Truyện dài
Tiểu Sài-g̣n
Lư Tuấn
Đoạn 3:
Ba anh em về nhà th́ ông bà Toàn cho biết cuộc viếng mộ sẽ khởi hành vào sáng sớm hôm sau, v́ mộ phần nằm ở Biên Ḥa. C̣n bây giờ th́ ba anh em có thể đi chơi. Ông Toàn lại khuyên Dũng không nên mang theo nhiều tiền. Dũng chỉ mang theo 100 đô để đổi ra tiền Việt cho ba anh em tiêu xài, cùng máy ảnh v.v…
Sài-g̣n rực rỡ dưới ánh nắng mùa hè, oi bức đến độ Dũng tưởng chừng như ngồi bên bếp lửa, mồ hôi rịn lấm tấm trên mặt làm anh phải lấy khăn thấm nhiều lần. Dũng nh́n quanh, cảnh tấp nập và nhộn nhịp khiến người mới đến thành phố này đều có cảm tưởng Sàig̣n là một thành phố với nhiều sức sống. Dũng quên cả mọi chuyện, theo hai người em đi rảo khắp vùng trung tâm Sài-G̣n. Hết Minh đến Kim giải thích cho Dũng hiểu về sự sinh hoạt của người dân Sài-G̣n. Ba anh em ghé mua một số đồ kỷ niệm, quần áo tắm cho Kim và chụp một số ảnh lưu niệm. Đến trưa, ba người ghé vào một nhà hàng dùng cơm trưa.
Dũng nh́n quanh, anh nhận ra sự giống nhau giữa quán ăn ở thủ đô Sài-G̣n và thủ đô Tiểu Sài-G̣n là: bàn ghế quá nhiều nên khách ẩm thực cảm thấy không được thoải mái khi di chuyển. Khách không đông lắm có lẽ v́ là ngày làm việc. Nh́n những thực khách, Dũng có cảm tưởng họ phải là những người giàu có ở trong cái xă hội này, nếu không th́ là du khách như Dũng. Anh bồi bàn đến chào và chờ… Minh gọi thức ăn cho ba người. Kim hỏi anh:
- Anh Dũng có thể cho em biết cảm tưởng về Sài-G̣n?
- Anh chưa thể diễn tả cảm tưởng về Sài-G̣n được v́ mới ở đây có 24 tiếng đồng hồ nên chưa thu thập đủ dữ kiện. Tuy nhiên, có một việc anh nhận ra là hầu hết mọi người chúng ta đă tiếp xúc, ngay cả chính em… hoàn toàn không nhắc nhở đến cái tên thành phố Hồ Chí Minh. Anh cũng không thấy cái tên Hồ Chí Minh trên các bảng hiệu của những cửa tiệm như thấy trên các giấy tờ, hồ sơ v.v… Điểm này, anh thấy có sự tương đồng với người Việt ở hải ngoại.
Kim nh́n Dũng với nụ cười dí dỏm:
- Theo anh, chúng ta nên gọi cái tên nào?
Câu hỏi này thực sự làm Dũng lúng túng! Anh nhớ thường dùng cái tên “thành phố Hồ Chí Minh” khi nói chuyện với Duy, và Duy rất ít khi gọi “Sài-G̣n”! Xoay qua Minh, anh thấy Minh với nụ cười kín đáo… lơ lững! Anh đáp lời:
- Thành thực mà nói, anh không biết phải gọi cái tên nào cho thích hợp! Từ hôm nay, anh sẽ có thái độ thực tiễn với hoàn cảnh hơn. Anh quay qua Minh và hỏi có ư kiến ǵ không?
Minh suy nghĩ một lúc. Anh chậm răi nêu ư kiến:
- Truyền thống, văn hóa, xă hội v.v… tạo thành sắc thái đặc biệt của một giống dân cùng sống chung trên một giải đất và cùng nói chung một ngôn ngữ được cô đọng bởi những đường ranh nhất định mà, ngày nay, chúng ta gọi là biên giới. Đồng thời, nó phải có giá trị thẩm định rơ ràng và được chấp nhận bởi chính người dân vùng đất đó th́ mới được coi là lịch sử! Cái giá trị lịch sử đó phải là một chuỗi dài đấu tranh để bảo vệ, hy sinh để sinh tồn, phát triển theo gịng thời gian cùng đà tiến của nhân loại. Dân tộc Việt Nam, cũng như những dân tộc tiến bộ khác, cũng có một quá tŕnh tương tự th́ những ǵ đi ngược lại chắc chắn sẽ không tồn tại lâu dài tại phần đất này. Như vậy, một cách thật khẳng định, dân tộc Việt Nam cho thấy thái độ xuyên suốt và cương quyết rằng: “Lịch sử không thể bị áp đặt!”
- Minh có lư! Nhưng Dũng nghĩ: “Đôi khi chúng ta phải uyển chuyển chấp nhận một vài nghịch lư để xây dựng lại quốc gia!”
Minh nh́n Dũng với thoáng dè dặt:
- Điều này có thể xảy ra ở vài thế kỷ trước nhưng nó cũng chỉ tồn tại ở một khoảng thời gian nào đó mà thôi!
Dũng nh́n Minh trong thái độ ngỡ ngàng:
- Tại sao lại có chuyện đó?
- Tại v́ anh chỉ mất khoảng 20 tiếng đồng hồ từ Mỹ đến đây! Vài thế kỷ trước, anh phải mất hàng năm hoặc không bao giờ đặt chân được lên giải đất này!
Dũng vẫn cảm thấy mù mịt v́ câu giải thích của Minh. Anh nêu thắc mắc:
- Dũng cũng chưa hiểu…
- “Chấp nhận một vài nghịch lư để xây dựng lại quốc gia” như anh nói, th́ đó chỉ là cách lư luận có tính cách ngụy biện làm người nghe hoang mang, nghi ngờ và không thuyết phục ai được. Bởi v́, đă là nghịch lư th́ không thể thuận lư; không thể thuận lư th́ tức là giả mạo; mà giả mạo th́ không thể áp dụng lên một con người chứ nói chi đến một dân tộc. Nói cách khác, cái tên Sài-G̣n là thuận lư, là thực tế… v́ nó được tạo thành bằng xương máu của dân tộc Việt Nam và tồn tại qua bao thế kỷ! V́ vậy, em tin rằng cái tên đó là vĩnh cửu đối với nhân dân Việt Nam! Trong hiện tại, ai muốn gọi bất cứ cái tên ǵ th́ tùy họ, nhưng đối với dân tộc Việt Nam th́ nó vẫn là “Sài-G̣n”. Em tin tưởng rồi đây nó sẽ danh chính ngôn thuận trở lại vị trí lịch sử vào một ngày nào đó trong tương lai!
Dũng có vẻ không đồng ư với câu trả lời của Minh. Anh hỏi một cách nhấn mạnh:
- Nhưng, nếu một ngày nào đó, chính phủ chấp nhận cái ước vọng đó của người dân Việt Nam và đồng ư cho đổi lại cái tên “Sài-G̣n” th́ Minh nghĩ sao?
Minh chưa kịp trả lời… Kim chợt xen vào:
- Anh Dũng ơi, hăy lo ăn đi! Em thấy anh bận tâm về vấn đề này nhiều quá, mất th́ giờ! Xin lỗi anh Minh cho em trả lời câu này… chứ, cứ kéo dài câu chuyện, thức ăn sẽ bị nguội, mất ngon! Thưa anh Dũng, nếu sự việc xảy ra đúng như câu hỏi của anh, em xin trả lời ngắn gọn: “Một lần nữa, chiến thắng lại về với dân tộc và phải về với dân tộc Việt Nam. Đó là điều tất nhiên!”
Dũng không c̣n ngạc nhiên khi thấy những đứa trẻ lăng văng quanh nhà hàng, trên đường phố. Anh chỉ cảm thấy xót thương, đau đớn cho thân phận của chúng. Anh tự hỏi, cái cảnh rộn ràng tượng trưng cho sức sống của Sài-G̣n là sự thật hay giả tạo? Anh xếp câu hỏi này vào trong tâm trí v́ không giải đáp được.
Buổi chiều, sau khi giải khát, ba anh em lửng thửng đến bến Bạch Đằng. Khi dừng chân dưới tượng Đức Trần Hưng Đạo, Dũng ngắm Ngài th́ đột nhiên có tiếng Kim vang lên bên tai:
- Anh có biết về lịch sử của Ngài không?
- Anh biết!
Dũng chợt mỉm cười v́ nhớ lại câu chuyện về Ngài mà anh nghe ở hải ngoại, th́ tiếng th́ thầm của Kim lại vang bên tai:
- Anh cười ǵ đó anh Dũng?
- Trong cộng đồng tị nạn ở hải ngoại có rất nhiều chuyện tếu mà Ngài cũng có trong đó.
- Anh có thể kể lại cho Kim nghe được không?
- Được! Người ta kể rằng, đại khái: “Những người vượt biên, trước khi vượt biên thường hay cầu nguyện xin ơn trên phù hộ theo tín ngưỡng của tôn giáo ḿnh. Thí dụ: Phật Giáo th́ cầu xin Đức Phật phù trợ th́ thấy Đức Phật một tay để trên ngực có ư nói rằng: “Lo cho thân ta c̣n chưa xong…” Công Giáo th́ cầu xin Đức Chúa phù trợ th́ thấy Ngài dăng hai tay có ư nghĩa: “Ta biết làm ǵ bây giờ…” Tất cả những người cầu xin đó đều hiểu là đấng thiêng liêng của riêng họ không giúp ǵ được. Sau cùng, họ đến cầu xin Đức Thánh Trần… Họ đến quỳ nguyện và xin Ngài phù trợ, tất cả đều cho biết: Đức Thánh Trần không nói ǵ hết, nhưng khi mở mắt ra th́ thấy Ngài, một tay cầm đốc kiếm, một tay chỉ Biển Đông. Khi đến bờ biển th́ thấy tượng Hồ chí Minh với một tay giơ cao và x̣e năm ngón, một tay chỉ xuống đất, đến đây những người vượt biên mới hiểu rằng: “Muốn vượt biên, đi chui th́ phải chi năm cây!”
Kim cười khúch khích:
- Anh có ư kiến ǵ về câu chuyện đó?
Dũng trầm ngâm suy nghĩ một lúc:
- Bây giờ th́ anh hiểu lờ mờ ư nghĩa của câu chuyện tếu đầy mỉa mai này. Hy vọng thời gian ở đây sẽ cho anh cơ hội chứng kiến những dữ kiện mắt thấy tai nghe để tăng tiến cho sự hiểu biết của ḿnh. Anh quay sang Minh:
- Sau khi đi viếng mộ ông bà, Dũng ước mong Minh đưa Dũng đi chơi những vùng ngoài trung tâm Sài-G̣n, được không?
Minh mỉm cười ư nhị:
- Anh đừng lo, em hiện đang có rất nhiều th́ giờ. Em sẽ đưa anh đến thăm một vài người bạn thân của em.
*****
Ba anh em về đến nhà th́ đúng vào bữa cơm chiều. Không khí trong bữa ăn thật vui vẻ. Mọi người, nhất là ông bà Toàn, tạm quên những khó khăn thường nhật của gia đ́nh để ḥa ḿnh vào không khí trẻ trung với con, cháu. Kim là nét chấm phá của tuổi trẻ, tuổi tin yêu với tâm hồn trong trắng, vắng bóng ưu tư! Cô luôn hồn nhiên vui đùa liếng thoắng và làm mọi người phải cười theo tiếng cười của cô. Bỗng cô lên tiếng:
- Hồi chiều, con ước ǵ có bố mẹ cùng đi chơi với chúng con.
Bà Toàn ngạc nhiên:
- Có chuyện ǵ mà con lại ước bố mẹ đi chơi với các con?
- Con nghĩ đó là cơ hội để bố mẹ có dịp đi bộ cho “dzăn gân, dzăn cốt”, sức khỏe gia tăng và nhất làø nó sẽ làm bố mẹ nh́n trẻ trung hơn.
Cả nhà cười rộ lên. Ông Toàn hỏi:
- C̣n ǵ hay hơn nữa con nói cho cả nhà nghe?
- Bố mẹ sẽ được nghe chuyện về Đức Thánh Trần do anh Dũng kể. Hay lắm!
Dũng hơi ngượng khi ông bà Toàn quay nh́n anh như tỏ ư muốn nghe về chuyện vui của anh, anh lúng túng nói:
- Cái cô Kim này thật là… thật là… quá quắt! Lúc nào cũng đùa được!
Rồi anh nghiêm mặt:
- Thật ra câu chuyện cháu kể, cháu nghĩ, nó chỉ có tính cách vui cười trong lúc trà dư tửu hậu. Nhưng bây giờ cháu thấy rằng đó là một sự châm biếm được phát xuất từ nỗi lo lắng, đau khổ và sợ hăi của người dân Việt Nam. Nhờ đó, cháu mới hiểu được tại sao lại có cộng đồng người Việt tị nạn ở hải ngoại mà bố mẹ cháu thường kể cho nghe!
*****
Ngồi trên xe, Dũng có cảm tưởng như đứa bé lần đầu được cha mẹ đưa đi chơi ở ngoại ô thành phố. Anh háo hức nh́n ngắm mọi vật xung quanh từ lúc xe đ̣ chuyển bánh. Những nhà cửa dọc hai bên đường trong thành phố lùi dần về phía sau, nhường lại cho những mái nhà có lẽ không được tu bổ từ hơn hai mươi năm qua. H́nh ảnh những chiếc xe bóng loáng với giới chức đảng bệ vệ ngồi phía sau tài xế lẫn lộn với rừng xe đạp cũ kỹ và xe gắn máy, tạo nên sắc thái tương phản của một Sài-g̣n “đổi mới, mở cửa”, ở một nơi người dân luôn luôn được đề cao là “làm chủ” mà anh thường nghe. Đột nhiên tiếng Kim th́ thầm bên tai:
- Nghĩ ǵ đó anh Dũng. Trông anh như một thi sĩ đang t́m nguồn cảm hứng cho một bài thơ?
- Anh đang thưởng thức phong cảnh thành phố Sài-g̣n…
- Chúng ta sắp qua cầu Phan Thanh Giản và bắt đầu vào xa-lộ Sài-g̣n – Biên-ḥa, đến Hàng-xanh, cầu Sài-g̣n rồi sau đó sẽ đi thẳng lên Biên-ḥa. Kim giới thiệu.
Dũng cười khuyến khích:
- Anh nghĩ em nên chọn nghề hướng dẫn du khách… khi thôi học!
- Em không thích, em muốn tiếp tục lên đại học… như anh!
Dũng mỉm cười…
Nghe tên hai cây cầu, Dũng nhớ cảnh nguời lính Cộng Ḥa dùng thân che chở bồng đứa bé đến chỗ an toàn ở trên cầu trong trận chiến tháng 4-75. Một cảnh khác, cũng anh lính Cộng Ḥa dùng đồ cứu thương cá nhân của riêng ḿnh băng bó cho đứa nhỏ bị thương. Đó là hai đoạn phim chiến sự anh xem trên truyền h́nh ở hải ngoại với sự dửng dưng của người ngoài cuộc. Nhưng hôm nay, trên đoạn đường nơi xảy ra trận chiến máu lửa đó, anh thấy tâm t́nh bồi hồi khác lạ và cảm nhận ra là: Từ đáy sâu tâm hồn đang dâng lên niềm xúc động rạt rào nhưng mănh liệt làm anh nhớ đến những h́nh ảnh đau thương cùng tiếng thét gào của đạn bom ngày nào. Những h́nh ảnh đó đă không gây được sự quan tâm của anh trước đây nhưng, không ngờ, nó lại khắc ghi vào tiềm thức sâu đậm đến như thế. Những cảnh đó, chỉ trong khoảnh khắc ngẫu nhiên này, đă tự biến thành động lực vô h́nh có sức mạnh như trận cuồng phong tràn vào suy tư anh; nó thúc đẩy, dẫn dắt anh đến ư nghĩ: Dù không sinh trưởng ở phần đất này, anh vẫn là một người Việt có bổn phận, trách nhiệm như mọi người Việt khác; như hai người chiến binh kia! Anh h́nh dung và mường tượng được ư nghĩa cùng hành động hy sinh cao đẹp của hai người chiến sĩ đó trong nhiệm vụ bảo vệ đất nước, bảo vệ người dân, dù ở vào những giây phút cuối cùng của cuộc chiến. Bối cảnh đó không c̣n là h́nh bóng trên màn ảnh mà trở thành hiện thực đi vào tâm tư anh, nhẹ như gió mơn man, ngọt ngào với t́nh thương êm ái. Anh nghĩ, nó sẽ là h́nh ảnh đẹp ngự trị trong tim anh! Anh không hiểu tại sao? Anh bâng khuâng không biết đó có phải là t́nh tự nhiên và thiêng liêng của con người đối với đồng bào, đối với Tổ quốc? Bỗng nhiên tiếng ông Toàn vang lên từ hàng ghế phía sau cắt đứt gịng ư nghĩ của anh:
- Đă đến ngă tư Thủ Đức rồi.
Dũng quay nh́n ông Toàn:
- Bố cháu nói vùng này nổi tiếng với món nem nướng…
Ông Toàn nh́n về phía trước với giọng th́ thầm và buồn xa vắng:
- Đúng vậy! C̣n một món nổi tiếng khác là… nếu đi quẹo về phía phải một lúc th́ cháu sẽ thấy được trường Vơ Khoa Thủ Đức.
Tiếng chào mua hàng: “Chú mua hộ cháu một ít nem, một khúc bánh ḿ, một bánh tét, mía v.v…” kéo Dũng và ông Toàn về với thực tế. Dũng nh́n những đứa bé bán hàng, nhớ đến những đứa trẻ lang thang trên đường phố Sài-g̣n, quanh quẩn ở các tiệm, quán, nhà hàng… và cả nơi đây; “và” cũng có thể ở mọi nơi khác trên toàn lănh thổ nước Cộng ḥa Xă hội Chủ nghĩa Việt Nam. Anh tự đặt câu hỏi: “Quốc gia này sẽ đi về đâu khi những thế hệ tương lai của đất nước phải nhọc nhằn, lang thang trên đường phố kiếm thêm lợi tức để phụ mẹ cha trong cuộc sống hàng ngày? Nhà trường của các em ở đâu? Hay, nhà trường chỉ là h́nh ảnh, là cái tên phải có khiến mọi người nh́n nước Cộng ḥa Xă hội Chủ nghĩa Việt Nam để có ư nghĩ là quốc gia này cũng có hệ thống giáo dục tốt không thua kém ai?”
Có thể là như thế! V́ nó hiện lên sự đối nghịch với những ǵ được quảng bá rầm rộ trên báo chí, trên các phương tiện truyền thông của chế độ mà anh đă nghe và đọc! Th́ ra, có chạm vào thực tế và can đảm nh́n nó với đôi mắt mở to và bằng lương tâm th́ mới thấy được giá trị của nó. Nhưng tiếc thay, có những con người nh́n nó với một mắt nhắm, một mắt hé mở nên chỉ thấy màu hồng của chế độ v́ những lợi lộc cá nhân; hoặc cho đó là con đường tiến thân dễ dàng và ngắn, đă tự nguyện làm những loa tuyên truyền tô hồng, bênh vực hành động của chế độ nên đă phủ nhận và lờ đi những sự thật này. Giờ đây, thu ḿnh trên ghế của chiếc xe đ̣ cũ kỹ như đang ngồi trong rạp chiếu bóng để thưởng thức phim tuồng giả tưởng, anh bắt đầu nh́n thấy sự thật về tương lai tuổi thơ của chế độ này là tùy thuộc vào các trường đào tạo: vĩa hè, quán ăn, nhà hàng, băi rác v.v… Đó mới đích thực là nhà trường của tuổi xanh Việt Nam. Đó mới đích thực là biểu tượng về chính sách giáo dục của ông Hồ chí Minh và đảng cộng sản Việt Nam. Tóm lại, thực tế về giáo dục của nước Cộng ḥa Xă hội Chủ nghĩa Việt Nam không đáng là món hàng rẻ tiền, nhưng lại được quảng cáo kỹ lưỡng và bày bán trong cửa tiệm cực sang, với trang trí lộng lẫy cùng bản nhạc đệm mà cả nước đồng hát vang trong nhịp điệu: chú mua hộ cháu; những nét mặt đăm chiêu v́ không thấy ánh sáng ngày mai của lớp trẻ hôm nay! Dũng không dám nghĩ thêm nữa!
Xe vẫn tiếp tục chạy, Dũng chăm chú nh́n hai bên xa-lộ, bỗng nhớ đến nghĩa trang quân đội và bức tượng Tiếc Thương mà bố anh đă kể. Anh quay qua Kim:
- Em nghĩ ǵ đó, một bóng người hùng tương lai, phải không?
- Em không mong một người hùng đi vào cuộc đời em. Em chỉ mong một người đàn ông b́nh thường, thật b́nh thường với tâm hồn hoàn toàn Việt Nam, thật Việt Nam mà thôi! Được như thế là em thấy hạnh phúc rồi.
- Kim thật là giản dị.
- Em không giản dị! Nhưng v́ kinh nghiệm đời cho thấy nên em chỉ mong có được cuộc sống b́nh yên mà không bị ràng buộc, sợ hăi v́ những đe dọa phải đối diện hàng ngày! Kim nhấn mạnh lời nói.
- Anh phục em lắm. À… khi nào xe chạy ngang qua nghĩa trang quân đội em báo cho anh biết để nh́n xem sao, nhất là bức tượng Tiếc Thương!
- Đâu c̣n nữa để anh nh́n. Nghĩa trang bị đào bới, hủy diệt gần hết! Bức tượng Tiếc Thương đă biến thành đồ kim loại phế thải vất ở một xó nào đó rồi! Giọng Kim buồn buồn…
*****
Đi viếng mộ ông bà về đến nhà th́ gần ba giờ chiều. Minh không đi v́ có việc riêng. Chờ Dũng nghỉ một lúc, Minh rủ Dũng đi uống cà-phê. Hai anh em lại đến quán cà-phê đêm trước. Quán rất vắng, chỉ lưa thưa có vài vị khách, có lẽ là dân thất nghiệp và cũng có thể không phải là giờ cà-phê. Cô Nguyệt mời hai anh em Dũng vào quán:
- Chào anh Minh, anh Dũng! Hai anh uống ǵ, và có dùng bánh không?
Minh quay nh́n Nguyệt:
- Cô cho hai ly bạc xỉu, giờ này uống cà-phê không thích hợp. Thêm hai bánh chuối.
Anh nh́n Dũng:
- Anh mệt hay sao mà trông tư lự thế?
- Không. Dũng đang bận tâm về những h́nh ảnh chứng kiến sáng hôm nay.
- Một lần nữa, em khuyên anh không nên bận tâm v́ nó sẽ theo đuổi anh trong suốt thời gian nghỉ hè. Tốt hơn hết là nên nh́n nó như một thực thể không tránh được của quốc gia cho đến khi cuộc đổi đời xảy ra!
Cô Nguyệt hiện đến với đồ uống và bánh. Cô đứng phía bên Minh:
- Giờ này vắng khách, Nguyệt có thể ngồi đây nói chuyện với hai anh, không biết có làm phiền hai anh không?
Minh kéo ghế mời Nguyệt:
- Không có chi! Cô Nguyệt cứ tự nhiên. Càng thêm vui!
Dũng nh́n Nguyệt:
- Mời cô Nguyệt, chúng tôi rất hân hạnh được tiếp chuyện với cô. Riêng tôi, mấy ngày qua chưa có dịp nói chuyện với ai ngoài gia đ́nh. Xin cảm ơn trước.
Nguyệt hỏi Dũng với giọng e dè:
- Hiếm có một người Việt Nam trẻ tuổi sinh trưởng ở hải ngoại mà nói được tiếng mẹ đẻ lưu loát như anh. Chắc ông bà thân sinh của anh đă mất nhiều th́ giờ và khó nhọc lắm?
Bây giờ th́ Dũng mới thấy được công lao khó nhọc của mẹ cha. Ông bà đă tận tụy, hy sinh quá nhiều trong việc nuôi nấng, dạy dỗ để có được một Dũng Việt Nam thuần túy. Một Dũng không ngượng và ngại ngùng khi sống và tiếp xúc với mọi người ngay trên đất nước của anh. Anh chậm răi trả lời:
- Cảm ơn cô. Nhờ câu hỏi của cô, tôi mới nhận ra được sự hy sinh của cha mẹ tôi, cũng như thấu triệt được ư nghĩa của câu ca dao mà mẹ tôi thường ngâm:
“Công cha như núi thái sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra…”
- Trong mấy ngày qua anh đi thăm viếng những nơi nào?
- Hôm qua tôi đi thăm trung tâm Sài-g̣n với Minh và Kim. Sáng nay vừa thăm viếng mộ phần ông bà nội tôi ở Biên Ḥa về.
- Liệu Sài-g̣n có làm anh luyến nhớ sau thời gian ở đây?
- Tôi không thể trả lời cô một cách dứt khoát được! Bởi v́, sự luyến nhớ c̣n tùy thuộc vào tư tưởng của từng người.
- Vậy tư tưởng anh như thế nào?
- Tư tưởng tôi? Tôi không biết những ngày tháng sắp tới có ǵ làm thay đổi không. Trong hiện tại, tôi nghĩ sự luyến nhớ của tôi – chắc chắn – sẽ là những điều buồn, rất buồn!
Nguyệt có vẻ ngạc nhiên:
- Anh buồn chuyện ǵ?
- Nh́n những đứa bé lang thang ngoài kia làm tôi buồn.
- Nguyệt phục anh thành thật và can đảm nói ra những ǵ mà người ta cố gắng dùng sự hào nháng bề ngoài của thành phố này để lấp liếm thảm trạng đó. Anh không giống những người chỉ biết nói hùa theo giọng lưỡi của kẻ cầm quyền là Sài-g̣n ngày nay sang trọng, tự do… ăn chơi. Nguyệt không c̣n cách nào hơn nên đành phải nói ra những điều nhận xét của ḿnh: Rằng có lẽ họ không biết bộ mặt bôi đầy son phấn của Sài g̣n chỉ là tế bào ung thư mà chế độ đang cấy vào cơ thể đất nước ốm yếu này. Những cảnh đó cho thấy những người về đây dửng dưng quay mặt để yên tâm thỏa măn cuộc vui trụy lạc trên giọt nước mắt đau khổ của đồng bào; đồng thời thích thú và hănh diện với hành động tiếp tay chế độ đi ngược lại nguyện vọng của toàn dân Việt Nam! Tuy nói như thế, Nguyệt không có ư định kết tội ai mà chỉ xót xa cho những thành phần đó có thể v́ thiếu thông tin trung thực khiến họ không đặt trọng tâm. Từ t́nh huống đó, họ đă không nh́n ra hoặc phân biệt được sự khác biệt giữa thiện và ác của chế độ (thực ra th́ chế độ này chỉ làm việc “ác” chứ chưa bao giờ làm việc “thiện”), để có cái nh́n sâu sắc vào thực trạng đất nước, để có thái độ và cách hành xử đúng mà người dân mong chờ. Ngày nay, về cái gọi là “đổi mới, mở cửa” được quảng cáo rầm rộ như là công trạng tuyệt vời của tập đoàn cầm quyền, nhưng thực chất của chính sách này không có nghĩa làm thăng tiến đất nước và đem lại tự do, hạnh phúc cho người dân Việt Nam, nó chỉ là mồi câu hấp dẫn lôi kéo Việt kiều về đây tụ tập nằm trong chính sách thu gom ngoại tệ, không chỉ làm giàu cho riêng mọi tầng lớp chức quyền, mà c̣n làm tăng cường sức mạnh cho bộ máy tuyên truyền của nhà nước, củng cố hệ thống đàn áp để bảo vệ cho việc độc quyền nắm giữ quyền lực lâu dài của đảng cộng sản, và c̣n nhiều nữa mà Nguyệt không thể nói hết được nhưng tin rằng anh sẽ đối diện trong những ngày sắp tới. Chỉ mong anh sẽ thẳng thắn thu nhận những ǵ chứng kiến làm nền tảng cho tư tưởng; làm nền móng cho bước khởi hành, nếu thực sự anh muốn t́m nó để làm dữ kiện có tầm ảnh hưởng đến quyết định cho mục đích và hành tŕnh trong tương lai. Dù tiếp xúc với anh chỉ trong thời gian ngắn ngủi, nhưng nh́n tâm tư anh, Nguyệt tin tưởng là anh sẽ có thái độ và hành động thích ứng với t́nh trạng đất nước đ̣i hỏi ở anh, ở người thanh niên Việt Nam. Với niềm tin tuyệt đối, Nguyệt chắc rằng sẽ gặp lại anh tại thủ đô này với t́nh trạng của nước Việt Nam khác ngày hôm nay; t́nh trạng mà người dân Việt mơ ước hàng thế kỷ với bao thế hệ đă hy sinh bằng chính xương máu của ḿnh cho một quốc gia Việt Nam “độc lập, dân chủ, tự do…” thực sự. Nhưng tiếc thay, nó vẫn c̣n là cái bóng mờ xa v́ tập đoàn cầm quyền hiện nay chỉ là tay sai của ngoại bang, thực hiện quyền lợi của ngoại bang và của riêng chúng chứ không v́ quyền lợi của đất nước và dân tộc này. Chúng ta không c̣n cách nào hơn là phải tiếp tục đấu tranh cho đến ngày toàn thắng. Lúc đó, Nguyệt sẽ hân hoan nói câu chúc mừng anh thành công.
- Vâng, cảm ơn cô. Tôi cầu mong sự hy vọng và lời chúc mừng của cô sẽ thành hiện thực. Đó là chuyện của ngày mai. C̣n trong hiện tại, tôi rất muốn thấy những ǵ cô đă nói cũng như tin tưởng nó sẽ không bao giờ phai nhạt trong tâm trí tôi. Một cách thành thật, xin thưa là cuộc gặp gỡ và tiếp xúc này làm tôi bắt đầu có ư nghĩ phải tự xét lại tư duy và hành động để có thể phân biệt được giữa cái sai và đúng; để có thể tự xác định được phương hướng của con đường tôi đang đi là đúng hay sai. Trong những phút giây ngỡ ngàng của ngày hôm nay tại quán cà-phê này, xin nhấn mạnh là tôi mới nhận ra ḿnh là người lữ hành đang đứng trước ngă ba đường. Giờ th́ tôi đă thấy h́nh bóng của ngă rẽ và chắc chắn sẽ có quyết định chọn con đường nào trong thời gian không xa. Từ ư nghĩ này, tôi mới biết là muốn giải quyết được những ưu tư mâu thuẫn bấy lâu nay cô đọng trong tâm tư th́ phải can đảm đối diện với sự thật, và bằng chính lương tâm của một con người không v́ quyền lợi cá nhân; không nhẹ dạ với t́nh cảm mà phải đặt quyền lợi đấu tranh cho đất nước lên trên hết; không nhắm mắt nghe theo những lời đường mật có tính cách ve vuốt tâng bốc cá nhân để tránh cạm bẫy. Ngoài những vấn đề đó, tôi hy vọng ba tuần nghỉ hè ở đây sẽ là thời gian giúp tôi trong việc t́m hiểu rơ ràng hơn những ǵ cần mà tôi đă không thấy, hoặc không tin khi nghe nói ở hải ngoại, để làm sự kiện thực hầu giải tỏa những thắc mắc đang đè nặng trong tâm tư tôi, và nó sẽ là nguyên tắc cho mọi hành động của tôi ở ngày mai. Ước mong cô Nguyệt sẽ không ngại ngùng cho biết thêm ư kiến về mọi vấn đề mà cô thấy có thể đem lại điều lợi ích cho tôi. Xin cảm ơn trước tất cả những ǵ cô không ngần ngại và vui ḷng đáp ứng trong thời gian tôi ở đây.
- Không dám, cảm ơn anh. Để đáp lại lời anh, Nguyệt xin nêu ra đây một vấn đề nhỏ, thật nhỏ nên làm người ta không lưu tâm đến v́ cho rằng nó không ở vào tầm cỡ có mức độ quan trọng. Nhưng nếu chịu khó t́m hiểu th́ mới thấy cái ư đồ vô cùng thâm độc của đảng cầm quyền v́ nó rơ ràng chứa đựng hàm ư chuyên chở nội dung rằng: “Họ Hồ là “cha” và đảng cộng sản của ông ta là “mẹ” của mọi người trên đất nước này”. Đó là việc họ ngang nhiên sửa lại ca dao cho thích hợp với mục đích hủy diệt nền tảng gia đ́nh của dân tộc; xóa bỏ phong tục, tập quán, truyền thống đă có hàng bao ngàn năm để thay thế bằng chủ nghĩa cộng sản; để biến mọi người công dân đất nước này chỉ biết cha mẹ và quốc gia của họ không ngoài “họ Hồ và đảng cộng sản cùng các ông Mác, ông Lê, ông Stalin, ông Mao…” Đây là một trong những cội nguồn của tội ác mà đảng cộng sản đă dùng bạo lực áp đặt lên đầu nhân dân Việt Nam. Nếu anh vui ḷng đồng ư th́ Nguyệt sẽ nói để góp phần vào việc giải tỏa thắc mắc cũng như sự lựa chọn của anh. Chỉ mong anh đừng nghĩ là Nguyệt lên lớp và có ư làm thầy.
Dũng khích động nh́n Nguyệt:
- C̣n ǵ bằng. Một lần nữa, xin cảm ơn cô. Như đă nói, tôi không hề có ư nghĩ đóù đâu.
- Lúc năy anh có nói câu: “Công cha như núi…”, nếu anh sống ở đây như Nguyệt và anh Minh, anh phải nói là:
“Công bác như núi thái sơn
Nghĩa đảng như nước trong nguồn chảy ra”.
Dũng ngồi thừ người im lặng… và rút khăn tay ra lau mặt.
Minh bỗng lên tiếng:
- Anh Dũng ăn bánh và uống nước đi…
Dũng lấy lại b́nh tĩnh, ăn bánh uống nước xong, anh chậm răi nói với Nguyệt:
- Tôi không nghĩ là đảng cộng sản đă sửa đổi câu ca dao đó. Có lẽ v́ thù hận nên đồng bào sửa đổi để chế diễu đảng và chế độ?
Nguyệt nh́n Dũng với thái độ nghiêm trang:
- Trước khi trả lời, xin phép anh cho Nguyệt nói về hai từ “thù hận” trong câu hỏi đó. Khi đặt ra vấn đề này cho câu hỏi là anh đă nh́n thấy tại sao người dân, tức là người bị trị, lại hận thù chế độ. Nguyệt đoán chừng là anh quá thành tâm tin người nên không nhận ra nó nằm ở góc độ nào của t́nh trạng v́ đă không chịu suy nghĩ, nghiên cứu và tổng hợp để đi đến kết luận sự việc một cách nghiêm chỉnh, nên đă có thái độ dễ dàng xuôi chiều theo sự tuyên truyền gian manh của chế độ. Nếu b́nh tĩnh hơn, anh có thể khám phá ra cái gốc rễ của nguyên nhân là do sự dễ tin của người thanh niên với nhiệt t́nh yêu nước, nhưng tiếc là chưa sống dưới chế độ này để có dịp cầm thước đo lường thực tế; để có dịp phân tích, so sánh về lời nói và hành động của chúng, kể từ khi cái đảng cộng sản đó ra đời, có đi đôi với nhau hay không? Đó là một khía cạnh. C̣n nhiều khía cạnh khác anh cũng có thể nh́n thấy mà không cần mất th́ giờ và sống ở đây như Nguyệt… v́ câu hỏi của anh đă nói lên tất cả. Hoặc, anh chỉ cần tỉnh táo hoàn toàn để nhớ rằng: “Tên cướp không bao giờ nhận ḿnh là kẻ cướp nếu chưa bị bắt! Tập đoàn đảng cướp cộng sản Việt Nam có cả bộ máy tuyên truyền khổng lồ với tài chánh dồi dào… chúng thừa khả năng biến khỉ thành người!” Cái cốt lơi nằm ở chỗ đó. Tóm lại, nói thế không có nghĩa là coi thường anh, nhưng phải nói v́ thấy anh đă để lộ sự lưỡng lự và bỡ ngỡ khi nh́n thấy những ǵ trái với những ǵ mà anh đă đặt niềm tin tưởng từ hải ngoại. Đề nghị khi nói đến “thù hận”, anh nên tự hỏi tại sao người bị trị phải chọn con đường đó; và cũng mong anh hiểu một điều đơn giản, thật đơn giản rằng “nó chỉ xảy ra do sự độc tài, tàn bạo, phi nhân của bọn người cai trị”. Nếu ai nh́n đất nước với tấm ḷng yêu nước của một người Việt chân chính, chắc chắn sẽ thấy đảng cộng sản kéo ngược đà tiến của dân tộc, đồng thời bối cảnh phi nhân quyền sẽ không bao giờ giải quyết được khi t́nh trạng hiện tại không thay đổi. Nó chỉ có thể giải quyết được khi một nhân tố trong hai nhân tố đó phải biến mất và, đương nhiên, không sớm th́ muộn nó phải xảy ra. Từ thực thể lịch sử của dân tộc và niềm tin phát xuất từ con tim, Nguyệt tin tưởng đất nước là nhân tố bất biến dù ở bất cứ hoàn cảnh nào. Trong hiện tại, do bạo lực đàn áp nên nhân dân Việt Nam chưa thể xoay chuyển được t́nh trạng tồi tệ này, sự nói lên ḷng căm thù của họ qua ca dao, câu vè… là điều tất nhiên và không có ǵ đáng ngạc nhiên. Đó cũng là dấu hiệu chuyện ǵ phải đến nó sẽ đến mà thôi. Bây giờ xin trở lại chuyện ca dao mà anh không tin đảng cộng sản đă sửa đổi. Xin thưa là tài liệu của chúng c̣n đó, anh có thể sưu tầm ra nó không khó… Nhưng câu hỏi đặt ra đây là tại sao chúng lại sửa đổi câu ca dao đó? Xin trả lời theo ư Nguyệt, sự sửa đổi đó nằm trong đường lối giáo dục thanh thiếu niên của đảng, mục đích không ngoài việc trói buộc họ phải trung thành và chỉ biết họ Hồ và tập đoàn đảng cộng sản là chân lư vĩnh cửu, để hủy diệt tất cả mầm mống về nhân tính “thiện” của con người trong con người, hầu tiến đến cái đích cuối cùng là trung thành và tận tâm phục vụ chúng như những người máy mà không cần biết đến đạo lư làm người, từ lúc c̣n nhỏ cho đến khi lớn khôn. Nói cách khác, con người sinh ra trong chế độ này th́ t́nh máu mủ gia đ́nh không c̣n nữa, tất cả phải chịu sự tẩy năo, huấn luyện để chỉ c̣n “tính đảng và thờ bác hoặc chấp nhận thân phận của kẻ nô lệ”. Nếu ai đi ngoài con đường ấn định này th́ sẽ bị đi tù hoặc bị diệt. Đó là đại vấn nạn của quốc gia. C̣n, thực t́nh anh muốn nghe những ǵ mà đồng bào sửa lại, Nguyệt có thể nói ra nếu anh không nghĩ đó là chuyện bịa đặt. Anh có chịu không?
- Dũng rất sẵn sàng.
- Tên hiệu của nước hiện nay là Cộng ḥa Xă hội Chủ nghĩa th́ người dân đổi thành: “Cộng không chia thành xă hội bất nghĩa”.
Dũng… đành phải cười:
- Tại sao lại bất nghĩa?
- Tại v́ những người lănh đạo đất nước này là bọn bất nhân, bất nghĩa. Chúng giết nhau như ngóe để tranh giành quyền lực, quyền lợi th́ xá chi cảnh những trẻ con mà anh vừa nói và buồn. Đó là kết quả tất yếu của cái đảng độc quyền chính trị và mọi thứ… cai trị đất nước, mà từ thượng đỉnh xuống đến hạ tầng chỉ gồm toàn những con người vô liêm sỉ, mất tính người. Nguyệt nói với thái độ tức giận.
Dũng lặng thinh suy nghĩ một lúc:
- Đây là lần đầu tiên trong đời, Dũng may mắn học được bài học thực tế. Sự xuất hiện của bài học thực tế quí giá này thật đúng lúc. Xin xác nhận là nó có tác động cực mạnh đang làm tan cụm mây đen bao phủ sự suy tư trong tâm hồn tôi. Bây giờ Dũng mới hiểu rằng: “Cứ đứng ở một góc trời mà nghe nói, tưởng tượng… th́ sai bét. Quả thật câu ‘có nằm trong chăn mới biết chăn có rận’ của người xưa thật là đúng, là chí lư!”
Minh đột nhiên xen vào:
- Chưa đủ, c̣n nhiều nguyên nhân nữa khiến con người mất hẳn lương tri để nh́n những con rận đó thành những h́nh nhân vĩ đại mà họ cho rằng cứ chịu khó cúi đầu, uốn cong lưng một chút th́ sẽ được sánh vai với nó. Cũng chính v́ điều đó mà nó đă và sẽ gây không biết bao khó khăn, khốn khổ cho dân tộc. Tuy nhiên, qua những cuộc nói chuyện với anh trong ba ngày qua, em thấy anh không thuộc thành phần đó. Ước mong anh Dũng của em sẽ là một người anh xứng đáng trong gia đ́nh.
Nh́n Minh và Nguyệt, Dũng nói với giọng xa xôi:
- Những khắc khoải của Dũng về đất nước từ mấy năm qua, nhờ vào cuộc tiếp xúc cho dù ngắn ngủi này, cũng đủ khiến Dũng thấy như có một tia sáng với nhiều màu sắc rực rỡ đang soi rọi vào tâm hồn. Dũng sẽ để tia sáng đó tan loăng vào tâm tư của ḿnh, với tin tưởng rằng nó là ánh sáng của ngọn hải đăng hướng dẫn Dũng về cả hai mặt tinh thần và hành động trong tương lai.
*****
Một tuần qua, trong Dũng có nhiều thay đổi. Anh cảm thấy yêu đời v́ nghĩ rằng: “Ta đă t́m được ánh sáng chân lư”. Tuy nhiên, ánh sáng chân lư đó phải được chứng nghiệm rơ ràng bằng những thử thách mà anh tự đặt cho chính ḿnh, có nghĩa là: Nghe, đọc là một chuyện – thực tế là chuyện khác! Cả hai phải được so sánh, cân nhắc cẩn thận trước khi có quyết định và không thể để nó dính líu đến t́nh cảm vu vơ! Anh cảm thấy hài ḷng với ư nghĩ này, và cho đó là kết luận đứng đắn nhất v́ giờ đây trắng, đen không c̣n nằm trong phạm trù mơ hồ làm anh khó xử như trước đây. Đồng thời, anh nhận thấy: Bố và anh Trung đă hoàn toàn đúng từ tư tưởng đến hành động!