Quan thoại

 

Mặc Ngôn

 

 

Ư tưởng viết đoản văn này đến trong đầu lúc tôi đang cắt cỏ!

 

Bạn nào thắc mắc tại sao một bác sĩ hưu trí, 75 tuổi, mà tự cắt cỏ lấy th́ xin thưa rằng tôi, cũng giống như một đồng nghiệp (chuyên về ung thư), sống với quan điểm tự lực cánh sinh. Cái vườn nơi tôi ở rộng 2/5 mẫu Anh, đủ rộng để ngồi và lái một xe cắt cỏ cả giờ nhưng đối với tôi cắt cỏ là một dịp để hoạt động, một lối tập thể dục, và một cơ hội để tiếp xúc với thiên nhiên. Ngoài ra, và điều quan trọng hơn nữa, cắt cỏ, cũng như rửa chén bát, là một hoạt động ít khi cần dùng chất xám của năo bộ v́, cũng như đi xe đạp, tiểu năo điều khiển đa số động tác cần thiết.

 

V́ không cần dùng đại năo, chất xám của ta rảnh rỗi để suy nghĩ lẩn thẩn, tựa như đang ngồi thiền. Cho các bạn nào chưa nghĩ ra, công dụng của sự ngồi thiền, tĩnh tâm, yoga … không phải là nơi tập trung tư tưởng, mà nơi để mặc các nối kết thần kinh của tiềm thức tự sắp xếp dữ kiện thay v́ măi bị thiên kiến, định kiến, ảo giác chi phối. Trong kinh nghiệm cá nhân của tôi, “chân lư” của một đề tài thường đến trong đầu khi tôi đang rửa chén hay cất cỏ.

 

Rất có thể rằng tiềm thức tôi bảo tôi là nên viết một hồi âm cho một bạn tri âm về một đề tài thời cuộc, cho dù bạn biết là tôi tránh bàn đến những đề tài thời cuộc trên những diễn đàn công cộng. Ngày hôm qua, bạn gửi tôi một thư ngắn trong một chuổi thư về đề tài thời sự nóng bỏng nhất cho người Việt hiện nay: chuyện kỳ thị người Á Đông trong trận dịch COVID-19 (xin nói rằng v́ tôi là một khoa học gia, tôi có khuynh hướng dùng tên khoa học chính thức thay v́ dùng tên mà một số người muốn thấy như dịch Vũ Hán, Kung Flu, v.v…) Thư của anh bạn hơi “lạc đề” v́ nói đến việc Sidney Powell tuyên bố “có người biết điều nào có thể nghĩ rằng tuyên bố của tôi [về việc hăng Dominion công c̣ với các thế lực Cộng Sản để thao túng bầu cử ở Mỹ] nên được xem là một sự thực, khi họ nh́n lối hành văn, ngữ cảnh, và bối cảnh lúc nó được công bố?*”.  Những lập luận ṿng vo tam quốc của bà ta để mong ṭa bác vụ kiện do Dominion khởi xướng không dễ hiểu ǵ v́ chúng được viết bằng ngôn từ luật học cho các quan ṭa đọc chứ không phải cho quần chúng nên các báo chí tóm lược lại và bảo rằng Powell tuyên bố không một người biết điều nào lại có thể xem những lời bà ta vu khống Dominion là sự thực. Các gịng chữ trong đoạn này giải thích lư do của tựa đề “Quan Thoại”.

 

官話=quan thoại gồm chữ quan - người được triều đ́nh cho chức tước và việc làm, và thoại - nói; quan thoại có thể dịch nôm na là tiếng nhà quan, hay lối nhà quan nói; và ta có thể thấy ngữ nguyên đó trong lối dịch nó sang các ngôn ngữ Tây Âu thành madarim, mandarin, v.v... (mượn từ gốc Mă Lai-Phạn với nghĩa quan lớn.) Những người có học lơm bơm chữ Hán thường hiểu quan thoại là tiếng nói chung, hay chính thức của người Hoa Lục. Làm sao một đất nước với từ 7 tới 10 nhóm ngôn ngữ chính và hàng trăm phương ngữ lại có một ngôn ngữ chung gọi là quan thoại?

 

Lư do thật ra không khó suy ra lắm nếu ta nh́n lại lịch sử. Chẳng hạn như nh́n về thời Đông Chu Liệt Quốc. Liệt quốc có nghĩa là có nhiều nước quá người ta không buồn đếm; mỗi nước có một tiếng địa phương riêng biệt, và người nước này không hiểu tiếng người nước kia, cũng tự như người các nước Âu Châu và Tây Á không hiểu nhau, cho dù ngôn ngữ của họ có cùng một gốc PIE (Proto-Indo-Europien). Nước nào mạnh chiếm được ngôi bá chủ th́ sẽ được các nước khác ṭng phục, sai sứ đến với cống phẩm. Các sứ thần đó nói tiếng ǵ? Nếu không t́m ra được người thông ngôn th́ chỉ c̣n cách học tiếng nói của triều đương thời. Và tiếng của triều đương thời dĩ nhiên thay đổi với … thời đại. Thử h́nh dung tiếng nói trong các triều nhà Nguyên và nhà Thanh. Tổ tiên nhà Nguyên nói tiếng Mông Cổ, tổ tiên nhà Thanh nói tiếng Măn Thanh. Cho dù vua các triều đại đó học dùng tiếng của người Hán, ta có thể suy ra rằng họ dùng tiếng Tàu thông dụng nhất ở vùng kinh đô. Các sứ thần đến kinh đô nào th́ phải học tiếng kinh đô đó và cái tên quan thoại ra đời, và chính quan các phiên trấn, quận, huyện không gần kinh đô cũng phải biết nói tiếng của triều đ́nh. Có bao nhiêu nơi đă được dùng làm kinh đô trong lịch sử Tàu? Đại Hạ,  Triều Ca,Tràng An, Lộc Dương, Thành Đô, Đông Đô, Nam Kinh, Bắc Kinh, chưa kể hàng chục tên khác.

 

Có bao nhiêu ngôn ngữ địa phương Hoa Lục đă được dùng làm quan thoại? Các sứ thần Việt dùng tiếng nào khi đến chầu vua một triều đại mới?!  Tiếng quan thoại chính thức của Hoa Lục bây giờ là tiếng vùng Bắc Kinh, kinh đô của nhà Thanh và đây là một trường hợp ngoại lệ v́ thủ đô của Cộng Ḥa Xô Viết Trung Hoa (1931-34), lúc quyết định chọn tiếng quan thoại thành h́nh là Thụy Kim/Diên An, v́ vào thời điểm đó tiếng Bắc Kinh đă quá thông dụng quốc nội lẫn quốc tế.

 

Không phải chỉ người Tàu mới có một ngôn ngữ có thể gọi là quan thoại. Người Việt ly hương gặp khó khăn khi nói/viết với đồng bào quốc nội v́ trong khi họ vẫn c̣n dùng tiếng Việt-75, đồng bào quốc nội dùng những từ ngữ và lối hành văn không có trong các từ điển hay sách vở trước đó, và do con cháu hay tay chân của Hồ tặc đặt ra để người Việt có thể quên nguồn gốc và văn hóa Việt. Các du khách gốc Việt chỉ cần mở miệng nói vài câu khi bước ra phi trường Hà Nội hay Sài G̣n là đủ để các công an biết họ là … ngụy!

 

Triều đại tRUMP cũng đă tạo ra một thứ quan thoại cho tiếng Mỹ sau 4 năm. Người không sinh sống ở đất Mỹ, và người không rành Anh ngữ gặp khó khăn khi muốn hiểu tRUMP và các quan chức trong nội các của y nói ǵ. Fake-new không có nghĩa là tin láo lếu mà là tin không đúng với lối nh́n của triều đ́nh ở ṭa Bạch Cung. Alternative fact không có nghĩa là sự thật … tào lao mà là sự thật à la tRUMP. Và cho dù tRUMP đă là quá khứ rồi, vẫn c̣n những người dùng lối định nghĩa ngôn từ của triều đại để tự biện hộ.  Chẳng hạn như những ǵ không thể là statement of fact – tuyên bố sự thật - th́ không nên tin, không phải là lời xuyên tạc hay vu khống có thể đưa đến kiện cáo!

 

Không những các luật sư, những người được giáo dục để vo tṛn bóp méo chữ nghĩa lúc biện hộ cho thân chủ, hay cho chính ta, mà các thượng hạ nghị sĩ Mỹ cũng dùng lối ăn nói đó, một phần v́ đa số xuất thân là luật sư, một phần là v́ họ đă học được lối ăn nói đó trong các lớp hùng biện – hay ngụy biện - ở trường và thấy nó được việc cho ít nhất một người, tRUMP!

 

Công dân Mỹ, những người dùng Anh ngữ từ khi lọt ḷng mẹ - thật ra họ đă học Anh ngữ từ lúc c̣n là phôi thai – c̣n gặp khó khăn khi nghe/đọc những lời tuyên bố của luật sư, chính khứa th́ làm sao người Việt hiểu được tiếng quan thoại của Mỹ? Mong rằng 4 năm là một khoảng thời gian chưa đủ lâu để làm thay đổi vĩnh viễn Anh ngữ trên đất người Da Đỏ.

 

 

Mặc Ngôn

 

* “And would reasonable people conclude that the statement is one of fact, in light of its phrasing, context and the circumstances surrounding its publication?” 

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính