Viễn ảnh về Nghiệp Đoàn “Không Làm Chính Trị”

 

Nguyễn Quang Duy

 

 

Miền Bắc trước đây theo mô h́nh Xô viết, mọi người đều làm công cho nhà nước và đoàn ngũ hóa trong một tổ chức chính trị trực thuộc đảng Cộng sản được gọi là công đoàn.

 

Ngày nay kinh tế, xă hội và cả chính trị Việt Nam đă thay đổi, nhưng nhiệm vụ của công đoàn vẫn tồn tại như ngày nào.

 

Tham gia Hiệp định CPTPP, Hà Nội sẽ phải chấp nhận hoạt động của các nghiệp đoàn đại diện cho người lao động nhưng “không làm chính trị”, nghĩa là không chịu sự lănh đạo của đảng Cộng sản.

 

Như vậy Hà Nội đang chấp nhận 3 bước lùi: thứ nhất về tư tưởng “đấu tranh giai cấp”; thứ hai là nới lỏng kiểm soát tầng lớp lao động; và quan trọng nhất là đảng Cộng sản mất quyền trực tiếp lănh đạo.


Quốc tế về quyền lao động…

 

Việt Nam đă gia nhập Tổ chức Lao Động Quốc Tế (ILO) vào tháng 6/1950, nhưng Hà Nội vẫn chưa kư nhiều Công ước quy định về quyền lao động, như Công ước số 87 và 98 về tự do liên kết và thương lượng tập thể, là những quyền đă được hầu hết các nước thành viên ILO và Liên Hợp Quốc công nhận.

 

Khi gia nhập WTO vào 1/2007, Hà Nội đă hứa sẽ kư và thực thi hai Công ước nói trên nhưng đến nay vẫn không thực hiện.

 

Tranh tụng quyền lao động

 

Tham gia CPTPP, Hà Nội sẽ có 5 năm không bị trừng phạt thương mại đối với việc thành lập các nghiệp đoàn và 7 năm các nghiệp đoàn được liên kết với nhau.

 

Trong ṿng 5 năm, Hà Nội cũng phải để các nghiệp đoàn thực hiện việc đàm phán thỏa thuận lao động tập thể về tiền lương, về thời giờ làm việc, về thời giờ nghỉ ngơi và các quyền lợi khác.

 

Nếu Hà Nội vi phạm các điều khoản đă kư nghiệp đoàn tại Việt Nam không có quyền khởi kiện, chỉ có chính phủ 10 quốc gia CPTPP c̣n lại mới có quyền kiện đ̣i Hà Nội thực hiện.

 

Việc vi phạm quyền lao động sẽ ảnh hưởng đến thị trường lao động và quyền lợi nghiệp đoàn 10 quốc gia c̣n lại, v́ thế các nghiệp đoàn Việt Nam có thể làm việc với các nghiệp đoàn tại ít nhất 1 quốc gia có chân trong CPTPP, vận động chính phủ nước họ khởi kiện.

 

Hay nghiệp đoàn Việt Nam tổ chức tổng đ́nh công trực tiếp tố cáo và vận động chính phủ các quốc gia khác khởi kiện.

 

Thủ tục khá nhiêu khê nên muốn mang lại kết quả, các nghiệp đoàn tại Việt Nam cần xây dựng liên kết chặt chẽ với nghiệp đoàn quốc tế.

 

Ngay cả việc chính phủ quốc gia khác có thành công trong việc kiện tụng, việc trừng phạt Hà Nội c̣n tùy thuộc vào quan điểm chính trị và ngoại giao của nước họ, nên họ có thể chọn thỏa hiệp với Hà Nội v́ một lợi ích kinh tế hay chính trị nào đó mà bỏ qua việc trừng phạt.

 

Những người hoạt động nghiệp đoàn cần biết rơ giới hạn này để đừng hoàn toàn kỳ vọng vào các quốc gia khác trong CPTPP.

 

Thị trường lao động Việt Nam…

 

Vào đầu năm 2016, Bộ trưởng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Cao Đức Phát cho biết Việt Nam có 23 triệu nông dân, trong khi tổng cộng 11 nước TPP (cả Mỹ) chỉ có 20,5 triệu nông dân.

 

Tính trung b́nh nông dân trồng lúa vùng đồng bằng sông Cửu Long thu nhập không quá 100 Mỹ Kim mỗi tháng, trong khi lợi tức trung b́nh của công nhân Việt Nam vào khoảng 250 Mỹ Kim mỗi tháng.

 

Tỷ lệ chênh lệch thu nhập là 2.5 lần và số thặng dư nhân lực tại nông thôn cũng rất cao khiến nông dân di cư đến các khu công nghiệp kiếm việc làm.

 

Về lư thuyết khi thị trường lao động băo ḥa tiền lương sẽ quyết định bằng năng suất lao động và sẽ tương đương giữa các nước theo kinh tế thị trường.

 

Nhưng trên thực tế như Samsung sản xuất gia công theo dây chuyền được cài đặt với một tốc độ cố định, nên bất kể người làm việc trên dây chuyền là người nước nào th́ năng suất lao động và sản lượng sản xuất đều như nhau.

 

Nhưng lương của công nhân Việt Nam chỉ bằng 30% lương công nhân Nam Hàn và chỉ bằng ½ lương công nhân Trung Quốc.

 

Nhằm thu hút đầu tư, Hà Nội sẽ tiếp tục kềm hăm mức lương tối thiểu để mức lương công nhân Việt Nam luôn thấp nhất trong số 10 quốc gia tham gia CPTPP.

 

Thị trường lao động lại luôn biến đổi. Samsung đă từng rời hầu hết các cơ xưởng từ Trung Quốc sang Việt Nam, Samsung có thể lại rời sang Bắc Hàn do lương công nhân rẻ hơn lại cùng một dân tộc, một ngôn ngữ và như thế sẽ ảnh hưởng nặng đến nhu cầu nhân dụng Việt Nam.

 

Các hoạt động kinh tế th́ càng ngày càng đa dạng mỗi ngành nghề trong mỗi thời điểm lại có mức cung và cầu khác nhau.

 

Giới lănh đạo nghiệp đoàn v́ thế ngoài khả năng biết đàm phán c̣n cần kiến thức để hiểu rơ thị trường nhân dụng trong từng giai đoạn cũng như hiểu rơ về sách lược kinh tế của Việt Nam và thế giới.

 

Nghiệp đoàn độc lập với đảng chính trị.

 

Nghiệp đoàn là tổ chức đại diện quyền lợi những người có chung một ngành nghề, như nghiệp đoàn thợ dệt, nghiệp đoàn thợ mỏ, nghiệp đoàn tiểu thương, nghiệp đoàn nông dân, nghiệp đoàn giáo chức, nghiệp đoàn báo chí, nghiệp đoàn công chức…

 

Gia nhập CPTPP, không chỉ người lao động phổ thông mới được quyền lập nghiệp đoàn mà cả những người lao động trí óc, văn pḥng cũng có chung quyền lợi.

 

V́ thế nghiệp đoàn cần phải thực sự độc lập với tất cả các đảng phái chính trị.

 

Nghiệp đoàn phải do người lao động đứng ra thành lập, được người lao động nuôi dưỡng và phải luôn luôn đấu tranh cho quyền lợi người lao động.

 

Mỗi nghiệp đoàn cần có nội quy sinh hoạt, với đường lối đấu tranh công khai và rơ ràng phù hợp với luật pháp hiện hành.

 

Các nghiệp đoàn trên nguyên tắc là cạnh tranh với công đoàn nhằm phục vụ tốt cho người lao động, nên cần tránh lọt vào thế đối đầu với công đoàn không mang lại lợi ích thiết thực.

 

Những người lănh đạo nghiệp đoàn ngoài sự hiểu biết và tài năng c̣n phải là người được người lao động thương yêu, tin tưởng và bầu lên qua những cuộc bầu cử dân chủ.

 

Như thế họ mới chính danh để đại diện người lao động thương lượng với cả chủ nhân lẫn nhà nước.

 

Họ cũng cần có khả năng và kinh nghiệm làm việc với các nghiệp đoàn khác, các chính phủ và các tổ chức quốc tế.

 

Về lâu dài Việt Nam sẽ tạo nên một tầng lớp lănh đạo nghiệp đoàn khác hẳn với tầng lớp lănh đạo công đoàn mà đa số là cán bộ công chức được đảng Cộng sản giao cho công tác tuyên truyền vận động chính trị.

 

Dư luận hiện đang rất lo âu về việc Hà Nội sẽ lập ra các nghiệp đoàn h́nh thức vẫn chịu sự kiểm soát của đảng Cộng sản.

 

Điều này dễ dàng xảy ra v́ thế trong thời gian tới có thể có 3 h́nh thức hoạt động khác nhau: (1) công đoàn nhà nước làm nhiệm vụ chính trị cho đảng Cộng sản; (2) nghiệp đoàn trong khuôn khổ giới hạn thương lượng với giới chủ; và (3) những người hoạt động nghiệp đoàn âm thầm tổ chức biểu t́nh và đ́nh công.

 

Biểu t́nh, đ́nh công…

 

Từ khi Hà Nội tham gia kinh tế thị trường năm 1990 đă có hơn 6.000 cuộc đ́nh công, tất cả đều tự phát và hầu hết mang lại kết quả tốt, đặc biệt là 2 cuộc tổng đ́nh công phản đối chính sách của Hà Nội.

 

Vào dịp cuối năm 2005, diễn ra nhiều cuộc đ́nh công đ̣i tăng mức lương tối thiểu cho công nhân tại các doanh nghiệp nước ngoài, có cuộc đ́nh công lên đến năm, sáu chục ngàn công nhân tham dự.

 

Thủ tướng Phan Văn Khải đă nhanh chóng đáp ứng yêu cầu bằng cách kư chỉ thị tăng mức lương tối thiểu lên 40 phần trăm.

 

Cuối tháng 3/2015 nhiều cuộc đ́nh công liên tục diễn ra tại khu công nghiệp Sài G̣n, B́nh Dương, Tiền Giang, Tây Ninh, Long An… phản đối chính sách bảo hiểm xă hội đă được Quốc Hội thông qua.

 

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng ngay tức th́ tuyên bố sẽ đáp ứng nguyện vọng công nhân bằng cách kiến nghị lên Quốc Hội sửa đổi Luật Bảo hiểm Xă hội.

 

6.000 cuộc đ́nh công mang lại kết quả cho thấy sức mạnh của người lao động trong việc thương lượng với chủ nhân và nhà nước.

 

Một số cuộc đ́nh công khi chấm dứt, công nhân đứng ra tổ chức đă bị sa thải và một số người sau đó bị bắt.

 

Một số trường hợp rơ ràng có những liên kết tổ chức nhưng công đoàn và nhà nước vẫn không kiểm soát được.

 

Theo hướng dẫn của Tổ Chức Lao Động Quốc Tế (ILO) luật lao động sẽ phải thay đổi, để khi có 50% cộng 1 thành viên ban chấp hành đồng ư biểu t́nh hay đ́nh công th́ nghiệp đoàn có quyền tiến hành.

 

Trong 7 năm đầu và thậm chí khi nhà cầm quyền Hà Nội chưa thay đổi cách nh́n về biểu t́nh và đ́nh công th́ bên trong các cơ sở doanh nghiệp luôn có những người lao động sẵn sàng khởi xướng và tổ chức các cuộc đ́nh công.

 

Thực tế cũng cho thấy các cuộc biểu t́nh nhiều khi lên đến hằng trăm ngàn người tham dự nhưng đă nhanh chóng tàn lụi, nên cũng đừng kỳ vọng các cuộc biểu t́nh sẽ thay đổi thể chế như đă từng xảy ra ở Ba Lan.

 

Hướng tới tự do

 

Rơ ràng Việt Nam đang từng bước thay đổi, nghiệp đoàn “không làm chính trị” sẽ chính thức hoạt động, nhưng sức mạnh của tầng lớp lao động về cả kinh tế lẫn chính trị đều luôn bị đảng Cộng sản kềm hăm.

 

Muốn xă hội phát triển toàn diện và công bằng Việt Nam lại cần có những chính sách những đạo luật tiến bộ. Muốn thế cần có những đấu tranh nghị trường, đấu tranh giữa các đảng chính trị với nhau.

 

Khi Việt Nam có tự do và có đa đảng, các nghiệp đoàn mới tạo quyền lực chính trị bằng cách ủng hộ các chính đảng có chính sách xă hội tiến bộ phục vụ cho quyền lợi tầng lớp lao động nghèo. Hoặc ủng hộ những chính đảng đề ra những chính sách có lợi cho các thành viên trong từng nghiệp đoàn.

 

Những người hoạt động nghiệp đoàn ngày nay sẽ vượt qua những thử thách, rút tỉa những kinh nghiệm để trở thành những người lănh đạo đóng góp cho một Việt Nam tự do, dân chủ, và tạo công bằng cho xă hội.

 

 

Melbourne, Úc Đại Lợi

22/11/2018
Nguyễn Quang Duy

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính