Ngy Xun bn chuyện Uống Tr
 

Mường Giang


 

 

 

          Ăn Tết xưa nay đ trở thnh một ngy hội lớn nhất trong năm của nhn loại. Ring dn tộc VN qua bao đời đ c nhiều phong tục cổ truyền rất phong ph như đưa To Qun về trời, dựng nu đn xun, cng giao thừa, mừng Nguyn Đn,tảo mộ, thăm hỏi, chc tung.. nhất nhất đều hm chứa những nghĩa thing ling độc đo. Trong giờ khắc năm cũ sắp tn, mọi nh ci then chặt cửa để sửa soạn đn năm mới trong sự xum họp đầm ấm của gia dnh..Nhưng chnh trong giy pht đợi nng Xun bước vo thềm hạnh phc, trước bn thờ tổ tin thơm lừng hương khi, hoa quả, bn cạnh cội mai vng đang ẽo l mn khai những cnh non, người trong cuộc trầm ngm uống từng ngụm tr nhỏ, nghe hơi ấm thấm tận hồn, để tự thức đầy đủ về đời mnh suốt một năm di trun chuyn hay may mắn v qun đi sự ồn o từ bn ngoi.

 

           C điều chắc chắc rằng khng phải l ngẩu nhin m nhiều dn tộc trn thế giới lại thch uống tr, đặc biệt nhất l người Nhật đ tn sng ci thi vị trn thnh một thứ tn gio lạ lng gọi l Tr Đạo (Thisme). Ring cc nước sng Nho gio như Trung Hoa, Đi Loan, VN, Cao Ly.. cng c một lịch sử v cung cch thưởng ngoạn tr gần giống nhau v rất lu đời. Người Anh thường uống tr vo lc 5 giờ chiều mỗi ngy. Cc bậc thượng lưu tr thức, hng ph gia quyền qu uống tr lại cng cầu kỳ v thời gian ko di với bốn c thiếu nữ trẻ đẹp phục vụ, một c nhng chn dĩa vo nước si cho chn ấm, c thứ hai cho tr vo chn, c kế đổ nước si vo chn v c cuối cng đậy nắp rồi bưng tr tới cho chủ nhn.. chỉ việc nhẹ nhng mở nắp, hớp một ngụm nhỏ rồi lai đặt chn xuống, trong lc đi mắt lim dim tựa như kẻ mộng du. Nhưng th vị nhất c lẽ l cc thiền sư, tự rửa chn ấm cũng như nấu nước pha tr v một mnh độc ẩm, hay nhiều nhất cũng chỉ hai ba người, gọi l đối ẩm.. Tm lại d uống tr trong hon cảnh no chăng nửa, th ci tnh chất cao qu của n l lm cho thế nhn trở nn tĩnh lặng để chim cuộc đời.

 

 

1- LỊCH SỬ CỦA TR:

 

 

          Theo truyền thuyết th chnh Vua Thần Nng khi tuần th phương nam, v tnh uống được một thứ l cy rơi trong nồi nước đang si, lm cho tinh thần phấn chấn sảng khoi nn ng gọi đ l Tr. Một huyền thoại khc kể rằng Đức Đạt Ma Sư Tổ của Thiền phi Thiếu Lm Tự Trung Hoa, đ ngủ qun trong lc tọa thiền nn tức giận tự cắt m mắt của mnh quăng xuống đất v nơi ấy mọc ln một thứ cy kỳ lạ, hi l nấu nước uống khiến cho tm hồn tỉnh to, được gọi l Tr. Từ đ tr trở nn thức uống thng dụng của thiền mn.

 

          Gần hơn cn c cu chuyện của một người tiều phu ngho kh sống ở miền cao tỉnh Phc Kiến, bao nhiu năm vẫn m ấp thầm thương trộm nhớ một c gi lng bn v hằng mong c tiền để cưới nng. Ngy nọ ln ni hi củi, anh ta pht hiện một cy tr c dng dấp kỳ lạ, mọc trong một kẻ nu nn vội bứng đem về nh trồng. Hai năm sau cy tr lớn, anh vội hi vi l c mu xanh đen, đem pha nước uống, mới ngộ ra đy l một loại tr độc đo, nn đặt tn l Thiết Quan m v loại tr ny khi ln men c mu đen như sắt thp v nặng hơn những l tr thường, cho ra thứ nước uống thuần khiết như tấm lng vị tha bc i của Đức Phật B Quan m. Tr Thiết Quan m ra đời từ đ.

 

           Ring người Nhật th viết l Tr đ được tm thấy bởi một danh y tinh thng dược thảo, từ nin lịch tương đương với thời Chiến Quốc của Trung Hoa (300-221 Tr TL). Nhưng đ chỉ l huyền thoại. Theo Trung Hoa sử hiện nay, th người Tu chnh thức biết uống tr vo thời Tam Quốc, nhưng mi cho tới nh Đường, tr vẫn chưa được trồng v chế biến, thứ tr uống chỉ l loại tr mọc hoang trong rừng ni, thuần khiết vẫn đươc coi như một vị thuốc bắc để trị bệnh. Do trn tr mới lưu hnh trong giới thượng lưu m thi, cn hạng bnh dn hầu như chưa mấy ai biết tới.

 

           Về cch uống cũng khc biệt,giữa hai bờ đai giang v nhất l dn du mục ngoi Trường Thnh th uống tr pha sưả tru b, d ngựa. Cũng căn cứ theo Đường Sử, th chnh Tr Tin của Trung Hoa l Lục Vũ, tự Hồng Tiệm, người đất Cảnh Lăng, tỉnh Hồ Bắc, tc giả quyển Tr Kinh l người đầu tin khởi xuớng phong tro uống tr. Sau ny qua cc đời cũng c nhiều tc phẩm nghin cứu về tr nhưng tựu trung so snh nổi phải kể tới quyển Tục Tr Kinh của của Lục to Xn người T Chu, thời Khang Hy, viết với nhiều ti liệu, dẫn chứng v phẩm bnh về Tr một cch xc đng. Tại VN, luận về Tr trước kia c tc phẩm Vang bng một thời của Nguyễn Tun, về sau Minh Đức Hoi Trinh v Vũ Thế Ngọc.. cũng c viết về Tr Kinh. Ring người Nhật th c Tr Đạo của Okakura Kakuro.. Cũng kể từ đ nối tiếp cc đời Tống, Nguyn, Minh, Thanh.. tr trở thnh phổ qut. Nhiều khu vực sản xuất tr nổi tiếng xưa nay như Hồ Nam, Hồ Bắc, Chiết Giang, Giang T, Lnh Nam, Kinh Tương, Phc Kiến..

 

          Tại Nga, truyền thống uống tr gắn liền với ấm Samovar. Đy l loại bnh lớn được thiết kế rất đẹp đẽ, chứa hơn một lt nước si ở độ cao. Tại Nga, thời tiết lạnh lẽo gần như quanh năm suốt thng, nn uống tr nng gần như l một nhu cầu cần thiết v với người Nga th Tr c tc dụng giữ ấm cơ thể nhất l tim. Bởi vậy trong mọi nh tại Nga, hu như trong chiếc bnh đặc biệt Samovar lun đầy nước tr nng v những hộp đường vin, mọi người lc đ quy quần bn ấm tr nng, để những vin đường vo giữa hm răng v thong thả nhắm nhp từng ngụm tr thơm ngt, nng hổi, trong khi bn ngoi gi lạnh mưa rơi trng trng.

 

          Tại Morocco, Chu Phi: Theo quan niệm, trợ ở đy c tc dụng cầm chn khch trong cc dịp c cơ hội gần gũi hay quy quần bn nhau. Hầu như người Morocco thường uống một loại tr xanh thương thặng v theo tập qun, th người con trai trong gia đnh phụ trch việc pha chế tr, ngoại trừ c trường hợp đặc biệt, vợ của chủ nh v tnh thn của b bạn, trực tiếp mời chồng mnh tự tay pha tra đi khch. Thường th phải c hai bnh tr sẳn sng. Pha tr bằng ba loại nước với độ si khc nhau v được rt trong những chn nhỏ xinh sắn, đặt trn chiếc khay bằng kim loại c chạm khắc nhiều hnh nh rất đep. Theo nghi thức, Tr được chm đến tuần thứ ba th chấm dứt buổi tiệc.

 

          Tại ANH: Theo sử liệu,th chnh Nữ Cng Tước Bedford, tc giả quyển Năm giờ uống tr rất được người Anh ưa thch. B cũng l người đ tạo ra phong tro uống tr vo buổi chiều tại xứ sương m. Ngy nay tới nh bất cứ một người Anh no, đặc biệt l giới trung v thượng lưu tr thức, ai cũng phải le mắt trước sự kho tay v v cng thẩm mỹ của cc b nội trợ, trong việc trang tr bn uống tr với khăn phủ bn c bnh hoa tươi v bộ bnh tr lm bằng bạc v sứ men Trung Hoa. Người Anh từ lu c tập qun đi khach loại Tr sữa hay Tr Chanh. Cũng theo sữ liệu, th vo thế kỷ XVIII, khi Anh chiếm Hồng Kng v nhiều thnh phố lớn khc tại Trung Hoa như Thin Tn,Thượng Hải, Quảng Chu.. đ du nhập tập tnh uống Tr của người Tu về bản quốc. Hằng thng để kịp c Tr, nhiều cuộc đua gọi l Đua Tr, bằng thuyền buồm, chở cc loại tr qu từ Trung Hoa sang Lun Đn rất ho hứng.

 

          Tại VN: Mỗi năm xuất cảng trn 10.000 tấn khắp thế giới, được trồng nhiều loại trn một diện tch 89.000 hecta tại Sơn La, Yn Bai, Lo Kai,Tuyn Quang,Thi Nguyn, Nghệ An v Lm Đồng.

 

          Tại Hoa Kỳ: Hằng năm theo thống k, th dn chng xứ Cờ Hoa tiu thụ cả chục triệu tấn tr,bằng mọi hnh thức như uống nng, lạnh, tr nguyn chất hay ướp cc loại hoa, uống khng hay uống chung với đường thm mật ong, sữa,kem, chanh. Người Mỹ uống nhiều loại tr, từ thứ gọi l Decaffeinated Tea hoặc cc loại tr l, kể cả dược tr bằng l ổi, l hồng để trị bệnh v lm tan mỡ, gọi l Herbal Tea.

 

          Tại NHẬT: Việc uống tr tại Nhật đ c từ lu đời v theo thời gian đ trở thnh một triết thuyết của Thiền giới. Đy l một hnh thức huấn luyện cc Tr Đồ hướng về nẽo Thiền l, đi tm chn, thiện, mỹ trong thế giới tĩnh tại v tự nhin của tm hồn. Ngy nay Triết L Tr của người Nhật đ trở thnh một nghi thức chnh thống của một tn gio gọi l Tr Đạo, hnh thnh từ thời kỳ Mạc Phủ Tướng Qan ở thế kỷ thứ XV. Nơi uống tr gọi l tr thất lm bằng gổ, nằm giữa một khu vườn đầy l hoa c cc lối nhỏ tri đ sỏi dẫn tới.Những tr đồ trước khi bước vo tr thất đ tự mnh rũ bỏ hết ci thế giới ồn o bon chen, nhập vo sự tĩnh lặng của tm hồn, qun hết kể cả ci ta phiền toi đng phiền.

 

 

2- CC LOẠI TR:

 

          Cy Tr c tn khoa học l Camelia Sinencis, l một trong những thực vật thuộc Họ Theacae, l xanh tốt quanh năm v hoa th mu trắng. Sau năm năm, cy Tr được coi l trưởng thnh v cho hoa lợi lin tiếp trong hai mưoi lăm năm hay lu hơn nữa tuỳ theo sự chăm sc v tưới bn của nh nng. Thng thường cy tr c độ cao tới hng chục thước nhưng để tiện dụng cho phu hi tr, người ta phải cắt tỉa thường xuyn để thn cy đạt độ cao tối đa từ 1-1,50m. Ring những cy gi th cắt ngang thn để mầm non nẩy chồi mới v theo phương php ny, tr đạt tuổi thọ hơn một thế kỷ l sự thường.

 

           Để chăm sc tốt vườn tr, thường cc cy bị su th phải nhổ bỏ v tr kỵ thuốc trừ su rầy, cũng như khng tốt đối với loại phn ho học, m chỉ thch ứng với loại hữu cơ hay b đậu nnh. Ma hi tr thường vo tiết thanh minh v thời gian ny, ma đng đ đi vắng, khắp nơi nng xun trở về với vạn vật trong lnh, kh trời ấm p, nắng hanh nh nhẹ đủ cho mun hoa ngn l trong đ c cy tr xanh tốt, ươm hoa nẩy lộc đầy cnh. Ở Trung Hoa cũng như VN, vườn tr thường được lập trn cc vng đồi thấp, lm thnh cc bậc thang. Người hi tr lm việc ngay từ sng sớm khi những giọt sương mai vừa tan theo nh thi dương khẻ rọi. Theo qui định rất nghim ngặt, số lương l tr được hi ty theo loại, chẳng hạn như tr xanh th ngắt hai l, cn tr Long tới ba l to v một bp..

 

          Tr đem về hong ngoi trời cho ho sau đ đem ủ, sấy v biến chế lm tr sống. Ngoi ra bn Tu cn c những vườn tr cấm được cng an canh phng cẩn mật, chuyển sản xuất tr qu cho cc Hong Đế đỏ tại Tử cấm Thnh ở Bắc Kinh. Tại Ty Hồ, Hng Chu nơi chuyn sản xuất tr Long Tỉnh, ma tr ko di từ thng 3-10, mỗi cy hi mỗi kỳ độ 20-30 lần v thời gian cch nhau 10 lần, mục đch hi l tr ton bp non. Tm lại xưa nay, người Tu c bốn vng sản xuất tr khc nhau như TR XANH trồng tại Giang Bắc ( pha tả ngạn sng Hong H) v Giang Nam ( vng giữa Hong H v Dương Tử). Lĩnh Nam ( Phc Kiến, Hồ Nam, Quảng Đng, Quảng Ty) c tr LONG v Vng Ty Nam (Vn Nam, Qu Chu, Tứ Xuyn.. chuyn sản xuất TR ĐEN v TR BNH c nước mu ta đỏ.

 

          Tổng kết cc loại từ tr l, tr bp, tr xanh, tr đen, tr bột, tr hạt,tr cm, tr mộc.. tới tr uớp hoa.. nay c tới hơn 1000 loại, nếu khng phải l người snh điệu th dễ g phn biệt. Giống như Rượu cc loại, tr ngon hay dở đều tuỳ vo cch ủ ( Oxidation) v thời gian lu hay mau., để c hương vị v mu sắc mong muốn. Cc loại tr Nhật, Long Tỉnh, Bch Loa Xun.. l loại tr xanh ủ ngắn hạn. Loại tr ủ trung bnh c Bạch Ho Ngn Chm, Bao Chủng, Động Đnh, Thiết Quan m, Thủy Tin, Vũ Di, Long của Trung Cộng, Long Đi Loan. TR ĐEN l loại tr hiện nay được cc nước u Mỹ ứa thch, được ủ trong thời gian rất lu.

 

          Th uống tr hiện nay được phổ qut khắp thế giới v trong mọi tầng lớp, nn trồng v chế biến Tr đ trở nn một kỹ nghệ quan trọng nhất l tại cc nước Chu như Trung Cộng, Đi Loan, Nhật Bản, VN, Cao Ly.. Tr ngon nổi tiếng l loại tr đ phải trải qua 10 giai đoạn chế biến, gồm c Tr Bắc-Thi của VN, tr Sm Cao Ly, Thiết Quan m ( Ly Sơn,Đi Trung, Đi Loan), Long (Ni Phổ Đ,Trung Hoa, trn một rặng ni c cao độ hơn 2100m) nhưng đặc biệt nhất l tr Vũ Di, mọc trn một rặng ni rất cao lại v cng hiểm trở, người thường khng thể leo tới để hi nn phải cho khỉ ht thuốc phiện rồi luyện tập chng thnh những chuyn vin hi tr như người.

 

           Ngoi ra theo khch snh điệu cũng như cc bậc thầy về tr, th việc uống v thưởng thức tr, đều đồng tnh rằng muốn đạt được tuyệt đỉnh khng những phải nhờ phẩm chất m cn phải nhờ loại nước v cch pha tr, như Nguyễn Tun thuở sinh thời đ luận l đ phải hứng những giọt sương đọng trn l sen lm nước pha tr. Trong bi thơ Văn tế kim nhn phng lộ bn của Tiết Phng, c kể chuyện vua Hn V Đế thuở xưa, đ cho dựng một cột bằng đồng cao 20 trượng, trn c một tượng người bằng vng đưa tay hứng sương dng lm nước pha tr.

 

          Trong Vang bng một thời Nguyễn Tun c giới thiệu về những chiếc ấm đất qu bu dng để pha tr, cho tới những chn uống tr nhỏ nhắn đủ loại m khch snh điệu gọi l chn tống, chn qun.. Về ấm tr th hơn trăm năm về trước trn đất Bắc, đ pht sinh lời truyền tụng thứ nhất Thế Đức gan g, thứ nh Lưu Bội, thứ ba Mạnh Thần. Tất cả cc loại trn đều l ấm Tu, cũng giống nhu ấm Nghi Hưng nổi tiếng từ lu đời. Nghi Hưng l một huyện kế cận thnh phố Thượng Hải, thuộc tỉnh Giang T, tại đy c một loại đất st đặc biệt, chứa nhiều thạch anh, mica, sắt.., dng để nung cc ấm tr khng trng men, gọi chung l ấm tử sa ( Unglazed-Purple sand), thường c ba mu: ta đỏ, vng sậm v nu đen. Ngoi ra ở đy cn c loại đất st khc mu trắng v mu xanh nước biển rất hiếm hoi. Theo sch Tr Kinh của Lục Vũ, th ấm Nghi Hưng hay Tử Sa l những tuyệt tc phẩm nghệ thuật của Trung Hoa với đủ loại kiểu cch, dung lượng dng để độc ẩm, song ẩm hay quần ẩm, chứng tỏ sự kho tay v c sng tạo độc đo của cc nghệ nhn nghệ sĩ.

 

 

3-NỀN VĂN HA UỐNG TR:

 

          Uống tr l một nghệ thuật c tnh cch văn ho v x hội. Thời gian uống tr cũng l một thi độ tĩnh tm v tu luyn, gip cho cuộc sống thm thư giản v qun bớt phiền nảo, bon chen, cho nn xưa nay đ trở thnh những nghi thức hay tn gio gần như khắp thế giới.

 

 

- ĐẤU TR: Theo Thi Vĩnh Chương, một chuyn gia nổi tiếng về tr của Đi Loan, th mn đấu tr của người Tu, bắt đầu từ đời nh Tống, sau đ bnh trường sang Nhật Bổn thnh mn Đon Tr. Đy khng phải l cuộc thi đấu v thuật, thuần tu chỉ c đấm đnh m thi, tri lại Đấu Tr l một cuộc thi đi hỏi th sinh phải c thực ti v sự hiểu biết cao thm chẳng những về tr, m cn phải tinh thng đủ tnh, y,l, đạo lm người khim thụ ch mản chiu tốn, tức l người khim tốn lun thu được lợi ch cn kẻ tự mn chỉ chuốc lấy tổn hại. Tm lại đấu tr tại Trung Hoa với tất cả cc loại tr, cn đon tr ở Nhật Bản chỉ với tr xanh m thi.

 

          Nước Tu khi xun về Tết đến, tiết trời ấm p m dịu, lm cho những đồi ch cy bắt đầu trổ l non mơn mởn, cũng l lc khắp nơi người ta n nức mở hội đấu tr. C hai cch thi đấu, thứ nhất l thi pha tr v thứ hai l thi nhận loại tr. Ni chung th thi loại no chăng nửa, th sinh phải đạt tới mức thượng thừa về tr, mới mong chiếm giải. Trong cuộc thi, trước hết Ban gim khảo đưa cho th sinh xem trươc năm mẫu tr. Sau đ b mật pha chế thnh nhiều chn tr để cc th sinh nhắm v đấu với nhau, cũng như bnh phẩm để phn loại tr theo cc hạng tng, trc, mai, lan, cc. Tuy nhin điểm then chốt của cuộc thi vẫn l miu tả tr qua hương sắc, mi vị, từ đ cho biết độ ln men, cch sao tẳm, l ch gi non v xuất xứ của tr. Thời xưa trong cc cuộc đấu tr, cn c phần ngm thơ, phổ nhạc. Hiện nay tại nước ny cn lưu trữ một bi thơ truyền khẩu về Ẩm Tr :, đại khi như sau: một chn trơn mi trơn cổ, hai chn hết nổi c buồn, ba chn tuy cạn nguồn thi hứng nhưng vẫn cn ngn vạn quyển, bốn chn vả mồ hi nhẹ, bnh sinh m khng bnh sự, năm chn gn chn thanh sạch, su chn thng đạt diệu linh, bảy chn như bổng như bay.. Những điều trn cho thấy cổ nhn nghiện v thch th tr đến mức no.

 

- THI PHA TR: Yip-Wai-Man hiện được người Hồng Kng tn xưng như l một bậc thầy trong việc thưởng thức v thi pha tr, khi sự kiện ny được nng thnh một nghệ thuật Trước năm 1997, Hồng Kng l nhượng địa của người Anh v từ đ nơi miền đất ny người Anh được nổi tiếng l một trong những dn tộc trn thế giới thch uống tr nhất. Tuy nhin về cch pha chế v thưởng thức th người phương đng snh điệu hơn v họ đ tạo thnh một nền văn ha tr độc đo.

 

           Đối với một số người Hồng Kng snh điệu, th việc pha tr l cả một nghệ thuật hay ni đng hơn đ l thứ đam m của cả đời người., dĩ nhin ci gi để thỏa mn ci th đam m trn l sự tốn km, khi mua sắm cc loại tr nổi tiếng như Thiết Quan m rất mắc m, cũng như cc loại bnh, ấm, chn khay dng trong việc uống tr, nhất l tại hn đảo giu c ny.

 

          Thật ra thi pha tr đ phổ biến từ đời nh Tống, do cc quan lại trong triều, cc nho sĩ v những thương nhn đua ti. Quy luật của cuộc thi rất nghim ngặt, nhiều nh giu cn dng cả những chiếc muổng bằng vng để khuấy tr. Tại Hồng Kng ngy nay, cuộc thi pha tr thường được cc tổ chức cng tư bảo trợ v được sự tham dự đng đảo của mọi tầng lớp kể cả học sinh, nhằm mục đch trao đổi sự hiểu biết v cc kỹ thuật lin quan tới tr. Ngy 12-7-1997 c 12 th sinh d lọt vo chung kết cuộc thi pha tr tại Hồng Kng, thật l gay go, mỗi người chỉ c 15 pht vừa để pha ba lần tr. Sau đ l cuộc st hạch về kiến thức, lịch sữ v triết l tr. Điểm chấm để xếp hạng căn cứ vo bốn yếu tố như hương vị tr, kỹ thuật pha chế, bộ đồ tr v phong độ của th sinh. Hội đồng gim khảo gồm 10 chuyn gia về tr ở Hồng Kng, Nhật Bản, Đi Loan, Trung Cộng v Tn Gia Ba. C ba giải đồng hạng nhất với tiền thưởng v cc ti vật trị gi tới 68.000 tiền Hồng Kng, hạng nh 38.000 v hạng ba 18.000. Theo chuyn gia Yip th người Hồng Kng đam m tr thường pha chế theo cch tổng hợp giữa Trung Hoa v Anh. Ring những người gi th sau khi uống tr xong, họ ăn lun xc tr gọi l rau đắng. Ngoi ra người Hồng Kng cn xo l tr với gừng v hnh tươi lm mn sp tr. Tm lại tr đ trở thnh một triết l sống tại đy v d c nhiều cu lạc bộ chuyn về tr ra đời với đng đảo hội vin. Cũng đ c một nh bảo tng chứa đủ ti liệu cng cc vật dụng lin quan tới tr.

 

TR LỄ, BƯỚC ĐẦU RN LUYỆN SỰ KHỔ HẠNH TẠI NHẬT: Người Nhật gọi nghi lễ dng tr l Chanoyu, ca tụng ci đẹp giữa sự hi ho từ thin nhin cng tnh khắc khổ của con người. Đy l tr đạo v đối nhiều phụ nữ Nhật cũng l một nghề nghiệp chuyn mn khổ luyện mới đạt được v những động tc của tr lễ l một hệ thống chặt chẽ, song hnh với cch ăn vận bộ quốc phục Kimono truyền thống cng cch cắm hoa. Trước khi hnh lễ, cc đệ tử phải ci đầu st đất để cho một cy quạt đặt ngay ngạch cửa, v vật ny tượng trưng cho thanh kiếm của cc v sĩ đạo ngy xưa, đặt trước tr đnh khi hnh lễ.

 

          Theo Nhật sữ th chnh một thiền sư của Trung Hoa tn Eichu đ mang tr đạo vo nước ny từ thế kỷ thứ XV. Suốt bao thế kỷ, tr đạo chỉ dnh cho nam giới, qua cc thnh phần tu sĩ, qi tộc, thương nhn cng chiến binh. Mi tới thời Minh Trị Thin Hong mới được mở rộng cho nử giới nhưng đồng thời cũng bị đe dọa trước sự hội nhập của nền văn minh cơ kh Ty Phương.

 

          Ngy nay qua cuộc sống bon chen từng giờ để kiếm sống v đoạt vị, nam giới Nhật hầu hết khng cn thời gian để nghĩ tới tr đạo, mặc d n l một mn học bắt buộc tại cc trường Trung Học. Cũng do nghề tr đạo kiếm rất nhiều tiền, nn lun c những lớp học ring tại nh, đa số do nữ nhn giảng dạy, học vin cũng được tuyển chon theo quy luật truyền thống v rất hạn chế, nhằm bảo đm phẩm chất của tr đồ khi ra đồi hnh đạo.

 

           Tuy nhin d muốn d khng, đỉnh cao của tr lễ vẫn cn nằm trong tay nam giới. Đ l những đại danh sư, c thẩm quyền trong việc cấp bằng tốt nghiệp mn Chanoyu cho gio vin, hầu hết đều ở Tokyo, bằng một gi cắt cổ. C vậy những người tốt nghiệp mới được php hnh nghề. Điều cũng đng v cc đại danh sư hiện nay ton l hậu duệ của Tổ sư mn Chanoyu, từ thế kỷ thứ XV l Sen Rikyu. ng sống vo thế kỷ XVI, phục vụ cho lnh cha lừng lẫy lc đ l Toyotomi Hideyoshi, người đ dựng ln một tr đnh ngay tại chiến trường với cc nghi thức tr lễ, giống như thuở trước, Trương Lương dng tiếng so đnh tan qun của B Vương tại Cai Hạ. Ở đy đich qun cũng xao xuyến v nản lng trước hương vị của tr. Năm 1585, lnh chu Hideyoshi được Thin Hong bổ nhiệm lm tể tướng, nn ng ny lại cử thiền sư Sen Rikyu lm chủ tế buổi tr lễ cho nh vua tại một tr đnh xy bằng vng. Nhưng sau đ khng hiểu v l do g, lnh cha Hidoyosho bị tẩu hỏa nhập ma v kết tội Rikyu đ đầu độc, nn bắt thiền sư phải tự xữ bằng cch mổ bụng chết.

 

          Tm lại khi mọi người bước vo thế giới tĩnh lặng của tr lễ, th họ chỉ cn l những chiếc bng đ tự rũ bỏ lại bn ngoi tất cả. Trong suốt thời gian thiền vị, bn bnh tr bột xanh, cc tr đồ trong tư thế đặc biệt đ thực hiện được ci đẹp thực sư bằng ci triết l ha hợp giữa chn, thiện, mỹ thuần khiết. Thật vậy trong tr thất c tịch, bn ngoi cc đo hoa anh đo đang lao xao đm chồi dưới bầu trời lạnh băng tuyết phủ của ma đng, thế nhn như thot tục giữa lc nhắp từng ngụm tr mu hổ phch nng hổi, đựng trong cc chn sứ trắng tinh xinh xắn, khiến cho người qun người, qun đời, qun hết dục vọng m đắm mnh trong khng gian v tm hồn tĩnh lặng như mặt nước hồ thu lc yn bnh.

 

          Với người Nhật, tr đạo l một tn gio khng c giới hạn, hận th m l một cch tu luyện khổ hạnh của triết mn thần học về thực hnh, tạo tinh khng đối xứng trong tr tưởng, gần giống như thiền học, qua nghệ thuật linh cảm, nn rất hợp với phụ nữ Nhật trong thế giới x bồ hiện tại -/-

 

 

TI LIỆU THAM KHẢO:

 

Vang bng một thời cuả Nguyễn Tun.

Tr Tu v ấm Nghi Hưng của Nguyễn văn Chnh

Lin hiệp bo viết về tr.

 

The South China morning Post v HongKong Standard thng 2-1997

World & Worlds thng 12/2001

Go thng 5/1995

 

 

Xm Cồn Hạ Uy Di

Mường Giang

 

 

Tin Tức - Bnh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chnh