỡ x́ honda với dn thành ph́ ṿy. Cái gì cũng ĺy con tru là ǵc. Mọi chuỵn vui bùn, bà con ta thường giãi b̀y tm sự với con tru: Rụng su tru nái. Tru ra mạ vào. Gái 17 bẻ g̃y sừng tru. Tru bò húc nhau rùi mũi ch́t. Mún gìu nui cá, mún khá nui tru. Ćy c̀y v́n nghịp nng gia. Tru đy ta đ́y ai mà quản cng. Qua những v̀n thơ cao dao trn, cho cta th́y dn Vịt-Nam mình ŕt thương ḿn con tru, ṃt con ṿt thùn thục, g̀n gũi, nhìu ích lợi. So với 12 con giáp được gởi gắm cho chu kì 12 năm như con chụt, con d... thì xem ra con tru là v́t vả nh́t. Trời sinh ra nó ś c̀m tinh lao đ̣ng là vinh quang. Con tru vừa to vừa khỏe, ít t́n thúc thang hay phải chăm sóc như những con ṿt khác, th́ mà có chuỵn gì là đ́n lượt tru ngay như ṃt ti tớ trung thành. Tru kéo c̀y, vỡ đ́t, c̀y xới, chuyn chở lúa thóc, phn tro, kéo cả đạn pháo Trường-Sơn nữa nh̀. Th́ mà t́i ngày nó phải nghe chửi tíng Ty: ngu như tru, tḥt thà cũng th̉ lái tru, lì như tru, đ̀u tru mặt ngựa, đàn khảy tai tru, cái c̀y đặt trước con tru, hoa lài cắm bãi cứt tru, tru to hơn bò ŕng, tru cḥm úng nước đục, tru c̣t ghét tru ăn. Cả họ nhà tru ṇi ngoại t̉ tin nòi gíng tru đ̀u bị bi đen mõm chó h́t. Sút ngày, nắng đ́t cháy da rùi nhặng bu đánh, nn phải đằm bùn với đỉa rắn, ăn úng thì ṿi vàng ăn cỏ cụt cỏ qu, úng nước đục cũng ngon như Coca. Đm v̀ thì nhai lại bóp bép đỡ ghìn đỡ đói. Con tru làm ra của cải cho nhà nng, tạo nn cuc śng ̉n định gìu sang phú túc, ́y th́ mà chưa yn, cứ nơm nớp lo sợ người ta xơi tái cỡ Đinh-Ḅ-Lĩnh, người tranh nhau cái sừng làm tù và, tranh nhau cái móng chn làm qun cờ tướng và nh́t là bán sang Trung-Qúc làm thúc m t gì đó, tranh nhau cái đui làm n̉u b̉ nh́t hạng. Mọi người đ̀u ca tụng những món ăn hảo hạng là thịt tru nhúng d́m, tru quay, hay xào khoai mn, xào ớt xả, nướng lá cách, lục mẻ. Hèn chi ở mịt Cái-Sắn, Ph́-Lai những năm xưa ́y được cung ćp tru c̀y, họ đã hè nhau đánh đụm đ̉ r̀i bá cáo ln ćp trn là tru ḅnh đ̉ xin con khác ngon hơn... mà tìm m̀i nḥu típ. Ở Đ̀-Sơn người ta t̉ chức linh đình l̃ lạp chọi tru, đ̀ng bào Ty-Nguyn thì có l̃ khao cả làng hoặc phạt vạ bằng nghi l̃ đm tru như đ́u bò tót ở xứ Ty-Bán-Nhà! Như th́, làm thn con tru ḿt h́t lí lịch và ḥ kh̉u r̀i còn gì!

 

2.... và tru trong cục śng. Con tru giờ được đánh giá là loại sản ph̉m nng nghịp có giá trị kinh t́ cao. Sữa tru nhìu ch́t béo hơn sữa bò nhưng thịt tru lại ít mỡ hơn thịt bò, mà lượng sắt có trong thịt tru lại cao hơn thịt bò. Thịt tru thích hợp với người làm vịc trí óc, huýt áp cao, xơ vữa đ̣ng mạch hay có nhìu cholesterol trong máu. Ở Th́t-Ńt (C̀n-Thơ) có món thịt tru lục với nước cơm mẻ. Ở Củ-Chi có món phở nghé. Ở Hòa-Tín (Đà-Nẵng) có món thịt nghé nướng lá ĺt. Ở Quảng-Trị có món thịt tru xào với đọt trơng, ph̀n lá non màu tím. Ở Đ̀-Sơn (Hải-Phòng) người ta gít thịt tru chọi và bán ŕt được giá. Ở Sài-Gòn ńu thèm thịt có th̉ tới ṃt ś quán thịt tru n̉i tíng bn bờ sng Sài-Gòn với đủ các món, từ tru lục đ́n ńu cà ri, nướng vỉ, nướng sả ớt, h́p chao, xào lá cách, om nước dừa, xào hành, kho tiu, lúc lắc, tái chanh, tṛn gỏi...  Ở bảo tàng lịch sử tỉnh Quảng-Trị có sợi giy da tru có chìu dài hơn 2m (nguyn thủy dài hơn), đường kính 20mm trước đy người ta dùng đ̉ kéo pháo trong chín tranh.  Sừng tru cũng khng phải là thứ bỏ đi mà được các ngḥ nhn ch́ bín thành các đ̀ trang sức từ vòng tay, nh̃n... cho đ́n các đ̀ dùng khác như lược, gọng kính, đẹp khng thua gì sơn mài, được bày bán khắp nơi trn th́ giới. Người dn ṭc Ty-Nguyn dùng sừng tru đ̉ rót rượu hay làm mõ. Sừng tru cũng có th̉ thay cho sừng t giác trong ṃt ś bài thúc nam. V̀ Bát-Tràng (Hà-Ṇi) by giờ khng chỉ được mua ǵm sứ mà còn được đi xe tru bát ph́ phà phà. Các ng chủ ở đy chọn tru kéo xe khá khắt khe, phải là tru đực to, khỏe vóc dáng đẹp, sừng dài, cong đ̀u. Hàm răng cũng phải đẹp bởi tru là loài nhai lại và hay cười b́t chợt. Con tru đực khoan thai rảo bước trn đường làng, qua những cửa hàng bán đ̀ ǵm đủ màu sắc, chủng loại ch̀m cḥm như ṃt thước phim quay cḥm, ph bày h́t t́t cả những gì đã làm nn danh tíng ǵm Bát-Tràng, khín mọi người đi từ ngạc nhin này đ́n ngạc nhin khác (Chi-Mai, Theo Ṇi san Thng t́n, ś 1&2/2009. dhtn.ttxvn.org.vn).

 

          3. Tru cho sữa: tại Trung-Qúc, kỹ ngḥ chăn nui nng ph̉m đã bín tru cày thành tru sữa, vì sữa tru có giá trị dinh dưỡng ŕt cao. Các nhà chăn nui Trung-Qúc đã ñ lực vào những cng trình nghin cứu h̀u tạo đàn tru cày khoảng 20 trịu con dư ra sau khi nước này cơ giới hóa nng nghịp, tru cày giờ đy được bín thành tru sữa. Phương pháp này được thực hịn bằng cách ćy bào thai tru sữa có ph̉m ch́t t́t vào bụng tru cày cái. Vịn nghin cứu tru của đại học canh nng Quảng-Ty, nơi được coi là ṃt thung lũng tru của xứ Tàu, thành cng dùng kỹ thụt ghép gíng cho ra đàn tru tḥt nhanh và t́t nh́t hịn nay trn th́ giới. Họ cho bít ḱt qủa là giá trị dinh dưỡng trong sữa của đàn tru sinh ra từ ́ng nghịm (do cloning process) cao ǵp 1.8 l̀n so với sữa bò với mùi vị thơm ngon. Đìu quan trọng hơn là kỹ thụt cloning tạo do vịc ćy ghép bào thai khng có v́n đ̀ chuỷn gene nn lun bảo ṿ mức an toàn v̀ thực ph̉m. Người dn nng thn v́n quen thục với sữa tru, và tru sữa cho loại sữa t́t hơn sữa của d, bò hay trừu, ph̉m ch́t dinh dưỡng và ý thích của người tiu thụ là yu chụng hơn sữa bò hịn nay. Trong quá khứ thì tru Murrah ́n-Đ̣ và tru Niri-Raphi của Pakistan là những gíng tru sữa t́t nh́t th́ giới. Trung-Qúc đã du nḥp 55 con tru Murrah và 50 con tru Niri-Raphi. tại những thành ph́ mìn nam Trung-Qúc (Vịt-Hải, chimviet.free.fr).

 

          4. Gíng tru Murrah ở ́n-Đ̣ ñi tíng cho nhìu sữa nh́t th́ giới. Tru Murrah có sừng xoắn, khác với tru thường có sừng vòng cung. M̃i năm ṃt con có th̉ cho đ́n 3.000 lít. M̃i năm ́n-Đ̣ sản xút 30 trịu t́n sữa tru. Ph̀n còn lại của th́ giới chỉ bằng ṃt nửa ś lượng ́y. ́n-Đ̣ cũng đã lai tạo được ṃt gíng tru siu chủng đặt tn là Nili-Ravi. Truỳn thuýt Pḥt giáo  có cu chuỵn k̉ rằng trước khi thành Pḥt, Đức Thích-Ca đã bỏ ra sáu năm đ̉  hành pháp kh̉ hạnh đ́n ñi thn th̉ chỉ còn da bọc xương. V̀ sau th́y phương pháp kh̉ hạnh chỉ đem lại đau kh̉ mà trí tụ chẳng h̀ tăng trưởng nn Ngài quýt định dùng lại thức ăn đ̉ có đủ sức hành thìn, quán nịm hơi thở. Trong thời gian 49 ngày thìn định, ngài được thn nữ Sujata dng cúng cháo sữa, và nhờ đó sức khỏe, ngài được h̀i phục nhanh chóng (trong 100 mg sữa tru có 110 kcalo, trong khi 100 mg sữa bò chỉ có 66 kcalo).

 

          5. Những ai tham quan thủ đ Hà-Ṇi là ć đ́n H̀ Ty.  Truỵn k̉ rằng, ngày xưa ng Kh̉ng-L̀ từ nước Anam ta sang bn Trung-Qúc xin đ̀ng v̀ đúc được ṃt quả chung tḥt to. Bởi đ̀ng đen là mẹ của vàng, khi chung đúc xong, vừa đánh ln, con tru vàng ở bn nước chú Sam tưởng là con mẹ gọi con, lìn l̀ng chạy sang đ́t Phương-Nam đ̉ tìm mẹ. Con tru tìm mẹ l̀ng ḷn xéo d̃m cả ṃt vùng, tạo thành ṃt cái h̀ ṛng mnh mng. Đó chính là H̀ Ty.  Nước Nam sợ tíng chung Vịt sẽ kéo h́t ś vàng của họ và th́ giới, nn đã ném cái chung xúng h̀. Con tru vàng lìn nhảy xúng h̀ tìm mẹ. Từ đy H̀ Ty có tn cúng cơm nữa là Kim-Ngưu. Người ta nói, thỉnh thoảng những lúc trời yn gío lặng, có dáng d́p con tru hịn hình với quả chung vàng chả thục v̀ ai, mà ai ai cũng cứ hy vọng! Như th́ con tru đi vào lịch sử ṃt dn ṭc và ṃt dn ṭc lun hướng tới, ṃt dn ṭc như có h̀n thing, có sức mạnh và đang bín hóa từ tru c̀y ra r̀ng bay(chứ đừng thành giun d́) ngang ngửa với các nước Chu-Á.

 

          6. Hằng năm, cứ đ́n ngày xun là vùng Tam-Thanh Thanh-Phú có tục múa xun ngưu đ̉ c̀u mưa và c̀u lợi cho con tru. Ở Thanh-Hóa có tục rước tru đ̀u mùa xun c̀u xin cho mùa màng tươi t́t sum su. D̃n đ̀u đám rước là những cờ ngũ sắc bay tung tóe theo gío ḷng. Típ đ́n là tŕng cái làm bằng da tru. Ṃt thằng bé đ̉ tóc trái đào dắt tru, mặc áo lụa, tay c̀m roi tre, cứ đi ḿy bước theo nhịp tŕng tr̀m, thì dừng lại cho tru nắm mạ non hay thương thảo là míng bánh chưng xanh, r̀i vụt nhẹ vào mng tru như quảng cáo rằng đy là ṃt năm mới thành qủa, sing năng c̀n m̃n khng sợ ḅnh ṭt hay ḿt mùa.

 

          7. Con tru nào cũng cḥm chạp rùi mọng và đen đủi. Nhưng người ta bảo đ̉ có được ṃt m̀u đen tuỳn ́y, Thượng-Đ́ đã phải v́t vả lắm đ̉ t m̀u cho con tru: Ngài ĺy m̀u đỏ của đ́t son, g̃ vang, m̀u đen của than tre than rom, m̀u xanh của chàm và lá cy, m̀u lục của rỉ đ̀ng, m̀u xanh non của thảm mạ đ̉ trang đỉm cho con tru... đ̉ con người ngày nay có những loại gìy bóng ḷn soi gương, có những túi xách nách vương gỉa hơn cả Diana!

 

          8. Con tru Sen là đặc trưng của giai ćp lao đ̣ng cực kh̉. Con tru quanh năm v́t vả, ngày t́t nh́t cũng chỉ được ăn cỏ hay rơm kh úng nước ao, chứ có được ăn t́t bao giơ. Ăn chay trường và king thịt thứ VI sút canh trường mà. Dn qu thì t́t nh́t, nh́t cái t́t. Còn con tru là bét cái t́t phải khng. Đó là phục vụ. Con tru thì cḥm mà chắc. Nhưng có nhìu thứ cḥm mà khng chắc. Chúng ta th́y qu hương đang h hào cải cách hành chánh: ṃt cửa ṃt d́u. Th́ mà r̀i lại cứ hai cửa hai d́u, nhìu cửa nhìu d́u... ṿy thì tru bín kíp thành gì, tru có hóa r̀ng được chăng.  

 

          9. Tương truỳn rằng: Mẹ của vua tắm ở đ̀u làng, th́y trong mình khác lạ, r̀i có thai. Vua Đinh-Ḅ-Lĩnh được phi thai từ đ́y. Khi còn trẻ, ng ŕt thng minh và híu đ̣ng. Có ṃt th̀y chú người T̀u tìm đ́n làng Hoa-Lư nhờ ng lặn xúng đ̀m chn ṃt gói thúc vào chn đ́ ṃt con rái cá đang há toác cái mịng. Nhờ ṿy họ Đinh phát tích sinh vương, còn dòng họ nhà chú T̀u thì mạt ṿn. Giai thoại vui nh́t của vị vua này là thuở nin thíu chăn tru với những bủi cờ lau ṭp tṛn gỉa. Đám trẻ làng cùng trang lứa chia nhau hai phe lm chín. Hai bn tung cờ lau, trn những con tru dàn hàng ngang hàng dọc b̀y binh b́ tṛn. Tủi thíu thời ́y, h̃ Ḅ-Lĩnh ở bn nào là bn đó thắng cục. Vì ṿy, bọn trẻ chăn tru phong cho Lĩnh là x́p soái. Cứ m̃i l̀n chín thắng là bọn trẻ ranh vắt chéo tay nhau làm kịu rước Ḅ-Lĩnh ḿy vòng, hai bn đường là rừng cờ lau, theo sau là đoàn tru nước ḥ t́ng v̀ tới làng như kỉu rước nghinh trượng thin tử. Trẻ con trong xóm làng và những làng bn đ̀u ḿn ṃ phục tài ba của Ḅ-Lĩnh. Bà mẹ th́y con mình có nhìu bạn bè, nn thường chìu đãi các chúng bạn của con mình. Phụ lão ln c̣n thì nói: Đứa trẻ này khí lượng như th́ ắt sẽ làm nn cơ đ̀. Nghĩ th́ nhìu người đem con tới xin gia nḥp với Ḅ-Lĩnh. Từ đó họ Đinh đã hình thành ṃt tương lai cho cả ṃt dn ṭc, th́ng lĩnh giang sơn, đem thanh bình đ́n cho dn nước (Đinh-Huỳn-Dũng st. Báo Đ̀ng-Nai ś xun ĐinhkyTAN-Sửu, 1997, tr. 61).   Đ́y nhá, ṃt vị vua thành cng cũng từ ṃt con tru.

 

          10. Truỵn c̉ Vịt-Nam k̉ rằng, ngày xưa con tru cũng bít nói. Nó gặp phải ṃt thằng chăn tru quá ham chơi, bỏ đói t́i ngày. Chìu v̀, đ̉ tránh bị chủ la r̀y ḿt job, thằng cu bé ĺy mo cau đắp vào bụng hóp của con tru, trét đ́t bùn bn ngoài. Chủ th́y bụng tru căng tròn tưởng là tru no, yn tm. Con tru lìn ln tíng: No gì mà no, trong mo ngoài đ́t. Vng, có bít bao bao hoàn cảnh đau thương mà những kẻ th́p c̉ bé mịng răng xún tịt... chả bao giờ nói ln được ñi đau bức bách của những kẻ kh́n cùng, mà ŕt nhìu khi im lặng là vàng cùng lắm là nhai lại hay phì phò ngoe ngoắt cái đui ṿy thi, ngh́ch mõm ln cao nhìn những vì năm sao máy Laptop, máy Iphone X rủng rỉnh, mà cứ ngỡ mình đang cưỡi con t̀u vũ trụ những 6 cánh với cái đui c̀m trịch bay đúng qũi đạo của mình!

 

          11. Tục ngữ có cu: Tru bò ch́t đ̉ da người ta ch́t đ̉ tíng. Th́ nhưng tru ch́t cũng đ̉ tíng nhưng đó là tíng tŕng. Da tru làm tŕng phải thục ŕt cng phu nhưng chỉ có da tru cái chưa sanh đẻ mới t́t vì nó ŕt dai và cho tíng ku hay. Da tru ńu thành cao gọi là giao đ̉ hòa với vi quét tường, tạo ch́t ḱt dính. Ngoài ra, đng y còn dùng da tru như ṃt loại dược lịu có tác dụng giảm đau, c̀m máu. Ở bảo tàng Quảng-Trị có sợi giy da tru, chìu dài hơn 2m,  đường kính 20mm (nguyn thủy dài hơn), trước đy ḅ đ̣i dùng đ̉ kéo pháo trong chín dịch giải phóng mìn Nam. Sừng tru cũng khng phải là thứ bỏ đi mà được các ngḥ nhn của cng ty Lý-Tam-Hùng của ng Lý Patrick ở Hà-Tin ch́ bín thành các đ̀ trang sức, từ vòng, nh̃n... cho đ́n các đ̀ dùng khác như lược, gọng kính, đẹp khng thua gì sơn mài, được bày bán khắp nơi trn th́ giới. Người dn ṭc Ty-Nguyn dùng sừng tru đ̉ rót rượu hay làm mõ. Sừng tru cũng có th̉ thay cho sừng t giác trong ṃt ś bài thúc nam. H̀u như t́t cả các nước vùng Đng-Nam-Á  đ̀u có l̃ ḥi đua tru  với tay nài ng̀i trn lưng tr̀n của tru nh́p nh́p nh̉m nh̉m  trng ŕt hào hứng, song người ta khng gít tru sau l̃ ḥi như ở Vịt Nam.  Người Chăm ở Lạc-Tánh có l̃ Chém Tru (Săm Lé) dĩn ra vào tháng tư Chăm lịch với thủ tục nghi l̃ ŕt cng phu. Phụ nữ có b̀u ở thn qu ŕt kị đi phía sau đít tru vì lỡ bị tru đ̣p đui thì ŕt khó sinh (?). Nui tru khng chỉ đ̉ kéo cày nhưng còn đ̉ ĺy phn tru làm phn bón. Cứt tru còn đ̉ trát phn hoặc có nơi phơi kh đ̉ đun ńu. Đ̉ chủn bị sn đạp lúa, người ta ĺy phn tru hòa với nước thành ch́t bùn s̀n ṣt đem quét ln mặt sn đ̉ trám ch̃ nứt nẻ. Phơi sn 3 nắng là được.  Mùi phn tru, mùi nước đái tru hòa với mùi lúa mới và mùi rơm rạ tạo thành ṃt thứ mùi qu hương đặc trưng khín bao người xa qu phải thương nhớ đ́n ng̉n ngơ. Vào mùa đng giá rét, ńu bạn bị nứt gót chn, thử đạp chn vào bãi phn tru mới bĩnh còn ́m vài l̀n, có th́ cũng đỡ! Mười bức tranh tru, mà người ta thường gọi là tḥp mục ngưu đ̀,  vẽ con tru và người chăn tru, m tả thứ tự quá trình dĩn bín trong tm thức của người hành thìn, (người sáng tác có lẽ đã lin tưởng đ́n giai thoại Pḥt úng sữa nói trn?). Đ̀u tin phải đ́i trị tm cho đ́n lúc hoàn toàn kh́ng ch́ được tm. Khi tm được thùn thục khng còn vọng đ̣ng, ánh sáng trí tụ sẽ bùng ln như ṃt mặt trời. Khi đã ng̣, hành giả ung dung nḥp th́. Ńu có dịp đ́n thăm Trúc-Lm thìn vịn ở Đà-Lạt, ghé vào thư vịn, bạn sẽ th́y 10 bức tranh tru đang treo trn tường, bạn hãy nhờ th̀y phụ trách thư vịn ở đó giải thích thì rõ hơn. H̀-Ty ở Hà-Ṇi còn có tn là h̀ Kim-Ngưu (Tru Vàng). Truỳn thuýt k̉ rằng ng Kh̉ng-L̀ (Khng Ḷ?) có tài thu h́t đ̀ng đen của phương Bắc đem đúc thành chung. Chung đánh ln tíng vang sang bn Phương-Bắc. Vì đ̀ng đen là mẹ vàng nn con tru vàng Phương-Bắc nghe tíng chung lìn chạy đi tìm mẹ. Tới đy, nó qùn thảo mãi khín chn bị chảy máu thành h̀ Ty (theo Wikipedia). Seagames 2003 t̉ chức tại Vit-Nam ĺy con tru vàng làm bỉu tượng là dựa theo truỳn thuýt ́y (?). Hịn nay còn có đường ph́ tn Kim-Ngưu tại qụn Hai Bà-Trưng Hà-Ṇi (Nguỹn-Khắc-Phước, luongdienhaison.blogspot.com).

          12. Tru và đời śng Vịt-Nam.       -  Tru bò ở với nhau, quen chùng quen chỏi / Người ở với nhau lu, inh ỏi đủ đìuTru bò ở với nhau thì quen chùng, nhớ đàn, còn người ta ở với nhau thỉ chẳng có m thắm như tru bò đu!  Họ ganh tị đủ đìu, nói x́u nói hành đủ thứ, tḥt khó lòng ở chung với nhau lu được!

-  Tru bò húc nhau, rùi mũi ch́t. Cu này ngụ ý chỉ những người có quỳn th́ tranh giành lợi ḷc, quỳn th́ với nhau, khín kẻ khác bị hại ly, như chín tranh các nước Trung Đng hịn nay ; làm cho dn chúng hai bn đ̀u kh̉ sở

-  Tru cḥm úng nước đục.   Tru ḷi xúng sng úng nước cả đàn, nn con nào tới sau là úng nước đục. Có ý nói là kẻ nào ở đời này nhanh chn lẹ tay thì được nhìu lợi ḷc, còn ai cḥm tr̃ là chịu thịt thòi! 

-   Tru kia kén cỏ bờ ao, / Anh kia khng vợ đòi nào có con. Theo lụt sinh t̀n thì loài người phải ĺy vợ ĺy ch̀ng. Đàn ng khng vợ cũng như đàn bà khng ch̀ng, cục śng lẻ loi, c đơn bùn bã, dù gìu có cũng khng được sung sướng hạnh phúc. 

-  Tru ĺm v̉y quàng. Tru hay ngm mình xúng nước, nn dính bùn ngứa ngáy. Cu này ám chỉ những người có chuỵn bực mình, nn v cớ gy g̉ với người chung quanh cho bõ cơn tức, theo ĺi gịn cá chém thớt. 

-  Tru ta ăn cỏ đ̀ng ta, / Tuy rằng cỏ cụt nhưng mà cỏ thơm.   Cỏ đ̀ng mình dù có ngắn chăng nữa ṽn được gặm tự do. Nghĩa bóng cu này khuyn rằng của mình dù khng t́t, khng ngon cũng quý, đừng dại ḍt mà mơ tưởng của người mà bị khinh ch

-  Cu tìm cọc, cọc chẳng tìm tru.   Cu này ngụ ý mình c̀n người ta, thì mình đ́n ṭn nhà tìm nhờ c̣y, chứ người ta dại gì mà đi tìm mình. Cũng như con trai mà mún có vợ thì phải c̣y mai ḿi mang tr̀u cau, rượu tới ṭn nhà con gái

-  Tru toi thì bò ngãTru mà bị ḅnh ch́t thì bò cũng qụy lun, vì bò phải thay tru làm vịc. Cu này khuyn ta h̃ nhà nào có người ḅnh, thì cng vịc người đó kẻ khác phải làm thay., chứ đừng ì ra đ́y mà bỏ vịc

-   Tru trắng đi đu ḿt mùa đ́n đ́y.  Người mình ít nui tru trắng, vì nó xui xẻo, mà cũng hím th́y có loại tru này. Nơi nào có tru trắng ra đời là nơi đó bị ḿt mùa, đìu này là do m tin dị đoan. Vì nhà nng śng được là nhờ ở con tru.

          -  Tru ch́t mặc tru, bò ch́t mặc bò. Tru bò ŕt đắt tìn, mà nó ch́t chẳng quan tm là người ch̉nh mảng. Nghĩa bóng cu này chỉ những kẻ ích kỷ, chỉ bít đ́n mình, còn người khác đói kh̉ th́ nào chẳng đ̉ ý tới hỏi han, săn sóc. 

-  Tru bò được ngày phá đ̃, / Con cháu được ngày gĩ ng.  Cy đ̣u hay đ̃ là món ăn khoái kh̉u của tru bò vào mùa thu hoạch. Ngày gĩ ng bà con cháu cũng mừng như ṿy, được ăn mặc đẹp trước là l̃ ng bà, sau lại được ăn úng no n thỏa thích. 

-  Tru cày, ngựa cưỡi.    Người ta nui tru bò là đ̉ kéo cày, ngựa đ̉ cưỡi đi đó đy. Cu này khuyn bạn ńu có của thì cứ dùng, đứng tíc. Vì của làm ra đu phải đ̉ ngắm, cũng như nui tru, ngựa đu phải làm cảnh cho vui

-  Tru bục ghét tru ănCu này ám chỉ đ́n người hay ganh tỵ. H̃ th́y ai làm ăn n̉i hơn mình hay tài giỏi hơn mình, thì khng mừng cho họ, lại ganh tị, còn mún họ lụi bại hơn mình, người như ṿy là người x́u, đáng ghét (phó t́: Nguỹn-Văn-Định, conggiaoinfo).

- Tru c̣t ghét tru ăn. Cu này ý mún ám chỉ con người chứ khng phải tru. Vì con tru c̣t nó sẽ bứt giy đ̉ chạy ra ăn như con bạn đang ăn. Chỉ có con người mới ghét người khác nhà ngói cy mít hơn mình. Ṿy mà cứ đ̉ thừa cho tru! (tuoitre.vn).

 

          * C̀u nguỵn.

 

1. Ḷy Chúa là Chúa của mùa xun trn Trời dưới đ́t, chúng con cảm tạ Chúa vì ṃt năm mới Chúa tín nhịm trao cho chúng con chỉ là những tạo ṿt v tích sự, th́ mà Chúa lại mún chúng con trở nn những kẻ thừa tự Nước Trời c̣n k̀. Chúng con cảm tạ Chúa vì những ơn lành Chúa đã ban cho chúng con, những ơn chúng con th́y được và những ơn chúng con chưa th́y được và khng nḥn được. Chúng con bít rằng, chúng con đã nḥn được nhìu ơn hơn chúng con tưởng. Có bít bao nhiu ơn lành Chúa ṛng ban trn cục đời này mà chúng con cứ ngỡ là chuỵn tự nhin. Khng khéo lại còn thua xa những con tru con bò của năm ĐinhkyTAN-Sửu.... vì con bò còn bít chủ, con lừa còn bít cái máng cỏ nhà chủ nó, nhưng Isarel thì khng hay khng bít, dn Ta chẳng hỉu chẳng tường gì cả(Is. 1,3).    Ḷy Chúa, xin cho năm mới này, chúng con nḥn ra quỳn chủ t̉, làm vua, đứng đ̀u của Chúa, đ̉ chúng con thi hành đúng thánh ý Chúa nhn lành đ́i với đoàn con lớn cũng như bé, những đứa con thương thảo cũng như ương ngạnh hư đ́n cách nào, đứa con trung thành cũng như hoang đàng. Chúng con mún xin tḥt nhìu ơn mà chúng con cũng chẳng hỉu gì cả. Chỉ có Chúa bít trước những gì c̀n thít cho ṃt năm mới. Xin cho chúng con trong năm ĐinhkyTAN-Sửu này, bít g̀ng sức lại mà c̀y xong những lúng c̀y dài bằng sút 365 ngày nữa. Xin cho chúng con đừng ngoái c̉ lại đ́m những lúng c̀y, nhưng bít nhìn ln Chúa đang mún dùng bày tay đi chn đi mắt chúng con đ̉ nḥn ra những d́u chỉ của thời đại, những ḱ hoạch yu thương của Chúa. Ḷy Cha ŕt nhn lành, chúng con xin phó dng tín thác những ngày mai mà chúng con còn quá nhìu u lo, chúng con bít rằng ngày nào có đau kh̉ của ngày ́y. Chúng con bít rằng: Chúa đóng cửa chính thì Chúa mở cửa s̉. Những năm tháng tủi đời ch̀ng ch́t đã làm chúng con kinh nghịm rằng, dù đường đi còn dài, bước chn có chùn lại, sức khỏe có tàn tạ, lòng nhịt thành có vơi đi... nhưng chúng con ṽn là những ti tớ trung thành của Chúa, chúng con là những ti tớ hèn mọn của Chúa được Thin-Chúa dùng đ̉ bỉu ḷ sức mạnh v song của Chúa. Ṃt năm nữa ra sao, nào ai bít được những gì sẽ x̉y đ́n, nhưng có đìu chắc chắn là Đức Kit ṽn là ṃt: hm qua cũng như hm nay và mãi mãi đ́n mun đời(Dt.13,18).         

         

          2. Ḷy Chúa, chúng con sắp bước sang ṃt năm mới: năm ĐinhkyTAN-Sửu. Con tru đ́i với dn ṭc Vịt-Nam chúng con ŕt quen thục, ŕt thn thương và g̀n gũi. Nó hìn hòa chăm chỉ chịu đựng như người dn Vịt ṿy. Ai cũng bít ơn con tru, cũng yu ḿn nó như người ́n yu con bò ṿy, vì h̀u như ph̀n lớn người Vịt-Nam nào cũng ṃt thời thơ ́u lớn ln từ cánh đ̀ng, nương r̃y, lũy tre xanh, bờ đ, con đường làng, khóm cỏ qu dành sẵn cho con tru.

         

          3. Năm con tru đ̀y hứa hẹn cho thanh bình thịnh vượng. Chúng con c̀u xin Chúa chúc lành cho qu hương đ́t Vịt chúng con được mùa lúa d̀i dào là các tn tòng, là các ơn gọi và xin thm những tu sĩ linh mục dám c̀m c̀y trn những cánh đ̀ng truỳn giáo mới.

 

          4. Ḷy Chúa, xin cho bít bao gia đình đang gặp những cơn thử thách khủng hoảng cỡ Ngưu-Lang Chúc-Nữ sớm được hàn gắn v́t thương đau su hoắm cắm vào mình và con cái, nguy hại cho chính ơn cứu r̃i của cả gia đình. Xin Thin-Chúa Đ́ng đã tác thành cha mẹ nn ṃt thì giao hòa họ thành ṃt, đ̉ mùa xun này họ th́y hình ảnh ṃt cánh đ̀ng, ṃt chủ rụng, ṃt ngày mùa.

 

          5. Ḷy Chúa, xin cho bao nhiu bàn tay chai cứng vì lao đ̣ng nơi xưởng thợ, xí nghịp hay cánh đ̀ng được tn trọng nhn ph̉m quỳn lợi xứng đáng với cng sức đã đ̉ ra.

 

          6. Ḷy Chúa, xin cho qúi anh chị nhớ mình đ̀y sức śng của tủi bẻ g̃y sừng trucỡ Samson đ̉ họ đừng bao giờ phí phạm tủi xun trong lạc thú, trong rượu chè, xì ke ma túy bia m, dù là cỏ m... mà bít dùng ơn Chúa sinh lời cho gia đình cho tương lai bao tủi thơ đ̉ các em khng còn ai bảo chăn chu là kh̉, hay có người bừa thay tru c̀y nữa.

 

          7. Con tru thì theo gia chủ. Xin cho chúng con qu hương chúng con được đi theo Chúa, chọn Chúa làm gia nghịp duy nh́t đ̉ thực thi lời Kinh-Thánh: Phúc thay dn ṭc nào chọn Chúa làm gia tư. Ḷy Chúa, Chúa ngàn l̀n khn ngoan hơn chúng con và yu thương chúng con và cả 84 trịu dn Vịt. Xin cho chúng con dám lìu theo Chúa mà khng tính toán hơn thịt, phải anh hùng vượt h́t núi sng, phải lướt thắng những con tim ýu đúi, phải ném mình trọn vẹn cho Thin-Chúa quan phòng. Ước gì khi dng những hy sinh năm ĐinhkyTAN-Sửu có khi là con tim rướm máu, chúng con cảm nghịm được nìm vui b́t ṭn là được Thin-Chúa ở cùng và ở cùng Chúa trong cánh đ̀ng xanh chẳng còn thíu th́n chi.        

         

          8. Ḷy Thin-Chúa, là Cha toàn năng Đ́ng tạo dựng nn trời đ́t mun ṿt. Nhn loại chúng con đang chim ngắm hừng đng của th̀m năm mới, trong giy phút linh thing của giờ khắc giao thừa, chúng con dng lời cảm tạ Thin-Chúa. Ḷy Chúa, chúng con cảm tạ Chúa vì mun ơn lành Chúa đã ban cho chúng con sút 365 ngày, mun n sủng dư tràn ơn vũ ḷ như sương sa, mưa móc trải đ̀y mặt đ́t trù phú sữa và ṃt ong. Ngài nui dưỡng, săn sóc con người qua mun ngàn cách, bởi vì Ngài lun trung tín và mun ngàn đời Chúa ṽn trọn tình thương. Ḷy Chúa, ṃt năm qua đi lại d̀y thm trang lịch sử nhn loại, với những chuỷn bín của thời tít thay đ̉i, thời sự chính trị, kinh t́, tài chánh suy thoái toàn c̀u, với những thin tai kinh hoàng của th́ giới, những tṛn đ̣ng đ́t kinh thin ḷp địa, ĺp vùi g̀n trăm ngàn người, những đợt sóng th̀n, bão táp, dữ ḍi, và ngay trn qu hương chúng con vùng đ́t c̉ Thăng-Long (Hà-Ṇi) với cơn lụt h̀ng thủy như cánh tay Thin-Chúa cảnh báo như Ngài đã nói trong Isaia: Cùng với chúng, nào tru nào b, nào bò tót đ̀u bị trịt hạ(Is. 34,7). Ḷy Chúa, t́t cả như báo trước cho chúng con thời đại của Chúa đã g̀n k̀. Nhưng, t́t cả đ̀u được qun đi, và mọi người cùng n nức đón chào bình minh của 2009. Ḷy Chúa, năm ĐinhkyTAN-Sửu, năm con tru, con tru gắn lìn với ǹn nng nghịp Vịt-Nam, con tru g̀n gủi với người dn Vịt. Ṿy chúng con c̀u xin ṃt năm con tru dn gìu nước mạnh, trù phú như sách Chm-Ngn: ... nhờ sức tru ngùn lợi thu d̀i dào(Cn. 14,4).    - Ḷy Chúa, năm ĐinhkyTAN-Sửu, xin cho mọi nhà. mọi người được an khang, thịnh vượng, t́n tài, phúc, ḷc, thọ đ̀y tràn phú qúi như rụng su tru nái.   - Năm ĐinhkyTAN-Sửu, xin giúp chúng con đừng xảy đ́n những cảnh ḿt mùa, tang thương như cha ng chúng con thường kinh nghịm: Tru trắng đ́n đu ḿt màu đ́n đó.    - Năm ĐinhkyTAN-Sửu, xin cho chúng con có sức mạnh của c gái mười bảy bẻ g̉y sừng tru, đ̉ chúng con mạnh mẽ chín thắng mọi ṭi l̃i, và mạnh mẽ loan báo Tin-Mừng đ́n ṭn cùng trái đ́t.   - Năm ĐinhkyTAN-Sửu, tru ta ăn cỏ đ̀ng ta xin cho chúng con bít tìm v̀ với qu hương với giáo xứ, đ̉ cùng nhau chung tay xy dựng qu hương giáo xứ ngày càng lớn mạnh.   - Năm ĐinhkyTAN-Sửu, xin cho chúng con bít tìm ý Chúa, như tru tìm c̣t, chứ đừng đợi Chúa phải đ́n tìm chúng con như c̣t tìm tru.   - Năm ĐinhkyTAN-Sửu, xin cho chúng con bít śng chủ đ̀ của Giáo-Ḥi là giáo dục gia đình theo giáo hún của thánh Phaol thánh Phaol, h̀u chúng con xứng đáng ng̉ng đ̀u hãnh dịn, tựa như tru ngạo ngh̃ vươn sừng(Tv. 92,11).    - Năm ĐinhkyTAN-Sửu, xin cho chúng con bít ṭp tành các nhn đức, khng th́y người khác hơn mình mà đem lòng ghen ghét như tru bục ghét tru ăn.   - Năm ĐinhkyTAN-Sửu, xin cho chúng con có ṃt tm h̀n thanh thoát như bác nng dn tuy v́t vả nhưng vui śng. M̃i sáng, cùng với bác tru già thương ḿn, người trước tru sau vui ćt bước ra cánh đ̀ng thơm ngát mùi mạ non, mịng thì ngm nga: Tru ơi ta bảo tru này, tru ra ngoài rụng tru c̀y với ta...   -  Ḷy Chúa, lạy Mẹ Maria xin chúc lành cho dn ṭc Vịt-Nam chúng con, vì con tru là hình ảnh của thn qu Vịt-Nam, ṃt qu hương nghèo, nghèo lắm Chúa ạ, nn đặc bịt, xin cho chúng con có được ṃt năm con tru cơm no áo ́m, tràn đ̀y yu thương và hạnh phúc, ṃt năm con tru thanh bình, với cảnh đ̀ng qu thơ ṃng như tranh vẽ, có những chú mục đ̀ng chìu v̀ vắt vẻo trn lưng tru vui hát: Ai bảo chăn tru là kh̉ chăn tru sướng lắm chứ.

 

 

Nguyễn Thanh

 

 

Tin Tức - Bnh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chnh