Tiểu Tử ông là ai?

 

Nguyễn Ngọc Chính

 

         Nếu bạn là người thích đọc những cây bút người miền Nam trước 1975 như Hồ Biểu Chánh, B́nh Nguyên Lộc, Sơn Nam, Lê Xuyên của một thời đă qua… chúng ta vẫn c̣n bắt gặp một nhà văn đương thời với bút hiệu Tiểu Tử, nối tiếp thế hệ những nhà văn miền Nam. 

 

           Tuy “đương thời” nhưng Tiểu Tử năm nay đă gần 90, cái tuổi “gần đất, xa trời” nhưng vẫn c̣n sáng tác (từ nước ngoài) những truyện ngắn “rặc chất Nam bộ”. Ông sinh năm 1930 tại G̣ Dầu, Tây Ninh, tên thật Vơ Hoài Nam, con của Giáo sư Vơ Thành Cứ, dạy tại trường Trung học Pétrus Trương Vĩnh Kư, Sài G̣n.

 

          Ông tốt nghiệp kỹ sư tại Marseille (Pháp) năm 1955, về nước và cũng dạy tại trường Pétrus Kư, niên khóa 1955-1956. Cuối năm 1956, ông vào làm việc tại hăng xăng Shell Việt Nam cho đến ngày Sài G̣n đổi chủ.

 

          Năm 1979, ông vượt biên và định cư tại Pháp. Sau đó, ông làm cho công ty Đường Mía tại Côte d’Ivoire, Phi Châu, từ 1979 đến 1982. Ông trở lại làm cho Shell Côte d’Ivoire và về hưu năm 1991 tại Paris..

 

          Trước 1975, ông phụ trách mục biếm văn “Tṛ Đời” trên nhựt báo Tiến, với bút hiệu Tiểu Tử. Bút hiệu nầy ông vẫn dùng cho những bài tạp văn và truyện ngắn của ông tại hải ngoại, sau 1975. Ông đă xuất bản tại nước ngoài tập truyện ngắn “Những mảnh vụn” (2004), “Bài ca vọng cổ” (2006), “Chuyện thuở giao thời” (2015)...

 

          Trong bài “Giới Thiệu Truyện ngắn “Nội” Của Tiểu Tử Vơ Hoài Nam”, Lê Tấn Tài viết:

          “Truyện của Tiểu Tử càng đọc càng thích thú, say mê, d́u độc giả về những kỷ niệm thân yêu của một thời trên quê hương Tây Ninh yêu dấu. Ông Vương Văn Kư, người cùng sanh trưởng tại quận G̣ Dầu với Tiểu Tử, đă viết tặng ông câu đối, như sau:

 

 “Cố quốc đậm đà t́nh Tiểu Tử,

Trời tây thắm thía điệu Hoài Nam” 

 

Tiều Tử - Vơ Hoài Nam

 

          Văn phong của Tiểu Từ là lối kể chuyện của người miền Nam, b́nh dị nhưng duyên dáng hay cũng có thể… “duyên dáng v́ b́nh dị”. Tiểu Tử không “làm văn màu mè”, mà các nhà phê b́nh văn học gọi là “làm giáng với những từ ngữ bóng bẩy, chải chuốt”.

 

           Đó là cách viết, theo tôi nghĩ, chỉ có những tác giả người miền Nam chân chất mới viết được. Người đọc đôi khi có cảm giác tác giả không mấy bận tâm về kỹ thuật viết lách. Rơ ràng là ông viết với tấm ḷng b́nh dị theo kiểu… “nghĩ sao viết vậy”.

 

           Trong tập truyện ngắn “Bài ca vọng cổ” có một truyện cùng tên kể lại cuộc gặp gỡ của hai người Việt tại Côte d’Ivoire tận Châu Phi. Đó là cuộc gặp “kỳ lạ” giữa tác giả với một thanh niên da đen:

 

           “Trong lúc tôi thiu thiu ngủ th́ loáng thoáng nghe có ai ca vọng cổ. Tôi mở mắt nh́n quanh rồi thở dài, nghĩ: “Tại ḿnh nhớ quê hương xứ sở quá nên trong đầu nghe ca như vậy”. Rồi lại nhắm mắt lim dim… Lại nghe vọng cổ nữa. Mà lần này nghe rơ câu ngân nga trước khi “xuống ḥ”: “Mấy nếp nhà tranh ẩn ḿnh sau hàng tre rũ bóng… đang vươn lên ngọn khói… á… lam… à… chiều…”

 

            Hóa ra đó là một thanh niên da đen đang ca vọng cổ. Tác giả chào “Bonjour” và hỏi, vẫn bằng tiếng Pháp: “Anh hát cái ǵ vậy?”. “Một bài ca của Việt Nam”. Anh ta tự giới thiệu ḿnh là Jean, người ta thường gọi là “Jean le vietnamien” ở Borotou. Jean là “con lai”, có mẹ người gốc Nha Trang… Tiểu Tử cũng tự giới thiệu ḿnh là người Việt Nam.   

 

            “Bỗng hắn trợn mắt có vẻ vừa ngạc nhiên, vừa mừng rỡ, rồi bật ra bằng tiếng Việt, giọng đặc sệt miền Nam, chẳng có một chút lơ lớ:

– Trời ơi!… Bác là người Việt Nam hả?

             Rồi hắn vỗ lên ngực:

– Con cũng là người Việt Nam nè!

 

             “Thiếu chút nữa là tôi bật cười. Nhưng tôi kềm lại kịp, khi tôi nh́n gương mặt rạng rỡ v́ sung sướng của hắn. Rồi tôi bỗng nghe môt xúc động dâng tràn lên cổ. Thân đă lưu vong, lại “trôi sông lạc chợ” đến cái xứ “khỉ ho c̣ gáy” này mà gặp được một người biết nói tiếng Việt Nam và biết nhận ḿnh là người Việt Nam, dù là một người đen, sao thấy quư vô cùng. H́nh ảnh của quê hương như đang ngời lên trước mặt…

 

             (hết trích)

 

             Cười ra nước mắt cũng là một trong những yếu tố hài hước trong truyện của Tiểu Tử. Trong “Thầy Năm Chén”, ông thầy thuốc, suốt đời làm việc nghĩa, bị cách mạng hành hạ nên chuẩn bị cho con vượt biên. Khi giă từ con, ông đưa cho con, thằng Kiệt, “một cái gói mầu đỏ đă phai màu, cột làm nhiều gút”. Ông nói: “Cho con cái ni (ông già người gốc Huế). Con giữ trong người để hộ thân”..

 

              Kiệt vượt biên đến Canada an toàn. Một hôm dở cái gói của cha cho trong lúc ra đi và thấy rong đó có gói … ba cái răng vàng. Thầy Năm Chén đă trở thành vô sản nên chỉ c̣n biết cạy ba cái răng vàng cho con “làm của hộ thân” đi t́m đường sống ở xứ người. Độc giả bỗng hiểu tại sao từ ngày con đi, ông Năm Chén… chỉ húp cháo.

 

***

           

             Ông Tư, trong “Im lặng”, là người thuộc loại “tư sản mại bản” ở Ság̣n nhưng ông đă “bí mật đóng góp tài chánh cho Giải phóng”. Khi “giải phóng miền Nam”, ông không những không được trả ơn, mà bị hành hạ, gia sản bị lấy sạch.

 

           “Bỗng nhiên ông Tư nhận thức rằng tất cả những ǵ thuộc về ông bây giờ chỉ c̣n lại người vợ của ông đang chờ đợi ông ở nhà”. Nhưng bà vợ tiếc cuả, uất hận v́ bị cách mạng lừa gạt, suốt ngày đay nghiến, trách móc chồng.

 

           Rốt cuộc hai vợ chồng t́m đường sang Pháp, nơi con trai ông đă được bố mẹ gởi đi du học, đă thành đạt, có nhà cửa sang trọng. Ông con hỏi bố ở chơi bao nhiêu ngày. Ông Tư nói ở lại luôn! Ông con nói, giọng đặc “Việt kiều yêu nước”:

           - “Ủa, sao lại ở luôn. Bây giờ nước nhà độc lập rồi, không c̣n thằng nào ngồi trên cổ ḿnh hết; vậy mà ba má bỏ qua đây luôn. Thiệt là vô lư”.

 

           Ông Tư trở thành một người câm, không nói ǵ được với ai nữa. Cho đến một hôm ông lầm lũi lội xuống biển để cho nước cuốn đi. Ông hóa ra là một “thằng khôn” đă vượt biên, nhưng cái đau đớn bám ông già cho dù có trốn ở cuối chân trời, rốt cuộc chỉ có nước biển mới rửa sạch.

 

Nhà văn Tiểu Tử giới thiệu tác phẩm mới: "Chuyện thuở giao thời" năm 2015

 

          Trong số các truyện ngắn của Tiểu Tử, “Chiếc khăn mùi xoa” có thể coi là điển h́nh cho những t́nh cảm đầy nước mắt t́nh nghĩa của những người sống lưu vong nơi đất khách, quê người. Cũng có thể coi đây như một vở cải lương lăng mạn nhưng lại chân thực của người miền Nam.

 

          Nhân vật chính là “con Huê”. Thoạt đầu, người đọc cứ tưởng đây là một con bé nào đó ở vùng quê Lục tỉnh. Thực ra, đây là một người đàn bà đă luống tuổi. Nhân vật nam là một người tỵ nạn ở Pháp, ông ta kể lại câu chuyện với một người bạn đồng hương:

 

          “Con Huê tiễn tao ra cổng, đứng ngập ngừng một lát rồi bỗng nói một mạch, là lạ, như tụi ḿnh trả bài thuộc ḷng thuở nhỏ: Anh qua bên Tây, gặp anh Cương nói em gởi lời thăm ảnh. Nó nói rồi bỏ chạy vội vào trong, tao thấy nó đưa tay quệt nước mắt mấy lần. Tao đứng chết trân, nhớ lại lời con Nhàn, em con Huê, nói với tao: Anh biết không, chị Huê thương anh Cương từ hồi c̣n nhỏ lận. Người con gái ở quê ḿnh nó thật thà, trung hậu đến mức độ mà khi trót thương ai th́ thương cho đến chết. Họ coi đó là tự nhiên như nước lớn, nước ṛng”...

 

           “Con Huê” từ ngày c̣n đi học cho đến nay, trên đầu đă hai thứ tóc, chỉ biết có một người tên Cương. Sau năm 1975, Cương vượt biên rồi định cư ở Pháp. Con gái ông Cương, sống ở Bruxelles, kể lại cho Tiểu Tử hay bố mẹ cô đều đă qua đời. Trước khi chết, Cương dặn con gái:

 

           “Con ráng t́m cách về Nhơn Hoà, Cầu Cỏ, trao cái này cho cô Hai Huê, nói ba không quên ai hết”.

 

           “Cái này” là một bao thư, trong đó có chiếc khăn mùi xoa cô Huê đă tặng Cương thời trẻ. Người con gái thương bố và cũng thương cô Hai Huê nên về Việt Nam, một đất nước hoàn toàn xa lạ với cô. Cô t́m về Nhơn Hoà t́m người đàn bà tên Huê để trao lại kỷ vật của bố. Cô Hai Huê ngất xỉu khi nghe tin người bạn xưa nay đă chết bên trời Tây.

 

           Hai người đàn bà - một già, một trẻ - ôm nhau khóc. Truyện khiến người đọc ngỡ ngàng khi cô gái mang cô Hai Huê sang Bỉ, sống với nhau như hai mẹ con... Truyện khiến người đọc dù có tâm hồn sỏi đá cũng cảm thấy ḷng ḿnh xao xuyến. Người ta tự hỏi, cuộc đời của những người Việt sao mà éo le đến vậy?

 

           Người ta thường nói văn chương là hư cấu. Nhưng đọc truyện của Tiểu Tử, người ta thấy cái chân thực và có cảm tưởng không có chi tiết nào là kết quả của sự tưởng tượng. Tất cả đều là những chuyện tác giả đă sống, hay đă nghe kể lại.

 

           Vả lại, ở Việt Nam, thực tế thường vượt xa tưởng tượng. Cái đau đớn, cái thảm kịch mỗi người Việt Nam đă và đang sống, không có người viết văn nào, giầu óc tưởng tượng tới đâu, có thể bịa ra.

 

           Tiểu Tử hiện sống tại Pháp nhưng văn của ông “không Tây chút nào”! Trái lại, rất Việt Nam, hay nói chính xác hơn là “Nam Việt”. Lối viết của ông tựa như người ta kể chuyện bên ly la-de, bên tô hủ tíu… với những chữ “nghen”, “héng”, “nghe”…

 

           Trong truyện ngắn “Ngụy”, bà Năm cháo ḷng nói với bà H có chồng đi “học tập cải tạo” một câu thật cảm động và cũng rất nhân bản: “Cần ǵ cứ nói nghe cô Hai, đừng ngại. Ḿnh với nhau mà…”. Tiểu Tử viết:

 

           “Lạ quá! Chỉ có mấy tiếng “ḿnh với nhau” mà sao nghe ấm cúng vô cùng. Nhứt là trong hoàn cảnh này, trong giai đoạn này. “Ḿnh với nhau” là sự nhận diện của những người cùng đứng về một phía. “Ḿnh với nhau” nói lên sự cảm thông của những người cùng cảnh ngộ, cần nương tựa vào nhau, nâng đỡ nhau để sinh tồn. “Ḿnh với nhau” là t́nh người không dị biệt giai cấp. Cho nên, khi mở rộng ṿng tay, bà Năm cháo ḷng chỉ cần nói có mấy tiếng đó thôi là quá đầy, quá đủ...”

 

            Kể cũng lạ. Dưới ng̣i bút của một tác giả người miền Bắc, miền Trung, gọi người đàn bà là “con” Huê, “con” Nhàn nghe có vẻ hỗn… nhưng ở Tiểu Tử, nó chỉ có sự thân mật. Ở ngoài đời cũng vậy, nghe ông gọi “con nhỏ này, con nhỏ kia”, người nghe chỉ cảm thấy sự thân t́nh.

 

            Ngay cả tên những nhân vật cũng “đặc sệt” miền Nam. Không hề có Lan, Cúc, Hồ Điệp, Giáng Hương, như trong tiểu thuyết miền Bắc, cũng không có Nga My, Diễm My, Công Tằng Tôn Nữ như Huế, chỉ có những con Huê, con Nhàn, con Lúa, thằng Rớt, thầy Năm Chén, thằng Lượm, bà Năm Chiên, bà Năm Cháo ḷng.

 

            Hồ Biểu Chánh, B́nh Nguyên Lộc, Sơn Nam, Lê Xuyên, Tiểu Tử (và cả cây bút Nguyễn Ngọc Tư ở trong nước) đă chứng tỏ ngôn ngữ địa phương, cách diễn tả địa phương đă làm giàu cho văn hoá dân tộc.

 

           Thật đáng mừng là ngày nay chúng ta vẫn c̣n những cây bút như Tiểu Tử. Dù đang sống trong môi tường sinh hoạt của Phương Tây nhưng ông vẫn c̣n giữ được “bản sắc Việt” nói chung và ngôn ngữ miền Nam nói riêng.

 

           Nói cho cùng, mọi bắt chước theo lối diễn tả “không phải là của chính ḿnh” sẽ là một sai lầm, nó chỉ làm cái vốn văn hoá của ta nghèo đi. Thậm chí, đến một mức độ nào đó, nó c̣n hủy hoại những ǵ ta vốn có.

 

 

Tiểu Tử c̣n là một họa sĩ nghiệp dư

        Nguyễn Ngọc Chính

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính