Cuối năm, một đời, một người...
 

Nguyễn Mạnh Trinh

 


 

Ngy cuối năm, đọc lại những bi thơ trong đời. Hnh như, c bước chn trở về qu khứ. Ở đ, thấy lại mnh ngy no. Từ một cậu b học tr nhiều mơ mng bắt đầu lm quen với chữ nghĩa đến một người đ qua tuổi su mươi v phần no hiểu được những ngọt bi chua cht trong đời. Ở một chỗ no đ, thơ như cnh tay li ko về. Thơ như của một mnh, trầm trầm trong c nhớ.


C một người đ viết:

 

Cuối năm ngồi uống từng sợi gi

Từ thin thu hiu hắt thổi về

Sng mi trong tm hoi điệu vỗ

Ngn năm thao thiết tiếng ci xe


Giục gi đm ci tu tiếng tht

Sống như qu vng nỗi mnh mang

Kiếp lưu lạc thế thn mỏi mệt

Bi biển xưa cn dấu d trng


Cuối năm ngồi một mnh đối bng

Tận thm tm tm lại niềm vui

Sao vắng lạnh đnh hanh thực mộng

Mộng v trời thi cũng đầu mi


Nắng lam biếc rạng ngoi khung cửa

Sao trắng khng dĩ vng kiếp người

u cổ tch trăng treo v ngựa

Khẽ nhếch mi, một tiếng cả cười..


Những cu thơ nghe như c cht g nỗi niềm ẩn khuất. Ở đời sống ny, dng đời cứ qua đi vội v. Ngy tiếp ngy, thng tới thng, năm trn năm, những gc cạnh như trn đi trong mn mỏi. Thuở nhỏ, đọc vi trang sch, c ai m khng mơ mộng, c ai m khng nghĩ đến mng v trời để rồi cũng chỉ ở đầu mi...


Rồi những bi thơ cuối năm, những cu thơ như rền rĩ trong đầu. C một cht hững hờ của một nỗi bng khung. Thơ như nỗi niềm mở ra những xc cảm của một người hay vơ vẩn với những chuyện cuối trời gc biển:

 

Cuối năm, ừ một mnh độc ẩm

Chỉ một chai cho đỏ mặt my

Nghe chn ai đi về rất chậm

Rất hững hờ những ngọn heo may


m trừ tịch vắt tay ln trn

Tm lại ta một cht vấn vương

Ta ở đu đng ngạn, ty ngạn

Trong ấm m sao ngỡ dặm trường


Chữ v nghĩa sao cn u uẩn

Thơ chắp cu dang dở trong đầu

C phải trời đất đang địa chấn

ỉnh c phong m mịt ngn lau


Cu thơ người xưa cn trn đ

Sao lng người như chiếc l bay

Hịch thin thu nặng như mun tạ

Sao cuộc đời cuộn những ng my?



Mỗi năm, sau lễ Ging sinh v đầu năm dương lịch, thời tiết lnh lạnh như nhắc nhở trong tm một nỗi niềm no. Ngy tết cổ truyền tới, lại thm một tuổi, để thấy cuộc sống qua cho một tuổi gi sắp tới. C những bi thơ ấp ủ trong đầu, c hơi ấm của ngy ấu thơ quy quần trong vn tam cc bn cạnh bếp lửa hồng của nồi nấu bnh chưng thuở no. C những bữa cng tất nin, cả gia đnh sum họp nhưng cũng c lc bơ vơ một mnh đn giao thừa trong nỗi buồn da diết. ời sống thăng trầm trong một đất nước chiến tranh in hằn trong tm thức. i học, đi lnh, đi t, đi vượt bin, bao nhiu chữ đi l bấy nhiu trng trng kỷ niệm. Ở Si Gn, ở Pleiku, ở Phước Long hay ở Orange County, cuộc đời cứ tri đi, c lc l những cơn sng ngả nghing nhưng cũng c lc l con nước xui dng thầm thỉ. Nếu viết được những trang nhật k, giữa một buổi chiều cuối năm hiu hắt qu người, th c lẽ tấm lng sẽ nhẹ nhng hơn v những gnh nặng miệt mi từ dĩ vng....


Thời gian đi qua thật nhanh. Thấm thot, một đời người, nối tiếp nhau, năm tiếp năm, thng tiếp thng. Khng ngờ, ti đ ở đy tới ba mươi năm, v trải qua ba mươi ci tết.


Lm sao qun được ci tết đầu tin ở xứ người, đi cha đm giao thừa để nhớ lại ci tết vừa qua ở Si gn, đang lang thang trn một cửa sng ở Vĩnh Chu đng đm giao thừa để ln ghe nhỏ ra ghe lớn cho một chuyến vượt biển bất thnh. Ci dư vị của đời sống Việt Nam cn đọng lại trong cảm gic để thấy cuộc đời mnh đi qua một thời kỳ khc v sẽ phải phấn đấu hơn nữa để ha nhập vo cuộc sống mới ở đy. Lc ấy, vừa hơn ba mươi, m sao nghe mnh gi cỗi lạ. Nhưng, tất cả vẫn l những hoi vọng v tin tưởng rằng ci gi của nhũng ngy thng dồn tm lực cho một chuyến đi khng uổng ph. Sẽ đi vo cuộc với bn tay trắng với quyết tm xy dựng một cuộc sống thoải mi tự do..


Sống ở nơi c đng người Việt nn những ci Tết đầy đủ hương vị qu hương. Bnh tri kẹo mứt hề, ở đy, cả người giu lẫn người ngho đều thừa sức by biện vật thực cho những ngy xun sung tc. Về vật chất th như vậy, nhưng sao trong lng, hnh như mọi người thấy thiếu thiếu một điều g. Khng biết, c phải l niềm giao cảm từ đất trời, khi chng ta phải rời bỏ qu hương.


i lễ cha xứ người, sao vẫn nhớ buổi lễ cha Vĩnh Nghim, X Lợi. m giao thừa lm sao qun đi lễ Lăng ng, dập du nam thanh nữ t. Gh chợ hoa Bolsa, lại nhớ đến rừng hoa đường Nguyễn Huệ ngy no với hương vị tri quất vặt trộm cn thơm mi tinh nghịch thuở thanh xun. Lm sao qun, kỷ niệm cũ. Nhớ nhung mi, những bng dng xưa. Thời tiết lạnh lạnh buổi cuối đng lại cng lm tăng thm niềm hoi vọng. Hồ m t bắc phong. Ở đy, khng phải gi bấc m sao lng trống trải. Ngy đầu năm, l dịp nhn lại những ci tết trong đời...


Phần đng những ngy mồng một tết ở xứ người, buồi sng m sương đi lm trn xa lộ,mọi ngy như mọi ngy, tưởng nhớ đến ci tết qu nh. Một thời gian đ qua, biết bao nhiu l kỷ niệm... Năm nay, tết nguyn đn vo cuối tuần nn ngy tết cũng cn cht vị. Nhưng, ci hững hờ lm sao ấy cứ lẩn quẩn trong tin trong c. Cứ mi nghĩ về ngy xưa, những ngy ở qu nh...


Khi đi lnh, mấy năm ở Pleiku l mấy ci tết xa nh. Chiều ba mươi, li xe đi quanh mấy con phố vắng người v mọi gia đnh đều lo cng kiếng buổi giao thừa, thấy tự nhin trong lng một cht g trống vắng. Nhn vo những bn thờ hương khi nghi ngt ở cc nh ngoi phố, thấy nhớ nh, nhớ gia đnh tha thiết. Những bi ht đn xun, lại cng lm su đậm thm nỗi buồn. Em, by giờ ở xa, c cn nghĩ ngợi nhớ nhung g anh, by giờ?..


C năm biệt phi Quảng ức, c năm biệt phi Ban M Thuột, ở đu th cũng l tết xa nh. Cả biệt đội xm nhau nhậu nhẹt say khướt để qua những ngy đầu năm. Nhiều khi đi biệt phi cn vui hơn l ở đơn vị. Dẫu sao, cũng c nhiều người chia sẻ chung ci nỗi c đơn của một ma xun xa xứ.


C một người lnh trẻ lm thơ. Thơ của đm ba mươi tết buồn ở Pleiku năm 1972. Những cu thơ đ cũ hơn ba chục năm:

 

 

Cuối năm thắp ngọn hỏa chu

Soi ai đi mắt vợi sầu chốn xa

Uống đi, năm tận vo qua

Trong ngụm đắng, thấy vỡ a nỗi ring

Tấc gươm cn nhớ tuổi tn

Mộng cung kiếm thấy lng qun thng ngy

Khng gian c hẹp tầm tay?

Trn đỉnh ni cuộn tầng my chập chng

Cầm sng bắn vo khng trung

Men no cho hả tận cng nỗi ta ?

Hướng no m mịt qu nh

Con chim ni, nẻo quyn ca bạc lng...


Sau năm 1975, l một cuộc đổi đời. Nước mất, Cộng qun vo Si gn, chng ti trở thnh bại qun. Nh tan, cả gia đnh ti di tản. Mnh ti kẹt lại, để vo t với từ ngữ kh hiền ha đi học tập cải tạo. Nhưng mọi người đều ngầm hiểu, chẳng c học tập g cả, m chỉ l một biện php trả th của những người chiến thắng. T cn c n, cn c thời gian ấn định để trở về. Cn cải tạo th, một cch rất co dn, hiểu sao th hiểu, tốt th được về. M tốt được định nghĩa ra sao, th, chưa c ai c quyền lực để ni ra cả...


Năm 1978, đ đến thời hạn ba năm. Tưởng l sẽ được trở về. Ngờ đu hy vọng ấy vỡ tan như bọt x bng.Tết năm ấy, l một ci tết đng nhớ của đời cải tạo... Trại ti, một số kh lớn những người t đ được về. Số cn lại ở trong những ln trại hồi trước đng đảo nay kh trống trải. Giai đoạn ny sửa soạn chuyển giao từ bộ đội sang cng an nn những cng việc lao động cũng chiếu lệ. Nhưng, tinh thần những người t th v cng bi quan. Ci tương lai t mt ma lệ thủy dường như m ảnh mọi người. Những người bạn t, mới ngy no cn nằm sắp lớp bn cạnh nhau, by giờ, sạp nằm rộng ri. Những người được về l những kẻ may mắn cn những người ở lại, chờ đợi một ngy về trong ci lo lắng của những n t khng thời hạn cho mnh...


Cộng Sản l bậc thầy của nghề coi t. Mềm nắn, rắn bung, lc cương lc nhu, khi th hăm dọa, khi th vuốt ve, người t hon ton bị khống chế v mọi sức phản khng đều bị chế ngự một cch c kỹ thuật. Nhiều khi những tin đồn xuất pht từ quản gio c lc như những biện php răn đe, c lc như những xoa dịu những căng thẳng. V, biện php chuyển trại thường xuyn, để mọi người t kh cấu kết với nhau. Thời gian nhẹ nhng xoa dịu như vậy chỉ thật ngắn, rồi đu lại vo đ. Lại lao động cực nhọc, lại kỷ luật sắt, lại biệt giam, ...


Thời gian ấy l cuối năm 1978, khoảng từ ngy ging sinh đến tết nguyn đn ở trại Phước Long, tỉnh Sng B. Những ăngten, thấy hm hại bo co anh em cũng khng được về sớm hơn họ nn cũng ngại ngần trong cng tc ch săn v hoạt động t đi thấy r. Anh em cải tạo dễ thở hơn. Ban ngy th lao động l ph, quản gio v vệ binh cn phải sửa soạn để ra bin giới Việt Min đang c lộn xộn. Buổi tối, tụ họp nhau lại ht nhạc vng, thậm ch c khi cn pha vo nhạc chnh huấn hồi trước, m chẳng thấy động tịnh g. Lc trước, như thế l c chuyện lớn ngay...

bao nhiu năm qua, ti vẫn cn nhớ đm giao thừa năm 1978 ở Phước Long. Một đm m những người t cảm thấy gần gũi với nhau hơn v chia sẻ với nhau những khốn kh sẽ tới. Cng linh cảm với nhau rằng ngy về v định v khi cng an thay bộ đội lm quản gio th chắc chắn cuộc sống t đầy sẽ khắc nghiệt kh khăn hơn.


Sau bữa cơm chiều cuối năm, cũng c cht thịt, c cht thức ăn, c cơm trắng,... nhưng sao ai cũng du du nt mặt. Trời ni rừng tối sớm nn ci lạnh lẽo cng tăng thm độ buốt gi của nỗi buồn b.


Giờ ny, ở nh, chắc c nhiều người vợ ngng chồng, con mong cha. By giờ ở đy, mịt m tương lai, ai m chẳng cm cảnh phn vn. Ngy tết l ngy của sum họp. Thn tội t, biết lc no trở về gặp được vợ con, gia đnh,...


Nhưng c một số bạn trẻ, phần đng xuất thn từ trường V Bị Lạt, th lại khng để nỗi buồn trn ngập. Họ h ho gp thức ăn thức uống để tổ chức một đm giao thừa chung cho mọi người. V hnh như mọi người trong đội đều hưởng ứng. Một bn thờ được bầy ra, cũng c đn nến, bnh mứt. D đơn sơ, nhưng ấm cng. Dẫu sao, cũng c những người bn cạnh nhau để khng c những giọt lệ gạt thầm, khng c những tiếng thở di khoắc khoải trong đm trừ tịch.


Những tiếng ht, bắt đầu l những bản nhạc ngoại quốc m anh em ngụy trang gọi l nhạc Lin X để che mắt quản gio. Nhưng về sau, dần dần tm tnh được mở ngỏ v mọi người một lc qun đi ci nghiệt ng của t đầy để tiếng nhạc chuyn chở được tnh của những người lun hy vọng. Những bi tnh ca những nốt nhạc vui l khc dạo đầu.


C lc nhạc buồn b, đầy nhớ thương. C lc, nhạc l lời tha thiết của tri tim trao gửi. C anh bạn đ ht bằng cả tấm lng bi Xun ny con khng về của Trịnh Lm Ngn. Sao lại c ngn ngữ thch hợp đến thế. D tnh cảnh hồi trước l của anh lnh chiến phải xa nh v nhiệm vụ, nhưng lc ny, tưởng như trận chiến vẫn cn. Những người t, ht với nhau cảm khi:


Nếu con khng về chắc mẹ buồn lắm mi tranh ngho khng người sửa sang khu vườn tu hoa vng mừng xun. Bầy trẻ thơ ngy chờ mong anh trai sẽ đem về cho t o mới ba ngy xun đi khoe xm giềng...


C một bản nhạc Nước mắt cho Saign thực ra l của Nguyễn nh Ton nhưng lc ấy chng ti đồn l của nhạc sĩ Phạm Duy từ ngoại quốc gửi nỗi niềm về. Những thn yu trao gửi cho một thnh phố trn đầy kỷ niệm. Tin đồn tuy thất thiệt nhưng lc đ cũng hm nng cho ci những nỗi niềm. V, cũng thật l say sưa, những nốt nhạc v ngn ngữ ấy:


Saign ơi! ến những ngy i h phố xn xao Trong niềm vui tiếng hỏi cu cho sng đời tươi thắm vạn sắc mu. Cn g đu! Ai đ xa nhớ hng me gi. Thu cng vin hoa vng tượng đ. Saign ơi. u những ngy mưa buồn khoc o đi. Tay cầm tay ni nhỏ những g. Những quầy hoa qun nhạc đm về cn rộn rng giọng ht Thi Thanh...


By giờ nghe lại bi ht ny, cũng nhưnghe lại nhạc Trịnh Lm Ngn Xun ny con khng về, đ mấy chục năm qua m sao vẫn nghe trong lng gợn ln những dy rưng rưng cảm xc.


Ti nhớ chng ti c ht những bi nhạc Chnh Huấn thuở no trong đm giao thừa ấy. No
Cờ bay cờ bay trn thnh phố thn yu vừa chiếm lại đm qua bằng mu.. hay Trn đầu sng qu hương tổ quốc đ vươn mnh. Trn lưỡi l căm hờn hờn căm như triều sng. i bao la thăm thẳm bt ngt cnh đồng vng với lũy tre xanh v tiếng a đầu lng l kinh nguyện cầu cho người nằm xuống.. hoặc Giặc từ miền Bắc v đy bn tay vấy mu đồng bo, giặc từ miền Bắc v đy bn tay vấy mu anh em... Những cu ht mới đầu chỉ l lời thầm sau c lc cất ln khng ngờ.


Với những nhạc cụ th sơ tự chế, m căn bản l cy guitare m cần đn, thng đn, phm đn, đều l những vật dụng vứt đi được săn nhặt để tạo thnh. Cả đến giy đn cũng l những sợi kim loại được tước ra từng những sợi giy điện hoặc giy cable nhưng lại chnh xc m độ đến mức khng thể mơ ước g hơn. Những chng nhạc sĩ ấy, trong ci đam m m nhạc v cũng l một cch thế tm sự với mnh, với bạn b cuối năm trong những nốt nhạc đ lm qun đi đời t tội u m khng c ngy mai. Nhạc buồn của đời sống hiện hữu nhưng hnh như c một điều g phả vo lời thơ cu nhạc. C một cht phẫn hận thương thn nhưng cũng c một cht ngang tng khng khuất phục.


Chng ti mới đầu một người ht, sau mọi người như truyền nhau ci say sưa thnh những bản hợp ca ho hng m c lc chng ti tưởng như ngy no, thuở cn hng ngũ.


C một người lm thơ đ viết về đm giao thừa ấy. Một bi thơ m tc giả của n trong một pht cảm hứng đ viết ra rồi chỉ phổ biến cho một vi người bạn rồi cố gắng chn chặt vo tr nhớ.

 

m ba mươi sao chập chng tiếng ht

B bạn ta ơi gi nổi ln rồi

Cn tấc lửa hy nhen thm đi mắt

ường ta đi vằng vặc nh mặt trời

m ba mươi ht bi ca chnh huấn

Một thuở no gươm sng đ ngang tng

Bo ct trăng treo bụi lầm chiến trận

Giờ ngậm ngi niềm tủi hận mnh mang

Ni rừng khuya c nghe lời thin cổ

Ai ht bi Xun đến chẳng trở về

Mẹ hiền ơi, biết bao giờ hội ngộ

m giao thừa nhớ lại bếp chiều qu...


gần ba chục năm qua, trong tm tư của ti vẫn lun lun nhớ đến ngy cuối năm ấy. D đời sống c lc buồn, lc vui, lc thăng trầm, lc ho hứng, nhưng những giy pht ấy khng thể no qun trong đời người. Ti biết, những bạn t của ti ở những trại giam ngoi Bắc cn bị khổ sở đầy ải gấp trăm lần hơn cũng như những thời hạn giam giữ thăm thẳm di hơn. Nhưng với ti, buổi tất nin cng những bi ht cũng đ l một hằn vết khng phai trong đời sống ti.

 


Nguyễn Mạnh Trinh

 

 

 

Trang Chnh     Tin Tức - Bnh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Phỏng Vấn     Văn Học Nghệ Thuật     Tham Khảo