Chuyện một người làm thơ vỡ mộng - Trần Vàng Sao

 

Nguyễn Mạnh Trinh

 

 

 

 

Nhà thơ Trần Vàng Sao vừa từ trần ngày 9 tháng 5 năm 2018. Ông là tác giả của những bài thơ nổi tiếng như Bài Thơ Của Một Người Yêu Nước Ḿnh, Tau Chửi, Người Đàn Ông 43 Tuổi Nói Về Ḿnh,… và cũng là người viết hồi kư “Tôi Bị Bắt” vạch trần một sự thực của đời sống xă hội chủ nghĩa mà mọi người dân đều bị theo dơi và kiểm sốt như người tù nhân phải ép ḿnh trong khuôn khổ mà Đảng Cộng Sản ấn định. Khi ông c̣n sinh tiền sống khổ sở bị cô lập mọi người xa lánh nhưng khi chết th́ lại được phong thánh ca ngợi hết ḿnh của dàn truyền thông lề phải. Họ muốn tạo ra một con người yêu nước khác với nhà thơ Trần Vàng Sao của lúc bị buộc tội phản động kẻ thù của chế độ…

 

Có một người làm thơ, đă viết những gịng chữ này tại ngay miền Bắc của Xă Hội Chủ Nghĩa và đă bị tịch thu vào ngày 26 tháng 1 năm 1972 tại K65 thị xă Sơn Tây:

 

“… Tôi tên hề mất trí

nói lời công an theo dơi

và làm thơ bị bắt…

thôi rồi

này tên tuổi của tôi

mầy bị đọc to lư lịch giữa đám đông

hắn là một thằng hề giả đ̣ để chửi rủa mọi người

tôi cứ đứng đầu đường

cha mẹ ơi

cơm không có mà ăn nữa là

tôi bị nguyền rủa kẻ độc

xúi giục mọi người đừng thờ cúng kẻ khác hơn ḿnh

rồi đọc thơ cười la giữa chỗ đông người

một hai người cho tôi ăn cơm

tôi cúi đầu cảm ơn

và nhảy múa làm tṛ coi chơi

những người đứng chung quanh chảy nước mắt…”

 

Người làm thơ ấy sinh quán tại Huế, tên là Nguyễn Đính, vào rừng gia nhập hàng ngũ Cộng Sản năm 1965 và được ra Bắc an dưỡng năm 1970. Nhà thơ ấy cũng lấy bút danh thật Cộng Sản, thật độc đáo: Trần Vàng Sao. Một người trước những “hiện thực xă hội chủ nghĩa” đă cám cảnh và nhận thức được con đường lầm lẫn của ḿnh và chân thực viết những trang nhật kư và những bài thơ để thành những nguyên nhân gây nên những bất hạnh, những đầy ải kéo dài suốt cả cuộc đời.

 

Cùng vào thời điểm với những cuốn “Nhật Kư Đặng Thùy Trâm”, “Măi măi tuổi hai mươi” của Nguyễn Văn Thạc, “Nhật kư tài hoa ra trận” của Hoàng Thượng Lân… Trần Vàng Sao phổ biến nhật kư “Tôi Bị Bắt” ghi lại những ngày tháng bị đầy ải, trù úm của ḿnh “nhớ lại những năm tháng tôi bị bắt rồi được thả ra và sống như tù”. Phải nói, là sống hơn tù nữa v́ chẳng thà ở trong hoàn cảnh gông xiềng c̣n hơn là bị những đầy ải cố ư tạo ra một cách thật tàn nhẫn khoa học của cả một hệ thống độc tài toàn trị.

 

Năm 1993, nhà xuất bản Tân Thư xuất bản tập thơ “Bài thơ của một người yêu nước ḿnh” phát hành tại hải ngoại. Có nhiều người thắc mắc tại sao lại in thơ của một “thằng Việt Cộng” như vậy. Nhưng khi phổ biến những hồi ức của một người tù không bị giam vào ngục, Trần Vàng Sao đă biểu lộ chân thực một vóc dáng riêng của ḿnh trong một thời đại mà ḷng ái quốc được dùng làm chiêu bài để mê hoặc cả một thế hệ đi vào chém giết để phục vụ cho những nhu cầu quyền lực của một nhóm người.

 

Một người cùng cảnh ngộ với Trần Vàng Sao, Lữ Phương cũng thấm thía với thân phận bị lừa gạt đă viết những lời giới thiệu cho tập hồi kư như sau:

 

“Tài liệu mà tôi gởi tới độc giả sau đây là một tập hồi kư, dày 134 trang A4 đánh máy vi tính chữ nhỏ xuất hiện dưới h́nh thức samizdat được photocopy (thứ văn chương chuyền tay khá phong phú ở Việt nam sau những năm “đổi mới”) cách đây có hơn 10 năm. Tác giả của nó là Trần Vàng Sao (tên thật là Nguyễn Đính), một người làm thơ ở miền Nam, nhưng vào những năm 60 của thế kỷ trước, đă cùng với nhiều bạn bè đồng lứa đứng lên chống lại chế độ chính trị của miền Nam lúc đó bằng cách “đi lên núi” để cuối cùng, sau khi thoát khỏi bom đạn Mỹ, anh đă vướng vào một tai họa cực kỳ tệ hại.

 

Cuốn hồi kư này kể lại cái tai họa đó khi từ chiến khu, anh được đưa ra miền Bắc trị bệnh: ở nơi đây sau một thời gian quan sát, anh đă ghi lại những suy nghĩ của ḿnh về cái gọi là “hậu phương xă hội chủ nghĩa “đó bằng nhật kư và chính v́ những suy nghĩ ghi thành chữ viết này anh bị các đồng chí của ḿnh truy bức, nguyền rủa, phỉ nhổ, cô lập đến chỗ như anh cho biết anh không c̣n được coi là con người mà đă thành “một con vật, một con chó”. Trong rừng, tôi đă nghe biết một số trường hợp những trang nhật kư bị tố cáo, nhưng chưa thấy cótrừơng hợp sự tố cáo lại dẫn đến một cuộc hành hạ, trừng trị độc địa như trường hợp của Trần Vàng Sao.

 

Những ai đă đọc Đặng Thùy Trâm cùng những bàn tán về nhật kư của chị, khi đọc xong hồi kư của Trần Vàng Sao, sẽ thấy rất khó mà coi các tài liệu chiến tranh này là những “bản chứng nghiệm chân thực của lịch sử” như có một tác giả nào đă cho là vậy. Tuy cùng “chung một chiến hào”, thuộc cùng một thế hệ những người đi vào chiến tranh (Trần Vàng Sao cũng sinh năm 1942 như Đặng Thùy Trâm) nhưng những giá trị mà Đặng Thùy Trâm tin tưởng một cách “chân thực” để sống và để chết th́ đối với Trần Vàng Sao lại chỉ là những điều huyễn hoặc đơn thuần. Không thể nói là không chân thực nỗi thất vọng của một trí thức như anh, một người đă đi qua máu lửa để t́m đường chợt thấy trước mắt ḿnh hiện ra một khoảng hư vô mù mịt…”

 

Trần Vàng Sao kể lại cuộc bị đấu tố của ḿnh:

 

“… Tôi uống nước và ngó ra ngoài cửa sổ. Trời khô và lạnh. Không khí bắt đầu căng thẳng. Trên mặt của họ đă lộ vẻ căm tức. Họ không c̣n bất động nữa. Tiếng giày dép kéo trên sàn nhà, tiếng áo quần xát trên ghế, chân ghế đụng chân bàn. Bọn họ xoay người, nghiêng ngửa, đổi thế ngồi, chống tay lên cằm, cắn môi, cắn ngón tay, đẩy gương sát vào mắt, đẩy tách nước ra xa, bẻ ngón tay.

 Ông tên Lai, chắc ông ta là trưởng đoàn của đoàn người tra khảo tôi, nói:

 “Tôi biết hiện nay anh đang nghĩ ǵ về chúng tôi. Tôi biết những ǵ đang chứa trong đầu óc của anh. Tôi nói thẳng anh là một tên phản động, chống Đảng. Anh căm thù chúng tôi, căm thù Chủ Nghĩa Xă Hội, căm thù chế độ này. Anh đang âm mưu lật đổ chế độ này. Có phải chính anh đă kêu gọi biểu t́nh, viết báo chữ to lật đổ chế độ này hay không? Anh sợ? Anh chối à? Nói đi, nói đi, có phải không?

Ông ta chồm người ra trước dằn giọng:

“Đây, đây này, anh đ̣i bắn, đ̣i treo cổ tất cả bọn chúng nó, đă đến lúc phải biểu t́nh, viết báo chữ to tố cáo tội ác của chúng nó”.

 Ông ta dừng lại, bỏ kính cuống bàn nghe cái cạch:

“Có phải anh đă viết trong nhật kư như thế không?”

“Tôi không nhớ”.

“Anh viết mà anh lại không nhớ à?”

“Làm sao tôi nhớ hết những ǵ tôi viết”.

Cái ông trẻ dưới bốn mươi tuổi đứng dậy xoay người ra phía sau lấy cái cặp da để đứng dưới sàn nhà. Cái cặp đă mở sẵn. Ông ta xây lưng về phía tôi rồi rút ra một tờ giấy đưa ra trước mặt tôi:

“Cái ǵ đây? Có phải chữ của anh không?”

“Phải”.

Đó là bức ảnh chụp một trang nhật kư của tôi, khổ bằng tờ giấy kẻ ngang. Đến lúc này tôi mới biết là toàn bộ nhật kư của tôi đă bị chụp ảnh trong thời gian tôi về bệnh viện E2 để kiểm tra sức khỏe là một sự xếp đặt của Ban Thống Nhất Trung Ương, Cục đón tiếp cán bộ B và Cục 78.

Ông Lai nói: “Anh hết chối chưa”.

Mọi người ở đây đều đă biết trước sự việc sẽ diễn tiến ra sao rồi. Tối hôm qua họ đă họp với nhau bàn kế hoạch:

“Tại sao anh lại đ̣i bắn, đ̣i treo cổ? Bắn ai, treo cổ ai? Nói đi”.

Tôi nói: “Tôi đ̣i bắn tất cả những kẻ nào, người nào đă ăn đường, sữa, tă lót của trẻ con, ăn ḥm, vải liệm của người chết, những kẻ đă đẩy con dân vào chiến trường c̣n con cháu họ th́ qua Liên Xô, Bulgari, Hungari,…”

“Anh đ̣i bắn cả Trung Ương Đảng kia mà”.

“Nếu trong Trung Ương Đảng, trong chính phủ có người nào đă ăn như thế, theo tôi, đều đem bắn được hết!”

“Anh lại c̣n kêu gọi biểu t́nh?”

“Tôi đâu có kêu gọi ai. Tôi nói là đă đến lúc phải làm như thế”.

“V́ sao lại viết báo chữ to?”

 “Viết báo chữ to để mọi người cùng biết”.

“Mọi người là ai?”

“Nhân dân”.

“Nhân dân, hừ”, một ông chỉ vào mặt tôi:“nhân dân, anh làm ǵ có nhân dân. Nhân dân theo Đảng làm cách mạng, đổ xương, đổ máu để có được như ngày hôm nay. Nhân dân của anh là nhân dân kiểu Mỹ Ngụy, Anh là kẻ thù của nhân dân th́ có!…”

 

Bài thơ mà nhiều người biết đến là bài thơ “Tau Chửi” mà Trần Vàng Sao viết ngày 29 tháng 6 năm 1997. Ở tâm cảm của một người bị chèn ép, muốn nói mà bị bịt miệng, muốn nghĩ mà phải e dè lúc nào cũng trong tâm trạng lo sợ suốt cả đời, thơ có phải là một cần thiết để giải tỏa những u uất? Hơn thế nữa, thơ Tau Chửi không phải là những ngôn ngữ “đá cá lăn dưa” mà như “văn chương chửi’ đă có từ thuở xưa của bài chửi mất gà đă từ lâu truyền tụng. Chửi có ca có kệ, chửi có lớp có lang để làm bật ra những khuôn mặt “có quyền có thế” của một chế độ phi nhân một tai họa cho đất nước. Bản thân nhà thơ đă bị bao nhiêu dập vùi cay đắng th́ thi ca ông cũng biểu hiện những vết thương buốt thịt những đau xót thế thời của một sự thực được gọi là xă hội chủ nghĩa:

 

 “Tau Chửi.

Tau tức quá rồi

Tau chịu khơng nổi

Tau nghen cuống họng

Tau lộn ruột lộn gan

…Tau đầu tắt mặt tối

Đổ mồ hơi sơi nước mắt

Vẫn đồng không trự nơ có

Suốt cả đời khố chuối Trần Minh

Kêu trời không thấu

Tau phải câm miệng hến

Không được nói

Không được la hét

Nghĩ có tức không

Tau chửi

Tau phải chưởi

Tau chưởi bây

Tau chưởi thẳng vào mặt bây

Không bóng khơng gió

Không chó không mèo

…Tau chưởi cho tiền đời dĩ lai bây mất ṇi mất giống

Hết nối dơi tông đường

Tau chưởi cho mồ mả bây sập nắp

Tau chưởi cho bây có chết chưa liệm ruồi bu kiến đậu

Tam giáo đạo sư bây

… bây là rắn

 Rắn

Tồn là rắn

Như cú dịm nhà bệnh

Đêm bây ṃ

Ngày bây ŕnh

Dưới giường

Trên bàn thờ

Trong xó bếp

Bỏ tên bỏ họ cha mẹ sinh ra

Bây mang bí danh

Anh hùng dũng cảm vĩ đại kiên cường

Lúc bây thật lúc bây giả

Khi bây ẩn lúc bây hiện

Lúc người lúc ma

…hỡi cơ hồn các đảng

Hỡi âm binh bộ hạ

Hỡi những kẻ khuất mặt đi mây về gió

Trong am trong miếu giữa chợ giữa đường

Đầu sông cuối băi

Móc họng bóp cổ móc mắt bọn chúng nó

 Cho bọn chúng nó chết tiệt hết cho rồi

Bây giết người như thế

Bây phải chết như thế

Ác lai th́ ác báo

Tau chưởi ngày chưởi đêm

Mới bét con mắt ra tau chưởi

Chập choạng chạng vạng tau chưởi

Nửa đêm gà gáy tau chưởi

Giữa trưa đứng bóng tau chưởi

Bây có là thiềm thừ mười tám con mắt tau cũng chưởi

 Mười hai nhánh họ bây

 Cao tằng cố tổ bây

Tiên sư cha bây

Tau chưởi cho bây ăn nửa chừng mẻ chai mẻ chén

Xương cá xương thịt mắc ngang cuống họng

Tau chưởi cho nửa đêm oan hồn yêu tinh ma quỷ

Ḿnh mẩy đầy máu hiện h́nh vây quanh bây đ̣i trả đầu trả chân

Trả tay trả hịm trả vải liệm

Tau chưởi cho cha mẹ bây có chết cũng mồ xiêu mả lạc

Đọa xuống ba tầng địa ngục bị bỏ vào vạc dầu

Tau chưởi cho cha mẹ bây có c̣n sống cũng điêu tàn

Đui què câm điếc làm cơ hồn sống lang thang đầu đường xó chợ

Bốc đất mà ăn xé quần áo mà nhai cho bây có nh́n ra

Cũng phải tránh xa

Tau chưởi cho con cái bây đứa mới đi đứa đă lớn

Sa chân sẩy tay đui què sứt mẻ nửa đ̣i nửa đoạn

Chết không được mà sống cũng không được

Tau chưởi cho dứt nọc ḍng giống của bây cho bây chết sạch hết

Không bà không con

Không phúng không điếu

Không tưởng không niệm không mồ không mả

Tuyệt tự vơ dư

Tau chưởi cho bây chết hết

chết sạch hết

không c̣n một con

không c̣n một thằng

không c̣n một mống chết tiệt hết

hết đời bây…

Trong bài thơ “A Di Đà Phật”, Trần Vàng Sao viết:

“Bây giờ đến phiên tôi

tôi nghe đọc tên

tôi đứng dậy

(ở đây không có bàn

không có ghế

tất cả đều đứng

tất cả đều mặc áo đen

và đeo mặt nạ đỏ

và mang bí danh giấu kín trong hồ sơ mật

không có bàn thờ

không có bát hương

chỉ có ảnh vẽ mặt người to treo trước mặt

không ghi tên họ)

bản án đă được học thuộc ḷng

một người cầm tờ giấy trắng không chữ đọc to

im

im hết

không nghe ǵ cả

tất cả hăy nghe đây

tất cả hăy dong tay lên và đầu hàng

tất cả

không kể già

không kể trẻ

tất cả

không kể đàn ông

không kể đàn bà

mới sinh ba ngày

vừa đi chập chững

chưa đầy tuổi tôi

không kể

miễn là

dong tay lên

dong tay lên

nghe rơ chưa

hăy đầu hàng không được quỳ

tất cả phải đứng thẳng dong tay lên nếu không

sẽ chết

chết hết…”

 

Như gợi nhớ đến phần đối thoại ngày nào của phim “Chúng Tôi Muốn Sống”, “Đất Lành”,.. bài thơ này của Trần Vàng Sao có nhịp điệu của những bước chân man dại của những người bị lôi cuốn vào một cuộc khích động căm thù. Những chữ ngắn ngủi, cụt lủn nhưng mở ra nhiều cảm giác để người đọc có thể tưởng tượng ra được những sự kiện tuy vô nhân, dă man nhưng lại xảy ra b́nh thường tự nhiên trong một xă hội đă quen như thế.

 

“Bài thơ của một người yêu nước ḿnh” rất buồn và rất nhiều người đă chết có mặt trong tâp thơ ấy. Từ “một ngàn một vạn muôn vàn ức triệu người chết/ hôm qua/hôm nay/mai mốt nữa/Timi Shoara Budapest Praha Berlin Bucarest/ Sofia Siberie Thiên An Môn /súng máy súng trường dao găm lựu đạn/ xe tăng thiết giáp/ thuốc độc thuốc mê/chết đứt đầu chết mất xác …” đến văn bia của những “Nguyễn Hán. Ba mươi chín tuổi. Tự đâm ḿnh bằng cái chai nước cam đập bể. Có người nói v́ điên. Trước khi chết có nói thời buổi này. Cứt cũng không có mà ăn. Nguyễn thị Lùn. 34 tuổi. Lê văn E.13 tuổi. Lê thị Muốn 10 tuổi. Lê văn Thuộc 6 tuổi. Lê thị Lư 2 tuổi. Uống thuốc tự tử. Ở trong bếp. Bên cạnh có mấy củ khoai hà c̣n nóng.. Để trong cái rá không có vành

 

Trong giấy để lại có viết: “Cực quá sống không nổi, mẹ con tôi phải chết… những người chết có mặt trong thơ như là những nhân chứng cho một thời đại phá sản mọi mặt từ đạo đức đến xă hội. Cái bánh vẽ ḷng ái quốc vẫn chỉ là cái bánh vẽ. Hạnh phúc, ấm no, tiến bộ,… và hàng trăm danh từ tốt đẹp khác chỉ có trong tưởng tượng, không thực”.

 

Ngô Minh, một người làm thơ và cũng là bạn với Trần Vàng Sao đă viết về bạn ḿnh:

“Trần Vàng Sao là người thẳng thắn, trực cảm mạnh, thơ anh nhiều tầng nghĩa, nhưng lại là những h́nh ảnh thường ngày trong đời sống gia đ́nh, bè bạn. Đó là một thứ thơ không dễ viết càng không dễ hay!

 

Những chuyện buồn đau ngậm ngùi trong cuộc sống hàng ngày anh đếu đưa vào thơ, như là một sự xẻ chia an ủi… thế là hồi đó nhà thơ bị báo đài tỉnh nhà “đánh” v́ cho rằng bài thơ không có “lập trường” rơ ràng… trước đó, năm 1970 anh được đưa ra chữa bệnh và an dưỡng ở miền Bắc.Trong thời gian chữa bệnh anh có một cuốn sổ ghi nhật kư và những bài thơ mới viết của ḿnh. Ai dè có người đọc được liền lấy cắp cuốn sổ và báo cáo với cấp trên.. Thế là người “yêu nước ḿnh” bị kiểm điểm và đau nhất là mất luôn mấy chục bài thơ tâm huyết ở cuốn sổ đó. Năm 1975, Trần Vàng Sao là một trong những người đầu tiên đăng kư về xây dựng quê hương, nhưng sau đó lại bị gạt ra khỏi danh sách. Sốt ruột quá anh tự t́m về Huế, nhưng không được nhận công tác v́ không có giấy chuyển, măi sau mới được bố trí về làm liên lạc ở xă…”

 

Bị đầy đọa, bị coi như không phải là con người, những trang nhật kư của một người tù nhưng không bị giam trong ngục có phải là bằng chứng cho thấy sự vỡ mộng của một người trí thức đă tin tưởng vào những lư tưởng không thực. Dẫu sao tôi vẫn không đồng ư với nhận xét của ông Lữ Phương, đây là một người bị kẹt giữa hai lằn đạn. Chỉ có một phía là kết án và đầy đọa người thi sĩ “yêu nước ḿnh” thôi. Đó là phía Cộng sản. C̣n bên những người yêu tự do, luôn luôn hỗ trợ những người can đảm, dám nói lên sự thật, dù phải chịu nhiều hậu quả khốn đốn cho bản thân và gia đ́nh. …

 

 

 Nguyễn Mạnh Trinh

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính