Ngày của Mẹ Việt Nam

 

kim thanh    

 

 

      Ḷng kính yêu Mẹ và truyền thống tôn vinh Mẹ đă có từ lâu. Huyền sử miền Tiểu Á (Asia Minor) nhắc tên nữ thần Cybele –c̣n gọi là Rhea trong thần thoại Hy Lạp–, mẹ của Zeus, vị chúa tể các thần linh và loài người. Mẫu hậu Cybele, tức Rhea, cỡi xe sư tử bay qua núi non, được phong tước “Mẹ Cao Cả Của Các Thần”, và vào dịp lễ của bà, dân chúng ăn mừng, múa hát ngày đêm. Tại Âu Châu, Thánh nữ Maria, Mẹ Chúa Cứu Thế, được xem như Mẹ chung của các tín đồ Công giáo và được đặc biệt sùng kính suốt tháng Năm (tháng Hoa). Việt Nam th́ có Mẹ Âu Cơ huyền thoại đẻ ra trăm trứng.

 

      Văn chương, triết học, nghệ thuật, từ cổ chí kim, qua mọi quốc gia, trong mọi đạo giáo, đều ca tụng Mẹ. Tùy địa phương, thời đại, văn hóa, tập tục, Mẹ được mừng lễ cách khác biệt. Nhưng ở đâu, lúc nào, tấm ḷng con cái cũng giống nhau, và h́nh ảnh cao quư của Mẹ không thay đổi, suy suyển. Ở Việt Nam, Phật giáo chọn ngày 15/7 Âm lịch –lễ Vu Lan– để báo hiếu Mẹ. Tại Mỹ quốc, ngày dành cho Mẹ có từ năm 1908 ở Philadelphia, Washington và Oklahoma, do một số hội đoàn và tư nhân khởi xướng. Nhưng phải chờ đến ngày 8 tháng 5 năm 1914 mới được hợp thức hóa trên toàn lănh thổ Hiệp Chủng Quốc bởi sắc lệnh của Tổng thống Woodrow Wilson –người đă quyết định, theo đề nghị của Quốc Hội, chọn Chúa Nhật thứ hai của tháng Năm làm Ngày Của Mẹ. Hơn một thế kỷ trôi qua, con cái Mỹ vẫn lấy ngày này để chính thức kính nhớ Mẹ ḿnh.

 

      Đâu phải chỉ có ngày ấy thôi đối với con cái Việt Nam vốn nặng ḷng hiếu đễ, không thua thầy Tử Lộ đội gạo nuôi Mẹ trong Nhị Thập Tứ Hiếu, hay Lăo Lai đời Chu 70 tuổi c̣n ra sân múa hát làm vui cha mẹ già, hay nàng Mục Liên Thanh Đề xuống âm phủ t́m Mẹ trong truyền thuyết Phật giáo. Mẹ vẫn ở trong tim các con mỗi ngày, mỗi giờ mà!  Quả vậy, không một quà tặng, một tấm thiệp, hay tiệc mừng nào có thể trả hết công sinh thành, dưỡng dục của Mẹ. Ḷng Mẹ nguy nga hơn bao nhiêu lâu đài kết hợp, vằng vặc như trăng đầu non, bao la hơn trời biển. Công cha như núi Thái Sơn / Nghĩa Mẹ như nước trong nguồn chảy ra. 

 

      Câu ca dao thuở nào c̣n vang vọng như một lời nhắc nhở thiết tha. Như từng giọt lệ xót thương của một Vương Thúy Kiều, bên lầu Ngưng Bích, ngóng trông về cố hương mịt mùng, nơi có mẹ, có cha, có mây Tần lăng đăng trôi và khói biếc trên sông mang theo hoàng hôn và nỗi sầu Thôi Hiệu: Nhật mộ hương quan hà xứ thị /  Yên ba giang thượng sử nhân sầu!  

 

     Núi Thái Sơn cao vời vợi, sừng sững, không với được. Như h́nh ảnh uy nghiêm của Cha. Nước trong nguồn th́ âm thầm, sáng trong, gần gũi. Như dáng hiền của Mẹ, dịu dàng với ṿng tay nâng niu, với tiếng hát đong đưa ru con vào mộng mị. Rồi ngày con lớn khôn vật vă với đời, đă bao lần nước thoa dịu môi khô, nước thấm mát hồn đau, nước cuốn trôi phiền lụy. Mẹ là nghĩa, Mẹ là nước, là mạch sống, là nguồn yêu thương dạt dào, chảy măi như ḍng nước mắt của Mẹ hằng đêm thương nhớ đàn con tan tác ở những phương trời xa.

 

      Ôi người Mẹ Việt Nam muôn đời khổ ải, h́nh ảnh của Hy Sinh cao vời, của Sầu Đau triền miên, của Dũng Cảm vô bờ, của Yêu Thương tuyệt đỉnh!  Có từ ngữ nào đủ để vinh danh Mẹ, có bút mực nào đủ để tô thắm dung nhan Mẹ? Có trái tim nào không thổn thức trên kỷ niệm của Mẹ?

 

     Suốt đời mẹ cực khổ v́ các con. Nói đến Mẹ là nói đến mất mát, chia ĺa. Trong chiến tranh, mẹ sống phập phồng, lo âu, từng giờ. Mắt lệ nḥa dơi theo khói súng, theo bụi đường xa và bóng con mờ khuất. Đêm đêm nguyện cầu cho những đứa con từ miền lửa đạn trở về b́nh yên. Rồi từ ngày đất nước rơi vào tay giặc, mẹ nếm đủ mùi cơ cực, trăm cay ngh́n đắng, vất vả ngược xuôi. Cơ nghiệp tan tành, cửa nhà bị tịch thu, con cái tù đày. Mẹ một ḿnh tần tảo, lo cho cả gia đ́nh, lặn lội đi thăm nuôi từng đứa con, băng rừng vượt suối, từ Nam ra Bắc. Tóc mẹ bạc trắng, mắt mẹ quầng thâm, lưng c̣ng, gối mỏi, đi đứng khó khăn, môi cười héo hắt. Nhưng Mẹ không than van, không nói nửa lời ủy mị. Vẫn thách đố định mệnh và phong ba vùi dập. Vẫn hiên ngang nh́n thẳng mặt kẻ thù. Mẹ không đầu hàng. Không khiếp sợ trước bầy thú dữ. Con thấy mẹ đẹp hơn bao giờ hết, hơn ai hết. Và những lần được thăm nuôi, khi từ biệt mẹ trở lại địa ngục, con ôm mẹ, hôn lên trán, lên má mẹ, rất lâu, như thuở ấu thơ, mà nước mắt rưng rưng. Ơn sinh thành, ơn dưỡng dục, ơn cứu tử, con không thể nào quên.   

 

    Cũng như tôi không thể quên bài hát bất hủ, “Maman, c’est toi la plus belle du monde”, mà tôi cho là một trong những bài –nếu không nói là một bài– hay nhất, làm cảm động nhất của Dalida, hoặc của thế giới. Nhạc, lời, và tiếng hát Dalida nghe trầm buồn, nức nở, thiết tha, vang vọng đến thiên thu:

                      

Maman, Maman jolie

Mẹ ơi, Mẹ xinh đẹp ơi

Maman tu es la plus belle du monde

Mẹ, mẹ đẹp nhất trần đời

Aucune autre à la ronde n'est plus jolie

Không ai chung quanh đẹp hơn

Tu as pour moi, avoue que c'est étrange,

Đồi với con mẹ có  –mẹ hăy thú nhận đó là điều lạ lùng–

Le visage d'un ange du paradis

Gương mặt của một thiên thần trên thiên đàng

Dans tous mes voyages

Trong tất cả những chuyến du lịch của con

J'ai vu des paysages

Con đă thấy nhiều phong cảnh

Mais rien ne vaut l'image

Nhưng không có ǵ giá trị hơn là h́nh ảnh

De tes beaux cheveux blancs

Của mái tóc trắng đẹp của mẹ

Tu es, Maman, la plus belle du monde

Mẹ ơi, mẹ đẹp nhất trần đời

Et lorsque tout s'effondre autour de moi

Và khi tất cả sụp đổ chung quanh con

Maman, toi tu es là !

Mẹ có mặt ở đó

Pour toi c'est vrai je suis malgré mon âge

Đúng vậy, đối với mẹ, mặc dù tuổi lớn của con

La petite enfant sage des jours heureux

Con vẫn là đứa con gái ngoan nhỏ của những ngày hạnh phúc

J'avais fait des rêves

Con đă từng dệt những cơn mơ mộng

Où l'on m'aimait sans trève

Trong đó người ta yêu thương con không ngừng

Mais les rêves s'achèvent

Nhưng những giấc mơ tàn dứt

Et toi seule m'est restée

Và chỉ c̣n mẹ ở lại với con

Maman tu es la plus belle du monde

Mẹ ơi mẹ đẹp nhất trần đời

Et ma joie est profonde quand tu es là

Và niềm vui của con sâu thẳm khi có mẹ đứng bên

Maman, Maman

Mẹ ơi, mẹ ơi

 

     Việt Nam ta cũng có nhiều bài hát ngợi khen mẹ rất xuất sắc. Bài nổi tiếng nhất, mà ai cũng thuộc vài câu, là “Ḷng mẹ” của Y Vân: “Ḷng mẹ bao la như biển Thái B́nh dạt dào. T́nh mẹ tha thiết như ḍng suối hiền ngọt ngào. Lời ru êm ái như đồng lúa chiều ŕ rào. Tiếng ru bên thềm trăng tà soi bóng mẹ yêu...”. Hay “Một bông hồng cho mẹ” của Phạm Thế Mỹ, phổ và sửa lại thơ của Thích Nhất Hạnh: “Mẹ, Mẹ là ḍng suối dịu hiền. Mẹ, Mẹ là bài hát thần tiên. Là bóng mát trên cao. Là mắt sáng trăng sao. Là ánh đuốc trong đêm khi lạc lối...” Phạm Duy th́ có “Bà mẹ quê”: “Mẹ quê, mẹ quê vất vả trăm chiều. Nuôi đàn, nuôi một đàn con chắt chiu...” Hay một câu ca dao Miền Nam: “Mẹ già như chuối ba hương / Như xôi nếp một như đường mía lau”

 

     Trong ba bài hát tiêu biểu trên, các tác giả đă dùng phép so sánh (“như”), hoặc ẩn dụ (“là”), để tôn vinh mẹ: Mẹ là h́nh ảnh tuyệt vời nhất, cao đẹp nhất, hoặc, như Phạm Duy, kể những công lao, nhọc nhằn của mẹ. Khác với Dalida, không ai nói thẳng rằng mẹ là người đàn bà đẹp nhất trần đời, con yêu mẹ vô vàn... Tại sao? Lúc đầu tôi tưởng con gái (Dalida) dễ nói điều đó với mẹ ḿnh hơn là con trai (ba nam nhạc sĩ VN). Những ông này, thực vậy, sợ bị mang “mặc cảm Oedipe” (nhân vật huyền thoại Hy Lạp đă vô t́nh giết cha và lấy mẹ ḿnh) của nhà phân tâm học Sigmund Freud chăng? Có thể lắm. Nhưng về sau tôi khám phá ra bài hát đó do ba ông: François Bonifay đặt lời, năm 1957, Marino Marani viết nhạc, và Luis Mariano hát, trước khi được Dalida lấy hát lại, sửa đổi vài chỗ, vài chữ và nhất là câu: “Con vẫn là đứa con gái ngoan nhỏ của mẹ” (La petite enfant sage...), dĩ nhiên, cho thích hợp với nhạc và hoàn cảnh. Chưa kể nam ca sĩ Christophe cũng hát một bài khen mẹ ḿnh “đẹp biết bao” trong giường (bệnh?) đầy gối chêm và đôi má xanh xao: “Tu es si belle / La tête sur ton coussin / Tes joues sont pâles / Pourquoi ne dis-tu rien?”[...] V́ vậy, tôi suy nghĩ lại, có lẽ con cái Việt Nam v́ truyền thống văn hóa kính trọng cha mẹ, hoặc v́ thẹn thùng (pudeur), khác với Tây phương, không dám ôm hôn hoặc trực tiếp nói lời âu yếm, không biểu lộ công khai t́nh yêu thương, không dám khen mẹ ḿnh là “đẹp nhất trần gian”, mà chỉ đi ṿng vo, mượn những ẩn dụ suối mát, trăng thanh, ánh đuốc, hoặc chuối ba hương... để ám chỉ, so sánh. Đó cũng tốt thôi. Vẻ đẹp của mẹ, dĩ nhiên, hoàn toàn không phải thể xác, mà tâm hồn.

 

      Mẹ dù già, nhăn nheo, dù xấu xí, bệnh hoạn, dù đầu bạc, răng long, mẹ dù quê mùa, ít học (như chuyện một bà ở San José, mà mấy năm trước tôi được nghe ai kể, ngồi bán trầu cau ngoài chợ Lyons, để nuôi đứa con trai ăn học thành bác sĩ...), dù thế nào đi nữa, mẹ vẫn là người phụ nữ duy nhất, bất khả thay thế, đẹp nhất trần gian đối với con, mẹ vẫn là h́nh ảnh ngời sáng phản chiếu vẻ đẹp vĩnh cửu không hề phai từ khung trời Platon huyền diệu, mẹ vẫn là mỹ nhân tuyệt sắc và toàn bích –mà bất cứ người con nào cũng phải kiêu hănh, tôn vinh và thương yêu trọn đời.

 

      C̣n nhớ ngày đưa từng đứa con lên thuyền vượt biển, Mẹ bảo sẽ ở lại sống chết với quê hương. Mẹ nhất quyết chối từ bảo lănh, dù các con đă cạn lời thuyết phục. Mẹ không muốn các con vướng bận v́ Mẹ trong cuộc sống ở xứ người.

 

     Mẹ đă về với Tuổi trên mười năm rồi. Nhưng trong con vẫn c̣n đầy giấc mơ một ngày, nơi đây, được có Mẹ bên cạnh, được tựa đầu vào ḷng Mẹ như thuở ấu thơ, để t́m lại bao nhiêu thiên đường xanh đă mất. Con sẽ yêu thương, chăm sóc Mẹ, măi măi, dù phải bỏ tất cả. Sẽ không hất hủi Mẹ đâu, sẽ không xem Mẹ là gánh nặng. Và mỗi ngày có Mẹ, đối với con, là một ngày dành riêng cho Mẹ.

 

     Ngày của Mẹ Việt Nam.

 

 

Portland, Mừng Lễ Mẹ, 13/5/2018

Kim Thanh

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính