Lời giới thiệu: Tôi rất đồng cảm khi đọc ḍng chữ: “Có những kỷ niệm bất chợt trở về khó mà giữ riêng cho ḿnh. Phải kể ra với người khác, phải được bày tỏ với người bên cạnh, nếu không sẽ ấm ức, sẽ cảm thấy một cái ǵ vướng mắc. V́ vậy xin có đôi lời bày tỏ.


Nói đúng ra, không chỉ là kỷ niệm mà là một điều ǵ khá “huyền bí” đối với tôi khi nói về….. ḿ Quảng. Trong buổi tán gẫu với học tṛ, một ông thuộc dạng du lịch “Tây Ba Lô” rất rành chuyện ăn uống ở Việt Nam có hỏi: “Tokyo ở đâu có ḿ Quảng, thầy biết không?”. Với giọng phát âm lơ lớ nghe không rơ lắm, nói đi nói lại một hồi th́ tôi mới biết: đó là món ḿ mà tôi chỉ được ăn một, hai lần dạo c̣n ở Việt Nam, cách đây hơn 40 năm trước. Vị nó ra sao, mùi nó thế nào, tôi đă cố “hồi tưởng” nhưng hoàn toàn quên hẳn, nếu là phở, hủ tíu, bún ḅ, bánh canh, bún thang, bún riêu…. th́ nhắm mắt là….xong ngay. Và lẽ dĩ nhiên, câu trả lời của tôi với ông học tṛ rất là ú ớ, nói cho qua.


Mấy hôm nay, xếp lại chồng báo cũ th́ t́nh cờ t́m thấy bài dưới đây, đọc lại th́ cũng tạm thời cảm thấy có phang phác mùi vị … và tôi vẫn đang tiếp tục t́m hương vị đích thực của ḿ Quảng ở cái xứ chật hẹp này, v́ mới nghe nói là ở gần khu nhà tôi có một bà cụ gốc miền Trung chuyên trị…. Ḿ Quảng lúc cụ c̣n ở Việt Nam.


Xin giới thiệu với quí vị, bài viết của cố nhà báo Lê Thiệp “vinh danh” ḿ Quảng cách đây 38 năm trước.


Vũ Đăng Khuê

_________________________
 

Ḿ Quảng

 

Lê Thiệp

 


Có những kỷ niệm bất chợt trở về khó mà giữ riêng cho ḿnh. Phải kể ra với người khác, phải được bày tỏ với người bên cạnh, nếu không sẽ ấm ức, sẽ cảm thấy một cái ǵ vướng mắc.


Chủ nhật, cả nhà dậy trễ, và đứa em út vốn háu đói đă nhanh nhẩu chui vào bếp. Tiếng chú bé vọng ra:


- Anh ăn ǵ em làm?


- Có ǵ ăn?


- Ḿ gói, bánh ḿ trứng, phô mai…


- Ḿ Quảng đi.


- Ḿ ǵ?


Tôi bật cười, năm nay mười hai tuổi em tôi chưa biết ḿ Quảng là thứ ḿ như thế nào. Nó cũng khó tưởng tượng ra một tô ḿ Quảng đầy màu sắc và mùi vị.


Khi ngồi vây quanh chiếc bàn, em tôi hỏi:


- Lúc năy anh nói ḿ ǵ vậy? Ḿ khoảng là ḿ ǵ?


Tôi đang cầm miếng fromage lên, liền đặt xuống nh́n nó:


- Em phải để ư hơn nữa tới tiếng Việt và đừng bao giờ quên em là người Việt th́ phải giỏi tiếng Việt. Ḿ Quảng chứ không phải ḿ khoảng.


- Ḿ Quảng Đông phải không anh? Ḿ của Tàu Chợ Lớn?


- Không, Quảng đây là Quảng Nam hay Quảng Ngăi.


- Ngon không anh? Bữa nào làm đi anh.


- Ngon lắm nhưng anh không biết làm.


Quả thật tôi không biết làm sao để có thể chế biến ra được một món ăn đặc thù như ḿ Quảng. Lần đầu tiên tôi được ăn món đó trong một quán nhỏ ở bên lộ nhỏ cạnh bờ sông. Tôi đi cùng với kư giả Nguyễn Tú* của tờ Chính Luận suốt 3 ngày, săn tin một cuộc hành quân của đặc khu Quảng Đà. Ba ngày hai chúng tôi chỉ toàn ăn đồ hộp trong những thùng ration của Mỹ, khô khốc và trái khẩu vị. Ra khỏi trận địa mù khói trên đường trở về Đà Nẵng, chúng tôi tắp vào chiếc quán lụp xụp bên đường chỉ định uống một ly nước chanh cho đỡ sốt ruột. Quán vắng hoe và chỉ có một bàn dài duy nhất giống như chiếc bàn học trọ, hai bên là hai chiếc ghế dài. Chủ quán là một bà cụ đă khá già, Nguyễn Tú cười nói với tôi:


- Quán bên đường của Quang Dũng. Cầu trời có một cô bé thật đẹp để ông làm được bài thơ như bài thơ của Quang Dũng.


Tôi cười theo và vừa nhảy xuống xe jeep vừa ư ứ ngâm: “Ta yêu em rồi em biết không…..”. Ngồi lơ đăng trên chiếc ghế gỗ, khuấy nhẹ ly nước chanh, tôi thoáng ngửi thấy một mùi ǵ thơm ngọt và hơi nóng. Tôi hít hít rồi nh́n ông Tú. Ông Tú cũng gật.


- Có ǵ ăn không mẹ?


- Mấy chú ăn ḿ Quảng không?


- Mẹ cho hai tô lớn nhiều nước nhiều cái nhiều thịt, hành ng̣ rau húng, muối ớt tương gừng….


Cả ba cùng cười trước câu ba hoa của tôi. Ông Tú lúc đó râu quai nón đă dài như râu của một quí tộc thời trung cổ, lúc lắc cái đầu nh́n tôi:

 

- Ông chưa ăn ḿ Quảng bao giờ?


Tôi gật nhận ngay. Tôi đă ăn đủ những thứ hiếm người được ăn như bọ kiến, cháo cóc, cắc kè cặp chả, thịt rắn, thịt trụt, kỳ đà, ṿi voi, cá bao tử….. Tôi đă ăn ḿ quá nhiều mà quả là chưa ăn ḿ Quảng. Nhưng dù chỉ trẻ bằng nửa tuổi đời so với ông Tú, dù trong nghề nghiệp tôi chỉ là đàn em của ông Tú, tôi vẫn dở thói ngang.


- Vấn đề quan trọng là ngon hay không.


Tụi tôi ngồi im lơ đăng nh́n nải chuối treo lủng lẳng ở góc quán. Bao giờ cũng vậy, khi tôi dở những câu bướng bỉnh, ông Tú im không nói ǵ. Người đàn anh đó luôn bao dung với tôi.


Tô ḿ quá ngon. Trước hết tôi ngạc nhiên không hiểu tại sao lại gọi đó là ḿ, cái thứ bánh hồng nhạt ngả màu vàng của nghệ giống như bánh đúc mẹ tôi vẫn làm nhưng ngậy hơn và có một vị hắc nhẹ, có lẽ v́ một thứ gia vị nào đó. Bánh thái dày gấp hai ba lần bánh phở và sợi ngắn có sáu phần. Tôi bắt chước ông Tú bẻ vụn miếng bánh tráng trộn vào tô ḿ và lấy đũa đảo đều. Phía dưới có giá sống và đó là thứ rau duy nhất ăn kèm với ḿ Quảng. Không hành ng̣ rau húng như óc tưởng tượng của tôi. Nhưng ngon. Tự nó đă đủ rồi. Cái thứ màu nhàn nhạt ngả vị nghe thật là tuyệt. Nó quyện lấy những cọng giá trắng ngần hay thấm lên những sợi bánh mềm dịu và như tan biến trong hàm ếch, ngấm ngay vào chân răng. Ông Tú khuyên tôi đừng bỏ ớt vào, đừng vắt chanh mà nên ăn trần như vậy mới thấu hết vị ngon của ḿ Quảng. Vị của ḿ Quảng là một vị thanh thoát và dịu dàng. Gia vị của nước sốt và những thứ trộn trong bánh là đủ. Giá sống và bánh tráng nướng có vẻ như giúp cho cái vị thanh thoát hơn. Nhưng đặc biệt hơn nữa là thịt heo luộc sao mà ḍn, sao mà ngọt một cách kỳ lạ. Tôi phát biểu điều này và ông Tú gật gù.


- Khá lắm, biết khen thịt heo là có khẩu vị rồi. Vùng này có một loại heo gọi là heo cỏ, ḿnh thon dài chỉ cao độ 40 phân, nặng lắm là nửa tạ. Thịt tuyệt ngọt, đem làm ché là nhất. Ché ở Đà Nẵng nổi tiếng là nhờ heo cỏ.


Tôi nhai kỹ miếng thịt heo sần sật, càng nhai càng thấy ngon. Ăn xong tô ḿ, ông Tú trịnh trọng lôi chiếc pipe ra, nhét một tẩu, Gió nhẹ từ sông nổi lên làm giây khói loăng từ từ thơm lừng. Tôi hỏi bà cụ chủ quán:

- Mẹ ơi, về Saigon mở quán ḿ Quảng đi.


Bà cụ cười:

 

- Tui ở Hội An bị giặc quá nên phải chạy ra đây. Mấy đứa nhỏ nó ở trong đồn nghĩa quân ở ngă ba. Có quen biết ai trong Saigon đâu.

 

- Mẹ gả con gái cho con rồi về Saigon.


- Tui có hai đứa con gái, môt đứa lấy chồng rồi một đứa năm ngoái bị pháo kích của VC đă chết.


Tôi bỗng thấy như ḿnh là người phạm tội v́ lối đùa cợt vô ư thức và cũng không biết nói ǵ hơn nữa.


Sau này tôi có dịp ăn ḿ Quảng như ở đường Hiền Vương, Saigon hay ở Đà Lạt, ở Đà Nẵng. Không nơi đâu tôi t́m lại được cái vị mộc mạc thanh thoát của tô ḿ Quảng bờ sông Hàn. Nơi th́ gắt quá v́ đổ thêm cà ri Ấn Độ, nơi th́ bánh đúc làm bằng gạo Thái Lan quá dẻo và thiếu cảm vị v́ xay bằng máy, nơi th́ bỏ thêm tôm thêm tép, nơi th́ bỏ vào một cái bánh tôm chiên. Ăn mà bực ḿnh. Và không nơi nào có lợn cỏ.


Giờ đây, ngồi nh́n đứa em ăn tô ḿ Nhật, tôi thấy ḷng quặn đau nhớ đến Nguyễn Tú. Người đàn anh bé nhỏ nhưng bền bỉ của tôi không rơ c̣n sống hay đă chết trong trại Chí Ḥa. Việt cộng đă bắt ông hôm 5/5/1975, bốn ngày sau khi chiếm Saigon và tin tức trong tù cho hay râu ông đă có sợi dài ngang ngực. Ông nhất định không mặc quần áo và luôn luôn chửi cộng sản. E rằng ông khó sống nổi!


Nhớ lại những hôm trời đă về chiều, trong căn pḥng rộng ngổn ngang sách vở, tôi ngồi đối ẩm với ông Tú. Tôi vốn thích cognac nhưng ông Tú lại chỉ có whisky. Ông cười nói với tôi:

 

- Whisky tốt lắm v́ nó làm bằng lúa. Ḿnh là gốc cơm gạo nên cái ǵ từ mễ cũng quí.. Mễ là gạo nhắc ḿnh thuộc văn minh ngũ cốc, đừng bao giờ bỏ gốc.


Tôi vốn dốt chữ Hán nên chỉ biết gật gù bên ly whisky để nghe ông bàn. Nay nhớ lại mới thấy thấm thía: “Đừng bao giờ bỏ gốc, đừng bao giờ bỏ gốc”. Tôi lẩm bẩm những tiếng đó và đứa em ngẩng lên hỏi:

 

- Anh nói ǵ vậy?

 

- Không. Thôi dọn đi, anh no rồi, không ăn được nữa.

 


Lê Thiệp

Tháng 12/1978

-----------------------

* Nguyễn Tú, kư giả của báo Chính Luận, một khuôn mặt lớn trong làng báo Việt Nam, tác giả của nhiều loạt phóng sự về cuộc chiến, đặc biệt là phóng sự thật đau buồn và kinh hoàng mang tên ‘Ngày Chủ Nhật Buồn’ đăng trên báo Chính Luận vào cuối tháng 03/1975, 0tường thuật tại chỗ cuộc triệt thoái khỏi Cao Nguyên dọc đường số 7 nối liền Phú Bổn với Tuy Ḥa của quân đoàn 2 VNCH.

 

Nguồn: Hội Quán Phi Dũng

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính