Tại sao người miền Nam ku l bồn binh?

 

Nguyễn Gia Việt 

 

 

Khởi thủy ci bồn kinh đầu tin l bồn binh Cy Liễu ở ngay trước ng tư Nguyễn Huệ - L Lợi, Si Gn 

 

Lc đầu ở đy l một ci giếng nước, sau người Php lập ln một ci nền cao trn trn hnh bt gic, c mi che ở trn như ci kiosque giữa ng tư đại lộ Charner (Nguyễn Huệ ) v đại lộ Bonard (L Lợi) m cuối tuần lnh Php thường chơi nhạc cho dn bu chung quanh coi.

 

Người Miền Nam ku l Bồn Kn 

 

Bồn l một chữ quen thuộc của người Miền Nam. Những ci g cao cao, c hnh dng hơi trn một cht ku l bồn. Th dụ bồn tắm, bồn cầu, bồn nước.

 

Bồn Kn l bồn chơi kn 

 

Sau những năm 1920 Php dở bỏ ci nc kiosque chỉ chừa ci nền bt gic. Sau Bồn Kn xy ci vi phun nước 

 

Xưa ng tư ny  l 2 con kinh đo của Si Gn . Đường Nguyễn Huệ l con kinh Lớn ,Php đặt tn l kinh Grand,rồi kinh Charner, con kinh ở giữa, hai bn l 2 con đường Rigault de Genouilly v Charner (nằm pha khch sạn Palace hiện nay). Năm 1887, Php  lấp kinh v sp nhập con đường ở hai bờ thnh đại lộ Charner, dn Việt gọi đường Kinh Lấp. Sau 1954 đặt Nguyễn Huệ.

 

Đường L Lợi l kinh Coffyn.Năm 1892 bị lấp  thnh đường Bonard,Php xy một ci giếng nước giữa hai đại lộ Bonard v Charner .Sau đ Php lấp ci giếng v xy ci Bồn Kn ln trn. 

 

Từ Bồn Kn thnh Bồn Binh cũng c l do,v bồn kn của binh lnh Php thổi kn chơi nn dn Si Gn cũng ku l bồn binh.

 

 

Đy l ci Bồn Binh đầu tin của Si Gn. Bồn Binh tức l bắt đầu từ chữ Bồn Kn do lnh Php chơi nhạc 

 

Dần d sau ny Si Gn c nhiều ci tiểu đảo giữa ng tư ng bảy, dn gian gọi l Bồn Binh 

 

Người Bắc ngy xưa khng c khi niệm bồn binh. Tại H Nội trước những năm 1970 khng c đn xanh đn đỏ v cũng khng c ci bồn binh no. Sau 1975 th người Bắc ku bồn binh l vng xuyến 

 

Chữ Bng Binh l chữ c sau. Chữ bng binhc tiền nhn cho l gốc từ tiếng Php rond point (Anh ngữ l traffic circle) l điểm  trn.

 

Bng binh xuất hiện bộ Đại Nam quấc m tự vị xuất bản năm 1895 của Huỳnh Tịnh Paulus Của khi định nghĩa  bng binh l Khc sng rộng lớn m trn

 

Ở Si Gn c địa danh Rạch Bng Binh 

 

Việt Nam tự điển (Khai Tr xuất bản tại Si Gn năm 1970) tc giả L Văn Đức, L Ngọc Trụ c chữ Bồn binh định nghĩa như sau:

 

Bồn binh: Cng trường, mối đường rộng lớn trong thnh phố c hoặc khng c trồng kiểng hay trụ đn ở giữa để tiện việc lưu thng một chiều

 

Bộ ny cũng ghi  bồn binh c từ đồng nghĩa l bng binh

 

Ngy nay c người ku bồn binh l vng xoay. Chữ vng xoay cũng lai Bắc v dn Miền Nam hồi xưa ku quay trn l xy chứ khng phải xoay

 

 

Kết luận: 

 

Bồn binh l bồn binh 

 

Si Gn c nhiều ci bồn binh nổi tiếng, th dụ bồn binh Cy G, bồn binh ng su Minh Mạng - Nguyễn Tri Phương, bồn binh ng bảy Petrus K-Phan Thanh Giản, bồn binh ng su Cộng Ha, bồn binh Dn Chủ, bồn binh ng su Gia Long, bồn binh Hồ Con Ra...

 

H ơ!

Em thương anh hết sức thương, nhớ hết sức nhớ 

Gặp anh v cớ em chẳng dm nhn 

Sợ chị lớn ở nh chỉ sanh tm biến tnh, hốt hỏa li đnh 

Chỉ rnh ng ba, chỉ đn ng bảy, khng biết chết mnh hay hại em

 

Bồn binh trước chợ Si Gn rất rộng v lớn. Ti thch ku bồn binh chợ Si Gn, khng ưa ku bồn binh Quch Thị Trang th b Trang chẳng c cng lao g với đất Si Gn ny.

 

Người Việt Nam chng ta đi lề phải, chạy xe bn phải v quẹo, cua  bồn binh ngược chiều kim đồng hồ từ phải qua tri

 

Giữ lại cht văn ha Si Gn từ ci bồn binh.

 

 

Nguyễn Gia Việt

 

 

 

 

 

Tin Tức - Bnh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chnh