Too Much and Never Enough

Quá nhiều và không bao giờ đủ

 

 

Một người bạn yêu cầu tôi viết một bài b́nh luận về cuốn sách Too Much and Never Enough v́ nó "nằm trong sở trường" của tôi nên tôi chiều bạn viết bài đính kèm này cho Hồn Việt

 

Huỳnh Kim Giám

 

 

 Cuốn Too Much and Never Enough do nhà Simon & Schuster xuất bản ​chào đời ngày 14-7 và xuất hiện miễn phí trên Internet dưới dạng pdf hai ngày sau. Sự kiện này gợi ư cho ta rằng tác giả (Mary L. Trump) không viết sách để làm tiền v́ sẽ có nhiều người​ có thể​ đọc qua trang mạng của Simon & Schuster.

 

Tôi có rất ít bạn nhưng phản ứng của họ về cuốn sách cũng giống như những lần khác khi chuyện thời sự liên hệ đến nhân vật Trump được nói đến: một nửa ṭ ṃ muốn đọc, và nửa kia tuyên bố dứt khoát là sẽ khôn​g​ buồn nh́n đến sách. V́ đây là một cuốn sách viết bằng Anh ngữ đa số trong nửa muốn đọc cũng sẽ gặp khó khăn hiểu trọn nó, một phần là v́ đây là tác phẩm của một nhà tâm lư học lâm sàng và cho dù bà ta có khả năng dùng ngôn ngữ của đại chúng để viết và tránh dùng những từ ngữ chuyên môn, bà ta vẫn phải dùng những khái niệm căn bản của các môn tâm lư học và phân tâm học để đưa bằng chứng giải thích tựa đề phụ “Làm sao gia đ́nh tôi tạo ra người nguy hiểm nhất của thế giới” (How my family created the world’s most dangerous man).

 

Tôi là một phân tâm gia và đă sống nửa thế kỷ nay với một nguyên tắc là nếu ta muốn hiểu một cá nhân, ta phải biết những sự kiện xảy ra trong đời cá nhân đó từ thuở thiếu thời. Chỉ có biết được như thế ta mới biết được những nguyên ủy, động cơ nào đưa đến cá tính của người đó. V́ thế, cho dù tính tôi không đời nào ṭ ṃ về đời tư của bất cứ cá nhân – người thân lẫn người tôi thương không nổi, tôi cũng phải đọc cuốn sách của Mary L. Trump v́ đây là cơ hội hăn hữu để ta có thể hiểu tại sao đời lại có một nhân vật mà, dù muốn dù không, ta không thể lơ được v́ vận mạng người dân Mỹ và hàng triệu người trên thế giới tùy thuộc vào lối hành xử và đáp ứng thời cuộc của ông ta. Tùy thuộc vào ông ta v́ ông ta đang nắm quyền lực của chức vị tổng thống Mỹ quốc, chứ không phải v́ ông ta hành xử như một chính trị gia. Ta có thể hiểu tại sao Trump hành xử như các cơ sở truyền thông đă nói đến, không phải chỉ từ khi ông ta vào được ṭa Bạch Cung, mà từ khi ông ta bắt đầu tạo tăm tiếng trong vài môi trường từ giữa thập niên 1980, nếu ta biết nh́n ông ta không như một chính trị gia nhưng như một người mà chỉ những người thân trong gia đ́nh may ra có thể hiểu. Và ít ai trên đời họi đủ điều kiện đó hơn Mary L. Trump, một thạc sĩ về môn văn học đối chiếu, tiến sĩ về tâm lư lâm sàng học và, người cháu đă lớn lên ít nhất nửa đời người dưới cùng một mái nhà với Trump. 

 

Một người bạn thân yêu cầu tôi viết một bài phân tích tác phẩm này v́ lư do rằng nó nằm trong lănh vực của tôi, và được yêu cầu như thế th́ hơi khó từ chối. Tôi cũng đồng ư viết v́ một lư do nữa là mặc dù tác giả viết cho đại chúng đọc, dịch cuốn sách này ra tiếng Việt mà không làm sai lạc ư không phải là dễ, nên người đọc có thể tạm thời dùng bài tiểu luận này.  Câu hỏi đầu tiên người đọc nên đặt ra là tác phẩm này thật sự có giá trị chăng trên phương diện khách quan tính, v́ dù muốn dù không, ta cũng phải tự hỏi như một số (không nhỏ!) người rằng tác giả có ư đồ ǵ khi viết và cho xuất bản cuốn sách nói xấu tổng thống Mỹ này. Tác giả có nêu lên vấn đề đó trong phần dẵn nhập và trả lời rằng bà có thể viết và xuất bản sách này từ thế kỷ trước, lúc cháu của bà đă là người được xem thành công trên thương trường nhưng chưa có quyền lực tổng thống để có thể làm khó dễ hay tạo hiểm nguy cho sinh mạng bà, nếu lư do viết sách chỉ để thu tiền lợi nhuận. Và như tôi viết ở phần mở đầu, sự xuất hiện của cuốn sách trên Internet dưới dạng pdf cho ta thấy rằng lợi nhuận từ sách không phải là mục tiêu của tác giả.

 

Có  những dữ kiện trong sách về đời tư của gia d́nh họ Trump từ ngày Frederick Trump – ông nội của tổng thống đương nhiệm - đặt chân lên đất Mỹ năm 1885 ta không thể kiếm chứng đươc v́ những người biết chuyện đă qua đời rồi, và cho tới khi cha của Donald Trump bắt đầu thành công trong ngành địa ốc th́ chưa ai có lư do ǵ ghi chép sự kiện từ gia đ́nh này. Tôi phải viết những ḍng này v́ từ khi từ fake-news trở thành thịnh hành trong thời đại Trump, chắc chắn sẽ có người bảo rằng những ǵ cháu của ông ta viết ra chỉ là chuyện láo khoét (đă có một người điểm sách viết thế), và khó mà đưa ra sách hay chứng cớ để bênh vực tác giả. Tôi đă nghĩ đến điều này trước khi bắt đầu đọc sách v́ tôi không phí th́ giờ đọc một tác phẩm nếu tôi không có cách suy ra các dữ kiện trong sách tin được chăng.  Tôi làm được việc đó v́ mấy mươi năm hành nghề tâm thần học trong một môi trường tâm thần pháp lư cho tôi khả năng biết ta đang nghe sự thực hay nghe lời láo lếu. Không làm được thế th́ không nên hành nghề tâm thần, hay đọc và phẩm b́nh sách báo.

 

Tác giả Mary Trump cho ta nhiều chi tiết về tính t́nh và lối hành xử của những người trong đại gia đ́nh Trump và cho dù đôi khi các dữ kiện không được nói đến theo thứ tự thời điểm, chúng ăn khớp nhau, không tiền hậu bất nhất, và không vẽ vời. Ta có thể h́nh dung ra mỗi nhân vật trong sách với lối hành xử, lời ăn nói riêng biệt của họ, không ai giống ai. Cho dù người nào có khả năng sáng tác cũng có thể tạo dựng những nhân vật trong một đại gia đ́nh tựa nhưng ḍng họ Trump, nhưng mỗi một cá nhân đều là người mà ta đă gặp hay nghe nói đến trong xă hội. Điều đặc biệt của cuốn sách là cái bối cảnh, nơi mà nhiều nhân vật chí có chung một cái họ phải chung sống và tạo nên cái trạng huống đặc thù cần thiết cho sự ra đời của vị tổng thống thứ 45 của Mỹ quốc này. Tác giả có một thói quen dùng tên tắt các ngựi trong gia đ́nh dùng để gọi nhau hay chỉ người khác với vai vế trên ḿnh nên người đọc đôi khi gặp khó khăn suy ra ta đang đọc về người nào, nhất là v́ đời nào cũng có một hai người tên Frederick, nói tắt thành Fred hay Freddy.

 

Chỉ vài ngày sau khi cuốn sách ra đời, những bài tóm lược và phê b́nh sách xuất hiện trên các cơ sở truyền thông và trên Wikipedia; chắc chắn đă có một số người Việt cóp nhặt, dịch và chuyền tay nhau giữa những người thiếu khả năng đọc Anh ngữ hay tự ḿnh t́m dữ kiện nên tôi sẽ không làm lại chuyện đọc sách dùm và ngồi lê đôi mách những bí ẩn thuộc loại Thanh cung bí sử ở đây. Tôi chỉ nêu lên một điểm: Người viết trang en.Wikipedia về cuốn sách cố gắng t́m dữ kiện để tạo quân bằng cho  bài viết - có nghĩa là nêu ra điểm hay và dở, binh và chê - và h́nh như chỉ có thể t́m được một bài viết  trong tờ báo Marshable với cái tựa đề “Tôi đă đọc cuốn sách rồi nên quư vị khỏi cần đọc”; bài viết đó cũng không đáng đọc trừ khi ta ṭ ṃ muốn biết người bênh Trump bới bèo ra bọ thế nào để vo tṛn bóp méo sự thật! 

 

Các người điểm sách nhận thấy một điểm, và có lẽ thất vọng giùm cho đại chúng, rằng Mary Trump không cho người đọc một diagnosis-chẩn đoán chính xác cho trường hợp Trump; và tôi đồng ư với bà. Những người không ở trong ngành tâm thần không hiểu rằng dianogsis chỉ là một cái nhăn hiệu gán cho một đối tượng “bất-b́nh-thường”, không phải để cho người khác biết đối tượng đó là thế nào khi so sánh với đại chúng, nhưng để phân loại. sắp xếp trong một hệ thống giả tạo, hay để tính tiền bồi hoàn với hăng bảo hiểm. ​Mỗi cá nhân là một vũ trụ trên phương diện tâm thần và cho dù ta có thể cho mọt chẩn đoán, xếp chung nhiều  người vào một nhóm  bệnh nào đó, không trường hợp nào giống trường hợp nào, và Donald Trump là một trường hợp thượng hạng ngoại hạng. ​Từ chẩn đoán hàm ư rằng đối tượng có một t́nh trạng bệnh lư nào đó nhưng người không ở trong các môn bệnh lư học và tâm thần học không hiểu rằng định nghĩa của bệnh rất mơ hồ trong nhiều trường hợp và khuynh hướng chung là dùng từ bệnh để chỉ những cá nhân không thể thích ứng, hội nhập, hoạt động và kiếm sống như đại đa số những người “b́nh thường”. Trong khi đó, b́nh thường chỉ có nghĩa là giống với đa số trong một cộng đồng nào đó, và chưa hẳn là không tật bệnh ǵ cả! Đại đa số nhân loại cũng chịu đau ốm, âu lo, muộn phiền, thất bại, v.v… nhưng ta không xem đại đa số nhân loại là bệnh hoạn. Người không ở trong ngành tâm thần không hiểu rằng các ngôn từ thường thấy trên các cở truyền thông để gọi Trump, hay bất cứ ai thiếu định nghĩa chính xác, hay nói cách khác mạnh ai nấy hiểu tùy kiến thức (hạn hẹp) của ta.  Narcissism- tự kỷ ám thị là ǵ? Psychopath, sociopath là ǵ ? Người đọc có thể để ư rằng tôi, một chuyên gia tâm thần, không dịch hai từ đó v́ có dịch ra th́ cũng khó mà giúp người đọc nào hiểu đúng ư của Mary Trump muốn dùng để tả ông nội hay chú của bà.

 

Cách định bệnh trong tâm thần học chỉ đặt căn cứ trên quanh một tá những hiện tượng tâm lư gọi chung dưới tên defence mechanism—cơ chế tự vệ (tâm lư). Đă có nhiều tranh căi về từ này v́ chữ defence hàm ư chống cự lại một sự hiểm nghèo nào đó, nhưng hầu như không ai biết/thấy hiểm nghèo, tai ương đó là ǵ trong mỗi trường hợp riêng biệt. Cơ chế tự vệ là khám phá quan trọng nhất do gia đ́nh Freud t́m ra cho môn phân tâm học nhưng bây giờ ít khi được thấy nói đến từ khi môn đó trở thành « lỗi thời » từ thập niên 1970. Hai trang Wikipedia tiếng Anh và Pháp có hai bài viết rất khác nhau cho mục từ defence mechanism-mécanism de défense và điều này phản ảnh sự kiện rằng có hai lối nh́n, hay trường phái, khác nhau về tâm thần học trên hai lục địa Mỹ và Âu châu. Tôi theo chủ trương  xem các cơ chế tâm lư này là thích ứng thay v́ tự vệ.

 

Mỗi cá nhân, tùy theo hoàn cảnh y trải qua khi lớn lên và đang phát triển khả năng thích ứng với hoàn cảnh và môi trường sống lưu trữ những cơ chế thích ứng tạo ít âu lo, bất an nhất trong tiềm thức. V́ không ai đi trong đời, kể cả các cặp song sinh đơn họp tử hoàn toàn có hoàn cảnh, kinh nghiệm cá nhân giống nhau; mỗi người “dùng” một set-nhóm cơ chế đáp ứng riêng và những cơ chế đó dần dần trở thành “thâm căn cố đế” trong năo bộ/tiềm thức. Tập thể những cơ chế đáp ứng đó là động cơ tiềm ẩn cho cá tính của mỗi cá nhân. V́ chỉ có quanh một tá cơ chế đáp ứng, mỗi một chẩn đoán cho mỗi cá tính có vài cơ chế chung với các cá tính, hay “bệnh’ tâm thần khác. Và việc các tâm thần gia không đồng ư với nhau về chẩn đoán trên cùng một cá nhân không phải là chuyện hiếm hoi. 

 

Đó là lư do mà Marie Trump không cho người đọc một ​chẩn đoán​ dứt khoát​ nào cho Donald Trump. Bà chỉ có thể viết rằng Donald có những trait - nét chung với những loại cá tính thường được biết dưới các từ narcissistic, psychopath, sociopath, v.v… Tại sao Mar​y Trump không nhắc đến chẩn đoán antisocial personality disorder,  tạm dịch là nhân cách phản xă hội (y hội đủ các điều kiện của đặc tính bất chấp thường trực và bất biến các tiêu chuẩn đạo đức, xă hội và quyền lợi cũng như t́nh cảm của người khác​ trong DSM-V để dịnh bệnh) th́ tôi chỉ có thể giả thiết rằng y chưa hội đủ tiêu chuẩn cho tiền triệu conduct disorder (tạm giải thích là chứng phản xă hội nơi người mới dậy th́) trước tuổi 15. Và lư do Donald không có dịp biểu lộ những nét đặc thù của “chứng” conduct disorder  là v́ cha mẹ tống y vào một trường quân sự trước khi y có cơ hội phá làng phá xóm nên ​y ​không dám “dùng” những lối đáp ứng có thể đưa đến trừng phạt, điểm xấu, khinh bỉ, hất hủi trong đó. Tôi đă tiếp xúc và nghiên cứu hàng ngàn người thuộc thành phần đầu trộm đuôi cướp, hiếp dâm, sát nhân, v.v… ​qua gần 30 năm nên có thể nhận ra một người antisocial sau vài phút nói chuyện.

 

Trong tâm thần học, các cá tính antisocial narcissistic được liệt nào nhóm bệnh không có cách, hay thuốc​,​ chữa. Thế có nghĩa là ta không trông mong ǵ việc Donald Trump sẽ thay đổi và đ​ể lộ ra vài đặc tính g​i​úp đa số trong nhân loại hănh diện làm người. Mary Trump viết cuốn sách vạch trần những yếu tố bệnh lư trong đại gia đ́nh bà để nói rằng chú của bà không hề nghĩ đến chuyện hănh diện làm người theo những tiêu chuẩn luân lư, tín ngưỡng và văn minh/văn hóa quen thuộc với những người có diễm phúc được cha mẹ thương yêu và biết bày tỏ t́nh thương. Sự biểu lộ t́nh thương và khả năng che chở, hướng dẫn là những điều quan trọng nh​ất con cái mong th​ấy nơi cha mẹ, và điều đó không hề có trước ngưỡng cửa tuổi dậy th́ của ​Donald. Từ đó, Donald chỉ biết hành xử, đáp ứng trước mặt cha thế nào ​để không bị cha chế nhạo, rẻ rúng, khinh thường như gương của người anh cả. Sống trong hoàn cảnh như thế Donald không có cơ hội dùng những cơ chế đáp ứng lành mạnh để có cơ hội thành người, Y lớn lên thành quái vật, thành một sinh vật mang cái tên khoa học homo sapiens nhưng chỉ biết dùng những bản năng sơ cấp nh​ấ​t chung cho loài ​thú để được cha nh́n ḿnh như một đứa con đầy triển vọng ​với một killer instinct - bản năng sát thủ. Freddy, người con trai đầu trong gia đ́nh và cha của tác giả là nạn nhân đầu tiên của bản năng sát thủ đó. Rồi Donald có cơ hội học những mánh khóe sát thủ​ khác​ trong xă hội và thương trường khi cha y dùng Roy Cohn làm luật sư. Trước khi Mary Trump xuất bản cuốn sách này tôi đă bi​ết ít nhiều về liên hệ giữa Donald Trump và một luật sư cố vấn cho thượng nghị sĩ chống Cộng Joseph McCarthy​ thời thập niên 1950​ rồi bị truất bằng hành nghề v́ làm ăn phi pháp. Có “thầy” như thế th́ mạnh dạn làm ăn b​ất lương, lường gạt cả chính quyền lẫn người thường dân​, và cả anh chị em ruột thịt​ là kết quả dĩ nhiên.

 

Tác giả Mary Trump dùng từ delusional-huyễn tưởng để nói đến sự tin tưởng phi lư của người chú ​Donald ​về những khả năng và thành quả y không hề có. Nếu từ này đúng cho trường hợp của Donald th́ ta phải nghĩ đến khía cạnh psychotic  trong bệnh chứng của y. Psychotic là một từ thường được nói đến nhưng với định nghĩa rất mơ hồ trong đại chúng, với những từ dịch sang Việt ngữ như điên, mất trí, không phân biệt ​được giả chân, v.v… Cứ h́nh dung xem cảnh tượng quốc gia tân tiến, giàu mạnh nhất thế giới được một người “mất trí” dẫn dắt! Nhưng Do​n​ald Trump tự tin rằng y luôn luôn thành công, luôn luôn có người ca tụng, tâng bốc, che chở y cũng phải v́ chính cha của y đă tạo điều kiện cho y thu thập​ và sử dụng​ những nét cá tính nguy hi​ểm​ đó ​qua việc chế nhạo cậu con đầu không biết sống bất lương ​đến việc kín đáo bỏ hằng trăm triệu ​đ​ô la để che dấu các thất bại và sự bất tài của Donald.

 

Việc lớn “khôn” trong sự d́u dắt – hay đúng hơn hoàn toàn thi​ếu ​vắng - ​của ​một người cha không có khả năng làm cha và sự huấn luyện của một luật sư có khả năng nhưng tán tận lương tâm, và sự thong manh của các nhà băng và các cơ sở truyền thông th́  kết quả hiển nhiên là sự h́nh thành của một nhân vật nguy hiểm nhất thế giới. Có thể sẽ có thêm người ṭ ṃ muốn đọc cuốn sách này nhưng đối với tôi, biết thế là đủ rồi và tôi sẽ không giúp ai hết bằng cách dịch cuốn sách này sang Việt ngữ.

 

 

Huỳnh Kim Giám

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính