1975, nước mắt dọc đường chạy xa khỏi qu hương

 

Lm Nguyễn

 

 

Mấy ngy nay rảnh qu ngồi soạn mớ thư từ cũ lại ti ra quyển nhật k viết lc 20 tuổi. Giở ra đọc lại th bắt gặp những trang viết kể về những ngy cuối thng 3/1975. Sau chn năm (1984), k ức cn mới rợi nn mnh nhớ kh chi tiết v ghi chp lại.

 

Đọc lại m thấy tức cười cho ci tuổi vừa ng ngh, vừa b cụ non của tụi mnh hồi đ. Rồi giật mnh sao khng kh ging giống những ngy phong toả v đại dịch: trường học đng cửa v thời hạn, đường phố vắng người qua lại (v giới nghim). Mnh trch một đoạn ngắn trong cuốn nhật k ghi chp lại chuyện xưa.

 

Người đi xe đạp ngang qua ta nh Lnh Sự Qun Hoa Kỳ cũ ở Đ Nẵng, Việt Nam ngy 27 Thng Ba 1975. (Hnh: HONG ĐNH NAM/AFP via Getty Images)

 

Những ngy lo sợ của 1975

 

Mnh cn nhớ r chương trnh truyền hnh những ngy ấy thật l buồn thảm lm sao, ton những tin chiến sự nng bỏng v chương trnh văn nghệ tổng động vin thay thế cho những mục thường ngy. Thnh lnh, bo ch đăng tin: Họ đ vo thnh phố Ban M Thuột miu tả những sự kinh hong, rối loạn tột độ của người dn ở đy trước sng đạn dữ dội, c liệt của cả hai bn.

 

Mnh c đọc bi phng sự kể về c gi nọ đang tắm bỗng nghe sng đạn nổ ran, kinh hong, c cứ để nguyn như vậy m chạy ra ngoi như một kẻ mất tr; rồi chuyện của những đon người di dằng dặc tiến về đồng bằng vừa đi kht, vừa bị thương vong. Lc đ, mnh thấy hoảng sợ v cng. Mặc d ở BMT đ lm vo tnh trạng rối rắm như vậy, ở Đ Nẵng của mnh vẫn cn yn tĩnh. Một sự yn tĩnh gượng gạo.

 

C 1 đm, c tiếng c ku ở trn cy dương liễu gc nh b Khu lm mọi người xn xao bn tn về điềm gở ny.

 

Tụi mnh vẫn đi học bnh thường. Ln trường, tụi mnh cứ tụm lại một gc m th thầm bn tn những chuyện quan trọng của người lớn. Mnh cn nhớ con Thu Hương lm ra vẻ hệ trọng bo cho tụi mnh biết: V.C sắp v đy rồi. Tao nghe ng ở gần nh ni c ng Hồ Ch Minh lm chủ tịch bn họ. Nghe ci tn lạ hoắc đ, tụi mnh cứ tưởng tượng rằng đ l 1 người trung nin, khoảng 40 tuổi, c nước da ngăm đen v chắc chắn l c một vết sẹo chạy ngang mặt. Người đ sẽ bắt tụi con nt mnh ra ở ring v cho ăn cơm với muối. Cn Cẩm Nhung th ni:
Ba tao dấu đồ dưới giếng. Đợi khi no ha bnh sẽ về lấy. (Xời ơi, đng l con nt, tự nhin đi khai nơi ba mnh giấu đồ m c lẽ l vng bạc của cải).


Mnh cn nhớ lc đ tụi mnh đ cười ồ ln v nhao nhao phản đối:

Cn lu mới c ha bnh. Ba tao ni ni dễ g m ha bnh ngay. Chiến tranh đ diễn ra gần 30 năm rồi cơ m (y d, ton cc b cụ non)

 

Lệ Thanh lc đ mới ln tiếng:

Ha bnh, ba tao đưa cả nh về lại ngoi đ.

 

Vậy l xoay ra bn chuyện ha bnh:

Ha bnh, ngủ khng phải gi cửa phng ăn trộm.

 Mẹ tao ni ha bnh xong sẽ c nhiều ma nổi ln lắm v ma sợ sng đạn, nn by giờ im rồi, ma sẽ c dịp đi chơi.

 

Lc đ mnh đ rn vai, le lưỡi:

Eo ơi, vậy th tao chẳng thch cht no. Đi ra đường cứ gặp ma tm lum chắc tao chết qu.

 

V trường mnh hết 98% l Bắc di cư nn lớp mnh cũng vậy. Tụi bạn mnh đứa no cũng mơ ước ha bnh. Bn tn đ, tụi n lại ngồi mơ tưởng tới ngy ha bnh, ba n sẽ đưa cả nh về qu hương miền Bắc trn chuyến tu xuyn Việt. Ở tuổi tụi n (sinh năm 1963, 1964, 1965), chưa đứa no thấy miền Bắc cả.

 

Miền Bắc ngọt ngo trong tr tưởng tượng của tụi n. Đứa no cũng thả hồn đắm chm theo những suy nghĩ, tưởng tượng ước mơ ha bnh để được về thăm qu cha đất tổ c H Nội 36 phố phường, c H Đng qu hương o lụa, c gin thin l của Duyn Anh, c cầu mơ nho nhỏ, c sng Thi Bnh ngọt ngo, đầm ấm.

 

Nhn những cặp mắt bng khung của tụi n, mnh v một vi đứa bạn Huế, Si Gn đ thầm ganh tỵ sao khng l người Bắc để khoe ngy về, khoe những ước mơ với bạn b, để c được một ước hẹn của ba mẹ, anh chị trong 2 tiếng: Ngy về.

 

Vo lớp học, soeur Bu đọc chnh tả cho tụi mnh viết: Chiến tranh đ l đầu đề của bi chnh tả. Mnh khng nhớ r từng cu văn nhưng đại khi như thế ny: Đm hm ấy, mặt trăng nh ln. Khng phải l 1 mu xanh mt hay mu vng du dịu m l mu đỏ như mu. Dn lng xn xao bn tn về điềm gở ny. Hai tiếng chiến tranh vang ln nơi miệng họ & dần dần lan đi xa. Mọi người im lặng, chờ đợi. ..

 

Khi viết xong bi đ, khng kh lớp c vẻ trầm lắng khc thường. Tụi mnh khng cn hồn nhin ni chuyện như mọi hm nữa. Trong đi mắt của mỗi đứa c 1 ci g rưng rưng v lo sợ. Soeur Bu cũng im lặng khc thường.

 

Trưa hm đ, mnh nghe tin :Họ vo Huế. Từng đon người từ Huế ko vo, lau nhau, ngơ ngc. Họ ở tạm nh b con, ở tạm trong cc trường học. Việc học phải ngừng lại để c chỗ cho họ ở. Nhn đm người rch rưới, bẩn thỉu lộ vẻ mệt mỏi, tuyệt vọng, mnh thấy kinh khủng qu (đến lc đ mnh cũng chưa hnh dung nổi l chỉ hơn một tuần sau đ, mnh cũng y hệt như họ).

 

C những ng b gi cm rọm ngồi trng những đứa b nước mắt, nước mũi dn dụa trn m để ba mẹ chng nấu ăn giữa trời hay trong một tp lều tạm bợ. Cứ tiếp tục từng đon, từng đon người ko v. Họ đi cn đng hơn cả năm 1972 nữa.

 

Thnh phố đầy rẫy người, đồ đạc. Trong cc trường học, bn ghế ngổn ngang, những vệt đen ko di lem luốc trn cc bức tường, trẻ con khc đi ăn. Một vi người im lặng, nhẫn nhục, cn lại họ kể lể, khc lc v c người thn bị pho chết dọc đường hoạc bị kẹt lại ở Huế. Hnh như đ l những ngy 20, 21 th phải.

 

C một hm Lệ Thanh rủ mnh đến thăm c nhi viện ở Huế chạy vo. N chỉ cho mnh xem một con b Mỹ lai trắng m mẹ n muốn xin về lm con nui. Nhn con b khoảng 3, 4 tuổi với mi tc vng sng, cặp mắt xanh, nước da trắng hồng rất dễ thương, mnh hối thc con Thanh về ni mẹ n đến xin gấp kẻo họ xin. Dọc đường về mnh cũng định sẽ ni m ln xin 1 đứa về nui. Khng phải l mnh c lng từ tm, từ thiện g đu m v mnh thch lm những việc giống Lệ Thanh

 

Nước mắt rơi dọc trn đường chạy

 

Ngy 20, ng ch của ba từ trần sau cơn đột quỵ. Ba m phải qua Đ Nẵng đưa đm. M mnh đ gởi d Nhơn một số chn dĩa sứ hng Nhật. Ba m c vẻ lo lắng thật sự.

 

Ngy 22/3 cậu Khi dẫn chị Thng, Huyền v T qua nh mnh ở. Tam Kỳ cũng biến động gh lắm. Mnh nhớ c một buổi chiều, mnh dẫn chị T đi chơi trong cư x. Chợt nghe tiếng ci tan sở hụ, chị T ht ln kinh hong v cuống qut chạy đường ny đường nọ. Mnh phải chạy lại m cứng lấy chị v giải thch cho chị hiểu. Th ra chị tưởng tiếng ci bo động. Cư x trầm lặng hơn bao giờ hết. Những chiều tan sở, đường x cũng vắng tanh.

 

Bc B cứ chạy đi chạy về từ nh ny sang nh nọ để r những chuyện sẽ xảy ra. M khng cho tụi mnh đi chơi đu cả. Định ln nh Lệ Thanh v đến trường lấy học bạ nhưng mnh sợ lỡ đi rồi, ở nh ba m chạy th sao. Mnh cứ tha thẩn ra v v cảm thấy nhớ bạn, nhớ soeur Bu, nhớ trường kinh khủng.

 

M đ nhờ chị Thng may cho mỗi đứa một ci đy trong đựng 2 bộ quần o, 500đ, 2 bịch gạo sấy phng khi thất lạc. Cn quần o đi đường ba đ viết tn, năm sinh, con ng v b, địa chỉ của tụi mnh ln đ. Khng kh chung quanh c vẻ căng thẳng lắm rồi. Cậu Khi đ dẫn mấy chị qua lại nh d Nhung v ba m mnh c định chạy di tản rồi. Mnh v tụi em cứ hồi hộp, trng chờ mau đến ngy đi để được hưởng ci khng kh chạy loạn lạ lẫm như thế no.

 

Bo ch lại đăng tin những tỉnh miền Nam đ vo tay họ. Phước Long, Bnh Tuy Đọc bo, thấy Phước Long c lẽ l đng kinh hong nhất. Nhn trn bản đồ, mnh thấy Phước Long cn xa, rất xa tỉnh mnh lắm. Hồi hộp, đợi chờ v lo sợ. Nghĩ lại, by giờ mnh vẫn cn thấy rờn rợn trước bầu khng kh ảm đạm p chụp ln đầu mọi người lc đ. Chỉ tội nghiệp cho người dn Huế. Chưa kịp hon hồn v lại sức, lại phải chuẩn bị hnh l để tiếp tục dấn thn vo sự khổ cực, kinh hong một lần nữa.

 

Nh mnh đ chuẩn bị hnh l xong xui. Mnh xếp thm vo ti đồ quyển vở Luận Văn của mnh (quyển vở m mnh qu nhất) v một vi quyển Thiếu Nhi để xem dọc đường. Chờ đợi, đợi chờ Cũng l ci phng ngủ như mọi hm m sao by giờ mnh thấy ảm đạm v buồn tnh. Chương trnh truyền hnh cũng buồn tẻ qu.

 

Đm 25/3, tụi mnh đang ngủ th nghe c tiếng đập cửa gấp rt. T ra l bc B. Bc qua hối m mnh thu xếp v đi nhưng ba cn ở trong sở, m chưa quyết định được chi cả. Tụi mnh hớn hở v sắp được đi xa một chuyến v dọc đường chắc sẽ c những chai nước giải kht rồi ăn tiệm như chuyến đi Tam Kỳ năm ngoi. Mặc bộ đồ l lịchvo, trng ngng. .. Suốt đm khng đứa no ngủ được. Viễn cảnh về một chuyến đi xa lm tụi mnh ho hức, hồi hộp lạ (!).

 

Sng 26/3 ba đem xe về v chở cả nh đi. Mnh lưu luyến nhn lại tất cả đồ vật của căn nh. Quần o vẫn cn ở nguyn trong tủ. Trong tủ lạnh vẫn cn nhiều thức ăn, trong buồng kho: mắm muối dự trữ cn nhiều. Tất cả vẫn đều ở nguyn một chỗ. V cả nh ra đi với 1 vi xch đồ, một ti gạo sấy. .. Căn nh vẫn cn hơi hướng của con người, vẫn bnh thản như mọi ngy. Ly sữa uống dở của mnh cn đặt trn bn. By giờ nhắc lại mnh vẫn thấy buồn tiếc lm sao. Một nửa gia ti ở lại. Tưởng tượng khi ra đi m đồ vật vẫn cn ở nguyn lại, ai m khng thấy no lng cơ chứ. Thi nh! Vĩnh biệt căn phng ngủ ấm cng. Vĩnh biệt phng khch giản dị, đơn sơ. Vĩnh biệt ci tủ lạnh m mnh chuyn mn chộp đồ ăn. Vĩnh biệt vi bụi cỏ xc xơ lơ thơ trước nh. Vĩnh biệt cư x!

 

Ba cho nh bc B đi chung xe để ra cảng. Khi cả nh đ ngồi ln xe, con ch Bi-Đn từ đu chạy tới vẫy vẫy đui tỏ muốn tro ln nhưng hết chỗ rồi. Con ch sủa ăng ẳng. Bc B khc. Xe chạy, Bi-Đn đứng nhn theo. Tội nghiệp n. Khng biết sau đ, n sẽ ra sao.

 

Trời ơi, đến cảng, mnh thấy người đng như kiến. Khng biết người ở đu tới m nhiều dễ sợ. Nh mnh lau chau một bầy con nt (7 đứa, đa nhỏ nhất mới 2 tuổi), đ vậy ng Tuyn ở gần bn cn gửi b vợ mới sinh được hai ngy v đứa con 1 tuổi rưỡi.

 

Ngong ngng chờ tu nhưng người đng như kiến khiến nh mnh khng thể xuống được. Tiếng ồn o, la ht, ci cọ dội bn tai mnh. Người ta tranh ginh nhau th mạng. Thỉnh thoảng một vi tiếng tm gh rợn lại vang ln. Đ l những kẻ xấu số trước tin. V x đẩy, chen lấn nhau qu nn những người đứng st m cảng bị rớt xuống biển. Mới đầu người ta cn chp miệng tỏ vẻ thương hại người chết nhưng sau rồi cũng quen.

 

Biết chắc chắn khng thể đi được, ba dẫn cả nh vo một căn nh trống gần đ nghỉ trưa. Chị Lụa (l chị gip việc) ni m để chị về nh coi thử nấu một t xi vịt đem ln. V ở nh cn nhiều nếp v mấy con vịt nữa. Tụi mnh đ đi ngấu, mắt hau hu trng chị Lụa ln. Trưa, chị Lụa ln v đem theo một bao xi nếp thơm, bo ngậy nhưng m chưa cho ăn. Cả nh lại lục tục ko ra cảng. Thừa cơ lộn xộn, một tn ma lanh no đ chớp bao xi lm tụi mnh tức cnh hng.

 

Lc đ ba c vẻ lo lắm. Mnh khng nhớ được 1 ai đ, c phải l bc Du hay l một ng bạn no của ba đ ni ba để ng đưa mnh v B Ba xuống trước. Ba gủi hai đứa cho ng. Lc hai đứa được đưa xuống ca-n, mnh lo sợ kinh khủng v gần khc v sợ cả nh bị kẹt lại l tụi mnh sẽ bị thất lạc. Ca-n loanh quanh con tu m khng cch no ln được. Vậy l trở về. Mnh thở pho nhẹ nhm. Ba lại phải loay hoay kiếm tu. Nhưng tu t m người nhiều nn rốt cuộc chỉ chen lấn một cch v ch. Ba lại phải dẫn cả nh về sở ba ngủ đỡ. Cu T (ba tuổi) m nheo lm m bực mnh. Cả đm ngủ khng yn giấc. Thỉnh thoảng lại phải lồm cồm b dậy để đi ra cảng v c tin C tu.

 

Sng 27/3, ba lại dẫn cả nh ra bi v ở tạm trong 1 dy nh di khng c vch ngăn. Cu T v tnh đứng trn ổ kiến lửa ở bi cỏ xanh trước nh nn bị đốt v la ht om sm. Ba chạy lại dỗ. Thấy ba lo lắng, hoảng sợ thật l tội.

 

Lc đ ba vừa chạy đi đu một lt, m v tụi mnh nằm nghỉ trong căn nh la liệt những người, thnh lnh họ pho kch. Mỗi khi c tiếng đề-pa cạch, ng K lại ht ln: Nằm xuống. Mọi người kinh hong, run rẫy. Tiếng rn rỉ, tiếng khc, tiếng cầu kinh Cha, kinh Phật, tiếng than van tạo thnh một hợp m buốt cả c. C một b no đ nằm ở gần nh mnh vừa tốc bao quần o của nh mnh, nh b ta che phủ ln người, vừa khc, rồi cầu kinh, rồi lại ku trời, ku cha mẹ no động cả ln. Mnh v chị Lụa tức cười qu cứ cười rc rich hoi lm m la cho một trận. Mấy đứa em mnh cũng thch th trước ci cảnh đng tức cười đ cũng vừa lấy mng mền di ln người, vừa cười.

 

Pho một chặp th ngừng. Mọi người thở phảo. D vậy, trn nt mặt họ cũng vẫn cn in nt kinh hong. Lại lục tục ko ra cảng. Rồi lại những tiếng tm gh rợn vang ln. Nh ng Vinh Ma-rốc ở trong cư x c hai đứa con đều bị rơi xuống biển. Người từ Đ Nẵng (thời đ người ở quận Ba cứ gọi bn kia sng l Đ Nẵng) lại n n ko qua đng nghịt v chết cứng tại chỗ, khng thể đi được. Tiếng la ht, than khc rền rĩ như ở địa ngục. Sẵn c bao sữa đủ cc loại của b Tuyn mang theo cho đứa con mới sinh, tụi mnh ăn cho đỡ đi. Bột sữa lm nhem nhuốc bảy khun mặt trng thật l hề.

 

Ba đ vất chiếc my ảnh v thay bộ qun phục bằng đồ civil (dn sự). Chờ tu di cả cổ. Người lại n n ko đến. Chưa bao giờ mnh thấy người đng đến như vậy. Đầu người đen sẫm lm thnh một khoảng đen khổng lồ. Một ngy tri qua. Đm xuống. Ngủ đang ngon giấc th bị ba ku dậy v tm ra chỗ c tu. Cả nh đi về mt gc cảng. Lạ thật, chỗ ny đến by giờ m vẫn cn vắng tanh. C lẽ đy l một chỗ kn m dn thường khng biết được. Đến tu của ng trung t Nhơn. C lẽ v sợ người ta a xuống tu đng qu, ng ra lệnh xịt nước vo đon người mới đến. Thế rồi khng hiểu v sao tụi mnh cũng ln được.

 

Trn sn tu người nằm la liệt. Chỗ đ lại tối m mờ v do đ cng thấy buồn thảm hơn. Thỉnh thoảng, một vi tiếng ho kh khụ của những người gi, tiếng oe oe lạc điệu của những đứa trẻ cng lm tăng thm ci vẻ ảm đạm của con tu. Mnh than thở:
Tu chi m buồn qu.

 

M la:

C tu đi l may lắm rồi cn ưng chi nữa.

 

Một bầu khng kh nặng trĩu. Người trn tu hnh như cũng mệt mỏi lắm rồi nn khng buồn nhn ln khi nh mnh ko xuống. Nằm chưa yn chỗ, khng hiểu răng nh mnh lại bị đuổi xuống. Vậy l lục tục ko đi, nặng trĩu đối với ba m nhưng rất l mừng được thot khỏi ci cảnh buồn b đối với mnh. By giờ nghĩ lại mnh thấy mnh thật l dại dột. Gi như lc đ m đi được th bớt khổ đến chừng no v m cũng khng bị mất bao đồ qu, ba cũng đỡ phải tốn tiền thu ghe, thu tu.

 

Cả nh lại lục tục ko đến sở ba v trải drap ra ngủ. Mấy đứa tụi mnh thm ngủ đến ru cả mắt lại. Ngy hm ấy, người từ Đ Nẵng ko qua cng đng. Xe Honda, Vespa, xe Jeep, Dog, xe hơi đủ cc loại xe v đồ đạc ngổn ngang, la liệt trn bến cảng.

 

 

Lm Nguyễn/SGN

April 22, 2024

 

 

 

Tin Tức - Bnh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chnh