V́ sao người miền Nam có t́nh yêu nước nồng nàn?!

 

Nguyễn Nhơn

 

 

 

Chỉ trong tháng nay, xảy ra hai sự kiện tự thiêu biểu lộ ḷng yêu nước chống tàu xâm lăng:

 

1/ Trong quốc nội, trước cổng dinh Độc Lập cũ, Liệt nữ Lê thị Tuyết Mai, 65 tuổi, thiêu thân để lại kề bên tờ giấy “tuyệt mệnh” thể hiện nội dung muốn thanh thản ra đi và biểu thị ḷng yêu nước trước sự việc Trung Quốc đặt giàn khoan Hải Dương 981 trái phép trong vùng biển thuộc chủ quyền của Việt Nam.

 

2/ Tại hải ngoại, Florida cựu sĩ quan pháo binh QLVNCH Hoàng Thu Hùng, 71 tuổi, cũng tự thiêu và cũng để lại bên ḿnh câu khẩu hiệu: “Hai yang 981 phải rời khỏi V-N hải phận.”

 

Từ ngày tàu khựa đưa giàn khoan vào xâm phạm vùng biển Việt Nam hồi đầu tháng năm, 2014 đến nay, xảy ra 2 vụ tự thiêu phản đối đều là một nữ, một nam người Miền Nam, trưởng thành dưới chế độ Tự do – Dân chủ VNCH.

 

Câu hỏi đặt ra là v́ sao các vị ấy có t́nh yêu nước nồng nàn như vậy?

 

Câu trả lời cũng khá giản dị: Bởi v́ họ là người Việt Quốc gia yêu nước mến nhà.

 

NGƯỜI VIỆT QUỐC GIA LÀ AI?

 

Tiến sĩ Nguyễn Văn Thái gởi cho bài viết, thử nêu lên yếu tính về “Lập Trường của Người Việt Quốc Gia. ”

 

Thiết nghĩ, muốn khảo sát vấn đề cho thấu đáo, trước tiên cần xác định “Người Việt Quốc gia là ai?”

 

Tôi sinh ra từ làng quê Bưng Cầu, xứ Thủ Dầu Một, Miền Đông Nam bộ, đất g̣, đồng khô cỏ cháy.

 

Ngày bé thơ, chưa tới tuổi cắp cặp đệm đi học trường làng, ở nhà nghe lời mẹ dạy: Một là không được DỐI TRÁ. Hai là sống cho có NGHĨA có NHÂN.

 

Nhân là t́nh thương người ấp ủ trong ḷng. Thương người như thể thương thân.

Đem t́nh thương trong ḷng ra đối đải với người cho phải lẽ thời kêu là nghĩa.

 

Người với người, đối đăi nhau với t́nh thương và lẽ phải mới vẹn bề t́nh nghĩa, t́nh làng, nghĩa xóm ấm êm.

 

Ngày cắp cặp đệm đi học trường làng, cậu dạy: QUỐC là nước. GIA là nhà. Ơn thủy thổ, ơn tấc đất, ngọn rau. Phải ráng lo học, mai sau báo đền.

 

Ra chợ Thủ, học trường tỉnh, mỗi khi hè đến, nô nức xem các chị diễn kịch Hai Bà Trưng cởi voi rượt đuổi giặc Tô Định chạy về tàu. Xem các anh diễn Hội nghị Diên Hồng: Bô lăo, thay mặt toàn dân, hô vang câu thề Quyết chiến và Hy sinh chống thác đát xâm lăng.

 

Vào trung học, đọc B́nh Ngô Đại Cáo:

 

Việc Nhân – Nghĩa cốt ở yên dân

Quân điếu phạt trước v́ khử bạo”

 

Đánh xong giặc xâm lăng bạo ngược cuồng Minh, mới thực thi nhân nghĩa trị nước:

 

“Đem Đại Nghĩa để thắng hung tàn

Lấy Chí Nhân mà thay cường bạo”

 

Vào Học viện Quốc gia Hành chánh, nghe các giáo sư giảng dạy:

Về triết học, mác xít chủ trương triệt để xóa bỏ quyền “Tư hữu” là một sai lầm nghiêm trọng từ căn bổn, bởi v́ ư thức tư hữu “ là bẩm sinh, tự nhiên, không ai xóa bỏ được.

 

Kinh tế Mác xít lấy “Sở hữu Toàn dân” thay thế quyền tư hữu, làm triệt tiêu mọi phấn đấu cá nhơn, gây tiêu cực trong phát huy sáng kiến. Hậu quả là sức sản xuất ù ĺ, kinh tế xơ cứng, không phát triển được. Cho nên dân nghèo nước mạt!

 

Về chánh trị học, chủ trương “chuyên chính vô sản” cọng với độc quyền kinh tế nhà nước, người dân bị nắm chặt bao tử, trở thành nô lệ, phó mặc cho đảng và nhà nước mặc t́nh sai khiến, lùa đi như bầy cừu.

 

Tóm tắt là: Chủ nghĩa cọng sản là phi nhân, độc tài toàn trị, bạc ác bất nhân cần phải loại trừ.

 

Cho nên trên Hiến Pháp của cả hai nền Việt Nam Cọng Ḥa đều long trọng ghi:

“VNCH chống chủ nghĩa cọng sản  dưới mọi h́nh thức. Mọi việc truyền bá hoặc thực hành chủ nghĩa cọng sản đều bị cấm chỉ”.

 

V́ vậy mà: Quân Dân Miền Nam không tiếc máu xương, liều thân chiến đấu chống cọng sản xâm lăng, giữ cho 18 triệu đồng bào được sống Tự do – No ấm trong 21 năm dài với giá xương máu chất chồng: 250 ngàn tử sĩ vị quốc vong thân. Hồn tử sĩ gió ù ù thổi!

 

Trong số cả triệu Quân, Dân, Cán, Chính VNCH, v́ thất cơ thua trận đi tù đày cọng sản, hàng trăm ngàn vùi thây nơi hoang địa, xương tù răi khắp núi đồi Việt Bắc tới tận mủi Cà Mau! Lớp may mắn sống c̣n vẫn một dạ sắc son, giữ vẹn chánh nghĩa Quốc gia – Dân tộc.

 

Đối với tôi, con người quốc gia, hiểu theo nghĩa đơn giản là người Việt thương nước mến nhà. Nước là nước Việt, bốn ngàn năm văn hiến. Nhà là nhà Việt Nam, dân Nam, con Rồng cháu Tiên ở.

 

V́ vậy, người Việt Quốc gia không có lập trường nào khác hơn là: Diệt trừ bạo quyền cọng sản, giành lại quyền sống, quyền làm người, tái xây dựng đạo lư Nhân Nghĩa của tổ tiên, nền văn minh “Lúa nước” hiền ḥa, xóa sạch nọc độc mác lê duy vật, vô thần, vô tổ quôc, chấm dứt đêm trường u minh cọng sản, để cho giải đất h́nh Rồng lại rạng rở bên bờ biển Đông.

 

Tôi vừa mạo muội diễn giải đôi hồi về con người Quốc gia đứng dưới ngọn cờ chánh nghĩa dân tộc, chống lại chủ thuyết hung tàn cọng sản.

 

TS. Nguyễn Văn Thái viết: “Cơ sở cho lập trường chánh trị: …Dữ kiện duy nhất mà người dân có được là những PHÁT BIỂU VÀ HÀNH ĐỘNG của những người mang danh nghĩa là người Việt Quốc gia đấu tranh cho tự do, dân chủ cho đất nước Việt Nam. Khi nào những phát biểu và hành động của những người nầy đúng với những mục tiêu của mô thức tự do và dân chủ th́ điều nầy chứng tỏ họ đang đóng góp vào công cuộc đấu tranh chính đáng.”

 

Sở dĩ tôi diễn tả đôi hồi về quá tŕnh sanh trưởng và chiến đấu v́ tự do dân chủ của người Việt Quốc gia như trên là ư muốn lên hai điều:

 

Một là học hiểu về tự do, dân chủ trên sách vở là chưa đủ. Phải sống lăn lóc gió sương dưới hai chế độ tự do, dân chủ và độc tài toàn trị cọng sản rồi mới biết đá, biết vàng.

 

Hai là sống cho từng trải rồi mới biết đạo lư nhân nghĩa của dân tộc Lạc Việt, văn minh lúa nước đơn sơ mà thấu t́nh, đạt lư.

 

Nhân tự thân là người với bản vị “con người” với tự do, nhân phẩm, với t́nh thương đồng loại. Theo thuật ngữ chánh trị học ngày nay chi tiết hóa thành nhân đạo, nhân quyền…

 

Nghĩa là lư lẽ, là lẽ phải phổ quát. Ngày nay học thuât chi tiết hóa thành ra luật: Luật Quốc tế nhân quyền, luật dân sự…

 

Dân chủ Pháp trị chỉ là thuần lư, thiếu t́nh người. Đạo Nhân – Nghĩa Việt tộc có nghĩa có nhân, có lư có t́nh. T́nh nghĩa vẹn vẻ đôi đường, xă hội hài ḥa, luật pháp có đó mà không ai dùng tới th́ pháp luật có đó cũng như không.

 

V́ lẽ ấy, chúng ta không nên mất th́ giờ luận giải về chánh trị dân chủ, nhân quyền chi cho nhiều mà phải cùng nhau hợp lực đánh cho sập chế độ cọng sản là diều kiện tiên quyết để xây dựng lại xă hội Việt Nam trên nền tảng DÂN TỘC – NHÂN BẢN – KHAI PHÓNG như đă từng chắt chiu xây đắp dưới hai nền cộng ḥa Việt Nam.

 

Tôi hănh diện là người Việt Quốc gia

Có ai hỏi tôi, anh từ đâu tới đây

Tôi đáp, tôi từ Việt Nam tới đây

Tôi là người Việt Nam

V́ tị nạn cọng sản hung tàn mà lưu lạc tới đây

 

 

Viết lại nhân Ngày Tổng Biểu T́nh khởi phát Cách mạng 10/6/2018

Nguyễn Nhơn

26/6/2018

--------------------------------------

 

https://trithucvn.net/van-hoa/con-nguoi-dat-nam-ky.html

Con người đất Nam Kỳ

Lâm Văn Bé

Thứ năm, 18/06/2020 • 20.1k lượt xem

 

Nam Kỳ là lănh thổ cực Nam của nước Đại Nam triều Nguyễn, là một trong ba kỳ hợp thành nước Việt Nam. Tên gọi này do vua Minh Mạng đặt ra năm 1832. Sau khi Việt Nam giành được độc lập năm 1945, Nam Kỳ bắt đầu được gọi là Nam Bộ, trong giai đoạn 1948-1954 thường gọi là Nam Việt.

 

Quốc gia Việt Nam và Việt Nam Cộng ḥa cũng dùng tên gọi Nam phần, vốn đă được sử dụng từ năm 1947 trong giai đoạn sau của Cộng ḥa Tự trị Nam Kỳ. Diện tích Nam Kỳ là 67.293,1 km2.

 

Người dân miền Thuận Quảng, sau gần 400 năm tiếp cận với nền văn hóa bản địa Phù Nam – Chân Lạp, với người Minh Hương, người Pháp, tác động bởi một môi trường thiên nhiên khắc nghiệt thuở ban đầu nhưng trù phú về sau đă tạo cho họ những nét đặc thù mà từ ngôn ngữ đến tâm t́nh lẫn tâm tính có nhiều khác biệt với tổ tiên của họ ở đàng ngoài.

 

 

Trước tiên, ngôn ngữ là một đổi thay lớn và nhanh chóng, chỉ một thế hệ, Nguyễn Đ́nh Chiểu, con của Nguyễn Đ́nh Huy gốc người quận Phong Điền ở Huế được bổ nhiệm vào Gia Định pḥ tá Lê Văn Duyệt, đă viết ra Lục Vân Tiên, một tác phẩm tiêu biểu của miền Nam với những lời văn nôm na, b́nh dân trái với văn phong Hán Học của ông cha:

Tiên rằng bớ chú cơng con,
Việc chi nên nỗi bon bon chạy hoài.

hay:

Phong Lai mặt đỏ phừng phừng,
Thằng nào dám tới lẫy lừng vào đây.

 

Nhiều nhà chánh trị, văn hóa nổi tiếng của Việt Nam và miền Nam vào thế kỷ 19 đa số là người Thuận Quảng hay người Minh Hương. Thí dụ Gia Định Tam gia gồm có Trịnh Hoài Đức gốc người Phước Kiến (định cư ở Biên Ḥa, tác giả bộ địa phương chí Gia Định Thành Thống Chí), Lê Quang Định gốc người Thuận Quảng (tác giả bộ Hoàng Việt Nhất Thống Địa Dư Chí), Ngô Nhân Tịnh gốc người Quảng Đông. Nhiều gia đ́nh danh gia vọng tộc ở miền Nam, đặc biệt ở G̣ Công, cũng là con cháu những người Thuận Quảng đă theo các đàn ghe bầu xuôi Nam lập nghiệp vào thế kỷ 17, như bà Từ Dũ, mẹ vua Tự Đức là con của đại thần Phạm Đăng Hưng, bà Đinh Thị Hạnh, thứ phi của vua Thiệu Trị. Đến vùng đất mới, lưu dân Thuận Quảng mang theo những câu ḥ, điệu hát đàng ngoài nhưng lại được cải biên theo địa danh mới.

 

Bắp non mà nướng lửa ḷ
Đố ai ve được con đ̣ Thuận An
(Huế)

Bắp non mà nướng lửa ḷ
Đố ai ve được con đ̣ Thủ Thiêm
(Gia Định)

Ru em théc cho muồi
Cho mẹ đi chợ mua vôi ăn trầu
Mua vôi chợ Quán chợ Cầu
Mua cau Bát Nhị mua trầu Hội An
Hội An bán gấm bán điều
Kim Bồng bán cải, Trà Nhiêu bán hành
(Quảng Nam)

Đố ai con rít mấy chưn
Cầu Ô mấy nhịp, chợ Dinh mây người
Chợ Dinh bán áo con trai
Chợ trong bán chỉ, chợ ngoài bán kim
(Gia Định)

Chiều chiều ông Lữ đi câu
Bà Lữ đi xúc, con dâu đi ṃ
(Thuận Quảng)

Chiều chiều ông Lữ đi câu
Sấu tha ông Lữ biết đâu mà ṃ
(Nhà Bè)

Chiều chiều ông Lữ đi câu
Trâu tha gảy ách ngồi bờ khoanh tay

 

Ngoài chuyện cải biên tiếng Việt, sự cộng cư giữa lưu dân Việt từ Đàng ngoài với người Tàu, người Miên đă tạo thành một thứ ngôn ngữ pha trộn. Biết bao địa danh Nam Kỳ là nói trại từ tiếng Miên (Sốc Trăng, Trà Vinh, Bải Xàu, Chắc Cà Đao…) danh từ tiếng Việt Miên ghép lại: cầu Mây Tức ở giữa Trà Vinh và Vĩnh Long (Mây: tiếng Việt, Tức: tiếng Miên=nước) hay Việt Miên Tàu: sáng say, chiều xỉn, tối xà quần… hay là nóp, bao cà ṛn (tiếng Miên) thèo lèo, xá, gật, hủ tiếu, ḿ… (tiếng Tàu) và tiếng quần xà lỏn, hay tà lỏn (pantalon, Pháp).

Bàn về bản chất của người Nam Kỳ, tôi mượn hai tài liệu xưa:

 

Trong Gia Định Thành Thống Chí của Trịnh Hoài Đức viết vào khoảng 1820 có đoạn:

Vùng Gia Định nước Việt Nam đất đai rộng, lương thực nhiều, không lo đói rét, nên dân ưa sống xa hoa, ít chịu súc tích, quen thói bốc rời. Người tứ xứ. Nhà nào tục nấy… Gia Định có vị trí nam phương dương minh, nên người khí tiết trung dũng, trọng nghĩa khinh tài…

 

John White, sau khi thăm viếng Sài G̣n trở về Luân Đôn có viết trong quyển hồi kư “A voyage to Cochinchina” năm 1824 như sau:

Chúng tôi rất thỏa măn với tất cả những ǵ chúng tôi nh́n thấy, mang theo cảm tưởng tốt đẹp nhứt về phong tục và tánh t́nh của dân chúng. Những sự ân cần, ḷng tốt và sự hiếu khách mà chúng tôi thấy đă vượt quá cả những ǵ mà chúng tôi đă quan sát đến nay tại các quốc gia châu Á…

 

Tôi cố gắng t́m hiểu những đặc tính của người dân miền Nam mà hai tác giả đă nhận định như trên qua cái nh́n lịch sử và xă hội.

 

Sự cộng cư giữa người Việt với người Tàu và người Miên đă khiến người Việt học được bản chất hiếu khách của hai sắc dân tộc nầy. Hơn thế, bản chất hiếu khách c̣n là một nhu cầu sinh tồn của mọi lưu dân trong vùng đất mới. Trước những khắc nghiệt của thiên nhiên, của bất trắc, lưu dân cần sống có nhau, tương trợ nhau. Tính hiếu khách chẳng qua là một sự lo xa, pḥng thân bởi lẽ nếu hôm nay tôi giúp anh th́ tôi hy vọng ngày mai anh sẽ giúp tôi khi tôi gặp khó. Do đó, chúng ta không ngạc nhiên khi mới gặp nhau, dù chưa quen biết nhau, dân miền Nam đều cơm nước trà rượu như đă là bà con cật ruột.

 

Ví dầu cầu ván đóng đinh
Cầu tre lắc lẻo gập gh́nh khó đi
Khó đi mượn chén ăn cơm
Mượn ly uống rượu mượn đờn kéo chơi

 

Có người c̣n giải thích tính hiếu khách, hào phóng của dân Nam Kỳ là do sự trù phú, màu mỡ của ruộng vườn và tài nguyên dễ kiếm được, kiểu làm chơi mà ăn thiệt của miền Nam. Giải thích như vậy có phần đúng, nhưng chưa đủ, bởi lẽ không phải ai giàu cũng hào phóng nếu không sẵn có ḷng hào phóng.

 

Biểu hiện của tính hiếu khách là các tiệc tùng, hợp bạn. Dân Nam Kỳ hay ăn nhậu, đờn ca xướng hát. Nhưng phải hiểu rằng dân Nam Kỳ hôm nay là dân Thuận Quảng khi xưa. Xa quê cha đất tổ, người lưu dân, sau những giờ lao động cực lực hay sau những cơn hiểm nguy, cần có những phút giây để tâm sự hàn huyên với nhau, kể cho nhau nghe những kỹ niệm xưa để vơi phần nào nỗi sầu ly hương.

 

Từ những chung rượu cay ở bờ rừng đến những buổi tiệc linh đ́nh ở đám cúng đ́nh, đám giỗ có đờn ca xướng hát, người dân Nam Kỳ t́m trong những dịp gặp gỡ ấy để giải khuây, để kết bạn. Tiệc rượu là dịp bàn chuyện làm ăn, chuyện thế sự, do đó chúng ta không lấy làm lạ cái tiệm nước, quán rượu đầu làng là nơi tụ hợp quen thuộc của mọi người dân trong làng, từ ban hội tề cho đến thứ dân.

 

 

Sơn Nam trong cá tánh của miền Nam đưa ra thêm một lư giải khác về bản tánh hiếu khách, tứ hải giai huynh đệ của người miền Nam. Theo đó th́ Thiên Địa Hội tạo ra một nếp sanh hoạt sâu đậm khá hấp dẫn, thực tế: ăn cơm nhà lo chuyện ngoài đường, sống chết nhờ anh em, tận t́nh giúp đỡ bạn. Trút tất cả tâm sự với bạn kết nghĩa th́ không có ǵ đáng ngại, đă là bạn với nhau rồi th́ làm sao có chuyện phản bội. Gặp chuyện bất b́nh, hoặc như bạn nào bị kẻ khác ăn hiếp th́ nổi nóng, trả thù cho bạn vô điều kiện, đó là đạo nghĩa giang hồ, là điệu nghệ giữa anh em kết nghĩa, tứ hải giai huynh đệ.

 

Tưởng cũng nói thêm Thiên Địa Hội, là một thứ hội kín người Tàu pḥ nhà Minh, liên kết nhau với một kỹ thuật chặt chẽ để giúp đỡ nhau (những chùa miễu, xí nghiệp Tàu đều có tiền của Thiên Địa Hội) ảnh hưởng nhiều đến dân Minh Hương và cả dân Việt Nam trong suốt thế kỷ 19 từ thành thị đến nông thôn, là một đồng minh của các nhà ái quốc Việt Nam chống Pháp.

 

Những khía cạnh tiêu cực của bản tánh hào phóng là sự thiếu cần kiệm, hoang phí, mà Trịnh Hoài Đức phê là thói bốc rời. Hiện tượng những Cậu Hai, Cậu Ba, Công tử Bạc Liêu, con của những đại phú hộ, thay v́ dùng tiền rừng bạc biển để kinh doanh, th́ lại đắm ch́m trong việc ăn chơi cho đến khi sạch túi. Kết quả là đa số dân Nam Kỳ bị chôn chân ở ruộng vườn, ít bon chen trong thương trường, để nền kinh tế cho người Tàu thao túng.

 

Bản chất đôn hậu mộc mạc là một đức tính khác của dân Nam Kỳ và cũng bắt nguồn từ điều kiện sinh sống. Bản chất nầy cũng là một nhu cầu cần thiết trong cuộc cộng cư của dân tha phương. Trong một cộng đồng nhỏ, mọi người trước lạ sau quen tạo thành một đại gia đ́nh quần tụ với nhau, do đó họ phải cư xử với nhau bằng t́nh nghĩa. Những hành động bất tín, bất nghĩa sẽ đưa đến một h́nh phạt nhục nhă là bị loại trừ ra khỏi cộng đồng, phải bỏ xứ mà đi. Người dân Nam Kỳ v́ vậy nhớ ơn và trung thành chẳng những với người sống mà cả với người chết. Thông thường th́ có đám giỗ, ngoài việc dọn mâm cơm cúng ông bà cha mẹ c̣n có mâm cơm bày ra trước cửa nhà để cúng đất đai, cúng những người đă ra đi trong công cuộc vở đất mới, cúng thần linh đất đai để những người nầy phù hộ.

 

Nói về sự phù hộ th́ dân Nam Kỳ có không biết bao nhiêu thần hộ mạng bởi trên con đường lập nghiệp, họ gặp không biết bao nhiêu hiểm nghèo. Một con thú dữ, một con sông, một tiếng trời gầm, tất cả đều gieo cho họ sự sợ hăi. Trong nỗi bơ vơ, họ luôn cầu nguyện đất trời để phù hộ họ.

 

Tới đây xứ sở lạ lùng

Con chim kêu phải sợ, con cá vùng phải kinh

 

Đạo Phật vô Nam v́ vậy mà biến thể, mang thêm bản chất dị đoan, bùa chú, cộng thêm với bản chất mê tín của Phật giáo Théravada của người Miên và tục thờ cúng nhiều ông Thần, ông Thánh của người Tàu.

 

Dân Nam Kỳ do đó không phải là những tín đồ Phật giáo thuần thành. Việc đi chùa, hành hương, làm công quả, ngoài chuyện cầu nguyện, van vái c̣n mang thêm bản chất xă hội. Đó là những dịp để bạn bè thân thích gặp gỡ nhau trong một khung cảnh linh thiêng. Chùa chiền trong Nam đa số không uy nghi, cổ kính như chùa miền Bắc và miền Trung, mà trái lại thường khiêm tốn, thu ḿnh trong những tàng cây cổ thụ, có khi diện tích cây trái xung quanh lớn hàng chục lần ngôi chùa (các ngôi chùa Miên lại là giang sơn của các loài chim muông). Đi chùa, đi hành hương đối với dân Nam Kỳ, đặc biệt với phụ nữ c̣n là dịp đi văn cảnh…

 

Không lấy làm lạ, là các ngày lễ hội truyền thống như Lễ Hội Bà Chúa Xứ (vía Bà) ở núi Sam Châu Đốc (25 tháng tư), Lễ Hội Đền Bà Đen ở Tây Ninh (rằm tháng giêng), Lễ Hội Cúng Cá Voi ở các vùng ven duyên hải (ngày giờ tùy vùng), Lễ Hội Thánh Địa Ḥa Hảo ở làng Ḥa Hảo Long Xuyên (18 tháng năm âm lịch) … đă diễn ra trong nhiều ngày thu hút hàng trăm ngàn người, không những là tín đồ mà c̣n là du khách.

 

 

Sông nước bao la, kinh rạch chằng chịt và đồng ruộng c̣ bay thẳng cánh lại là những yếu tố qui định cá tánh của dân miền Nam.

 

Trái với dân cư vùng châu thổ sông Hồng bị bao vây bởi một hệ thống đê điều, làng mạc miền Bắc được thiết lập từ lâu đời nên bị bao bọc bởi những hàng rào, lũy tre, thân tộc liên kết chặt chẽ nhau qua các thế hệ, làng xă ở miền Nam thường thiết lập ven sông, chạy dài theo kinh rạch, không có lũy tre, hàng rào ngăn cách, ḍng họ thân tộc chưa phát triển chằn chịt như ở miền Trung, miền Bắc. Nếu nói văn minh sông Hồng là văn minh đê điều th́ văn minh đồng bằng sông Cửu Long là văn minh sông rạch.

 

Sông rạch đă qui định đời sống kinh tế, chính trị của Nam Kỳ. Chúng ta không ngạc nhiên khi người Pháp bắt đầu thiết kế các thành phố trong Nam, các dinh Chủ Tỉnh, hay các câu lạc bộ để ông tây bà đầm ra hứng mát đều được cất hướng ra sông, rồi chung quanh đó là trường tiểu học, nhà thương, trại lính và khám đường.

 

Sông rạch lại qui định tâm tính và tâm t́nh của dân miền Nam.

 

Ông Nguyễn văn Trung đă viết: Do đó về phương diện xă hội, miền Nam không có chị Dậu trong tắt đèn của Ngô Tất Tố, bị chà đạp ép bức mà vẫn chịu trận. Trái lại giai cấp điền chủ ở miền Nam không thể áp bức hay áp bức dễ dàng nông dân như ở Bắc Kỳ v́ nếu không chịu nổi và nếu muốn, vợ chồng chị Dậu chỉ việc xuống ghe thuyền đi t́m một miền đất hứa khác. Đầm lầy, ruộng hoang c̣n thiếu ǵ sẵn sàng đón nhận người đến vỡ đất lập nghiệp.

 

Sông rạch và đất nước bao la v́ vậy đă tạo cho dân Nam Kỳ tánh khẳng khái, bộc trực, ít chịu cúi ḷn, kém thủ đoạn. Tính lửa rơm, giận th́ nói ngay, có khi hung hăng, nhưng rồi cơn giận cuốn đi theo sông nước, đồng ruộng bao la. Cái cá tính sẵn có ấy lại được tác động thêm bởi những ư niệm trung hiếu tiết nghĩa qua các truyện Tàu đă ảnh hưởng sâu đậm trong tâm tính của dân miền Nam vào suốt tiền bán thế kỷ 20 và truyện Tàu là một đặc thù của mảng văn học Nam Kỳ Lục tỉnh.

 

Nhưng bản chất cứng rắn nầy có khi là một khí giới yếu trong những hoàn cảnh cần sự dẻo dai, uyển chuyển, nhất là trong các sinh hoạt chính trị. Người ta thường nhắc đến ông Trần văn Hương với tất cả hai khía cạnh của đặc tánh nầy.

 

Một khía cạnh tiêu cực khác của sự bộc trực là tánh thiếu cẩn mật và thiếu tế nhị. Sự thẳng thắn đôi khi là một thất lợi trong cách ứng xử, làm vơi đi sự nể trọng của người khách khi người khách không cần biết hết tuốt tuột chuyện trong, chuyện ngoài của người chủ.

 

Ngoài ra, trong dân gian c̣n lưu truyền câu Ăn mặn nói ngay để diễn tả sự bộc trực của dân Nam Kỳ. Lịch sử di dân và cuộc sống của lưu dân giải thích phần nào cái bản tính nầy. Lưu dân trên đường xuôi Nam thường phải dùng ghe thuyền để vượt biển và chất mặn của nước biển đă thấm sâu vào huyết quản của lưu dân. Họ quen với múi mặn nên họ thích ăn mặn, thường trong bữa ăn thường có món kho và khô mặn. Chất mặn cần thiết cho họ có nhiều sức lực để dăi dầu mưa nắng, để chịu đựng với sự khắc nghiệt của thiên nhiên. Nhưng làm một phương tŕnh giữa ăn mặn và nói ngay th́ có lẽ c̣n phải phân giải.

 

Dân Nam Kỳ không những nói ngay mà c̣n hay nói lớn tiếng, thiếu trau chuốt. Phải hiểu rằng trên biển cả với sóng vổ ́ ầm khi xuôi Nam, trong rừng sâu cây cối dầy đặc khi khẩn đất hay trên khoảng đất rộng người thưa, c̣ bay thẳng cánh, lưu dân khi cần phải nói với nhau phải nói ngắn gọn và nói to để vượt các chướng ngại cách trở. Nhu cầu truyền thông trong một khung cảnh thiên nhiên khắc nghiệt như vậy đă thay đổi phong cách truyền thông của người Thuận Quảng xưa.

 

Trong công tác khai hoang vở đất, thiên nhiên khắc nghiệt không phân biệt giới tính.

 

Người phụ nữ Thuận Quảng vào miền Nam phải gánh chịu tất cả những thử thách cam go y như nam giới. Người phụ nữ Nam Kỳ do đó đă được đào tạo và trưởng thành trong cùng một môi trường với nam giới. Tính khí, diện mạo, y phục của người phụ nữ miền Nam v́ vậy có phần nào khác với người phụ nữ miền Trung và Bắc. Họ rắn rỏi hơn trong các sinh hoạt, từ gia đ́nh đến xă hội, từ t́nh cảm đến tâm t́nh. Cách ăn mặc của họ cũng đơn sơ hơn, ít màu sắc hơn (người bán hàng rong ở đất Bắc, đất Trung vẫn mặc áo dài, c̣n đại đa số người đàn bà Nam Kỳ quần đen, áo bà ba đen, có khi c̣n quàng qua vai một cái khăn bàng hay khăn rằn theo kiểu người Miên).

 

Chuyện Nam Kỳ tính chắc c̣n nhiều điều phải nói, phải lư giải. Nhưng điều tôi muốn xin thưa với quư vị hôm nay là nếu xă hội miền Bắc và miền Trung đă thành h́nh và phát triển lâu đời thành những khuôn khổ chặt chẽ, đó là những môi trường tĩnh, th́ đất Nam Kỳ v́ là một vùng đất mới, v́ là một môi trường động nên c̣n dễ dàng biến chuyển đổi thay.

 

Tác giả: Lâm Văn Bé

Nguồn ảnh: Manhhai, Flickr

Đăng lại có chỉnh sửa từ bài viết “Người Nam Kỳ” đăng tại hobieuchanh.com

Xem thêm: Sài G̣n xưa: Hủ tiếu, bánh bao Cả Cần

Từ khóa Nam Kỳ sài g̣n xưa Văn hóa vùng miền

 

Sài G̣n xưa: Hủ tiếu, bánh bao Cả Cần

Saigonxua   Thứ hai, 18/05/2020

Quán Cả Cần nằm thoáng đăng trên khoảng diện tích rộng răi giữa hai ngả giao thông của đường Hùng Vương, phía trước công viên Văn Lang – Quận 5. Quán lúc nào cũng đông khách và không ít người vẫn cho rằng quán hủ tiếu Cả Cần chính là quán hủ tiếu của Bà Năm Sa Đéc, nghệ sĩ cải lương nổi tiếng một thời, vợ của học giả đáng kính Vương Hồng Sển. Nhưng thật ra ông Trần Phấn Thắng đă mất mới là người mở quán hủ tiếu Cả Cần. Và ông “Cả Cần” đă “nhập khẩu” toàn bộ “công nghệ” chế biến bánh bao, hủ tiếu từ Mỹ Tho lên, chứ hoàn toàn không liên quan ǵ đến hủ tiếu Sa Đéc.

 

Chuyện quán Cả Cần

 

Ông Bà Cả Cần xuất thân từ công chức Việt Nam Cộng Ḥa. Bà người gốc Bến Tre, nấu ăn rất ngon. Ông có tài ăn nói duyên dáng và khả năng ngoại giao bạn bè rất rộng. Từ sự kết hợp đó, ông bà quyết định bỏ nghề công chức ra mở quán Hủ Tiếu và Bánh Bao Mỹ Tho.

 

Lúc đầu quán hủ tiếu Cả Cần đặt tại ngă tư Công Lư và Trương Quốc Dung. Trước năm 1975, nếu ai đi lại con đường ra sân bay Tân Sơn Nhất sẽ không thể không thấy cái Bánh Bao to tướng trước khi băng qua cổng xe lửa, đó chính là quán Cả Cần.

 

 

Sở dĩ quán mang tên Cả Cần, do ông Thắng lấy tên người bạn thân đă mất là Cần, để nêu lên khẩu hiệu “Có Cả Cần Cần Chi Có Cả” cho quán hấp dẫn thực khách.

 

Sau thời gian ngắn th́ Quán Ông Cả Cần thành công rất nhanh nhờ tài nấu ăn của bà và tài ngoại giao của ông. Cũng v́ quen biết giới văn nghệ sỹ thời đó nên ông Thắng liên hệ với Bà Năm Sa Đéc, mượn nghệ danh làm tên quán thứ hai ở Ngă Tư Nguyễn Tri Phương – Nguyễn Trăi (Chợ Lớn).

 

Ai có đến quán Bà Năm Sa Đéc (của ông Trần Phấn Thắng) th́ đều biết quán này nằm giữa đường gần như chắn ngang con đường Nguyễn Trăi chạy từ Sài G̣n ra. V́ thế khoảng thập niên 70, ông Thắng bị Đô Trưởng lúc đó là Đỗ Kiến Nhiễu (nghe đâu cũng gốc Mỹ Tho) bắt tháo dỡ. Ông theo vụ kiện đến cùng, kết cục th́ ông Thắng thắng và quán vẫn c̣n tồn tại như ngày nay. Nhưng v́ vụ kiện này mà Bà Năm Sa Đéc rút tên ra. Quán mang tên MỸ TIÊN . Mỹ Tiên là tên cô con gái lớn của ông Thắng.

 

Ông bà Cả Cần.

 

Khi Sài G̣n bị chiếm, gia đ́nh ông Thắng định cư ở Canada, tới những năm 1990 trở về Sài G̣n, mở lại quán hủ tiếu Cả Cần.

 

Ông Thắng mở quán hủ tiếu Cả Cần hiện nay, cùng địa điểm với người kinh doanh quán ăn khác, nên chỉ phục vụ hủ tiếu Cả Cần một buổi, thời gian này là buổi sáng. Trên tờ thực đơn của hủ tiếu Cả Cần có ghi ḍng chữ Việt và Anh “SÁNG VÀ CHIỀU KHÁC NHAU – MORNING AND AFTERNOON DIFERENT ..”

 

Hủ tiếu Cả Cần

 

Rất dễ nhận đâu là hủ tiếu Cả Cần thứ thiệt: Vào ăn hủ tiếu cả Cần, chỉ có hai thứ là hủ tiếu khô và hủ tiếu nước. Hủ tiếu Cả Cần chế biến theo hủ tiếu Mỹ Tho, bằng sợi bánh hủ tiếu Mỹ Tho. Theo nhận xét của nhiều người, hủ tiếu Mỹ Tho là thứ hủ tiếu ngon nhất của miền Nam, vốn từ hủ tiếu của người Triều Châu (người Tiều). Nên thường thấy, chủ các quán hủ tiếu Mỹ Tho danh tiếng xưa nay là người Việt gốc Hoa, tuy vậy các ḷ sản xuất bánh hủ tiếu Mỹ Tho đều do người Việt phụ trách. Có hai nơi chuyên sản xuất bánh hủ tiếu Mỹ Tho nổi tiếng, ở thành phố Mỹ Tho và thị xă G̣ Công, cung cấp cho các quán chế biến hủ tiếu Mỹ Tho ở khắp các nơi, trong đó có hủ tiếu Cả Cần.

Xe hủ tiếu của người Hoa.

 

Bánh hủ tiếu Mỹ Tho mà hủ tiếu Cả Cần sử dụng chế biến tô hủ tiếu phục vụ khách là loại bánh khô, chế biến từ các loại gạo như Nàng Thơm – Nàng Út, và Nàng Thơm Chợ Đào, loại gạo đặc sản của Cần Đước – Long An, nức tiếng là loại gạo thơm từng được dùng tiến các vua triều Nguyễn, có nhiều người cho rằng, vào ăn hủ tiếu Cả Cần nên gọi tô hủ tiếu khô.

 

Ăn hủ tiếu khô sẽ được thưởng thức thứ nước sốt rất đặc biệt của quán hủ tiếu Cả Cần. Thứ nước sốt này có vị chua và ngọt, nằm dưới lớp xá xíu, sườn non, tôm luộc, thịt bằm. Trộn đều tay cho nước sốt ḥa lẫn với bánh hủ tiếu rồi ăn, sẽ thấy hương vị đặc sắc của tô hủ tiếu, để biết v́ sao hủ tiếu Cả Cần đă nổi tiếng tại Sài G̣n trên nửa thế kỷ.

 

 

Có một thời gian hủ tiếu cả Cần chỉ phục vụ khách vào buổi chiều, nay đổi buổi sáng. Tô hủ tiếu nước b́nh thường có sườn non – xá xíu – thịt bằm và vài lát chả cây, với giá cao hơn đôi chút giá tô hủ tiếu ở các quán khác. Nhưng lần nào cũng vậy, miếng sườn non trong tô hủ tiếu Cả Cần là thứ sườn non ở chỗ ngon nhất của bẹ sườn heo, được hầm vừa chín tới, thịt không ră rục cũng không bị cứng. Nếu khách gọi tô hủ tiếu đặc biệt, sẽ có thêm tôm luộc và vài khoanh dồi chiên như trong món cháo ḷng. Một tô hủ tiếu Cả Cần đặc biệt có giá trên dưới 70,000 đồng.

 

Đặc biệt từ lúc quán hủ tiếu Cả Cần ra đời, đă gắn liền tô hủ tiếu với cái bánh bao. Một thời gian dài bánh bao Cả Cần cũng được hiểu là bánh bao Bà Năm Sa Đéc, chúng tôi thấy nhiều người ghé quán hủ tiếu Cả Cần để mua bánh bao; cũng có thực khách ăn xong tô hủ tiếu, gọi cái bánh bao ăn thêm.

 

Bánh bao Cả Cần

 

Bánh bao Cả Cần là thứ bánh bao đặc chất của người miền Nam, sản xuất ở Sài G̣n trước 75, khác với bánh bao của người Hoa. Bánh bao Cả Cần không trắng như bánh bao gốc của người Hoa, mà hơi hẩm, v́ không dùng bột tẩy. Vị bánh bao bùi hơn, ăn không dính răng, nhân bánh bao hoàn toàn là thịt băm, không pha lẫn cá và dầu mỡ như bánh bao của người Hoa.

 

Bánh bao Ông Cả Cần được hấp trước mặt khách hàng tại quán Túp Lều Lý Tưởng.

 

Bánh bao Cả Cần nổi tiếng ở Sài G̣n từ trước 75. Nhân bánh bao Cả Cần gồm tôm – thịt – trứng muối – nấm đông cô; giá cao hơn giá bánh bao nhiều nơi khác. Loại bánh bao đặc biệt của quán Cả Cần lên tới trên 30,000 đồng, cao gần gấp đôi bánh bao các nơi. Bánh bao Cả Cần thơm ngon, tuy nhiên cũng không vượt trội bánh bao nhiều nơi khác, nhất là bánh bao ở Mỹ Tho.

 

Từ nhiều năm nay, Sài G̣n có nhiều nơi sản xuất bánh bao (không kể bánh bao của người Hoa), với những thương hiệu không thể nhớ hết. Bên cạnh những xe bán bánh bao mang biển hiệu: bánh bao Singapore, bánh bao Đài Loan, bánh bao Malaysia… th́ bánh bao Cả Cần vẫn cứ đông khách như mọi khi. Và cho tới ngày nay, thương hiệu “Cả Cần” đă đi vào lịch sử ẩm thực của Sài G̣n.

 

Dựa theo bài viết đăng trên Saigonxua.org và Fanpage Saigonxua

Độc giả quan tâm có thể ghé thăm Fanpage để tìm hiểu về Sài Gòn xưa.

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính