Củ khoai Yên Bái


Nguyễn Đ́nh Phùng – Phạm Hữu Phước

 

 

Mới đây tôi đổi bức ảnh trên FB. Hai người bạn của tôi trong phần comments có nhắc đến chuyện “Củ khoai Yên Bái” và những ngày gian nan tù tội của tôi ở Bù Đăng. Năm 2006 những bạn bè cũ c̣n sống sót của Y khoa Sài G̣n niên khóa 1966-1973 họp mặt nhau tại California. Tôi gặp lại Nguyễn Đ́nh Phùng, một người bạn rất thân những ngày c̣n ở đại học. Tôi kể hắn nghe những cực khổ tôi đă trải qua sau khi Phước Long thất thủ, tôi bị bắt làm tù binh và bị dẫn ra Yên Bái. Hắn vừa là BS nhưng cũng là một nhà văn, nghe chuyện tôi kể hắn viết thành chuyện ngắn “Củ khoai Yên Bái”.


Những chi tiết trong chuyện là một phần của đời tôi, nhưng sự sắp xếp và các nối kết là do tài viết văn của hắn.


Những bất hạnh trong đời đă làm tôi hiểu thấm thía nghĩa “Khổ đế” của Đạo Phật. Tôi đến với Đạo Phật dễ dàng hơn và bây giờ Đạo Phật là một phần đời sống của tôi. Tôi muốn chia xẻ với các bạn khoản đời của một người may mắn c̣n sống sót trong bom đạn trên chiến trường. Sau đó lại may mắn sống sót một lần nữa sau những ngày tù tội trong trại giam Yên Bái. Trong trại tù ai cũng có thể mất mạng dễ dàng chẳng khác ǵ trên chiến trận.

 

Phước nh́n tôi mỉm cười:

– Cậu đói lắm hay sao mà thúc vợ cậu làm cơm dữ vậy? Tôi vừa ra phi trường đón Phước về. Chúng tôi không gặp nhau đă hơn ba mươi mấy năm. Tôi chỉ nghe nói Phước vượt biên nhiều lần nhưng không thoát, bị giam cầm nhiều năm. Cứ mỗi lần được thả ra, Phước lại t́m đường trốn, đến lần thứ bảy hay thứ tám ǵ đó, Phước mới sang được Úc, định cư tại đây và trở lại được hành nghề bác sĩ tại Melbourne. Tôi không tưởng tượng được có ngày nghe lại giọng nói của Phước qua đầu dây điện thoại, hẹn sẽ sang chơi và đến thăm nhà. Tiếng cuời vẫn vui, tiếng nói vẫn sang sảng, như ngày nào chúng tôi cùng ở chung nhà, học thi để lên lớp cuối năm, đă ba mươi mấy năm trước.

 

Phước nhấp ngụm nước:

– Trong khi đợi vợ cậu làm cơm, để tôi kể cho cậu nghe chuyện tôi ở tù sau ngày Phước Long thất thủ. Ừ! Nghe cậu kêu đói, tôi sẽ tả cho cậu biết cái đói thực sự nó ra thế nào.

 

Phước có tài kể chuyện. Tôi nhớ đến những ngày xưa cũ, khi ở chung, Phước kể chuyện rất có duyên. Những câu chuyện được xếp đặt thứ tự, mạch lạc đầu đuôi, có mở đầu, dẫn nhập, rồi vào chuyện, chi tiết lớp lang như theo một dàn bài. Tôi nh́n Phước, hít một hơi dài, mắt lim dim như muốn t́m đầy đủ những kỷ niệm, những cảm xúc của năm xưa. Phước như người cẩn thận, ngăn nắp tôi từng biết, không muốn mất đi một kư ức nào đă ghim sâu vào tâm khảm, như người hằng ba mươi mấy năm nay đă chờ đợi để ngày hôm nay gặp lại, kể cho tôi nghe những câu chuyện của đời ḿnh đă trải qua.

 

Phước cất tiếng:

– Cậu biết không? Cuộc đời có những ngă rẽ không thể ngờ được. Ai cũng có định mệnh của ḿnh. Không thể nào tránh khỏi được. Nhiều đêm sau này trong tù tôi vẫn nghĩ đến điều đó. Là nếu tôi không nhất định giữ đúng ngày phép hạn định của ḿnh, ở lại Sài G̣n, không trở lại Phước Long, tôi đâu có bị những hoạn nạn kinh khủng đến như vậy. Cậu c̣n nhớ hồi ra trường, cậu đi Tây Ninh c̣n tôi đi bệnh viện Phước Long. Tôi được đi phép một tuần về Sài G̣n trước ngày Việt Cộng đánh Phước Long. Vợ tôi khóc quá mức khi thấy tôi nhất định giữ đúng ngày phép, ra tŕnh diện lại ở Cục Quân Y. Bố vợ tôi cũng ngăn, nói t́nh h́nh nguy kịch quá rồi, ở nhà luôn đi, đừng lên Phước Long nữa.

 

Phước thở dài:

– Cậu biết, tính ḿnh hồi đó c̣n tuổi trẻ, bồng bột, đâu biết tính toán ǵ. Tôi không thích làm điều ǵ sai quấy, hạn phép nghỉ chỉ một tuần, hết hạn là ḿnh ra tŕnh diện, không muốn trốn ở lại.

 

Tôi đến Cục Quân Y lúc đó là buổi chiều. Chiếc trực thăng đậu trong băi đáp đang sửa soạn để cất cánh bay chuyến chót, bổ xung người cho bệnh viện tiểu khu Phước Long. Toán sĩ quan trợ y, y tá đă ngồi đầy không c̣n một chỗ trống trên đó. Trung tá y sĩ Liễn đích thân đưa tôi ra và hạ lệnh cho trực thăng khoan cất cánh. Ông chỉ tay vào người sĩ quan trợ y ngồi sát b́a:

– Em đi xuống để chỗ cho bác sĩ Phước lên. Người thiếu úy trợ y khuôn mặt trẻ măng chắc mới ra trường vội vàng đi xuống, không dấu được vẻ mừng rỡ. Tôi sửa soạn để trèo lên trực thăng và ánh mắt chúng tôi chạm nhau. Tôi nh́n được sự sung sướng của người trợ y, như một kẻ sắp bước chân vào địa ngục được trở lại trần thế. Ai cũng biết Phước Long sắp mất trong nay mai và bị gọi để đi lên Phước Long được coi như lănh án tử h́nh. Vận mệnh của chúng tôi đă trao đổi cho nhau trong giây phút đó, trong luồng ánh mắt gặp nhau buổi chiều hôm đó!

 

Tôi không hiểu người thiếu úy trợ y được thoát chuyến bay cuối cùng đi lên bệnh viện tiểu khu sau này ra sao? Anh có thoát được những hiểm nghèo khác không trong những ngày sau chót của cuộc chiến? Anh đă chết trong một trận đánh nào khác? Hay anh đă b́nh yên và an lành sống một cuộc đời hiền ḥa ở Hoa Kỳ, ở Úc hay một chỗ nào đó trên khắp quả địa cầu? Nhưng tôi biết, tôi đă lấy chỗ của anh để bước chân vào địa ngục. V́ vận mệnh của tôi đă sắp đặt để sự việc xảy ra như thế, để tôi phải bị đọa đầy trong mấy năm trời đằng đẵng, dài như cả một đời người!

 

Phước ngồi thừ một lúc, không nói ǵ. Một lúc sau Phước bật cười:

– Ừ! Cậu biết không? Tôi lâu lâu vẫn nghĩ có ngày nào ḿnh đi đâu đó, rồi gặp lại anh chàng trợ y ḿnh đă hoán đổi định mệnh ba mươi mấy năm trước. Ḿnh muốn biết anh chàng sau này ra sao? Cuộc đời hắn thế nào? Cũng hay đấy chứ nhỉ?

 

Phước lắc lắc đầu mấy cái, như muốn đánh đuổi ư nghĩ đó ra khỏi đầu:

– Để tôi kể tiếp cho cậu nghe. Cậu c̣n nhớ Trần Kim Phẫn không? Nó ra trường về cùng bệnh viện tiểu khu với tôi. Chắc cậu không biết điều này v́ nó dấu kín với tất cả mọi người. Chỉ tôi ở với nó trên Phước Long mới được biết. Cậu không thể ngờ được là nhà nó nghèo đến thế nào. Ba nó đạp xích lô nuôi nó ăn học. Phẫn vào được trường y khoa, nó học rất giỏi v́ chỉ ở trong nhà thương không bao giờ về nhà. Lư do là nhà nó kinh khủng quá, ở trong nhà thương ăn ở đầy đủ, lại có cơ hội thực hành nhiều, nên nó không về nhà nữa. Tôi đă nghĩ chỉ ḿnh mới gặp nhiều hoạn nạn, nhưng Phẫn, định mệnh của nó c̣n thê thảm hơn nhiều. Cậu c̣n nhớ tuy nó là người bạn tốt, nhưng lại có biệt danh kỳ quái là Phano v́ lúc nào cũng dễ phẫn nộ. Nhưng trong sự giận dữ của Phẫn tôi thấy một niềm đau đớn nào đó. Có lẽ Phẫn đă linh cảm được cái chết sắp đến của ḿnh.

 

Chiều hôm đó, chiếc trực thăng vừa đáp xuống bệnh viện tiểu khu, tôi đă thấy Phẫn vội chạy ra. Thấy tôi bước xuống, Phẫn nhào lại nắm lấy vai tôi lắc mạnh:

- Trời ơi! Mày sao ngu quá vậy Phước! Tao đă mừng tưởng mày được đi phép là thoát rồi. Sao không ở lại luôn lên làm ǵ?

 

Phẫn la hét chửi tôi, cơn tức giận không dấu được như bừng bừng bốc lửa. Phẫn đánh mạnh vào tay tôi làm tôi đau điếng. Phẫn như người cuồng điên, sự phẫn nộ tràn ra ào ạt. Nhưng trong ánh mắt giận dữ của Phẫn, tôi thấy được những lo âu, sợ hăi. Những xúc cảm mănh liệt của Phẫn không dấu được sự kinh hoàng của người biết trước được định mệnh của ḿnh, nhưng hầu như c̣n được chút an ủi là người bạn thân đồng khóa đă may mắn được về phép trước khi Việt Cộng tấn công Phước Long, tưởng là thoát khỏi hiểm nghèo. Nay thấy tôi đột nhiên xuất hiện trên chuyến trực thăng chót đưa người lên bệnh viện tiểu khu, đưa đầu vào chỗ chết, bảo sao Phẫn không nổi điên lên được!

 

Phước không nói nữa. Một lúc sau, Phước nghẹn ngào, nói ngắn gọn:

– Đêm đó, Việt Cộng tấn công, Phẫn chết ngay trong đợt pháo kích đầu tiên.

 

Phước nh́n tôi, lắc đầu:

– Tôi định kể cho cậu câu chuyện về đói cơ mà! Vợ cậu chắc làm cơm sắp xong. Những chuyện khác trong trận đánh Phước Long, tôi sẽ lần lượt kể sau cho cậu nghe, nhưng trong đêm Phẫn chết đó, tôi cũng bị thương nặng ở đùi. Và trở thành tù binh, cùng với bao nhiêu người lính khác bị Việt Cộng bắt sau trận đánh. Chúng tôi bị giam, bị bỏ đói, tôi không biết bao nhiêu ngày nữa. Vết thương đùi của tôi làm độc, tôi không c̣n hơi sức, nằm một chỗ, nhức nhối đau đớn đến cùng cực. Đàn ruồi bay vo ve theo tôi hàng mấy ngày rồi v́ mùi thịt thối xông lên nồng nặc. Những người tù binh khác đều dạt ra xa v́ không muốn phải ngửi mùi kinh khủng này. Chính tôi lúc nào cũng buồn nôn muốn ói v́ cái mùi ghê tởm ngày đêm bao phủ lấy ḿnh. Tôi không đi được, phải dùng hai cùi chỏ để lết. Nhưng sau cùng lết cũng không được v́ mấy ngày không ăn đă kiệt lực không c̣n hơi sức. Tôi chỉ c̣n cách nằm yên, nhắm mắt lại, cố gắng để quên cái đau và cơn đói đang hành hạ.

 

Bỗng dưng một mùi thơm lạ lùng thoảng vào mũi tôi. Chừng như mùi hôi thối từ vết thương đùi cũng không đánh át được mùi thơm này. Tôi mở mắt ra và thấy một anh lính địa phương quân tù binh đang được người mẹ cho ăn cháo. Bà mẹ nấu ít cháo đem đến cho con ăn. Tôi không hiểu sao bà được Việt Cộng cho phép vào và đến thăm đứa con. Nhưng tôi không muốn t́m hiểu ǵ thêm. V́ cơn đói như được mùi cháo thơm làm bùng dậy mạnh mẽ. Cái đói cồn cào, thôi thúc, c̣n hơn cả cơn đau vết thương đang hành hạ. Tôi không thể nhịn được và như trong cơn mơ, tôi thấy tôi lết lại dần chỗ có mùi thơm kỳ diệu kia. Mắt tôi không thể rời ra khỏi tô cháo anh lính đang đưa vào miệng húp. Cơn đói càng lúc càng tăng lên làm tôi run bần bật. Mắt tôi hoa lên, mồ hôi ra ướt đẫm trán nhưng tôi cố gắng để chặn ḿnh không mở miệng ra xin ăn cháo. Cả đời tôi chưa bao giờ bị đói. Và tôi chưa hề một lần mở miệng xin xỏ ai, dù là bất cứ điều ǵ. Tôi nghĩ đến bố mẹ tôi, đến tổ tiên ḍng họ, ngay thẳng chân chính, không hề quỵ luỵ ai, lúc nào cũng giữ lưng cho thẳng, có bao giờ mở miệng van xin dù có chết đi chăng nữa. Và tôi đang nằm đây, mắt không chớp nh́n vào tô cháo, đánh nhau với chính ḿnh, cố gắng bậm môi đến gần bật máu để không mở miệng xin ăn cháo.

 

Nhưng cái đói không để yên, sự hành hạ đă quá mức, tôi không thể chịu nổi nữa. Tôi nghe tiếng ḿnh nói, thều thào: “Cho… xin… chút… cháo!” Anh lính địa phương quân tù binh không quay đầu lại, tiếp tục húp cháo. Nhưng bà mẹ quay sang tôi, hung dữ:

– Cháo này tôi cho con tôi, thừa đâu cho anh! Bà bĩu môi, hất tay như muốn xua tôi đi chỗ khác. Tôi thấy quay cuồng, cơn đói, cơn đau vết thương và nỗi nhục nhă uất ức như cùng nhau hợp vào, ùa đến như làn sóng thần phủ chụp. Nước mắt tôi chảy ra dàn dụa. Anh lính lúc đó mới quay đầu lại, chừng như bất nhẫn, nh́n bà mẹ một hồi rồi ngập ngừng đưa tôi tô cháo đang húp dở. Tôi giơ tay cầm tô cháo. Mùi thơm ùa vào mũi và như một phản xạ không kiềm chế được, tôi há miệng để ḍng cháo chảy vào. Nhưng nước mắt tôi càng lúc càng chảy ra nhiều hơn. Cái đau tinh thần đă thay thế cho tất cả những nỗi đau thân thể và cơn đói hành hạ. Tôi thấy tôi. Một bác sĩ vừa ra trường, cả đời chỉ lo học hành, đi t́m cái hay, cái đẹp của cuộc đời, muốn giúp người, cứu người. Và chỉ trong mấy tháng vừa qua sau khi ra trường làm việc tại bệnh viện tiểu khu này, tôi đă cứu được nhiều thương bệnh binh và cũng được nhiều người kính phục. Tại sao tôi lại ở đây, khổ sở, đau đớn, điên cuồng v́ đói để bị sỉ nhục, khinh khi chỉ v́ cái đói kinh khủng đă làm tôi phải mở miệng để xin ăn cháo! Ḍng cháo thơm tho, nuôi sống, đă vào miệng rồi nhưng cơn nghẹn ngào và nước mắt tuôn rơi làm tôi không thể nuốt nổi. Cổ họng tôi như thắt lại và dù cơn đói thôi thúc, tôi nhả ra và trao lại tô cháo cho anh lính. Tôi cố gắng dùng tàn hơi để bắt ḿnh lết dần sang một chỗ khác, để không thấy, không nghe tiếng húp cháo nữa, dù mùi cháo thơm tiếp tục bay đến hành hạ như không bao giờ ngơi nghỉ.

 

* * *


Phước nh́n tôi. Phước hỏi nhưng mắt mơ màng như vẫn c̣n đang sống trong kỷ niệm của ba mươi mấy năm về trước: – Cậu nghe đă sợ cái đói thực sự như thế nào chưa? Nhưng khoan! Trước khi vào ăn cơm, để tôi kể nốt cho cậu nghe câu chuyện đói khác. Chuyện này có hậu hơn. Tôi biết cậu thích chuyện ǵ cũng phải có hậu mà phải không? Tôi sẽ kể thêm những chuyện trong trại tù binh ở miền Nam cho cậu nghe sau. Nhưng để tôi nhảy sang chỗ tôi bị chuyển ra Bắc, bị đưa ra trại Yên Bái, chỗ giam cầm bao nhiêu người bên ḿnh bị bắt từ bao nhiêu năm, những biệt kích, phi công bị bắt, đều bị giam ở đây.

 

Sau trận Phước Long, tôi cùng nhiều sĩ quan khác bị đưa ra Bắc, đoàn xe của chúng tôi chạy suốt quăng đựng dài, dân chúng miền Bắc như được lệnh, thấy mặt chúng tôi là sỉ vả, nguyền rủa. Tôi có nhiều chuyện lắm cho cuộc hành tŕnh này, tôi sẽ lần lượt kể cho cậu nghe sau. Nhưng để tôi kể chuyện này khi gần đến Yên Bái.

 

Lúc đó trời đă về chiều, đoàn xe dừng lại. Bộ đội đi xuống kiếm chỗ đi tiểu hay ăn uống. Chỗ này đă gần đến Yên Bái và đă có ít căn nhà thưa thớt của dân dọc hai bên đường. Một người đàn bà dáng đă già tiến lại hỏi mấy tên bộ đội về đoàn xe. Được nghe giải thích đây là những tù binh từ miền Nam bị bắt đưa ra trại giam Yên Bái, bà ta tiến lại chỗ chúng tôi. Bà hoa chân múa tay bắt đầu chửi:

– Tiên sư bố chúng mày! Cho chúng mày chết hết đi! Đáng đời chúng mày! Bà càng chửi càng hăng hơn. Bộ đội thích thú cười. Chúng tản mát ra kiếm chỗ để lấy đồ ngồi ăn và uống nước. Một lúc không thấy bộ đội nào lảng vảng gần đó nữa, bà cụ già tiến lại gần hơn chiếc xe tôi đang nằm trên cáng. Mặt bà dịu lại, vẻ dữ tợn biến đâu mất. Trên khuôn mặt nhăn nheo, sạm nắng và cặp mắt trũng sâu, chỉ c̣n ḷng trắc ẩn. Bà lại gần tôi, nh́n vào vết thương đùi không lành đă mấy tháng nay, lúc nào cũng đầy mủ và bắt đầu có ḍi. Bà nói nho nhỏ:

– Tội nghiệp con! Làm sao để ra nông nỗi này. Chúng nó khốn nạn quá! Rồi bà rút trong ngực áo ra một củ khoai, dúi vào tay tôi: – Con ăn đi cho đỡ đói!


Bà vừa nói vừa láo liên nh́n về phía đám bộ đội. Thấy một tên đi xăm xăm lại, bà quay người đi ngay. Tôi ngẩn người nh́n theo bà lăo. Dù đang đói lả, cơn đói như cào xé lấy ruột gan, tôi không ăn ngay được. Cho đến khi bóng bà lăo khuất sau hàng dậu thưa của căn nhà bên đường và tên bộ đội trở lại chỗ ngồi cũ, tôi mới ngoạm vào củ khoai c̣n nóng. Miếng khoai ngọt ngào trôi vào trong cổ họng, thơm ngon và ấm áp. Nuớc mắt tôi ứa ra, nhớ lại bát cháo ngày nào ở Phước Long. Miếng cháo cũng thơm ngọt, nhưng dù có sắp chết tôi không thể nào nuốt trôi. C̣n miếng khoai này, đầy ắp t́nh người, đă nuôi sống tôi buổi chiều hôm đó, cũng như giúp tôi trải qua những đọa đày cùng cực của ba năm giam cầm ở trại giam Yên Bái.

 

V́ cậu thấy không? Trong chốn địa ngục của trần gian đó, chỉ c̣n hy vọng là điều ngăn cách giữa cái sống và cái chết, giữa lương tri và ác độc, giữa chịu đựng và buông xuôi. Và t́nh người của bà lăo Yên Bái đă giúp cho tôi c̣n chút hy vọng, khi đă tuyệt vọng không cùng, khi chỉ c̣n muốn nhắm mắt để vĩnh viễn ra đi. Củ khoai của bà đă nuôi sống tôi đến tận bây giờ đó cậu ạ!

 

 

Nguyễn Đ́nh Phùng – Phạm Hữu Phước

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính