Một Người Mỹ Gốc Việt trẻ viết về “Tháng của người da đen”

 

Nguyễn Nhơn

 

 

Bất cứ mang màu da ǵ

Chúng ta vẫn là con người

Chung sống trên mănh đất

Hiệp chủng quốc Hoa Kỳ

“Vùng Đất của Tự Do

Nhà của con người can trường”

Quê hương chung của các sắc dân

Con dân của Đại Mỹ Châu

 

 

Thời Gian Chữa Lành

 

Thời kỳ xáo trộn đă vượt qua

Đă tới lúc cùng nhau chữa lành

Vết thương xă hội v́ bất b́nh

Đă qua rồi những ngày chống báng

Hăy cùng nhau chung tay hàn gắn

Những đổ vở v́ phân biệt màu da

Bất cứ mang màu da ǵ

Chúng ta vẫn là con người

Chung sống trên mănh đất

Hiệp chủng quốc Hoa Kỳ

Vùng Đất của Tự Do

Nhà của con người can trường”

Quê hương chung của các sắc dân

Con dân của Đại Mỹ Châu


Công dân già Hoa Kỳ

Nguyễn Nhơn

 

The Healing Time

 

No more chaos

It’s time to heal

our social wounds

from discontent.

Let’s put our hostility aside

and join our hands

to mend social values

ruined

by racial discriminstion.

Regardless skin color,

we’re human beings

living in the United States of America:

the Land of Freedom,

the Home of the Brave,

and the Nation of All Races.

We're all proud citizens of Great America.

 

Senior US Citizen Nhon Nguyen

 

Thảo Chương Trần Quốc Việt chuyển ngữ

---------------------------------------------------

 

Suy Nghĩ của Một Người Mỹ Gốc Việt về Tháng Lịch Sử Người Da Đen (Black History Month)

29/05/2020

 

 Nikki Châu-Chuyển ngữ Thắng Đỗ

 

Tháng Lịch Sử Người Da Đen có nghĩa ǵ với một người Mỹ gốc Việt như tôi? Các từ “Da đen”, “Người Mỹ gốc Phi châu”, và “Người Mỹ gốc Việt,” tự chúng đă là các tên gọi nặng nề. Ngay cả khi được sử dụng chỉ để đ̣i lại căn cước và phẩm giá, chúng vẫn đầy rẫy sự phân chia chủng tộc, dù là thời nay hay trong quá khứ. Suy ngẫm về lịch sử người Da đen, làm sao tôi có thể tránh đối diện với sự dă man của của người da trắng Châu Âu qua trí tưởng tượng và chính sách của họ đă bắt rễ từ hơn 500 năm trước?

 

Lịch sử của người Da đen bao gồm các nhà phát minh, nhạc sĩ, văn sĩ, thi sĩ, khoa học gia, kỹ sư, nhà đấu tranh, triết gia, lực sĩ, doanh thương và các vị lănh đạo tài năng. 

 

Lịch sử của người Da đen cũng bao gồm các nền văn minh rực rỡ, các nền văn hóa, các truyền thống tâm linh, các truyền thống ẩm thực, và các tác phẩm nghệ thuật vĩ đại.

 

Lịch sử của người Da đen ở Mỹ bao gồm những con người như sơ Rosetta Tharpe, người tiên phong trong ḍng nhạc Rock & Roll; Octavia Butler, từng thắng giải thưởng thần đồng Mac Arthur và tác giả về khoa học giả tưởng, cũng như nhà toán học Katherine Johnson, người tiên phong trong ngành khoa học không gian và các điện toán, với các công tŕnh thực hiện tại cơ quan NASA đóng vai tṛ then chốt cho phi thuyền Apollo đáp được xuống mặt trăng.

 

Lịch sử của người Da đen cũng bao gồm các thuộc địa và đế quốc. Lịch sử của người Da đen ở Mỹ bao gồm 500 năm của chế độ sở hữu nô lệ hợp pháp, tách ly chủng tộc, phân biệt khu vực sinh sống theo chủng tộc, và bỏ tù tập thể. Lịch sử của người Da đen tại Mỹ bao gồm những nhân vật như W. E. B. Du Bois, Harriet Tubman, và Rosa Parks. Đó là những nỗ lực c̣n đang tiếp tục để chống lại nạn kỳ thị chủng tộc, đấu tranh cho quyền dân sự và quyền làm người của người Da đen.

 

Trên cương vị một người Mỹ gốc Việt khi suy ngẫm về Tháng Lịch Sử Người Da đen, tôi liên tưởng đến lịch sử của Mỹ và Việt Nam, và làm thế nào người Mỹ gốc Việt có thể đồng minh với Người Da đen trong quá tŕnh tranh đấu chung để đ̣i tự do và được giải phóng.

 

Sinh trưởng tại Việt Nam, tôi đă từng biết về “Mỹ” qua ba má tôi và những cuốn phim của Hollywood. Nước Mỹ là nơi mà ai ai cũng có tự do, nơi có đầy Ovaltine, sữa tươi và Coca Cola, và người nào cũng sống trong một căn nhà như trong phim “Home Alone”. Mỹ là nơi mà điều kiện sống tốt đến nỗi gia đ́nh tôi – và ba triệu người khác – đă đánh cuộc bằng mạng sống của ḿnh, khi bỏ xứ ra đi trên một chiếc thuyền để đến một xứ sở cách xa hơn 7.000 dặm Anh.

 

Sinh trưởng tại Việt Nam và Mỹ, ba má tôi thường dùng cụm từ “người Mỹ” để ngụ ư một người da trắng. Chúng tôi là người Việt, những người khác là Da đen, Trung Hoa, Nhật, Mễ, Phi-líp-pin, v.v. Nước Mỹ đương nhiên là xử sở của người da trắng. Phải nhiều năm sau, tôi mới thực sự hiểu lịch sử của Mỹ châu, và người da đen đă đến lục địa này bằng cách nào.

 

Người Bồ đào nha khởi xướng Cuộc Buôn Nô Lệ Xuyên Đại Tây Dương vào khoảng năm 1480. Người Tây ban nha mang những nô lệ từ Phi châu đến vùng đất bây giờ là tiểu bang South Carolina vào năm 1526. Các quốc gia Âu châu nhanh chóng theo chân. Theo ước lượng, khoảng 10 đến 12 triệu người Phi châu đă bị buộc ĺa quê hương của họ từ thế kỷ 14 đến 17. Họ bị tải đi một cách tàn nhẫn qua 5.000 dặm Anh để lao động dưới các điều kiện khắc nghiệt ở trong các đồn điền sản xuất đường, thuốc lá, lúa và vải sợi. Nguồn nhân công miễn phí kéo dài hàng mấy trăm năm này đưa đến sự thịnh vượng và quyền lực vĩ đại cho Âu châu, người Âu châu và người Mỹ gốc Âu châu (những người đă bứng gốc người Da đỏ bản xứ để cướp đất của họ). 

 

Khi tôi đề cập đến phần này của lịch sử Hoa kỳ với các người Mỹ gốc Việt khác, tôi thường nghe câu trả lời: “nhưng chuyện đó đă lâu lắm rồi.” Tôi hiểu tại sao họ ngại ngùng không muốn nghĩ đến đề tài đó.

 

Trong một Việt nam hậu chiến, ba tôi đă mất hết, mất tất cả các tài sản vật chất cũng như tinh thần. Ông đă bị tước đi quyền làm người. Ông đă cảm thấy bị làm nhục. Ông đă cảm thấy mất giá trị, đối với xă hội cũng như với chính ḿnh. Ông đă mất quyền được di chuyển, được có việc làm, và được sống yên lành. Với ông và nhiều người tị nạn Việt nam, nước Mỹ là cơ hội thứ hai để khôi phục những ǵ họ đă đánh mất.

 

Ba má tôi thường nói về ḷng biết ơn và chịu ơn những người đă giúp chúng tôi. Hiện tôi đang ở Việt nam và nhân dịp Tết, đến thăm viếng họ hàng và bạn của ba má không nghỉ. Tôi mệt ră rời vào cuối ngày. Khi tṛ chuyện với má, bà nhắc tôi ai đă tử tế với chúng tôi, đă cho chúng tôi mươn tiền, và ai đă cho chúng tôi ở nhờ hồi mấy thập niên trước. Cuộc thăm viếng vào dịp Tết này chỉ là sự trả ơn nhỏ nhoi nhất tôi có thể làm. “Ḿnh trả ơn, con,” bà vẫn nói, “ḿnh trả lại cái ơn họ đă cho ḿnh.”

 

Tôi hiểu tâm trạng chịu ơn của người Việt với nước Mỹ. “Đất nước này đă cho gia đ́nh tôi tất cả những ǵ chúng tôi hiện đang có” là câu nói tôi thường nghe. Tôi đóan rằng họ không muốn nghĩ về giai đoạn lịch sử xấu xa này tại Mỹ, với chế độ nô lệ và kỳ thị chủng tộc, v́ họ cho làm thế là phản bội “ân nhân” của ḿnh.

 

Nhưng “ân nhân” của chúng ta bao gồm cả người Da đen nữa. Máu, mồ hôi và nước mắt của người Da đen đă xây dựng nước Mỹ trong 350 năm mà họ không được đền bù ǵ. Người Da đen đă cống hiến rất nhiều cho Hoa kỳ và thế giới trong các lănh vực như khoa học, kỹ thuật, âm nhạc và c̣n nhiều nữa, kể cả các quyền dân sự.

 

Vào ngày 1 tháng 2, 1960, khi bốn sinh viên Da đen bất chấp các luật lệ kỳ thị mang tên Jim Crow và ngồi ở một quầy ăn trưa “chỉ dành cho người da trắng”, họ đă châm ng̣i cho cuộc đấu tranh về quyền dân sự dẫn đến Đạo Luật Di Dân và Quốc Tịch của năm 1965. Đạo luật này hủy bỏ các giới hạn di dân dựa trên chủng tộc đă được thiết lập từ năm 1917 để cấm người Á Châu được nhập cư vào nước Mỹ.

 

Đạo Luật Di Dân và Quốc Tịch đă cho phép các anh chị em họ của tôi, sau khi vượt biên trái phép bằng thuyền vào thập niên 1970, trở thành công dân Mỹ và sau đó bảo trợ cho ba má họ - d́ và dượng tôi – được di dân hợp pháp đến Mỹ hai thập niên sau, và được rời Việt nam bằng máy bay. Luật này đă cho phép các đứa cháu tôi lớn lên trong t́nh thương của ông bà.

 

Người Da đen không chỉ là “ân nhân” và người đồng xứ sở của chúng ta, họ c̣n là thân nhân và gia đ́nh nữa. Nhiều người Việt sau khi nhập cư, đă kết hôn với người từ các chủng tộc khác nhau. Nhiều gia đ́nh gốc Việt hiện có thành viên lai: Việt lai Da đỏ bản xứ, Việt lai Phi-líp-pin, Việt lai Pháp, Việt lai Trung Nam Mỹ, và đương nhiên, Việt lai Da đen. 

 

Chính một phụ nữ Da đen, Mildred Loving, đă khiến hôn nhân hỗn hợp chủng tộc tại Mỹ trở thành hợp pháp. Mildred Loving và người chồng da trắng bị đi tù khi họ kết hôn với nhau. Họ kiện tiểu bang Virginia và thắng kiện. Vào năm 1967, Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ buộc hủy bỏ tất cả các bộ luật tiểu bang cấm cản hôn nhân hỗn hợp chủng tộc. Quyết định đó đă cho phép chính tôi được kết hôn hợp pháp cùng một người Mỹ gốc Âu châu với tổ tiên từ Ba lan và Đức. Cuộc hôn nhân này được tiểu bang California công nhận, trong khi má tôi và tôi hănh diện mặc chiếc áo dài truyền thống của Việt nam.

 

Khi suy nghĩ về Tháng Lịch Sử Người Da Đen, tôi tự nhắc là chính người Việt cũng có nhiều sắc da khác nhau. Khi tôi có con, chúng sẽ là người Việt nam, hậu duệ của Lạc Long Quân và Âu Cơ như trong truyền thuyết. Cùng lúc, con cái của người Da đen và Việt nam cũng sẽ là con rồng cháu tiên – hậu duệ của một thủy long và một sơn tiên.

 

Ngày nay, tôi hiểu rằng những ǵ tôi được kể về nước Mỹ khi c̣n bé chỉ đúng một phần. Không phải ai ở Mỹ cũng sống trong căn nhà như trong phim “Home Alone”. Mấy thế kỷ bất công xă hội và kinh tế đă tạo ra sự bất b́nh đẳng khổng lồ. Tài sản trung b́nh của một gia đ́nh da trắng bằng 13 lần tài sản của một gia đ́nh Da đen. Phần lớn tài sản này được chuyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Và đây chỉ là một trong nhiều h́nh thức bất công và kỳ thị mà người Da đen trên đất Mỹ vẫn phải tiếp tục đối diện cho đến bây giờ.

 

Bây giờ là năm 2019, mà người Da đen vẫn c̣n phải tranh đấu để được đối xử công bằng dưới luật pháp; người Da đen vẫn c̣n phải tranh đấu để có cơ hội giáo dục tương đương. Trước đây không lâu, người Da đen đă không được đi học cùng trường với người da trắng. Ruby Bridges, học sinh Da đen đầu tiên được học ở một trường da trắng, ra đời bốn năm sau má của tôi.

 

Suy ngẫm về Tháng Lịch Sử Người Da Đen, tôi nhớ rằng ba má tôi mang tôi đến Mỹ để có được cơ hội học hành và kiếm việc làm tốt hơn, và mục tiêu của Chính Sách Nâng Đỡ Những Người Từng Chịu Bất Công (Affirmative Action) cũng là mang các cơ hội đó đến với những anh chị em da màu, như nhà thơ Langston Hughes đă từng viết, “Chính tôi cũng hát về Nước Mỹ.”

 

Là người Việt, tôi thường được nhắc nhở về lịch sử của ḿnh. “Một ngàn năm đô hộ giặc Tàu,” tôi nghe thế. “30 tháng tư,” ba tôi vẫn nhớ ngày đó hàng năm. Từ khi c̣n là một đứa con gái nhỏ, tôi được dạy phải thắp nén hương trên bàn thờ để tưởng nhớ tổ tiên và những ǵ họ đă làm trong mỗi dịp cúng giỗ. Là người Mỹ cũng thế, tôi có trách nhiệm hiểu biết về lịch sử của người Da đen, cả quá khứ lẫn hiện tại, bởi v́ lịch sử của người Da đen chính là một phần không thể thiếu của lịch sử Hoa kỳ.

 

Má tôi thường nói “sống có t́nh có nghĩa” và bảo tôi cần “nhớ ơn.” Là người Mỹ gốc Việt, Tháng Lịch Sử Của Người Da Đen có nghĩa tôi cần công nhận sự đóng góp của người Da đen cho xă hội và các đóng góp này đă cho tôi một số quyền lợi; nó có nghĩa tôi cần công nhận vai tṛ và trách nhiệm của ḿnh trong cuộc đấu tranh cho công lư và công bằng; nó đ̣i hỏi tôi phải tự xét để hiểu về những định kiến kỳ thị người Da đen đă có sẵn trong tôi; và nó kêu gọi tôi đ̣i hỏi nước Mỹ phải tôn trọng bản Tuyên Ngôn Độc Lập, đă ghi rằng tất cả mọi người đều có các Quyền không thể tách rời về Sự Sống và Tự do. Tôi mong mỏi nhiều người Mỹ gốc Việt tham gia cùng với tôi trong nỗ lực này.

 

Ghi chú của tác giả: Các giống người di dân từ Phi châu rất đa dạng và có xuất xứ khác biệt và phong phú nhất trong tất cả các chủng tộc khác ở Mỹ châu. Tôi cố t́nh chọn các từ “Da đen”, “bà con Da đen”, “người Da đen”, thay v́ “Người Mỹ gốc Phi châu” để công nhận sự phong phú và đa dạng về nguồn gốc chủng tộc và lịch sử di dân của họ.

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính