Tháng Tư không ánh mặt trời

 

 

 


Xin một phút mặc niệm để tưởng nhớ những đồng đội cũ và những mũ nâu đă gục ngă trong cuộc chiến bảo vệ Tự Do cho miền Nam Việt Nam trước đây, chữ Tự Do mà chân giá trị của nó, chỉ sau khi tàn cuộc chiến, mới thực sự được thấu hiểu. HT

 


Phần 1

 

 


Đông Xuân Một Chín Bảy Lăm, tháng Giêng ngày 6, những sư đoàn chính qui Bắc Việt với T54 và đại pháo 130 ly yểm trợ tràn ngập tỉnh lỵ Phước B́nh, Phước Long sau hơn hai tuần lễ ác chiến với quân trú pḥng gồm phần lớn là quân địa phương diện địa và một trung đoàn của SĐ5BB!! Hai biệt đội Biệt Cách Nhảy Dù được tung vào trận địa mong cứu vản t́nh h́nh, nhưng đă quá muộn màng. Bắc quân với hỏa lực và quân số áp đảo gấp chục lần đă nghiền nát mọi sức kháng cự c̣n sót lại! Lính 81, thiệt hại gần phân nửa, chạy dạt vào rừng, nương bóng tối rừng già t́m đường triệt thoái. Tháng Giêng năm 1975, tháng mở đầu cho định mạng cay nghiệt của miền Nam Việt Nam trong cuộc hành tŕnh vào thềm đầu địa ngục!


Trận chiến Phước Long thực chất chỉ là một trận đánh thăm ḍ của Cộng Sản Bắc Việt. Bộ Chính Trị và Quân Ủy Trung Ương Hà Nội muốn thử laị lần chót phản ứng của người Mỹ và độ dẽo của quân lực miền Nam trước khi h́nh thành kế hoạch tổng tấn công. Họ đă có ngay câu trả lời. Sự im lặng dửng dưng của người Mỹ, và sự khoanh tay thúc thủ của miền Nam nh́n Phước Long bị tràn ngập! Hà Nội đă t́m ra chân lư: Hoa Kỳ thực sự bỏ rơi miền Nam và quân lực VNCH đă bị kéo căng tới mức không c̣n khả năng xoay sở! Kế hoạch tổng tấn công chiếm dóng miền Nam được chính thức h́nh thành và Tây Nguyên được chọn làm khởi điểm cho cuộc tấn công, v́ đây là nơi mà sự pḥng thủ của quân lực miền Nam tương đối mỏng và yếu kém nhất v́ địa thế núi rừng mênh mông, điệp trùng hiểm trở!


Để chuẩn bị cho Chiến Dich 275 đánh chiếm Tây Nguyên, Mặt trận B3 Bắc quân đă điều động sư đoàn 968 từ nam Lào vào khu vực Đức Cơ, Pleiku. Trung tuần tháng Hai, 1975, địch điều tiếp sư đoàn 316, tổng trừ bị từ Thanh Hoá, đi xuyên qua Quảng Trị vào địa phận tỉnh Darlac sẵn sàng cho chiến dịch. Hai sư đoàn 10 và 320 của địch đanh hoạt đông tại Tây Nguyên cũng được điều động vào vị trí hành quân. Mục tiêu cuả chiến dich là thị xă Ban Mê Thuột, tỉnh Darlac; v́ theo phân tích và nhận định t́nh h́nh của Quân Uỷ Trung ương Hà Nội th́ Ban Mê Thuột là thủ phủ chính trị và kinh tế của Tây nguyên, dân cư đông đúc, đất đai trù phú, sự pḥng thủ lại tương đối mỏng v́ tướng Phú, tư lịnh vùng II đă bố trí hai trung đoàn của sư đoàn 23 BB và các liên đoàn BĐQ tại khu vực bắc Tây Nguyên nhằm bảo vệ Bộ Tư Lệnh QĐ2 tại Pleiku và tỉnh Kontum.
 


Tướng Phạm văn Phú Tư Lệnh Vùng
II

 


Để đánh lạc hướng QĐ2, địch mở những cuộc tấn công nghi binh mạnh tại Kontum, Pleiku và vùng cực Nam Tây Nguyên nhằm giử chân các lực lương của tướng Phú không cho về tiếp cứu Ban Mê Thuột, trong khi đó ba sư đoàn địch phiên hiệu số 10, 316 và 320 lặng lẽ di chuyển vào khu vực mục tiêu. Tiếng súng mở màn cho chiến dịch 275 nổ ḍn dọc Quốc Lộ 19, con đường huyết mạch nối liền Tây Nguyên và vùng duyên hải, sáng sớm mùng 4 tháng 3, năm 1975. Những cuộc tấn công đồng loạt đă cắt đứt đoạn đường từ đèo Mang Yang, Pleiku xuống B́nh Định. Ngay sau đó, đặc công Cộng sản phá sập hai cây cầu trên Quốc Lộ 21 nối liền duyên hải với Cao Nguyên qua ngă Ban Mê Thuột. Đồng thời lực lương bộ binh thuộc Sư Đoàn 3 CSBV tấn công, tràn ngập đơn vị địa Phương Quân trấn giữ các cao điểm tại khu vực. đèo An Khê, và một căn cứ hoả lực của Trung Đoàn 47, SĐ22 BB. Địch nả pháo dữ dội vào phi trường An Khê và căn cứ không quân Phù Cát tại B́nh Định. Với Quốc Lộ 19 và 21, hai con đường duy nhất nối liền cao nguyên và vùng duyên hải bị cắt đứt, Tây Nguyên Hoàn toàn bị cô lập chỉ sau hơn 24 tiếng đồng hồ với những đợt tấn công cường tập ác liệt.


Tại Pleiku, những trận mưa pháo dữ dội của địch dội lên các lực lượng thuộc Quân Đoàn 2 đóng dọc theo Quốc Lộ 19, đoạn từ Lệ Trung, cách thị xă Pleiku 15 km về phía Đông, xuống tới đoạn đường hẹp của đèo Mang Yang. Các căn cứ hỏa lực 92, phía Đông Lệ Trung, 93 và 94, phía bắc đồi 3045 cũng bị pháo địch cày nát. Bộ Tư Lịnh QĐ2 lập tức tung hai tiểu đoàn thuộc LĐ4 BĐQ tăng cường cho Lữ Đoàn 2 Thiết Kỵ đang hành quân khai thông Quốc Lộ 19, nhằm giải toả đoạn đường dẫn tới tận căn cứ hỏa lực 95 tỉnh B́nh Định, ngay phía bắc đèo Mang Yang. Nhưng trước khi cuộc hành quân khởi sự tiến hành, căn cứ hỏa lực 94 đă bị địch quân tràn ngập. Trong lúc đó địch dùng hoả tiễn pháo vào phi trường Pleiku, gây thiệt hại nặng cho khu vực bảo tŕ của phi trường. Ngày 9 tháng 3, Trung Đoàn 9, SĐ 320 Bắc Việt cắt đứt Quốc Lộ 14, con đường huyết mạch cuối cùng nối liền Darlac với Pleiku về phía bắc, Ban Mê Thuột đă bị cô lập Hoàn toàn với thế giới bên ngoài và mọi nguồn viện binh có thể có được!!


Những cuộc tấn công dọc theo QL19 đă Hoàn toàn thuyết phục Tướng Phú là Pleiku nơi đóng đại bản doanh của QĐ2 sẽ là mục tiêu chính của quân CSBV. Trong buổi họp tham mưu duyệt xét t́nh h́nh chiến sự tại Bộ Tư Lịnh QĐ 2, Đại Tá Trịnh Tiếu, trưởng pḥng 2 QĐ, cho rằng Ban Mê Thuột sẽ là điểm cho cuộc tấn công, với hai mục tiêu trung chuyển là Buôn Hô và Đức Lập. Dựa vào tin tức t́nh báo thâu lượm được về việc các đơn vị của SĐ 10 và 320 đă chuyển hướng di chuyển về phía Nam cũng như việc địch tiến hành các hoạt đông trinh sát trong khu vực Quảng Đức và Darlac, Đại tá Tiếu tŕnh với Tuớng Phú theo ông th́ những cuộc tấn công của địch tại Kontum, Pleiku, và trên QL19 chỉ là những cuộc tấn công nghi binh nhằm đánh lạc hướng QĐ2, và để cột chân các đơn vị ta tại chỗ. Tướng Phú nhận định ngược lại. Ông cho rằng mục tiêu chính của quân Bắc Việt sẽ là Pleiku, nơi đóng đại bản doanh của ông; v́ trong mấy ngày qua địch đă pháo và tấn công dử dội các đơn vị của SĐ23 tại Thanh An, Pleiku và các tiểu đoàn BĐQ đóng tại phía bắc Kontum. Tướng Phú có lẻ phần v́ mới về nắm tư lệnh QĐ 2 nên chưa quen thuộc lắm với cách hành binh bố trận của địch quân, phần v́ ông cũng chẳng có bao nhiêu lực lượng trừ bị để xoay sở, nên ông khó có thể rút hai Trung Đoàn đang bảo vệ phía Tây Pleiku vể tăng cường cho Ban Mê Thuột được khi mà t́nh h́nh tại đây chẳng có ǵ là nghiệm trọng lắm!


Có một điều hiển nhiên, không thể nào chối căi được là sau Hiệp Định Paris 1973, VNCH hầu như bị trói tay bởi những điều khoăn dường như được soạn thảo chỉ nhằm ràng buộc một phía duy nhứt: VNCH! Ngay trong vấn đề quân viện, quân miền Nam chỉ được phép một đổi một cho những chiến cụ hư hơng; trong khi miền Bắc th́ viện trợ quân sự của khối Cộng dành cho Bắc Việt Hoàn toàn không bị hạn chế, càng lúc càng tăng! Chưa kể đến từ cuối 73 về sau, khi TT Nixon bị vướng vào vụ Watergate đầy tai tiếng, Quốc Hội Mỹ với phe Dân Chủ nắm đa số bị áp lực nặng của quần chúng Mỹ qua các phong trào phản chiến chống chiến tranh VN, nhất là sự thiên vị đầy ác ư của truyền thông Hoa Kỳ, đă có những quyết định quan trọng ảnh hưởng đến sự sống c̣n của miền Nam Việt Nam: cắt giảm viện trơ quân sự từ một tỷ tư xuống c̣n 722 triệu đô la, và cuối cùng khi quân Bắc Việt đang ào ạt tấn công lấn chiếm miền Nam, một phát súng ân huệ được chọn đúng thời điểm dành cho VNCH: từ chối mọi quân viện cho miền Nam kễ cả việc tháo khoán 722 triệu đô la trong ngân sách đă dự trù cho miền Nam, với một lư luận hết sức đơn giản ‘300 tỷ cộng với nửa triệu quân Mỹ trang bị hùng hậu, tối tân nhất thế giới trong 10 năm trời vẫn không đánh thắng được CSBV, th́ với 722 triệu đô la, quân lực miền Nam hiện đang rời rả trong chiến trận và nạn tham quan ô lại sẽ làm được việc ǵ??!!’ Mười lăm sư đoàn quân chính qui Bắc Việt ngang nhiên nằm lại miền Nam trong cái gọi là ngưng- chiến- da- beo, đâu ở tại đó, đă như một lưỡi kiếm thép kề vào yết hầu cuả miền Nam, nằm chờ đợi thời cơ với những đợt tân trang, bổ sung nhân lực cùng khí cụ tối tân từ miền Bắc đưa vào qua những hành lang xâm nhập được xây dựng sau 73, lợi dụng sự ràng buột cuả Hoa Kỳ bởi Hiệp Định Paris, không được phép ném bom tại cả miền Nam lẫn miền Bắc. Và thời cơ, cuối cùng đă tới!!

“Đến đây ta thấy hờn chinh chiến

Trong mắt em chiều lệ đẫm quanh ”

(Chiều Ngút Khói—Lê Nguyên Ngữ)

Tháng Ba năm một chín bảy lăm, tháng của định mệnh, nước mắt đắng cay và lửa máu!! Cơn băo lửa thịnh nộ của Bắc quân đă đổ ập lên đầu những người dân vô tội tại miền Tây Nguyên gió núi lá ngàn xanh. Ngày 9 tháng ba, các đơn vị thuộc SĐ10 Bắc Việt mở những cuộc tấn công đồng loạt đều khắp tỉnh Quảng Đức. Tại Kiến Đức, BĐQ đẩy lui các đợt tấn công của địch. Tại Đúc Lập, Bắc quân cũng bị đánh lui. Nhưng tại Dak Song, phía Nam Đức Lập, sau những đợt tiền pháo hậu xung ác liêt, địch tràn ngập vị trí đóng quân của Tiểu Đoàn 2, Trung Đoàn 53, SĐ23BB.


Tướng Phú lúc này chợt hiểu chính Darlac mới là mục tiêu chính của chiến dịch và ông cần phải có ngay quân tăng viện cho Ban Mê Thuột, trước khi quá muộn! Ông yêu cầu Bộ tổng Tham Mưu lập tức tăng cường thêm cho Quân Khu 2, một Liên Đoàn BĐQ, nhưng lời yêu cầu đă bị bác v́ Bộ TTM hầu như không c̣n quân trừ bị trong tay, và chính Sàig̣n lẫn Tây Ninh cũng đang bị áp lực mạnh của Cộng quân. Không c̣n quân trừ bị để xoay xở, Tướng Phú buộc phải rút hai tiểu đoàn 72 và 96 thuộc LĐ 21 BĐQ từ đèo Chư Pao và Kontum, trực thăng vận về Buôn Hô, cách Ban Mê Thuột 35 km, dùng đường bộ tiến về Ban Mê Thuột. Đại Đội Trinh Sát 45 tại Bản Đôn cũng được lịnh quay trở lại pḥng thủ Ban Mê Thuột.


Ngày N, giờ G: 2 giờ sáng ngày 10 tháng Ba năm Một Chín Bảy Lăm, Bắc quân tấn công Ban Mê Thuột. Trung đoàn đặc công 198 và hai tiểu đoàn chính qui địch bí mật xâm nhập vào thị xă Ban Mê Thuột từ trước mở những đợt tấn công dữ dội vào phi trường Phụng Dực, phi trường L19, kho tiếp vận Mai Hắc Đế và Bộ Tư Lệnh SĐ23 BB. Các đơn vị Bắc quân của các SĐ 10, 316 và 320, tân công ào ạt vào thị xă Ban Mê Thuột từ ba hướng với sự yểm trợ của 64 chiến xa và xe bọc thép thuộc Trung Đoàn Thiết Giáp 273 BV và cơn băo lửa rung chuyển núi rừng Tây Nguyên của 78 khẩu pháo nặng của hai trung đoàn Pháo BV bắn cấp tập vào các mục tiêu đă định sẵn, cùng một lưới lửa của 2 trung đoàn pháo cao xạ pḥng không địch giăng kín bầu trời Ban MêThuột, ngăn cản mọi yểm trợ cận yểm của không lực miền Nam. Bắc quân áp dụng chiến thuật sở trường “Hoa Sen Nở” đánh thật bất ngờ, vũ băo và ác liệt với quân số và hỏa lực áp đảo vào các cơ quan chỉ huy đầu nảo của quân trú pḥng, nhằm làm tê liệt rối loạn mọi sự điều động kháng cự và phản công của quân đồn trú; sau đó từ trung tâm mục tiêu đánh tỏa ra ngoài để tiêu diệt nốt các lực lượng pḥng thủ ngoại vi đang rối loạn v́ không c̣n liên lạc được với trung tâm chỉ huy. Giao tranh diễn ra ác liệt taị Bộ Tư Lệnh SĐ 23, khu phía nam dinh Tỉnh Trưởng, và Bộ Chỉ Huy Tiểu Khu Darlac. Năm chiến xa địch bị bắn cháy gần BTLSĐ23, nhưng một lầm lẩn đáng tiếc đă xăy ra làm tê liệt sức kháng cự tại khu vực này. Một máy bay của Không Quân trong khi yểm trợ lực lượng pḥng thủ đă thả lầm bom vào Bộ TLSĐ, hủy diệt Trung Tâm Hành Quân Chiến Thuật cùng mọi phương tiên truyền tin liên lạc! Sau 32 giờ chống trả quyết liệt, BTLSD23 bị địch quân tràn ngập, Tư Lịnh Phó SĐ 23 sa vào tay quân BV. Riêng lực lượng trú pḥng tại phi trường BMT đẩy lui được nhiều đợt tấn công của quân địch, bảo vệ được đài kiểm soát không lưu, dù một số máy bay của SĐ6 Không Quân đă bị phá hủy khi địch tấn công mănh liệt vào phi trường.


Tới chiều tối ngày 10 tháng ba, sau những đợt dập pháo dữ dội, với T54 yểm trợ, quân Bắc Việt mở liến tiếp nhiều đợt xung phong quyết liệt đă chiếm được vùng trung tâm Ban Mê Thuột, tuy vậy các lực lượng c̣n laị cuả Trung Đoàn 53, Thiết giáp và lực lực lượng diện địa vẫn giữ vững vị trí ở khu vực phía Tây, Đông và Nam của thị xă BMT. Giao tranh vẫn tiếp diển ác liệt tại phi trường Phụng Dực, nơi lực lượng của Bộ Tư LịnhTiền Phương SĐ23, Bộ CH Trung Đoàn 53 BB và Chi Đoàn 3, Lữ Đoàn 8 Thiết Kỵ vẫn tiếp tục cuộc kháng cự. Cường độ giao tranh vẫn khốc liệt giữa quân chính qui BV với các đơn vị của Trung Đoàn 53 BB và hai tiểu đoàn thuộc LĐ 21 BĐQ kéo dài tới tận ngày 11 tháng Ba. Bắc quân chắc chắn phải bội phần kinh ngạc v́ không ngờ những người lính miền Nam với quân số, hỏa lực yếu kém chưa bằng được một phần mười quân địch, dù bị tấn công bất ngờ vẫn chiến đấu kiên cường cho tới lúc không c̣n đạn dược mới chịu rút lui, hoặc buông súng đầu hàng!


Những cuộc giao tranh ác liễt vẫn tiếp diễn trọn ngày 11 tháng ba. Quân trú pḥng ước tính có tới 400 quân BV bị bắn chết, tich thu 50 vũ khí đủ loại và bắn cháy 13 chiến xa địch. Lực lượng thuộc Trung Đoàn 53 BB bảo vệ phi trường BMT báo cáo, quân BV đă xử dụng súng phun lửa trong các đợt tấn công vào vị trí pḥng thủ của quân ta. Các ổ kháng cự rải rác c̣n lại của quân trú pḥng trong thị xă vẫn chiến đấu dù Đại Tá Tỉnh Trưởng Nguyễn Trọng Luật đă bị địch bắt đi. Trong khi đó, LĐ4 BĐQ đụng nặng với Bắc quân dọc QL19, gần cầu 23 và căn cứ hỏa lực 93 khi Trung Đoàn 95B BV mở cuộc phản công dữ dội vào những ngày 11, 12 tháng ba nhắm vào các đơn vị mũ nâu. Cộng quân cũng nả pháo vào Bộ TLQĐ 2 và phi trường Pleiku gây hư hại cho một số phi cơ tại đây.


Vào ngày 12 tháng Ba, mọi sự kháng cự có tổ chức tại Ban Mê Thuột chấm dứt. LĐ21 BĐQ với thành phần sống sót của hai tiểu đoàn tham chiến mở đường máu rút lui về vị trí gần phi trường Phụng Dực. Tướng Phú lập tức cho trực thăng vậnTrung Đoàn 45 về quận Phước An, trên QL21, phía đông Ban Mê Thuột nhằm thực hiện kế hoạch phản công tái chiếm Ban Mê Thuột. Ngày 13 tháng ba, SĐ 320 BV cũng cố xong vị trí chiếm được tại thị xă Ban Mê Thuột, bắt đầu tiếp tục tấn công vào phi trường Phụng Dực. Nhận thấy t́nh h́nh hết sức nghiêm trọng tại Quân Khu 2, Bộ TTM quyết định tăng viện đơn vị tổng trừ Bị cuối cùng cho Tây Nguyên: LĐ7 BĐQ được không vận đến Pleiku thay thế cho Trung Đoàn 44 đang đóng tại phía Tây Pleiku để QĐ2 có thể tung đơn vị này vào việc phản công giải tỏa Ban Mê Thuột.

 
Vào ngày 14 tháng Ba, Tướng Phú cho thành lập một Chiến Đoàn đặc nhiệm tại Phước An, gồm Trung Đoàn 45, một tiểu đoàn và Bộ Chỉ Huy Trung Đoàn 44, một tiểu đoàn c̣n lại của LĐ21BĐQ; tất cả đặt dưới quyền điều động của tướng Chuẩn Tướng Lê Trung Tường, Tư Lịnh SĐ23BB. Nhiệm vụ cũa chiến đoàn đặc nhiệm là sẽ tấn công về hướng tây dọc theo hai bên QL21 để bắt tay với lực lượng bạn gồm Tiểu Đoàn 3 Trung Đoàn 53, đă ác chiến với đich tại phi trường Phụng Dực suốt bốn ngày liên tục; các thành phần c̣n laị của Tiểu Đoàn 1, Trung Đoàn 53, rút lui về từ phia tây thị xă và của hai Tiểu Đoàn 72 và 96 thuộc LĐ21BĐQ. Cuộc phản công sẽ được yểm trợ về tiếp vận từ Nha Trang; và một lực lượng đặc nhiệm khác gồm 5 tiểu đoàn địa Phương Quân của tỉnh Khánh Ḥa được lịnh hành quân mở đường đoạn từ Nha Trang đến tận Khánh Dương.


Ngày 14 tháng Ba Tướng Phú bay về Cam Ranh dự buổi họp định mệnh với TT Thiệu, một buổi họp lịch sữ, quyết định số phận nghiệt ngă của miền Nam tự do, và đồng thời khai tử luôn Quân Lực VNCH, một quân lực đă chiến đấu gian khổ suốt hai mươi năm trường, để bảo vệ, ǵn giữ sự vẹn toàn của từng tấc đất cho miền Nam tự do!! Tham dự cuộc họp có Đai Tướng Viên, TTM Trưởng, Tướng Đặng V.Quang, Cố vấn An Ninh, và Thủ Tướng Trần Thiện Khiêm. TT Thiệu đă phát họa kế hoạch chiến lược pḥng thủ miền Nam trong t́nh h́nh mới. Ông ra lịnh cho Tướng Phú phải chiếm lại Ban Mê Thuột bằng mọi giá, v́ theo ông Ban Mê Thuột quan trọng trong việc pḥng thủ miền Nam hơn Pleiku hay Kontum. Ông cho biết thêm về khái niệm chiến lược “Đầu Nhẹ, Đáy Nặng” bao gồm việc bỏ vùng lănh thổ phía Băc, bỏ Pleiku, Kontum, lui về lập tuyến pḥng thủ bảo vệ Ban Mê Thuột (phải chiếm lại) và các tỉnh vùng đồng bằng duyên hải, đông dân cư, trù phú, cùng toàn bộ Quân Khu 3 và 4. Lư luận của ông rất đơn thuần “sự giảm quân viện của người Mỹ gây vô cùng khó khăn cho Quân Lực VNCH trong việc chiến đấu chống quân xâm lăng Cộng Sản. Nếu người Mỹ viện trợ đầy đủ, chúng ta sẽ ǵữ được toàn thể lănh thổ. Nếu họ chỉ cho chúng ta có một nữa th́ chúng ta sẽ chỉ giữ một nửa!!!!” .


Buổi họp định mệnh đó chỉ kéo dài đúng một tiếng rưởi đồng hồ! Bốn quyết định quan trong được thông qua: (1) Lực lượng chính qui của QĐ2 sẽ rút khỏi Pleiku-Kontum về vùng duyên hải, phôi hợp với lực lượng của SĐ22 tại B́nh Định để hành quân tái chiếm Ban Mê Thuột. (2) Các lực lượng diện địa và các viên chức chính quyền địa phương sẽ được để lại. (3) Cuộc tái phối trí phăi được tiến hành chỉ trong thời hạn vài ngày và tuyệt đối trong ṿng bí mật. Và (4) Với các QL19, 21 đă bị cắt đứt, Liên Tỉnh Lộ 7B, một con đường phụ, tách khỏi QL14 khoảng ba mươi ba km, về phía nam Pleiku, chạy theo hướng Đông Nam, qua Hậu Bổn (Cheo Reo) về Tuy Ḥa được chọn làm đường rút quân để tạo yếu tố bất ngờ. Liên tỉnh lộ 7B là một con đường nhỏ, lồi lỏm, bỏ hoang từ lâu, dài khoảng 250 km với những đoạn đường đầy bụi rậm, những khúc sông cạn nơi xe cộ và con người có thể vượt qua được cần phải tu bổ, sửa chửa, cũng như cây cầu chính bắc qua Sông Ba, phiá Nam Cũng Sơn bị phá hủy không c̣n xử dụng được, và một đoạn đường chót đi vào Tuy Ḥa vô cùng nguy hiễm v́ đầy rẩy ḿn bẩy cuả quân đội Đại Hàn đă gài phong tỏa trước đây. Sau buổi họp với TT Thiệu, Tướng Phú bay trở lại Bộ Tư Lệnh QĐ2 để chuẩn bị kế hoạch lui quân, tái phối trí lực lượng.

 

Đêm 13 tháng Ba, đặc công Cộng Sản đột nhập kho đạn Pleiku, phá hủy 1400 quả đạn pháo 105 ly. T́nh h́nh an ninh tại Pleiku trở nên tồi tệ v́ phần lớn lực lượng của hai Trung đoàn 44 và 45 đă được đưa về Phước An, chuẩn bị cho cuộc hành quân tái chiếm Ban Mê Thuột.


Tướng Phú ra lịnh xử dụng máy bay của SĐ6 KQ, di tản các quân nhân và gia đ́nh thuộc những pḥng sở không quan trọng tại Pleiku và Kontum. Đại Tá Giao, quyền Tư Lệnh SĐ6 Không Quân điều động việc di tản tại phi trường quân sự Pleiku. Chuẩn Tướng Trần V. Cẩm, Tư Lệnh Phó đặc trách hành quân của QĐ2, chỉ huy các lực lượng nằm tại Pleiku; c̣n Đại Tá Phạm Duy Tất, Tư Lệnh BĐQ Vùng 2, vừa được thăng Chuẩn Tướng, phụ trách các lực lượng diện địa của tiểu Khu Kontum và ba LĐ 6,22,23 BĐQ đang bảo vệ mặt bắc Kontum. Tướng Phú cho dời Bộ Tư Lệnh QĐ2 về Nha Trang, và bổ nhiệm Đại Tá Trịnh Tiếu, Trưởng pḥng 2 QĐ thay thế Đại Tá Nguyễn Trọng Luật đă bị bắt, làm Tỉnh Trưởng Darlac. Trưóc khi bay về Nha Trang, Tưóng Phú chỉ định Chuẩn Tưóng Tất, chỉ huy toàn bộ cuộc triệt thoái khỏi Kontum và Pleiku về Tuy Ḥa bằng Liên Tỉnh Lộ 7B.


Ngày 15 Tháng ba, khi các lực lượng SĐ23 tại Phước An bắt đầu cuộc phản công tái chiếm Ban Mê Thuột, t́nh h́nh các đơn vị c̣n lại của Trung Đoàn 53 tại phi trường Phung Dực càng lúc càng xấu hẳn. Các chiến sĩ SĐ23 và BĐQ tại đây dù bị những trận mưa pháo không ngừng của Bắc quân, vẫn liên tục đẩy lui những đợt tấn công biển người của Trung Đoàn 25 chính qui BV. Mặt Trận B3 địch tung thêm SĐ 316 vào trận địa, chuẩn bị cho đợt tấn công cuối cùng, dứt điểm tuyến pḥng thủ đă tơi tả của quân ta. Đồng thời, Tướng Văn Tiến Dũng, Tư Lệnh chiến dịch 275 Bắc quân, ra lịnh cho SĐ 10 BV từ Đức Lập, bôn tập lên chặn đánh chiến đoàn đặc nhiệm của QĐ2 tại Phưóc An, không để lực lượng này bắt tay với quân trú pḥng c̣n lại của Trung Đoàn 53. SĐ 10 địch với chiến xa và pháo nặng yểm trợ đă chận đứng lực lượng tiền tiêu cuả Trung Đoàn 45 tại sông Ea Nhiêu, khi chỉ c̣n cách các đơn vị đang bị vây hăm của Trung Đoàn 53 không đầy 10 cây số. Hoàn toàn không có chiến xa, c̣n Không Quân th́ không yểm trợ được v́ hoả lực pḥng không dày đặc của địch, chiến đoàn đăc nhiệm của Tưóng Phú chỉ với một hỏa lực hạn chế của pháo binh yểm trợ, đă đánh những trận đẫm máu với Bắc quân trong suốt bốn ngày liền. Tiểu đoàn 2, Trung Đoàn 45, tan hàng sau những trận đụng độ ác liệt! Khi Tưóng Tường TLSĐ23, chỉ huy chiến đoàn bị thương nhẹ, tự ư di tản khỏi chiến trường bằng trực thăng, tinh thần chiến đấu cuả binh sĩ suy sụp và lực lượng phản công của hai Trung Đoàn c̣n lại của SĐ23 BB Hoàn toàn tan rả!! Lực lượng đặc nhiệm thứ hai gồm 5 tiểu đoàn ĐPQ của TK Khánh Ḥa cũng bị chận đứng tại đèo Khánh Dương. Ngày 18 tháng ba, các binh sĩ sống sót của Tiểu Đoàn 3, Trung Đoàn 53, tại phi trường Phụng Dực, sau tám ngày không được tiếp tế lương thực và đạn dược, phải mở đường máu rút lui!


Ngày 21 tháng ba, những đơn vị tơi tả, c̣n lại của SĐ23 được bốc về Cam Ranh để chỉnh trang và tái phối trí. Trong lúc đó cuộc triệt thoái từ Pleiku đă khởi sự tiến hành. Bắc quân vẫn chiếm giữ các cao điểm tại Khánh Dương và vùng chung quanh, dọc QL21, mặc dầu lực lượng của Tiểu Đoàn 2 và 3 thuộc Trung Đoàn 40, SĐ22 BB được điều qua từ B́nh Định, mở những cuộc phản công ác liệt để chiếm lại những cao điểm này, nhưng không kết quả! Lữ Đoàn 3 Dù, từ mặt trận Thường Đức, trên đường về bảo vệ Sàig̣n, bằng Hải vận Hạm của Hải quân VN, đă được linh đổ quân xuống Nha Trang, tức tốc lên Khánh Dương, chặn bước tiến cuả SĐ10 địch đang từ Tây Nguyên tràn xuống. Mục tiêu đặt ra trước mắt của QĐ2 là tái phôí trí các lực lượng c̣n lại, Hoàn tất việc di tản khỏi Pleiku, Kontum, và chận đứng bước tiến như thác lũ của các binh đoàn Bắc quân, đang ào ạt tràn xuống b́nh nguyên, theo đường 21.

“Đêm Tây Nguyên trời không muốn sáng

Em chạy phương xa có ngóng về

Có thấy trăng vàng lên xác mẹ

Lên xác người nằm khắp nẻo quê?!”

( Chiều Ngút Khói—Lê Nguyên Ngữ )

Cuộc triệt thoái khỏi Tây Nguyên của QĐ2 được bảo mật tuyệt đối. Tướng Phú hy vọng yếu tố bất ngờ sẽ giúp lực lượng QĐ2 có thễ rút về được Tuy Ḥa trước khi địch quân phát giác. Chỉ một số ít sĩ quan trong ban tham mưu QĐ và một vài chỉ huy trưỏng đơn vị được thông báo quyết định rút quân. C̣n các tiểu khu trưởng Kontum, Pleiku, Phú Bổn, chỉ đoán được ư định của quân khu vào giờ phút chót khi thấy các đơn vị quân chính qui của QĐ bắt đầu di tản. Kế hoạch triệt thoái được phát thảo vội vả, đại cương, những mệnh lệnh hành quân chi tiết, cụ thể đều không hề có. Ngay cả vấn đề dân chúng sẽ đổ xô di tản theo đoàn quân khi biết được QĐ rút đi, cũng không hề được dự liệu trước. Hậu quả là đội h́nh chiến đấu của cả một quân đoàn không thể triển khai nhanh chóng và hiệu quả khi đụng địch v́ dân chúng ở lẫn lộn trong hàng ngủ các binh sĩ làm họ gặp rất nhiều khó khăn trong việc chiến đấu.


Đại Tá Lê Khắc Lư, Tham Mưu Trưởng QĐ2 có tŕnh xin Tưóng Phú cho một tuần lể, hay ít nhất cũng đươc ba ngày để lập kế hoạch rút quân, nhưng Tướng Phú không tán thành điều này. Ông chỉ cho thời hạn một ngày là toàn bộ QĐ phải triển khai phương án di tản, không được phép chậm trể! Và lịnh di chuyển chỉ được phổ biến xuống các đơn vị đúng một tiếng đồng hồ trưóc khi khởi sự hành quân triệt thoái. Trong lịch sữ cổ kim, chưa hề có cuộc lui quân cấp QĐ nào mà thời gian chuẩn bị chỉ có được một ngày, trừ trường hợp phải tan hàng, tháo chạy!! Sự thiếu chuẩn bị cũng là một nhân tố chính trong việc làm tan nát đoàn quân, cho dù đoàn quân đó có thiện chiến đến đâu đi nữa, chắc chắn cũng không tránh khỏi thảm bại khi bị địch quân truy đuổi!


Tướng Phú hiểu rơ LTL7B là con đường bị bỏ hoang và hư hỏng nhiều chỗ, nên ông ra lịnh cho Liên Đoàn 20 Công Binh Chiến Đấu đi tiền tiêu để phụ trách việc sữa chữa,tu bổ những đoạn đường và cầu cống bị hư hại-. Ngày 16 tháng Ba năm 1975, QĐ2 bắt đầu cuộc triệt thoái bốn đợt. Mỗi đợt gồm khoảng 250 xe GMC, được một chi đoàn M48 thuộc Thiêt Đoàn 21 Chiến Xa yểm trợ. Các tiểu đoàn của năm LĐ BĐQ vẫn c̣n nằm án ngữ bảo vệ Kontum và Pleiku, cùng với một chi đoàn chiến xa M48 khác, làm lực lượng đoạn hậu cho QĐ, sẽ rút sau cùng vào ngày 19 tháng Ba. Các đơn vị tiếp vận, quân cụ, và pháo binh được lịnh di tản trong đợt đầu tiên và đợt ngày 17 tháng Ba. Các đơn vị Quân Cảnh, các pḥng, sở thuộc QĐ, và thành phần c̣n lại của Trung Đoàn 44 BB rút trong đợt ngày 18 tháng Ba. Theo kế hoạch dự trù th́ lực lượng diện địa của các Tiểu Khu Kontum, Pleiku, Phú Bổn sẽ phụ trách việc bảo vệ an ninh dọc đường rút lui, một nhiệm vụ gần như không tưởng, v́ chính họ là những đơn vị sẽ bị QĐ bỏ lại!!


Lực lượng triệt thoái của QĐ2 bao gồm 1 tiểu đoàn của Trung Đoàn 44; 6 Liên Đoàn BĐQ: LĐ 4, 25, và LĐ 7( vừa được Bộ TTM tăng cường cho QK2 ) đang nằm tại Pleiku; LĐ 6,22,23 ở Kontum; Thiết Đoàn 21 Chiến Xa; 2 tiểu đoàn pháo 155-mmm Howitzer; 1 tiểu đoàn pháo tầm xa 175 ly; Liên Đoàn 20 Công Binh Chiến Đấu và Liên Đoàn 231 Yểm Trợ Tiếp Vận. Ngày 16 tháng ba, lệnh triệt thoái được ban hành. LĐ 6 BĐQ, bảo vệ phía đông bắc thị xă Kontum, rút về thị xă Pleiku ngày hôm trước.Hai LĐ 22, 23 BDQ, từ phía Bắc và Tây Bắc Kontum, rút về Pleiku ngày kế tiếp. Vào lúc này, một đơn vị của Trung Đoàn 44 BB và các LĐ 7,25 BĐQ vẫn c̣n án ngữ bảo vệ phía tây thị xă Pleiku. Một tiểu đoàn của LĐ25 BĐQ đang đụng độ ác liệt với lực lượng chính qui BV tại Thanh An. Tướng Tất, Tư Lệnh BĐQ QK2, chỉ huy toàn bộ cuộc triệt thoái, cho dời Bộ Chỉ Huy nhẹ của ông về Cheo Reo, Phú Bổn. Ông thay đổi kế hoạch, đưa một LĐ BĐQ theo yểm trợ cho LĐ 20 Công Binh Chiến Đấu trong trọng trách đi tiền tiêu. Chính nhờ quyết định này mà các đơn vị công binh của LĐ 20 có được sự yểm trợ cần thiết để thi hành nhiệm vụ v́ các lực lượng địa phương của Phú Bổn, cũng như của Kontum, Pleiku đều không hề bảo vệ an ninh lộ tŕnh như kế hoạch dự trù, v́ chính họ khi biết bị bỏ rơi đă di tản theo đoàn quân, hoặc tự ư rả ngũ! Ngày 16 tháng ba, lực lượng địa phương địch dùng hoả tiễn 122 ly pháo dữ dội vào thị xă Cheo Reo. Địch quân đă bắt đầu đánh hơi được động tĩnh của đoàn quân di tản!


Tại Chỉ Huy Sở Mặt Trận B3 Bắc quân, Tướng Văn Tiến Dũng nhận được báo cáo của đơn vị kiểm thính, vừa chặn bắt đươc điện đàm vô tuyến của Không Quân miền Nam cho biết hầu hết các máy bay từ phi trường quân sự Pleiku đă cất cánh bay về Nha Trang, mặc dầu phi trường này vẫn chưa bị pháo kích nặng, và các điện đàm của QĐ2 cho biết Bộ Tư Lệnh Tiền Phương của QĐ đă dời về Nha Trang. Các đài phát thanh ngoại quốc cũng loan tin dân chúng Pleiku đang đổ xô di tản về Saig̣n bằng máy bay của hăng Hàng Không Việt Nam. Chiều ngày hôm ấy, một tổ trinh sát báo cáo về Sở Chỉ Huy Bắc quân, một đoàn công voa dài đang di chuyển xuôi Nam về hướng Phú Bổn. Tưóng Dũng ra lệnh báo đông cho Trung Đoàn 95 B chính qui BV đóng dọc QL19, SĐ320 tại phía bắc Ban Mê Thuột trên QL14, và SĐ10 tại QL21, theo dơi t́nh h́nh, v́ lực lượng QĐ2 đang có những cuộc tái phối trí quan trọng. Sau khi được báo cáo LTL 7B vẫn c̣n có thể xử dụng được, và đoàn công voa rất dài của QĐ2 đang tiến vào Cheo Reo, Tướng Dũng nổi giận, ra lịnh cho SĐ 320 tức tốc bôn tập về hướng Phú Bổn để chặn đánh đoàn quân di tản.


Ngoại trừ những cuộc pháo kích bằng hỏa tiễn 122ly vào ngày 16, tháng ba, Bắc quân chưa có phản ứng ǵ đáng kể cho măi tới tận ngày 18.Trong lúc t́nh h́nh thật khẩn cấp như dầu sôi lửa bơng, LĐ 20 Công Binh Chiến Đấu vẫn chưa Hoàn tất được cầu phao qua sông Ea Pa, nằm về phía đông tỉnh lỵ Hậu Bổn (Cheo Reo), v́ không đủ phương tiện cần thiết!. Đoàn công voa Hoàn toàn kẹt cứng tại Cheo Reo và dọc trục lộ ngược về tận hướng ngả ba giao lộ giữa LTL7B và QL14.Chiều 18 tháng ba, SĐ320 BV khởi sự tấn công đoàn xe di tản tại thung lũng Cheo Reo bằng tất cả sức mạnh cuả hoả lực pháo nặng, cối 82 ly, và bộ binh xung kích. Cơn thịnh nộ cuồng điên của cấp chỉ huy và binh lính phương Bắc đă đỗ ập lên đầu hàng trăm ngàn thường dân vô tội và binh sĩ trên đoàn xe triệt thoái. Địch bắn xối xă vào mục tiêu bằng tất cả những ǵ có được trong tay. Từ đại pháo 130 ly, hoả tiễn 122 mm, cho tới B40, 41, thượng liên và súng cá nhân. Xác người già cả, thanh niên, đàn bà, trẻ em, tung toé trong tiếng nổ rền của đạn pháo. Những chiếc xe dân sự lẫn quân sự trúng đạn nỗ tung, bốc cháy, lửa khói mịt mù. Từng đoàn người hốt hoảng, nhảy xuống xe t́m chổ trú ẩn ven đường, biến thành những tấm bia thịt di động cho lính BV tác xạ tự do. Thây người rụng ngă hết lớp này đến lớp khác, chồng chất lên nhau trong những tiếng thét gào đớn đau, tuyêt vong của cha gọi con, vơ gọi chồng, con thơ khóc ngất trong ṿng tay đă đẫm đầy máu ấm cuả người mẹ, trong những giây phút cuối cuả cuộc đời, cố dùng thân thể đă loang lổ vết đạn thù che chở cho con! Ôi! Các tướng lănh Bắc quân thật quả ḷng gang dạ sắt! Ra lệnh tàn sát quân thù không nương tay bất kể kẻ thù đó là đàn bà, con dại, hay những người dân thường vô tội, không một tấc sắt trong tay!!

 

Đại Tá Lư, Tham Mưu Trưởng QĐ2, đến Bộ Chỉ Huy nhẹ của đoàn quân triệt thoái đóng tại Cheo Reo vừa kịp lúc để ra lịnh cho Liên Đoàn 23 BĐQ tiến chiếm đèo Ban Bleik, một điểm chiến lược trọng yếu, ngay phía tây thị xă Cheo Reo. BĐQ đă chặn đứng những đợt tấn công vũ bảo của quân BV vào cạnh sườn của đoàn công voa, bảo vệ cho LĐ 20 Công Binh chiến đấu Hoàn tất cầu phao qua sông Ea Pa. Đoàn công voa tiếp tục cuộc hành tŕnh trên chăng đường địa ngục c̣n lại trong cái đói khát, cái rét căm căm cuả rừng núi về đêm, và lửa đạn của quân thù bắn không thương tiếc lên đầu.Những thân xác già nua, những trẻ thơ, rơi rụng từ đoàn xe xuống, hay gục ngă bên đường v́ kiệt lực, bị xe cộ tranh đường chạy, cán nát người, hay thoi thóp nằm chờ chết trong những kinh ngạc của phút giây cuối cùng của cuộc đời, v́ ai nên nổi?! V́ sự bất xứng, vô trách nhiệm cuả cấp lănh đạo miền Nam hay v́ sự bạo tàn của người Cộng Sản phương Bắc?! Cùng ngày 18 tháng Ba, Bộ Tư Lệnh QĐ2 cuả Tướng Phú (đă di tản về Nha Trang hôm 16 tháng Ba), cho trực thăng bốc Đaị Tá Lư khỏi vùng Cheo Reo, Phú Bổn! Tướng Cẩm, Tư Lệnh Phó QĐ2 cũng đă tự ư bay về Tuy Ḥa, chỉ một ngày sau khi Tướng Phú cùng bộ Tham mưu của ông bay về Nha Trang! Như vậy, chỉ c̣n mỗi một ḿnh Tướng Tất là sĩ quan cao cấp nhất đi theo đoàn quân di tản! Chiều ngày 20 thàng Ba, khi Tướng Tất cùng lực lượng của ông vừa rút tới thị xă Cheo Reo bằng đường bộ, Tướng Phú cho trực thăng bốc ông cùng Tỉnh Trưởng Phú Bổn về Nha Trang, và đoàn quân triệt thoái kể từ giờ phút này đă thật sự như rắn mất đầu, v́ không c̣n một ai trách nhiệm nữa!!

Sự triệt thoái bất ngờ của QĐ2 đă làm Tướng BV Văn Tiến Dũng, Hoàn toàn kinh ngạc, nhưng đầy săng khoái. Tướng Dũng tự hỏi, chính ai đă ra lịnh lui quân khỏi Tây Nguyên? Nếu quả thật Sàig̣n đă ra lịnh đó, th́ đây không những là một lầm lổi chiến lược không thể tha thứ, mà c̣n là một vấn đề vượt khỏi tầm mức chiến dịch mà Mặt Trận B3 đang đảm trách, thuộc về một tầm vóc chiến lược khác rộng lớn hơn. Tướng Dũng ngay lập tức hạ lịnh cho tất cả các đơn vị thuộc B3 phải chặn kín LTL7B, với mục tiêu rơ rệt không phải chỉ đánh bại mà là tiêu diệt toàn bộ lực lượng của QĐ2.


Ngày 21 tháng Ba, SĐ 320 BV với quân số và hỏa lực áp đảo, đă tràn ngập vị trí pḥng thủ của LĐ23 BĐQ tại Cheo Reo, cắt đoàn di tản ra làm hai khúc. Hơn 160,000 dân và các LĐ BĐQ 4, 25 bị kẹt lại đàng sau và thành phần sống sót của LĐ23BĐQ. Tướng Phú ra lịnh cho các LĐ BĐQ đi đoạn hậu, bỏ đường lộ chính, cắt rừng, t́m đường thoát hiểm. Pháo và hoả lực súng nhỏ của địch vẫn tiếp tục bắn như mưa vào đoàn xe đang kẹt lại phía sau. Các đơn vị đoạn hậu của LĐ4, và 25 BĐQ, đánh vùi suốt đêm với lực lượng Bắc quân, bảo vệ cho khúc đuôi của đoàn xe chạy thoát vào rừng! Xác lính áo rằn ḥa lẫn xác dân, nằm rải rác khắp nơi; máu loang thành vũng ven đường!

“Có em lạc mẹ bên lề trận,

Có núi rừng xanh cũng ngậm ngùi!”

(Chiều Ngút Khói—Lê Nguyên Ngữ)

Sáng ngày 19 tháng Ba, những xe đầu tiên của đoàn công voa đă tới được sông Cồn, cách Cũng Sơn 18 cây số về phía đông, và khoảng 2/3 chặng đường từ Cheo Reo tới điểm đến, Tuy Ḥa. Nhưng khúc đuôi của đoàn xe di tản tơi tả vẫn c̣n lết thết măi tận thị xă Cheo Reo, nơi những đoàn ngựi tỵ nạn vẫn tiếp tục tràn vào những đường phố rải đầy xác chết. Tại khúc ḷng cạn của sông Cà Lúi, 25 km phía tây bắc Cũng Sơn, một số chiến xa M48 bị mắc lầy khi vượt sông. LĐ 7BĐQ đụng nặng với quân truy kích của SĐ 320 BV. Các phi tuần A37 từ phi trường Nha trang đựơc gọi lên yểm trợ, đă oanh kích dữ dội vào vị trí của quân BV đang tấn công các đơn vị BĐQ bảo vệ đoàn xe. Nhưng một trong những máy bay yểm trợ quân bạn, đă nhầm lẫn đánh bom vào vị trí của BĐQ đang ác chiến với quân chính qui BV, gây thiệt hại nặng cho cả một tiểu đoàn của LĐ7! T́nh h́nh đă rối rắm lại càng thêm rối rắm! Mệnh lệnh và kỹ luật hầu như không c̣n tồn tại nữa!! Thiết đoàn trưởng thiết đoàn M48, đơn vị chiên xa hộ tống đoàn công voa gần như không c̣n chỉ huy được đơn vị của ḿnh, dầu rằng khoảng 10 chiên xa M48 vẫn c̣n có khả năng tác chiến. Khi thành phần đầu tiên của đoàn công voa tới được bờ sông Ba, cách Cũng Sơn khoảng 10 km về phía đông, họ mới vỡ lẻ đoạn đường dẫn vào Tuy Ḥa của LTL7B đầy rẩy những ḿn bẩy do quân đội Đại Hàn gài trước đây, không thể nào phá hủy gấp rút được! LĐ 20 Công Binh chiến đấu được lịnh bắt cầu phao qua sông Ba, và Hương Lộ 436, chạy dài theo bờ phía nam sông Ba được chọn đề đưa đoàn công voa về Tuy Ḥa. Dự đoán được điều này, địch quân đă đóng chốt kín đoạn đường dài khoảng 2 cây số dọc Hương Lộ 436, phía đông nhánh tẻ của sông Ba, ngăn cản việc chuyên chở các đoạn cầu phao từ Tuy Ḥa tới. Bộ Tư Lệnh QĐ2 lập tức cho điều TĐ 206 ĐPQ, một trong những tiểu đoàn diện địa thiện chiến nhất của Quân Khu 2, tấn công các chốt của Cộng quân tại dăi đường này từ phiá đông tới, trong lúc đó Tiểu Đoàn 34 BĐQ, với 16 chiếc M113 yểm trợ, tấn công từ phía Tây qua sau khi vượt qua khúc ḷng cạn của sông Ba.


Ngày 20 tháng Ba, những xe tải nặng và chiến xa đă xé toạt khúc ḷng cạn của sông Ba khiến xe cộ đi sau không thể nào vượt qua được. Trực thăng Chinook CH-47 cuả QĐ2 được lịnh chuyên chở các tấmđan thép lổ thả xuống chỗ khúc đáy sông cạn cho đoàn xe vượt qua, đồng thời trục các đoạn cầu phao nổi đến cho Công Binh bắt cầu qua sông Ba tại địa điểm cách đó khoảng 1500 mét về phía hạ lưu. Vào ngày 21 thàng Ba, đoàn xe tập trung xung quanh khúc ḷng cạn và địa điểm cầu phao, phía Đông Cũng Sơn chờ vượt sông. Trong lúc đó thành phần BĐQ đi đoạn hậu bị địch cắt làm đôi, tơi tả tại Cheo Reo. Phần lớn các tiểu đoàn của LĐ 6,7,22 BĐQ đă vượt qua được sông Cà Lúi, các LĐ 4,23,và 25 BĐQ c̣n kẹt lại phía sau lưng của SĐ 320BV, lúc này đang ào ạt tiến về phía Củng Sơn. Ngày 22 tháng Ba, Trung Đoàn 64 thuộc SĐ320 Bắc quân mở cuộc tấn công dữ dội vào vị trí của LĐ 6 BĐQ, đang yểm trợ cho LĐ20 Công Binh chiến đấu Hoàn tất cầu phao qua sông Ba, tại phía Tây Củng Sơn, nhưng bị đẩy lui. Một đoạn cầu phao đă sập khi đoàn xe ùn ùn kéo lên cầu; nhưng Công Binh đă nhanh chóng sữa chữa và một số lớn xe đă vượt qua được bờ Nam của sông Ba, để đụng đầu ngay với các chốt kiềng của Bắc quân đóng dày đặc dọc Hương lộ 436, khúc đuờng qua xă Mỹ Thạnh Tây.


Trong lúc Tiểu Đoàn 35 và 51 BĐQ đánh đoạn hậu bảo về đoàn công voa tại khúc đường hẹp, cách Cũng Sơn khoảng 7 km về hướng tây bắc, th́ Tiểu Đoàn 34 BĐQ tiếp tục tấn công về hướng đông Hương Lộ 436 để nhổ các chốt địch. Tới lúc này th́ LĐ 6 BĐQ là đơn vị tác chiến duy nhất c̣n có sự chỉ huy chặt chẻ trong đoàn quân triệt thoái, 3 tiểu đoàn c̣n sót lại trong tổng số 18 tiểu đoàn của các LĐBĐQ bảo vệ đoàn công voa di tản trong cuộc trường chinh vượt qua trận địa sát của Bắc quân tại Cheo Reo, Phú Bổn!!


Lực lượng cuả Tiểu Đoàn 35 và 51 BĐQ đẩy lui cuộc tấn công dữ dội của Trung Đoàn 64 chính qui BV, đêm 23 tháng Ba, giết chết 50 lính BV và tịch thu đuợc 15 vũ khí đủ loại. Hai tiểu đonhưngàn này được một lực lượng yểm trợ gồm 15 chiến xa M41, 8 M48, 11 khẩu pháo 105 ly howitzers, và 2 khẩu 155 mm. Hai trực thăng Chinook được lịnh tiếp tế lương khô và đạn dược cho các tiểu đoàn BĐQ trong khi các đơn vị này vừa đánh vừa lui về Cũng Sơn. Đêm 24 tháng Ba, SĐ320 BV được tăng cường thêm hai chi đoàn chiến xa T54 đă ào ạt tiến vào Cũng Sơn sau khi LĐ 6 BĐQ rút lui về Tuy Ḥa.


Trong khi đó, Tiểu Đoàn 34 BĐQ tiếp tục tấn công phá chốt địch tại xă Mỹ Thạnh Tây. Mặc dầu thời tiết xấu đă ngăn cản sự yểm trợ của Không Quân, lính Mũ Nâu đă lần lượt triệt hạ từng cụm kiềng chốt của Công quân. Ngày 25 tháng Ba, BĐQ nhổ xong chốt cuối cùng của địch, đưa đoàn công voa tả tơi vào địa phận tỉnh Tuy Ḥa. Tiểu Đoàn 34 BĐQ, với quân số c̣n chưa đầy một đại đội, quay ngược trở lại, trấn giữ hướng lộ phía Tây dẫn tới Tuy Ḥa!


Trong tổng số hơn 300 ngàn thường dân di tản theo đoàn quân triệt thoái, chỉ có khoảng 60,000 là về đến Tuy Ḥa. Số c̣n lại vẫn không tung tích! Gần hai chục ngàn binh sĩ QĐ2 trên tổng số hơn 60,000 quân chính qui và yểm trợ về được đến đích! Lực lượng này đă quá tả tơi, rách nát, c̣n mơ ǵ chuyện tấn công tái chiếm Ban Mê Thuột như kế họach đă dự trù! Trong lịch sữ Quân Lực VHCH, chưa hề có một cuộc rút lui nào thê thảm và tồi tệ như vậy! Đó là điềm xấu bất tường báo hiệu cho ngày tàn của một quân lưc, từng một thời làm khiếp sợ những binh đoàn lửa của Bắc quân! Riêng 7000 quân thiện chiến của những LĐ BĐQ tinh nhuệ bậc nhất quân lực, mà trọng trách được giao phó, là đánh đoạn hậu, bảo vệ trắc diện, đi tiên tiêu, che chở cho đoàn quân dân di tản, khi về đến Tuy Ḥa chỉ c̣n chưa được… 900 người! Ôi! Mũ Nâu, màu của vinh quang chiến thắng, hay muôn đời vẫn là màu…máu đọng?!

Túy ngọa sa trường quân mạc tiếu

Cổ lai chinh chiến kỹ nhân hồi!

Trong lúc những trận giao tranh ác liệt bùng nổ ở DarLac, ba sư đoàn quân chính qui Bắc Việt với quân số và hỏa lực áp đảo đă tấn công dữ dội SĐ 22BB của Tướng Phan Đ́nh Niệm tại vùng B́nh Định. Tuy không đánh bật được lực lượng của SĐ 3 BV ra khỏi những cao điểm khống chế trục lộ giao thông trên QL19 đoạn qua đèo An Khê, nhưng các chiến sĩ SĐ 22 BB với sự yểm trợ của Không Quân đă gây thiệt hại nặng cho địch quân. Tướng Niệm hy vọng rằng SĐ3 BV với những thiệt hại nặng nề sẽ buột phải rút lui. Có một điều mà ông không thể nào tiên liệu được là những đột biến bất ngờ của t́nh h́nh tại các tỉnh c̣n lại thuộc QK2 đă làm những chiến thắng lừng lẩy của SĐ22 BB trở nên vô nghĩa!!

SĐ 3 BV bắt đầu cuộc phản công với những trận tấn công dữ dôị tràn ngập vị trí pḥng thủ của lực lượng diện địa đang trấn giữ những cao điểm nh́n xuống đèo An Khê và các đơn vị địa phương bảo vệ các cầu trên QL19 gần đó. Tướng Niệm lập tức cho tăng viện các tiểu đoàn bộ chiến thuộc SĐ22 BB chuẩn bị cho cuộc phản công tái chiếm các vị trí đă mất; nhưng Bắc quân lợi dụng những ưu thế bước đầu đă dàn toàn bộ lực lượng của các Trung Đoàn 2, 12, 14 thuộc SĐ 3 BV, cùng các đơn vị đặc công, pháo và các lực lượng yểm trợ địa phương tại vùng thung lũng Vĩnh Thạnh, nằm giữa đèo An Khê và B́nh Khê.


Ngày 10 tháng Ba, 1975 khi SĐ 320 BV ào ạt tiến vào Ban Mê Thuột, ba trong tổng số 4 trung đoàn của SĐ22 BB đă có mặt tại khu vực giữa quận An Nhơn, ngay giao lộ giữa QL19 với QL1, và vùng cực đông đèo An Khê. Tiểu Đoàn 1 và 2 thuộc Trung Đoàn 47 BB, án ngữ đọan đường phía đông dẫn vào đèo An Khê, liên tiếp đẩy lui những cuộc tấn công ác liệt của các tiểu đoàn thuộc Trung Đoàn 2, 141 BV, và đánh bật lực lượng này ra khỏi chiến trường. Vào ngày 11 tháng ba, Tiểu Đoàn 3 c̣n lại của Trung Đoàn 47 BB được không vận tới quận B́nh Khê, Hoàn tất việc chuyển quân cho toàn bộ Trung Đoàn. Lúc này, Tiểu Đoàn 927-ĐPQ vẫn giữ một số vị trí bên trong đèo, nhưng không c̣n kiểm soát được trục lộ giao thông qua đèo nữa. Ngày 11 tháng Ba, Bắc quân tràn ngập vị trí pḥng thủ của Tiểu Đoàn 209 ĐPQ; Tiểu Đoàn 218 ĐPQ c̣n lại với các Đại Đội rải quân quá mỏng để giữ đèo đă bị cô lập Hoàn toàn và lâm vào t́nh huống có thể bị tràn ngập bất cứ lúc nào!


Trung Đoàn 42, SĐ 22BB với Bộ Chỉ Huy đặt tại B́nh Khê, mở những cuộc tấn công về phía tây, dọc theo QL19, trong nổ lực nhằm bắt tay với các đơn vị đang bị vây hảm của hai Tiểu Đoàn thuộc Trung Đoàn 47 BB. Vào ngày 8 và 9 tháng Ba, Trung Đoàn 41BB từ Bồng Sơn di chuyển tới vùng An Sơn trên QL19, để bảo vệ tuyến tiếp vận, liên lạc phía tây B́nh Khê, và đồng thời bảo vệ an ninh cho căn cứ không quân Phù Cát. Trung đoàn 40 BB, trung đoàn thứ tư của SĐ 22 BB, vẫn nằm lại vùng phiá Bắc tỉnh B́nh Định, án ngữ cửa ngỏ vào thung lũng An Lăo, và bảo vệ đèo Phù Ku trên Tỉnh Lộ 506, phía Bắc Phù Mỹ.


Tới ngày 11 tháng Ba, hai Tiểu Đoàn 1 và 2 thuộc Trung Đoàn 2 BV đă bị hoả lực phi pháo của quân ta gây thiệt hại nặng nề. Tiểu Đoàn 7, Trung Đoàn 141 Bắc quân bị đánh bật khỏi ngả ba giao thủy cuả hai sông Cồn và sông Đồng Phổ, với hai đại đội gần như bị diệt gọn. Các Tiểu Đoàn 3, Trung Đoàn 2 và Tiểu Đoàn 5, Trung Đoàn 12 BV cũng bị thiệt hại nặng. Nhưng Bắc quân đă nhanh chóng bổ xung quân số và vũ khí, đạn dược bằng những đoàn xe tải rầm rộ đổ vào vùng thung lũng Vĩnh Thạnh. Ngày 13 tháng Ba, năm tiểu đoàn Bắc quân mở những đợt tấn công vũ băo vào vị trí của của Tiểu Đoàn 1 và 2, Trung Đoàn 47 BB, nhưng bị đẩy lui. Tính từ ngày 4 tháng Ba, 1975, liên tiếp bốn Tiểu Đoàn Trưởng của Tiểu Đoàn 2, Trung Đoàn 47 BB, đă tử trận! Tướng Niệm cho rút TĐ 2, với quân số chỉ c̣n phân nữa ra khỏi chiến trường, về dưỡng quân và tái phối trí tại hậu cứ SĐ. Trung Đoàn 47BB với hai tiểu đoàn c̣n lại bắt đầu mở những đợt tấn công vào vị trí quân BV tại khu vực phía Tây dẫn vào đèo An Khê, nhằm bắt tay với lực lượng địa Phương Quân c̣n cố thủ trên đèo. Liên Đoàn 927 ĐPQ, dưới quyền điều động của Trung Đoàn 47 BB, đặt bộ chỉ huy tại phía tây đèo An Khê, với các đại đội đă hao hụt nặng của các Tiểu Đoàn 209, 217, và 218 ĐPQ nằm giữ những cao điểm dẫn qua đèo. Ngày 12 tháng Ba, Bắc quân tràn ngập Bộ Chỉ Huy Tiểu Đoàn 218 ĐPQ cùng một đại đội của TĐ này, mặc dù Trung Đoàn 47BB đă hết sức nổ lực phá ṿng vây của Bắc quân để bắt tay với lực lượng diện địa tử thủ tại đây. Tiểu Đoàn 218 ĐPQ gom góp những thành phần sống sót của các đại đội, cố thủ tại khu vực phía Tây dẫn vào đèo. Nhưng đơn vị này vào ngày 17-tháng Ba đă bị lực lượng của Trung Đoàn12 BV tấn công, tràn ngập.


Giao tranh diễn ra rất khốc liệt giữa lực lương SĐ 22 BB và các đơn vị chính qui BV tại khu vưc nằm giữa đoạn cuối đèo về phía đông và quận B́nh Khê kéo dài từ ngày 15 tới ngày 17 tháng Ba. Trung Đoàn 42 BB dồn mọi nổ lực tấn công nhằm đánh bật 3 tiểu đoàn thuộc SĐ 3 BV ra khỏi những cao điểm đang chiếm ngự gần cuối mạn đèo phía Đông. Mặc dầu gây thiệt hại nặng cho Bắc quân, giết chết gần 500 lính BV chỉ trong ṿng hai ngày, Trung Đoàn 42 BB vẫn không thanh toán được mục tiêu. Trung Đoàn Trưởng Trung Đoàn 42 tuy bị thương hai lần khi chỉ huy cuộc tấn công, vẫn tiếp tục nằm lại với đơn vị. Trong lúc đó, Tướng Niệm cho điều động Trung Đoàn 41BB lên vùng phía nam quận B́nh Khê, và cho rút hai tiểu đoàn c̣n lại của Trung Đoàn 47BB đưa lên vùng Bắc B́nh Định thay thế Tiểu Đoàn 2 và 3, Trung Đoàn 40 BB, đựợc Tướng Phú điều động qua tăng cường bảo vệ Khánh Dương, tỉnh Khánh Ḥa. Tiểu Đoàn 2, Trung Đoàn 47 BB, sau khi được chỉnh trang và bổ sung quân số theo kế hoạch dự trù sẽ tiến lên phía bắc để thay thế Tiểu Đoàn 1, Trung Đoàn 40 BB, rút về làm lưc lượng trừ bị cho SĐ.


Tướng Niệm với vỏn vẹn 2 trung đoàn trong tay, và không c̣n lực lượng trừ bị, đă ra lịnh cho các tiểu đoàn bộ chiến của ông cố giữ vững những vị trí chiếm được, sau khi lực lượng SĐ22 BB không thành công trong nổ lực khai thông đèo An Khê. Trong lúc đó, cuộc triệt binh xuôi Đông của các đơn vị QĐ 2 đang tiến hành trên LTL 7B. Tới ngày 19 tháng Ba, Bắc quân đă kiểm soát được mạn đèo phía Tây dẫn vào vùng phụ cận của An Khê. Ngày 22 tháng Ba, Tiểu Đoàn 5, Trung Đoàn12 BV tiến vào An Khê. Mọi sự kháng cự của lực lượng pḥng thủ tại đây chấm dứt. Hơn 5,000 thường dân chen chúc trên những hương lộ xuôi Nam, cố gắng t́m đường thoát hiểm về Qui Nhơn. Ngày 24 tháng Ba, Trung Đoàn 42 BB triệt thoái dọc theo đường 19, phía đông B́nh Khê, và Trung Đoàn 41 BB triển khai lực lượng pḥng thủ B́nh Khê.


Cùng ngày 24 tháng Ba, Bắc quân mở cuộc tấn công dữ dội vào B́nh Khê, đồng thời bao vây, cô lập hai Trung Đoàn 41 và 42, SĐ 22 BB đang pḥng thủ bảo vệ quận lỵ này. Các Trung Đoàn 141, và 12 thuộc SĐ3 BV ào ạt tiến về phía Đông hướng Phù Cát. Mặt Trận B3 địch cho điều thêm Trung Đoàn 95 B từ Pleiku, tiến về phía đông, dọc theo QL19, để bắt tay Trung Đoàn 2 chính qui Bắc Việt, phối hợp tấn công nhằm tiêu diệt Trung Đoàn 42 BB, đang dàn quân bảo vệ phía Đông quận B́nh Khê. Nhưng Trung Đoàn 41 và 42 BB không để địch quân kịp thực hiện ư đồ, đă phá vỡ ṿng vây của quân BV, rút lui về Qui Nhơn cùng với hơn 400 binh sĩ ĐPQ được trực thăng cứu thoát từ đèo An Khê ngày hôm trước. Khi lực lượng thụộc hai trung đoàn này đang đào hầm hố, cũng cố vị trí pḥng thủ Qui Nhơn, th́ Sàig̣n cho lịnh di tản những đơn vị c̣n lại của SĐ 22BB. Ngày 31 tháng Ba, Bắc quân mở cuộc tấn công dữ dội vào căn cứ Không Quân Phù Cát, 32 máy bay của Không Lực miền Nam đă bay thoát về được các phi trường quân sự ở phía Nam. Vào ngày 1 và 2 tháng Tư, 1975, khoảng 7000 quân c̣n lại của SĐ 22 BB và lực lượng diện địa tỉnh B́nh Định được các chiến hạm của Hải Quân VN, tại cảng Qui Nhơn, bốc về cảng Vũng Tàu. Trong lúc đó, quân chính qui Bắc Việt với chiến xa yểm trợ đă tràn ngập thành phố Qui Nhơn!! Quân Khu 2, Vùng 2 Chiến Thuật đang thực sự bước vào cơn hấp hối!!


Sau khi cuộc phản công tái chiếm Ban Mê Thuột của chiến đoàn đặc nhiệm của Tưóng Phú tại Phước An bị SĐ 10 Bắc quân với quân số và hoả lực áp đảo chận đứng tại sông Ea Nhiêu, thành phần sống sót của LĐ 21 BĐQ, của các đơn vị thuộc SĐ 23 BB và lực lượng diện địa Tiểu Khu Darlac đă mở đường máu, rút về phía Đông dọc đường 21. Tất cả được tập trung tại quân Khánh Dương, một quận miền núi của tỉnh Khánh Ḥa, nơi QL21 đổ qua đèo Cả xuôi xuống vùng b́nh nguyên Khánh Ḥa. Đèo Cả là điểm pḥng ngự lư tưởng để bảo vệ Nha Trang, nơi đặt đại bản doanh mới của QĐ2, Quân Khu 2, cùng Bộ Tư Lệnh của Hải Đội 2 Duyên Pḥng, và SĐ2KQ. Nha Trang c̣n là nơi có các trung tâm huân luyện quốc gia Lam Sơn, và trường Hạ Sĩ Quan Đồng Đế. Về phía tây Ninh Ḥa, nằm lưng chừng giữa vùng duyên hải và vùng đồi núi của quận Khánh Dương, là trung tâm huần luyện Dục Mỹ của binh Chủng BĐQ và binh Chủng Pháo Binh. Về mặt quân sự chiến lược th́ Khánh Ḥa là nơi tập trung các lực lương quân sự c̣n lại, một cứ điểm cuối cùng của Vùng 2 Chiến Thuật, để ngăn chặn đường tiến quân dọc theo QL1 về hướng Sàig̣n của các binh đoàn Bắc Việt, cũng như là nơi phát khởi moi cuộc phản công trong tương lai nhằm tái chiếm Tây Nguyên.


Hầu hết những thành phần sống sót của các đơn vị rút về từ Darlac, được đưa khỏi Khánh Dương bằng đường bộ hay bằng trực thăng. BĐQ được bốc về Dục Mỹ để tái phối trí, c̣n các binh sĩ SĐ 23 BB được đưa về các trung tâm huấn luyện tại Cam Ranh và Lam Sơn để tái huân luyện và bổ sung quân số. Một bộ chỉ huy tiền phương của SĐ 23 BB được thành lập tại Khánh Dương để chỉ huy các lưc lượng tăng phái bảo vệ đèo gồm Lữ Đoàn 3 Dù, trên đường rút về bảo vệ thủ đô Sàig̣n từ chiến trường Quảng Nam, đă chuyển hướng lên thẳng Khánh Dương; và bộ chỉ huy của hai tiểu đoàn bộ chiến thuộc Trung đoàn 40, SĐ 22BB điều qua từ B́nh Định. Lực lượng đich là SĐ10BV, sau khi đánh bại chiến đoàn đặc nhiệm của tướng Trường tại Phước An, tiến như thác lũ xuống vùng B́nh nguyên theo đường 21, đă nhanh chóng tiếp cân khu vực Khánh Dương. Trung Đoàn 40 BB tức tốc tiến sâu vế phía Tây để chặn đánh lực lượng tiền phương của Bắc quân. Tronh khi đó LĐ 3 Dù dàn quân trên những cao địa bên trong khu vực đèo, ngay sau tuyến pḥng thủ của Trung Đoàn 40 BB. Ngày 22 tháng ba, lưc lượng tiền tiêu của SĐ10 BV, với chiến xa yểm trợ đă tràn vào vị trí của hai tiểu đoàn thuộc Trung Đoàn 40 BB. Với hoả lực và quân số áp đảo, SĐ10 Bắc quân đă đánh bật Trung Đoàn 40 BB ra khỏi vị trí bố pḥng. Lưc lương c̣n lại của Trung Đoàn 40 BB rút lui ra tuyến sau, nhường chiến trường lại cho Lữ Đoàn 3 Dù.


Với một hệ thống đường ṃn xuyên qua vùng rừng rậm đầy những triền dốc đứng nằm về phía Tây tỉnh Khánh Ḥa, nếu bị ngăn chặn bởi Lữ Đoàn Dù đang bố trí quân trong khu vực đèo trên đuờng 21, Bắc quân có thể điều một lực lượng lớn tiến về phía Nam, đi ṿng qua vị trí của quân Dù, tràn xuống Nha Trang từ phía Tây qua ngả Diên Khánh. Để tránh điều này, QĐ2 đă rút Trung Đoàn 40 BB về Dục Mỹ, đi ngược về phía Nam, dàn quân tại vùng phía Đông quận Diên Khánh, dọc hai bên Tỉnh Lộ 420, con đường dẫn từ hướng Đông vào Diên Khánh và vào thành phố Nha Trang.Trung đoàn 40BB được tăng cường một tiểu đoàn ĐPQ và được yểm trợ bởi một đại bác 155-mm và hai khẩu 105 ly, Howitzers. Các toán viễn thám được tung vào khu vực rừng phía Nam Khánh Dương nhằm phát hiện những dấu vết của lực lượng lớn Bắc quân trên đuờng di chuyển về Nam, hướng Diên Khánh; nhưng quân ta không phát giác được những dấu vêt ǵ khả nghi quan trong.


Lữ Đoàn 3 Dù cũng cố công sự pḥng thủ tại đèo Cả, với các vị trí tiền tiêu đặt tại núi Chu Kroa, một cao điểm trên 1,000 mét, nằm đợi SĐ10 Bắc quân mà một trung đoàn của SĐ này, Trung Đoàn 28 chính qui BV với T54 yểm trợ đă có mặt tại Khánh Dương.Về phía Nam tuyến pḥng thủ của LĐ 3 dù là vị trí của một tiểu đoàn ĐPQ. Riêng Tiểu Đoàn 34, LĐ 6 BĐQ, tiểu đoàn đă tả xung hữu đột vượt trận địa sát của Bắc quân trên LTL 7B, bảo vệ mạn Bắc đèo, đoạn dẫn vào Ninh Ḥa.


Nhảy Dù tại Khánh Dương


Với LĐ 3 Dù vẫn c̣n trụ lại Khánh Dương trên đường 21, Tướng Phú vào ngày 29 tháng Ba, bổ nhiệm những tư lệnh trong vùng đất c̣n lại của QK2. Tướng Niệm, Tư Lệnh SĐ22 BB, chịu trách nhiệm hai tỉnh B́nh Định và Phú Yên. Thị xă Qui Nhơn, cứ điểm cuối cùng của SĐ 22 BB tại B́nh Định thất thủ ngày 2 tháng Tư, 1975. Riêng hai tỉnh cao nguyên c̣n lại là Tuyên Đức và Lâm Đồng đặt dưới quyền trách nhiệm của Tướng Lâm Quang Thơ, Chỉ Huy Trưởng trường Vơ Bị Quốc Gia. Ngoài lực lượng điện đia của 2 tiểu khu TĐ và Lâm Đồng, Tướng Thơ c̣n có trong tay một tiểu đoàn BĐQ thuộc LĐ 24, đơn vị đă vượt rừng về Tuyên Đức sau khi Quảng Đức thất thủ. Chuẩn Tướng Lê Văn Thân, Tư Lệnh Phó QK2, được giao trách nhiệm pḥng thủ Đặc Khu Cam Ranh, và hai tỉnh Ninh Thuận, B́nh Thuận. Trách nhiệm nặng nề nhất, bảo vệ tỉnh Khánh Ḥa, được giao phó cho Tướng Trần Văn Cẩm, chỉ huy toàn bộ lực lượng pḥng thủ Nha Trang gồm LĐ3 Dù, Trung Đoàn 40BB, TĐ 34 BĐQ và các đơn vị diện địa.


Ngày 30 tháng Ba, SĐ 10 chính qui BV thay v́ chuyển hướng về phía tây để tránh Lữ Đoàn 3 Dù đang dàn quân bảo vệ Khánh Dương, đă tiến thẳng vào trận địa bố pḥng của quân Dù. Cùng ngày Bắc quân tấn công Tiểu Đoàn 3 Dù tại đèo Cả. Được yểm trợ bởi Trung Đoàn 40 Pháo tầm xa và hai chi đoàn chiến xa T54, các đơn vị thuộc Trung Đoàn 28 và 66 BV bao vây TĐ 3 Dù mà quân số lúc này chỉ c̣n hơn một Đại Đội! Lữ Đoàn 3 Dù bố trí sâu trong vùng phía Nam núi Chu Kroa chừng 15 km dọc trên những cao điểm nh́n xuống QL21.Hoả lực pháo tầm xa 130 ly của địch quân đă bắn cháy 5 trên tổng số 14 Thiết Vận Xa yểm trợ quân Dù, và buột 3 pháo đội 105- ly của Lữ Đoàn 3 Dù phải rút về tuyến sau, thiết lập các cứ điểm hỏa lực yểm trợ quân Dù gần buôn Ea Thi. Rất tiếc là các cứ điểm hỏa lực mới đă quá tầm bắn yểm trợ cho các vị trí tiền phương của quân Dù! Hoàn toàn thiếu sự yểm trợ của hỏa lực phi pháo, lại phải gánh chiụ những mưa pháo khũng khiếp của đại pháo 130 ly, kết hợp với những đợt tấn công ác liệt cuả quân bộ chiến tùng thiêt của Bắc quân, Lữ Đoàn 3 Dù, dù sao đi nữa cũng chỉ là một lữ đoàn khinh chiến cơ động, Hoàn toàn không thích hợp cho lối đánh pḥng thủ, đă sụp đổ rất nhanh! Tại buôn Ea Thi, lực lượng SĐ10 BV đánh bọc sườn các vị trí của quân Dù đóng dọc theo quốc lộ và tấn công vị trí của Tiểu Đoàn 6 Dù. Mặc dù quân Dù chống trả mănh liệt, bắn cháy ba chiến xa T54 của Bắc quân, nhưng trưóc áp lực nặng nề của địch quân, TĐ6 Dù buộc phải bỏ vị trí. Với Lữ Đoàn 3 Dù bị cắt đôi tại Buôn Ea Thi, các đơn vị c̣n lại phải nhanh chóng tháo lui để bảo toàn lưc lượng.


Sau một tuần lể giao tranh khốc liệt với Bắc quân, Lữ Đoàn 3 Dù với quân số chỉ c̣n được một phần tư, rút lui qua khỏi Dục Mỹ, và Ninh Ḥa, lập tuyến pḥng thủ mới tại đoạn đường hẹp nơi QL 1 chạy dọc theo ven biển bên dưới núi Ḥn Sơn, ngay phía Bắc Nha Trang. Với sự triệt thoái của quân Dù, các đơn vị tại các trung tâm huấn luyện Dục Mỹ và Ninh Ḥa cũng bỏ vị trí rút lui. Ngày 1 tháng Tư, 1975, chiến xa Bắc Việt tiến vào Dục Mỹ, vượt qua Ninh Ḥa, tiến thẳng về Nha Trang. Các thành phần c̣n lại của quân Dù, BĐQ, Trung Đoàn 40 BB và lực lượng diện địa QK2 triệt thoái về Phan Rang. Lúc 15 giờ cùng ngày, các máy bay tại căn cứ Không Quân Nha Trang cất cánh bay về các phi trường phía nam. Ngày 2 tháng Tư, chiến xa Bắc Việt tiến vào thành phố Nha Trang. Bộ tổng Tham Mưu tại Sàig̣n ra lịnh lập tức di tản các đơn vị c̣n lại của QĐ 2 ra khỏi Cam Ranh. Trong khi đó, các lực lượng diện địa của Tiểu Khu Tuyên Đức và Lâm Đồng cũng tŕệt thoái qua ngả Phan Rang. Quân Đoàn 2, Quân Khu 2 kể từ giờ phút này đă bị chính thức xoá tên!!

 


Phần 2


Sau khi dứt điểm lực lượng quân sự của QĐ2, QK2, Quân Ủy Trung Ương Hà Nội bắt đầu chuyển hướng tấn công nhắm vào Vùng i Chiến Thuật, vùng địa đầu giới tuyến, với hy vọng sẽ chiếm đóng QKi trong thời hạn ngắn nhất dưạ vào những dấu hiệu suy sụp tinh thần của binh sĩ miền Nam. Vào đầu năm 1975, t́nh h́nh tại QKi tương đối yên tĩnh do những trận mưa mùa đă cản trở những cuộc hành quân lớn. Giao tranh bắt đầu bùng nổ vào tháng Giêng, tập trung ở những cao địa phía nam và tây nam Huế, nơi diễn ra những trận đánh đẫm máu giữa quân chính qui BV và lực lượng của Tướng Trưởng từ cuối tháng Tám, 1974. Quân lực miền Nam cuối cùng đă chiếm lại phần lớn những vị trí trọng yếu tại vùng cao điểm này vào giữa tháng Giêng, 1975, gây thiệt hại nặng cho các đơn vị thuộc một sư đoàn quân chính qui BV và các trung đoàn độc lập tại đây.


Vào cuối tháng Giêng tin tức t́nh báo thâu lượm được cho biết Bắc quân đang chuẩn bị một kế hoạch tấn công lớn qua việc gia tăng tu bổ, sữa chửa một số lượng lớn chiến xa và xe bọc thép. Thêm vào đó, các nguồn t́nh báo khác của miền Nam cũng phát giác những băi đậu dành cho chiến xa, các vị trí Pháo Binh, và những khu vực bảo tŕ quân sự của Bắc quân trong vùng. Trong lúc đó những trận giao tranh vẫn bùng nổ rải rác khắp Quân Khu.


Sau khi bị đánh bật khỏi những cao đia dọc QLi, phía nam thành phố Huế, trong những tuần lể đằu năm 1975, địch quân lập tức cho tăng cường thêm lực lượng trong khu vực này. Ngày 8 tháng Ba, những cuộc đụng độ lớn bùng nổ, khi Bắc quân tấn công chiếm 15 ấp xă ở phía Nam tỉnh Quảng Trị và phía Bắc Thừa Thiên. Đồng thời tại phía nam QK1, SĐ2 BV và Trung Đoàn 52 Bắc quân tấn công tràn ngập hai quận Hậu Đức vàTiên Phước, đe dọa tỉnh lỵ Tam Kỳ, Quảng Tín.


Tới trưa ngày 9 tháng Ba, với chiến xa và M113 yểm trợ, một lực lượng đặc nhiệm của QĐ1 bao gồm Tiểu Đoàn 8 Dù, các Tiểu Đoàn 112, 120 ĐPQ và ĐĐ 921 ĐPQ đă đánh bật quân BV ra khỏi những vị trí chiếm được tại Quảng Trị, gây tổn thất nặng cho địch. Bắc quân lại mở những cuộc tấn công vào các xă ở vùng duyên hải tỉnh Thừa Thiên, đồng thời tấn công dữ dội các đơn vị ĐPQ đang bảo vệ những tuyến đường dẫn vào thành phố Huế. Tại vùng Đông Nam Huế, 3 trung đoàn thuộc SĐ 324B BV bắt đầu chiến dịch Thừa Thiên với những đợt tấn công dọc theo khu vực dài 8 km vào sáng sớm mùng 8 tháng Ba. Với hoả lực pháo năng bắn tập trung yểm trợ, Bắc quân ào ạt tràn lên những ngọn đồi xung quanh. Tiểu Đoàn 2, Trung Đoàn 1 BB, vẫn giữ vững vị trí tại đồi 121; nhưng Tiểu Đoàn 1 thuộc trung đoàn này đă bi địch quân tràn ngập, đánh bật khỏi tuyến pḥng thủ ở đối 224. Tiểu Đoàn 2, Trung Đoàn 54 BB bị đẩy khỏi đồi 144, nhưng sau đó đă chiếm lại được vị trí này trong ngày 9 tháng Ba. Đai Đội Trinh Sát SĐ1 BB cũng buộc phải bỏ vị trí tại đồi 50, phía Tây Bắc núi Bóng. Tướng Nguyễn Văn Điềm, Tư Lệnh SĐ1BB, lập tức tung 2 Tiểu Đoàn 61 và 94 thuộc LĐ 15 BĐQ vào trận địa, nhằm chiếm lại những vị trí đă mất. TĐ 61 BĐQ càn qua trận phục kích của Bắc quân, tiếp tục phối hợp cùng TĐ 94 BĐQ mở những đợt phản công vào vị trí quân BV vào ngày 10 tháng Ba. Những cung từ từ các cuộc thẩm vấn tù binh BV bắt được trong ngày 11 tháng Ba cho biết toàn bộ SĐ 325 BV đă di chuyển về phía Nam, sẵn sàng cùng lực lượng địa phương địch tấn công quận Phú Lộc.


Với khoảng 20 chiến xa T54 yểm trợ, quân BV tấn công hành lang Sông Bồ nơi Lữ Đoàn 147 TQLC với các Tiểu Đoàn 3, 4, 5, 7 TQLC và Tiểu Đoàn 130 ĐPQ trấn giữ. Giao tranh diễn ra rất khốc liệt trong hai ngày, LĐ147TQLC đă chiếm lại một vị trí bị địch quân tràn ngập trong ngày 11 tháng Ba; gây thiệt hại nặng cho Bắc quân với 200 lính BV bị giết chết và phá hủy hai chiến xa địch, gây hư hại cho 7 chiếc khác, cùng tịch thu nhiều vũ khí, dạn dược. Một tiễu đoàn thuộc Trung Đoàn 6 chính qui BV xâm nhập vùng Phú Lộc, xử dụng 12 thuyền đánh cá cướp được cuả dân địa phương, chuyển quân qua Đầm Cậu Bảy, tấn công xă Vĩnh Hiền, quận Vĩnh Lộc ở đầu phía Nam đảo, tiến ngược lên phía Bắc, tấn công Vĩnh Giang. Một phần tiểu đoàn này tiến vào khu vực quận Phú Thứ, ngay phía Đông thành phố Huế. Tiểu Đoàn 8 Dù được tăng cường bởi 2-đại đội của Tiểu Đoàn 1, Trung Đoàn 54 BB, với sự yểm trợ của một chi đoàn M113 chận đánh tiểu đoàn Bắc quân và tiêu diệt đơn vị này. Ngày 16 tháng Ba, một đơn vị của Trung Đoàn 54 BB phục kích thành phần c̣n lại của tiểu đoàn chính qui BV, giết chết Tiểu Đoàn Trưởng cùng 20 lính BV. Theo lời khai của 5 tù binh CS th́ đơn vị này đă bị thiệt hại rất nặng, chỉ c̣n khoảng 33 người sống sót mà hầu hềt đều bị trọng thương. Những cuộc độn nhập khác của quân CSBV thuộc Trung Đoàn 4 độc lập vào hai quận Phong Điền và Quảng Điền, Tây Bắc thành phố Huế cũng bị quân ta nhanh chóng chận đứng và tiêu diệt.


Phía Nam đèo Hải Vân, ngày mùng 8 tháng Ba, đặc công CS đột nhập Đà Nẵng, bắn B40 vào các công sở thuộc quận Ḥa Vang. Ngày 11 tháng Ba, địch pháo kích dữ dội bằng hoả tiễn 122-ly vào căn cứ không quân Đà Nẵng phá hủy một chiến đấu cơ F5 loại mới của Không Quân. Quân BV với trọng pháo yểm trợ cũng mở những cuộc tấn công vào các đơn vị thuộc SĐ3BB, SĐ Dù, và lực lượng diện địa rải dài từ Đại Lộc tới Quế Sơn. Hầu hết các cuộc tấn công đều bị đẩy lui, nhưng đặc công CS đă phá sập được cây cầu chính trên TL540, phía bắc Đại Lộc.


Riêng t́nh h́nh tại tỉnh Quảng Tín khá nghiêm trọng. Cuộc tấn công được chờ đợi từ lâu của Bắc quân vào các quận đồi núi Tiên Phước và Hậu Đức cuối cùng đă diễn ra vào ngày 10 tháng Ba. Hai tiểu đoàn thuộc Trung Đoàn 31, SĐ 2 chính qui BV tấn công vào quận Tiên Phước từ hai hướng, Tây và Bắc; trong khi đó các đơn vị của Trung Đoàn 1 BV, mở cuộc tấn công từ hướng Nam và Đông Nam lên. Ở Hậu Đức, một tiểu đoàn c̣n lại của Trung Đoàn 31 chính qui BV, được sự yểm trợ của các lực lượng địa phương, đă tràn ngập Tiểu Đoàn 102 ĐPQ. Thị xă Tam Kỳ, tỉnh Quảng Tín, cũng bị tấn công bằng hỏa tiễn 122ly vào ngày 11 tháng Ba; đồng thời địch pháo kích dữ dội căn cứ Không Quân tại Chu Lai.


Những thành phần sống sót của hai Tiểu Đoàn 116, 134 ĐPQ bị tràn ngập tại Tiên Phước, mở đường máu rút về phía đông, hướng Tam Kỳ. Tiểu Đoàn 135 ĐPQ cũng rút khỏi vị trí tại núi Bàn Quan, phía đông quận Tiên Phước, lui về Tam Kỳ, bỏ lại 4 khẩu 105 ly Howitzer. Tiểu Đoàn 3, Trung Đoàn 5, SĐ2BB, được tăng cường bởi Tiểu Đoàn 115 ĐPQ, đă mở những cuộc phản công chiếm lại vị trí trên núi Mỹ, cao địa Tây Tam Kỳ, trong khi đó một lực lượng hùng hậu của Bắc quân đang ào ạt tiến về hướng Tam Kỳ và thị xă này đă nằm trong tầm pháo nhẹ của địch.


Tại Đà Nẵng, Tướng Ngô Quang Trưởng, Tư lệnh QĐ1, cũng đang lâm vào một t́nh huống hết sức khó khăn. Ngày 12 tháng Ba Bộ tổng tham Mưu tại Sàig̣n ra lịnh cho ông trả SĐ Dù đang bố pḥng bảo vệ Đà Nẵng về Sàig̣n, đồng thời chuyển lịnh của TT Thiệu cho QĐ1 phải ưu tiên bảo vệ Đà Nẵng. Tướng Trưởng mạnh mẽ chống lại quyết định này của Sàig̣n. Ngày 13 tháng Ba, ông đích thân bay về Sàig̣n gặp TT Thiệu và Đaị tướng Viên để yêu cầu Sàig̣n thu hồi quyết định, nhưng Sàig̣n chỉ tŕ hoăn việc rút SĐ Dù khỏi Vùng i thêm được 4 ngày, và sẽ bắt đầu vào ngày 17 tháng Ba. Hai ngày sau, Tướng Trưởng trong một nổ lực cuối cùng đă thuyết phục được TT Thiệu cho phép Lữ Đoàn 1 Dù, LĐ cuối cùng dự trù tái phối trí để bảo vệ thủ đô Sàig̣n và tham gia hành quân tái chiếm Ban Mê Thuột, nằm lại Đà Nẵng, với điều kiện không được xử dụng đơn vị này trong hành quân tác chiến. Để thay thế cho việc rút quân Dù khỏi Vùng i Chiến Thuật, TT Thiệu ra lệnh cho Bộ TTM không vận Lữ Đoàn 468 TQLC, mới thành lập, với hai Tiểu Đoàn 14, 16 TQLC, và một Liên Đoàn BĐQ ra QK1 để tăng cường cho lực lượng chiến đấu của Quân Đoàn i.


Để trám vào khoảng trống do việc rút SĐ Dù về Sàig̣n, Tướng Trưởng quyết định tái phối trí lại lực lượng bố pḥng của QĐ1. Ông cho điều SĐTQLC từ Quảng Trị và vùng bắc Thừa Thiên về bảo vệ quận Phú Lộc và Đà Nẵng. Ngày 13 tháng Ba, LĐ14 BĐQ tiến lên phía bắc để thay thế cho lực lượng TQLC rút đi. Tướng Trưởng chỉ đề lại lữ đoàn TQLC đang năm tại Phú Lộc, là lữ đoàn TQLC duy nhất c̣n hoạt đông ngoài vùng phía Bắc đèo Hải Vân. Tướng Nhựt, Tư Lệnh SĐ 2BB, cũng được lịnh rút một trung đoàn đang tham dự cuộc hành quân Quyết Thắng tại quận Nghĩa Hành, Quảng Ngăi về tăng cường bảo vệ tỉnh lỵ Tam Kỳ, Quảng Tín. QĐ 1 được lịnh phải bảo vệ Huế, Đà Nẵng bằng mọi giá, cho dù phải bỏ Quảng Trị, Quảng Tín, và Quảng Ngăi!


Trong buổi họp mật ngày 13 tháng Ba tại Sàig̣n với TT Thiệu, Thủ Tướng Khiêm, và Đại Tướng Viên, Tướng Trưởng được thông báo quyết định về việc di tản chiến thuật của QK2, và được lịnh chuẩn bị cho việc triệt thoái khỏi QK1 của Quân Lực VNCH trong kế hoạch tái phối trí lực lượng cho phù hợp với t́nh h́nh mới. Lực lượng Dù sẽ rút hết khỏi QK1 vào ngày 31 tháng Ba để về pḥng thủ Sàig̣n, và LĐ 468TQLC sẽ được TTM tăng cường cho việc bảo vệ Đà Nẵng v́ vị trí chiến lược tối quan trọng của thành phố này cho dù phải hy sinh những tỉnh c̣n lại của QK1 kể cả cố đô Huế.


T́nh h́nh chiến sự không được mấy khả quan cho Tướng Trưởng từ sau buổi họp mật tại dinh Độc Lập. Quân Bắc Việt đă mở những cuộc tấn công dữ dội,tràn ngập vị trí của hai tiểu đoàn ĐPQ ở mạn sựn phiá Tây tuyến pḥng thủ tại sông Mỹ Chánh, Quảng Trị. Lui sâu về phiá Nam, tại hành lang Sông Bồ, Tiểu Đoàn 4 và 5 TQLC đẩy lui những đợt xung phong ác liệt của Bắc quân vào khu vực trách nhiệm của LĐ 147 TQLC. Tại vùng trách nhiệm của SĐ1BB, hai tiểu đoàn thuộc Trung Đoàn 3 BB, bị đánh bật khỏi căn cứ hỏa lực Bastogne, nhưng đă chiếm lại được ngay ngày hôm sau. Giao tranh dữ dội đă diễn ra tại Tây Nam Tam Kỳ. Quân BV tràn ngập vị trí pḥng thủ của các đơn vị ĐPQ tại đây, và chiến xa BV đă xuất hiện ở phía Nam quận Tiện Phước. Tiểu Đoàn 3, Trung Đoàn 5 BB, Tiểu Đoàn 37 BĐQ đă đánh những trận sáp lá cà đẫm máu với quân BV, và có nguy cơ bi tràn ngập.


Ngày 14 tháng Ba, Tướng Trưởng họp với Tướng Thi, Tư Lệnh Phó QK1, chỉ huy các đơn vị thuộc QĐ tại Quảng Trị và Thừa Thiên, cùng Tướng Lân, Tư Lệnh SĐ TQLC để phát họa kế hoạch pḥng thủ Đà Nẵng. Theo đó, ông sẽ đưa toàn bộ lực lượng chiến đấu của QĐ1 về Quảng Nam để bảo vệ Đà Nẵng với các SĐ1, 3BB, SĐ TQLC nằm án ngữ tuyến đầu, và SĐ 2BB làm lực lượng trừ bị. Nhưng kế hoạch này phải được tiến hành từng giai đoạn với các sư đoàn từ Quảng Trị và Thừa Thiên lui binh về Đà Nẵng, và vùng lănh thổ phía Nam quân khu sẽ được rút bỏ. Tướng Trưởng ra lịnh di tản lập tức tất cả các đơn vị chiến đấu tại hai quận miền núi Sơn Hà, Trà Bồng thuộc tỉnh Quảng Ngăi, kể cả hai Tiểu đoàn 68, 69 BĐQ đang đóng tại đây, cùng toàn bộ cư dân nào muốn di tản theo.

Ngày 15 tháng Ba, LĐ14 BĐQ chuẩn bị nhận vùng trách nhiệm bàn giao từ LĐ 369 TQLC tại Quảng Trị. Trong lúc một lữ đoàn TQLC vẫn c̣n nằm lại vùng thung lũng Sông Bồ để bảo vệ Huế, Lữ Đoàn 369 TQLC sẽ được điều động về quận Đại Lộc, Quảng Nam, thay thế Lữ Đoàn 3 Dù di chuyển về Sàig̣n. Tướng Trưởng và Tướng Thi dự trù một cuộc di tản khỗng lồ của dân chúng Quảng Trị khi lực lượng TQLC rút đi, nên hai ông đă chỉ thị Bộ Tham Mưu Quân Đoàn chuẩn bị mọi phương án cần thiết để giúp đỡ quân chúng. Đồng thời, Tướng Trưởng ra lịnh cho Tướng Nhựt, Tư Lệnh SĐ2 BB giữ Trung Đoàn 6BB lại, án ngữ phía Nam quận Nghĩa Hành để bảo vệ thị xă Quảng Ngăi. Vào ngày 14 và 15 tháng Ba, lực lượng Bắc quân mở những đợt tấn công dữ dội đều khắp tỉnh Quảng Ngăi, tràn ngập các tiền đồn quanh ṿng đai thị xă. Lực lượng diện địa Tiểu Khu Quảng Ngăi đă suy yếu hẳn, sau khi các đơn vị chính qui của Trung Đoàn 5 BB được điều động qua bảo vệ thị xă Tam Kỳ, Quảng Tín, và phần lớn Trung Đoàn 4 BB được đưa về làm lực lượng trừ bị cho Sư Đoàn 2BB tại Chu Lai. Tiểu Đoàn 70 BĐQ và Tiểu Đoàn 3, Trung Đoàn 4BB, là hai tiểu đoàn chính qui duy nhứt c̣n nằm án ngữ phía Tây quận Mộ Đức, cùng ba tiểu đoàn ĐPQ đóng quân giữa khu vực quận Mộ Đức và quận Đúc Phỗ, giáp ranh tỉnh B́nh Định. Tại khu vực phía bắc, đêm 15 rạng 16 tháng Ba, quân BV tràn ngập vị trí của lực lượng diện địa bảo vệ trục giao thông trên QL1, và cắt đứt đoạn đường từ B́nh Sơn về Quảng Tín.


Tại Quảng Tín, quân BV tấn công khu vực phía bắc Tam Kỳ, sát gần QL1, đánh tan một đơn vị ĐPQ ở phía bắc thị xă vào đêm 15 tháng Ba. Đồng thời, Bắc quân mở những đợt tấn công ác liệt vào vị trí bố pḥng của Trung Đoàn 5 BB và LĐ 12 BĐQ tại khu vực phía Tây Tam Kỳ, đánh bật lực lượng pḥng thủ của ta ỡ đây, và tràn ngập Tiểu Đoàn 37 BĐQ. Trong lúc sự sụp đỗ gần như không thể tránh khỏi ở hai tỉnh phía nam Quân Khu, việc hoán chuyển các đơn vị tại Quảng Trị vẫn tiến hành như kế hoạch dự trù. Liên Đoàn 14 BĐQ đặt bộ chỉ huy ngay quận Hải Lăng, đă cho ba Tiểu Đoàn 77, 78 và 79 BĐQ nhận lănh vùng trách nhiệm bàn giao từ các đơn vị thuộc Lữ Đoàn 369 TQLC, đang chuẩn bị di chuyển xuôi nam để thay thế cho SĐ Dù rút khỏi Quảng Nam. Khi các lữ đoàn TQLC rút đi, tinh thần binh sĩ thuộc lực lượng địa phương cũng như của dân chúng Quảng Trị sụp đỗ, mặc dầu những đơn vị Bắc quân xâm nhập vào vùng b́nh nguyên Quảng Trị, cho tới ngày 16 thang Ba, đă bị tiêu diệt Hoàn toàn. Cung từ của một hồi chánh viên thuộc Trung Đoàn 101, SĐ 325 chính qui BV, tại Phú Lộc cho biết toàn bộ SĐ 325 Bắc quân đă có mặt tại vùng phía nam Thừa Thiên, được yểm trợ bởi các đơn vị sơn pháo 85mm, và các đại pháo tầm xa 130 ly thuộc Trung Đoàn 84 Pháo Binh BV. Tới ngày 15 tháng Ba, hai Trung Đoàn 18 và 101 bộ chiến BV đă nằm trong tầm tấn kich Phú Lộc.


Ngày 17 tháng Ba, Lữ Đoàn 258 TQLC rút khỏi Quảng Trị về thay thế cho lữ đoàn Dù tại phía Nam Thừa Thiên. Ngày 18 tháng Ba, SĐ TQLC đặt Bộ Tư lệnh Sư Đoàn tại phi trường Non Nước trên băi biển phía Đông Đà Nẳng, trong khi đó Lữ đoàn 2 Dù di chuyển ra Cảng Đà Nẵng để chuẩn bị rút về Sàig̣n. Để tăng cường pḥng thủ Đà Nẵng, Tướng Trưởng cho điều các pháo đội 175 ly đang ở phía Bắc đèo Hải Vân về Đà Nẵng cùng với một chi đoàn chiến xa M48. Như vậy Thiết Đoàn 20 Chiến Xa chỉ c̣n hai chi đoàn M48 tại Thừa Thiên. Ngay ngày hôm sau, 19 tháng Ba, 1975, Bắc quân vượt lằn ranh ngưng chiến, tràn vào Quảng Trị!


Cuộc triệt thoái khỏi Sơn Hà và Trà Bồng được tiến hành vào ngày 16 tháng Ba, khi hai trực thăng CH47 bắt đầu di tản thường dân ở đây. Các đơn vị của Tiểu Đoàn 68 BĐQ và lực lượng địa phương được bốc về Sơn Tịnh, phía bắc thị xă Quảng Ngăi. Có khoảng 12000 dân Trà Bồng di tản theo dọc quốc lộ để về B́nh Sơn, dưới sự bảo vệ của Tiểu Đoàn 69 BĐQ và các đơn vị diện địa. Khi cuộc di tản vừa bắt đầu, quân BV mở những cuộc tấn công tràn ngập các tiền đồn phía bắc B́nh Sơn, cắt đứt QL 1, đoạn đường giữa B́nh Sơn và Chu Lai. Tướng Nhựt, Tư lệnh SĐ 2 BB, lập tức ra lịnh cho Tiểu Đoàn 2 thuộc Trung Đoàn 6 BB, trung đoàn c̣n nằm lại bảo vệ thị xă Quảng Ngăi, di chuyển từ Nghĩa Hành về tăng cường ṿng đai phía tây thị xă Quảng Ngăi. Phía băc đèo Hải Vân, tại quận Phú Lộc, Thừa Thiên, Liên Đoàn 15 BĐQ đă tái chiếm những vị trí trên khu vực Núi Bóng vào ngày 17 và 18 tháng Ba. Tướng Thi, Tư Lệnh Phó QĐ1, đặc trách lực lượng bảo vệ cố đô Huế, cho điều 2 chi đoàn M48 c̣n lại của Thiết Đoàn 20 Chiến Xa, từ phía Băc về để tăng cường pḥng thủ khu vực phía Nam thành phố Huế.


Từ 1973, năm kư Hiệp Định ngừng bắn Paris, SĐ TQLC của QLVNCH vẫn nằm án ngữ tại vùng ǵới tuyến để pḥng thủ, bảo vệ tỉnh Quảng Trị. Vào đầu năm 1975, các lữ đoàn TQLC dàn quân dọc theo tuyến pḥng thủ phía cực Bắc của QK1. Lữ Đoàn 258TQLC nằm bên bờ nam sông Thạch Hản, ngay phía Nam và phía Tây thị xă Quảng Trị. Lữ Đoàn 147 TQLC đóng quân tại vùng cực Nam Quảng Trị bảo vệ mặt phía Tây dẫn vào QL1 và vùng Duyên Hải, vùng giữa phía Nam sông Mỹ Chánh và phía Tây Mỹ Chánh. Tháng Giêng, 1975, SĐ TQLC bắt đầu thành lập thêm một lữ đoàn, LĐ 468TQLC.Cho tới tháng Hai, 1975, th́ nhiệm vụ của SĐ là bảo vệ, ngăn chặn bất cứ cuộc tấn công nào của địch quân vào hai tỉnh Quảng Trị và Thừa Thiên; trong trường hợp chẳng đặng đừng phải tháo lui, SĐ sẽ rút về pḥng thủ cố đô Huế. Ngày 12 tháng Ba, cùng với sự di chuyển bất ngờ của SĐ Dù từ Đà Nẵng về Sàig̣n để bảo vệ thủ đô và Vùng 3 Chiến Thuật, Tướng Trưởng, Tư Lệnh QĐ1 nhận được lịnh phải ưu tiên bảo vệ Đà Nẵng bằng mọi giá. Ông lập tức cho Tướng Lân biết việc thay đôi chiến lược này, và ra linh Tướng Lân chuẩn bị sẵn sàng kế hoạch tái phối trí các đơn vị thuộc SĐ TQLC để trám vào các chỗ trống do lực lượng Dù rút đi, đồng thời nhận lănh trọng trách bảo vệ Đà Nẵng. Chỉ trong ṿng vài giờ đồng hồ sau khi có quyết định rút SĐ Dù về Sàig̣n, SĐ TQLC theo lịnh của Tướng Trưởng đă cho phối trí lại lực lượng, chuyển hai lữ đoàn đang nằm tại Quảng Trị về phía nam. Lữ Đoàn 147 từ Nam Mỹ Chánh rút về Phong Điền, đóng quân dọc hai bên QL1, theo h́nh cánh cung với Tiểu Đoàn 4 ở phía Tây và Nam, và Tiểu Đoàn 7 dàn quân về phía Đông thị xă này. Tướng Lân cũng cho Lữ Đoàn 369 TQLC chiếm lĩnh vị trí ở khu vực bắc và Tây Đà Nẵng; Lữ Đoàn 258 TQLC phụ trách bảo vệ khu vực sườn phía Nam của thành phố. Riêng Lữ đoàn tân lập 468 TQLC đựơc Bô TTM chỉ định thay thế cho lực lượng Dù rút đi. Trong lúc QĐ 1 đang tiến hành việc tái phối trí lực lượng, Cộng quân mở những đợt tấn công dữ dội vào Tiểu Đoàn 4 và 5 thuộc LĐ 147 TQLC vừa rút về quận Phong Điền. Không c̣n quân trừ bị trong tay, Tướng Lân đành ra lịnh cho LĐ 147 TQLC vừa đánh vừa lui về pḥng thủ Huế.


Tới ngày 17 tháng Ba, LĐ 258 TQLC đă Hoàn tất việc chuyển quân thay thế LĐ 2 Dù tại Đà Nẵng. Ngày 18 tháng Ba, Tướng Lân cho dời Bộ Tư lệnh SĐ từ Hương Điền, Thừa Thiên về phi trường Non Nước, phía Đông Nam Đà Nẵng, chỉ cách Bộ Tư Lệnh QĐ 1, đặt tại căn cứ Không Quân Đà Nẵng chưa đầy vài cây số. Mặc dầu việc bảo vệ Đà Nẵng là ưu tiên một của SĐ TQLC, ngày 20 tháng Ba, SĐ lại được lịnh tử thủ tại các vị trí phía bắc cố đô Huế. Cùng ngày LĐ 468 TQLC được không vận bằng C130 tới Đà Nẵng, và dàn quân từ mạn Bắc đèo Hải Vân, dọc QL1 về tới Phước Tường. Trong khi đó LĐ147 đựoc biên chế thành 4 tiểu đoàn bộ chiến, một tiểu đoàn pháo binh, và các đơn vị yểm trợ. Tiên liệu sẽ có những trận đánh đẫm máu trong những ngày sắp tới, Bộ Tư Lệnh SĐ TQLC đă tăng cường cho LĐ 147, Tiểu Đoàn 3 TQLC thuộc LĐ 258. Với một lực lượng chiến đấu khoảng 3,000 người, LĐ 147 TQLC đă chuẩn bị tinh thân và tâm lư sẵn sàng cho cuộc thư hùng sống mái với Bắc quân trong những ngày sắp tới để bào vệ cố đô Huế. Nhưng chỉ hai ngày sau đó, toàn bộ lữ đoàn lại được lịnh lui binh về phía Nam tới bờ biển Tân Mỹ để được tàu Hải Quân bốc về Đà Nẵng. Ngày 23 tháng Ba, lo lắng và bối rối v́ lịnh lạc đổi thay, bất nhất, LĐ 147 TQLC mở đường rút về điểm hẹn tại Tân Mỹ, hiểu rơ rằng sanh mạng của toàn lữ đoàn ǵờ phút này nằm Hoàn toàn trong tay của những người bạn Hải Quân. Nhưng những tàu Hải Quân chỉ được thông báo về kế hoạch này vào giờ phút chót, khi LĐ 147 TQLC đă rời quá xa vị trí pḥng thủ tại Hương Điền. Hải Quân đă cố gắng hết sức để đến điểm hẹn kịp lúc, nhưng rất tiếc điều này không thể thực hiên được, và chỉ tới nơi với một số tàu đổ bộ quá ít ỏi, không đủ để bốc các binh sĩ TQLC c̣n bị kẹt lại trong bờ. Những tàu đổ bộ tới được khu vực bốc quân lại không thể cập bờ bởi những cồn cát ngầm, và chỉ có số binh sĩ nào bơi thật giỏi, mới có thể bơi tới được các tàu LCM đậu cách bờ hàng vài trăm mét.


Khi hiểu rơ được vị trí mới của họ không thễ pḥng thủ được, và các tàu Hải Quân không thể bốc họ, các binh sĩ TQLC bắt đầu phá hủy các vũ khí cộng đồng, quăng các hỏa tiễn TOW chống tăng xuống biển. Bị kẹp giữa hỏa lực pháo nặng 130 ly và các binh đoàn Bắc quân truy đuổi, các đơn vị thuộc LĐ147 TQLC tan ră Hoàn toàn mà không hề có được một cơ hôị nào để giáp chiến sống mái với địch quân, và chỉ có khoảng 20 phần trăm là về tới Đà Nẵng!!


Ngày 19 tháng Ba, Tướng Trưởng bay vào Sàig̣n để gặp TT Thiệu và Thủ Tướng Khiêm. Tại đây ông lại được lịnh ngưng việc di tản khỏi Huế và phải bố pḥng bảo vệ các cứ điểm tại Huế, Đà Nẵng,Chu Lai, và thị xă Quảng Ngăi. Trong trưởng hợp bất khả kháng, ông được phép rút khỏi Chu Lai và Quảng Ngăi, nhưng phải bảo vệ Huế và Đà Nẵng bằng mọi giá! Ngày 20 tháng Ba, Tướng Trưởng bay trở lại Bộ Tư Lệnh QĐ1. Ông ra lịnh ngưng việc chuyển các pháo đội 175 ly cùng vũ khí, đạn dược từ Huế vào Đà Nẵng. Cố đô Huế phải được bảo vệ với bất cứ giá nào, mặc dầu ngày 19 tháng Ba, pháo binh địch đă bắn vào thành nội, và hàng trăm ngàn dân tị nạn đă nghẹt cứng trên QL1, đoạn đường xuôi về phía Nam.


Việc tổ chức pḥng ngự co cụm cho cố đô Huế đặt dưới quyền trách nhiệm của Tướng Lâm Quang Thi, được phân bổ cho Đại Tá Trí, Tư Lệnh phó SĐ TQLC, người chịu trách nhiệm mặt trận phía bắc thành phố Huế, và Tướng Điềm, Tư Lệnh SĐ1 BB, chịu trách nhiệm khu vực phía Nam của Huế. Các tiền đồn của Đại Tá Trí, nằm ngay trong vùng giáp ranh giữa Quảng Trị-Thừa Thiên, chừng 30 km phía Tây Bắc Huế. Tại đây, dưới quyền điều động của LĐ 14 BĐQ là Tiểu Đoàn 77 BĐQ, 7 tiểu đoàn ĐPQ, và một chi đoàn Thiết Vận Xa M113 thuộc Thiết Đoàn 17Kỵ Binh. Bốn tiểu đoàn bộ chiến của LĐ 147 TQLC bố trí ngay trong vùng thung lũng trọng yếu Sông Bồ, trong tầm pháo binh nhẹ yểm trợ từ Thành Nội. Trong khi đó, Tiểu Đoàn 78 và 79 BĐQ răi quân ở tuyến đầu, cách vị trí của các đơn vị TQLC chừng 10 km về phía tây.Về phía Nam của LĐ 147 TQLC, tại căn cứ hỏa lực Lion, tức căn cứ Núi Gió là 2 tiểu đoàn thuộc Trung Đoàn 51, SĐ1BB.


Vùng trách nhiệm của Tướng Điềm bắt đầu từ phía Tây Nam của Trung Đoàn 51, SĐ1 BB, đơn vị tăng phái cho lực lượng của Đại Tá Trí. Trung Đoàn 3 BB với hai tiểu đoàn án ngữ trên những cao địa quanh căn cứ hỏa lực Birmingham, nh́n xuống sông Hữu Trạch, phía nam Huế. Về phía Đông của Trung Đoàn 3 BB, là hai tiểu đoàn của Trung Đoàn 54 BB bảo vệ khu vực Mơ Tàu, trong lúc Trung Đoàn 1BB với ba tiểu đoàn cơ hữu, được tăng cường một tiểu đoàn thuộc Trung Đoàn 51 BB, một chi đoàn chiến xa M48, và một chi đoàn thiết quân vận M113, rải quân dài về hướng đông nam tới tận khu vực Núi Bóng. Về phía Đông của quận lỵ Phú Lộc ba tiểu đoàn của LĐ15 BĐQ, cùng một tiểu đoàn thuộc Trung Đoàn 3 BB, chiếm lĩnh các cao điểm dọc theo QL1. LĐ 258 TQLC, với hai tiểu đoàn đóng quân gần Phú Lộc, và Liên Đoàn 914 ĐPQ gồm ba tiểu đoàn được giao trách nhiệm bảo vệ đèo Hải Vân.


T́nh h́nh chiến sự tại khu vực phía bắc tỉnh Quảng Tín vào ngày 20 tháng Ba, tương đối khả quan hơn so với trước đây khi quân BV nă pháo nặng vào quận lỵ Thăng B́nh, và tràn ngập các tiền đồn phiá Tây Nam quận lỵ này. Hai tiểu đoàn thuộc SĐ 3 BB, điều từ Quảng Nam qua, được tăng cường thêm hai tiểu đoàn ĐPQ, đă mở những cuộc phản công gây thiệt hại nặng cho lực lượng địch trong những trận đánh giằng co ác liệt phía Đông Thăng B́nh. Nhưng tại Tam Kỳ, t́nh h́nh không được mấy khả quan dù SĐ 2 BB đă tập trung hầu hết lực lượng tại đây để bảo vệ tỉnh lỵ này. Ngày 21 tháng Ba, địch pháo dữ dội vào thành phố Tam Kỳ. Cùng ngày, Trung Đoàn 4 BB di chuyển Bộ Chỉ Huy Trung Đoàn từ Quảng Ngăi tới Tam Kỳ, cùng với Tiểu Đoàn1, Trung Đoàn 6BB, từ quận B́nh Sơn qua, và Bộ Chỉ Huy Liên Đoàn 916 ĐPQ rút từ Thăng B́nh về.


Tại Quảng Ngăi, t́nh h́nh trở nên tối tệ, mặc dầu các đơn vị của Trung Đoàn 4BB thành công trong việc khai thông QL1 tại khu vực quận B́nh Sơn. Nhưng tại phía tây B́nh Sơn, quân chính qui BV tấn công dữ dội đoàn quân dân di tản từ Trà Bồng về. Tiểu Đoàn 69 BĐQ, đơn vị bảo vệ cuộc rút lui, đă lọt ổ phục kích và tan ră Hoàn toàn. Bắc quân tấn công quận Đức Phổ cắt đứt trục giao thông trên QL1, cô lập cửa khẩu Sa Huỳnh và lực lượng bảo vệ gồm hai Tiểu Đoàn 70 BĐQ, và 137 ĐPQ đóng tại đây. Tướng Nhựt, Tư Lệnh SĐ, được phép tùy quyền hành động để duy tŕ lực lượng tác chiến cuả Sư Đoàn 2BB.


Ngày 19 tháng Ba, chiến xa và bộ binh BV vượt lằn ranh ngưng chiến ở Quảng Trị, tiến thẳng về phía Nam mà chỉ gặp sự kháng cự yếu ớt của lực lượng địa phương. Các đơn vị tiền tiêu của Bắc quân dừng lại tại tuyến Mỹ Chánh giáp ranh giới tỉnh Thừa Thiên chờ lịnh tấn công. Cuộc tấn công của địch bắt đầu vào sáng sớm ngày 21 tháng Ba, khi các tiểu đoàn tiền phương của SĐ 324B và 325 BV, cùng Trung Đoàn độc lập Trị Thiên, với sự yểm trợ của pháo tầm xa, ào ạt tràn vào vị trí bố pḥng của quân ta tạị vùng hành lang Sông Bồ trải dài tới Phú Lộc. Hoả lực pháo nặng của địch cũng bắt đầu bắn vào thành phố Huế.


T́nh h́nh tại tuyến pḥng thủ Mỹ Chánh vẩn tương đối yên tĩnh. Những đợt tấn công của địch vào các đơn vị TQLC trấn đóng tại đây đă bị đẩy lui với những thiệt hại nặng nề cho Bắc quân. Nhưng vị trí bố pḥng của quân ta tại khu vực Phú Lộc, sau những đợt tấn công ác liệt của lực lượng bộ chiến thuộc hai Sư Đoàn 324B và 325 chính qui BV, đă bắt đầu sụp đổ. Tại khu vực trách hiệm của SĐ1BB, Trung Đoàn 18, SĐ325 BV, được yểm trợ bởi Trung Đoàn 98 Pháo Binh BV, đă tràn lên đồi 350, và tiến đánh các vị trí của ta tại Núi Bóng. Giao tranh diễn ra rất khốc liệt, với Núi Bóng ba lần đổi chủ chỉ trong ṿng một buổi chiều, nhưng cuối cùng lực lượng SĐ1BB đă chiếm lại vị trí này vào ngày 22 tháng Ba. Trung Đoàn thiện chiến 101 chính qui BV đă đánh bật Tiểu Đoàn 60, LĐ 15 BĐQ, ra khỏi đồi 500, phía tây Phú Lộc. Pháo địch cũng bắt đầu bắn ngăn chặn trên QL1. Những làn sóng dân tị nạn nghẹt cứng tại phía Tây Phú Lộc. Tới chiều tối, đường từ Phú Lộc vào Đà Nẵng đă được khai thông. Về phiá Tây, tại vùng đồi núi quanh khu vực Mơ Tàu, các đơn vị thuộc Trung Đoàn 271 Độc Lập, và Trung Đoàn 29, SĐ304 BV, tăng cường cho SĐ324 BV, mở những cuộc tấn công ác liệt vào vị trí đóng quân của Trung Đoàn 54 BB, nhưng bị ta đẩy lui. Cung từ của tù binh bắt được thuộc Trung Đoàn 271 Bắc quân cho biết Trung Đoàn này bị thiệt hại rất nặng, với Tiểu đoàn 9 thuộc trung đoàn này Hoàn toàn tan ră.


Ngày 22 tháng Ba, Bắc quân liên tục tấn công dọc tuyến pḥng thủ tại Thừa Thiên. Quân miền Nam cũng mở những cuộc phản công nhằm chiếm lại đồi 224, một vị trí trọng yếu tại khu vực Mơ Tàu, nhưng không thành công. Cư dân cố đô Huế giảm c̣n khoảng năm chục ngàn người, và đèo Hải Vân nghẹt cứng dân tị nạn đang hốt hoảng t́m đường thoát hiểm về Nam. Thành phố Đà Nẵng đông nghẹt những làn sóng người di tản. Cảnh Sát thị xă Đà Nẵng ước lượng đă có khoảng trên 100,000 dân tị nạn tại đây và dân chúng vẫn tiếp tục đổ dồn về càng lúc càng nhiều. Một phái đoàn liên bộ của chính phủ từ Sàig̣n ra nhưng không giúp ích được ǵ mấy v́ gạo đă không c̣n có đủ cho thị trường Đà Nẵng. Ngày 24 tháng Ba, chính quyền trung ương và địa phương cố gắng di tản thường dân tị nạn mà con số giờ đă lên đến 400,000 về phiá nam bằng mọi phương tiện tàu thuyền có được. T́nh h́nh chiến sự khả quan hơn, với những cuộc tấn công của Bắc quân vào Quảng Nam đă bị các đơn vị thuộc SĐ3 BB và lưc lượng diện địa chận đứng. An ninh tại thị xă Đà Nẵng tương đôi ổn định so với các nơi khác thuộc QK1.


Tại tây nam Tam Kỳ, Tiểu Đoàn 2, Trung Đoàn 5BB, liên tục đụng nặng với quân chính qui BV từ ngày 12 tháng Ba. Tiểu Đoàn 2 BB khởi đầu cuộc hành quân với quân số 350 người, đến ngày 22 tháng Ba, đơn vị này chỉ c̣n khoảng 130 người. Tướng Nhựt cho thay thế tiểu đoàn này với Tiểu Đoàn 2, Trung Đoàn 4BB; đồng thời cho dàn toàn bộ Trung Đoàn 4 BB, tăng cường bởi hai tiểu đoàn thuộc Trung Đoàn 5 BB và một chi đoàn chiến xa, tại khu vực Tây Nam Tam Kỳ. Tiểu Đoàn 6,Trung Đoàn 6BB, được gởi tới Chu Lai để tăng cường pḥng thủ căn cứ này. Riêng Liên Đoàn 12 Biệt Động Quân vẫn nằm án ngữ bảo vệ ṿng đai phía Tây Bắc Tam Kỳ.


Ngày 24 tháng Ba, Bắc quân bắt đầu tấn công thị xă Tam Kỳ. Đặc công địch xâm nhập trung tâm thị xă vào buổi sáng, phá hủy nhà máy điện Tam Kỳ. Pháo binh địch bắn cấp tập dọc theo tuyến pḥng thủ của quân ta, và tới trưa, chiến xa và quân bộ chiến tùng thiết địch đă xuyên thũng tuyến pḥng ngự của một tiểu đoàn ĐPQ và Tiểu Đoàn 3, Trung Đoàn 5 BB. Tới chiều tối, thị xă Tam Kỳ thất thủ. Tướng Trưởng ra lịnh cho Tướng Nhựt rút hết lực lượng thuộc SĐ 2 ra khỏi Tam Kỳ, lui về pḥng thủ Chu Lai. Nhưng lúc này, Tướng Nhựt không c̣n nắm được t́nh h́nh cũng như các đơn vị dưới quyền ông nữa! Ông cố gắng gom số binh sĩ c̣n lại của Trung Đoàn 4 BB, đưa về Chu Lai ngay đêm hôm đó. Hai tiểu đoàn thuộc Trung Đoàn 5 BB tan tát trong cuộc đụng độ với Bắc quân cũng được gom lại, di chuyển vê phía nam. Các đơn vị thuộc LĐ 12 BĐQ trấn giữ ṿng đai phía Tây Bắc Tam Kỳ, bị thiệt hại nặng, buộc phải rút lui về căn cứ hỏa Lực Baldy, ngay ranh giới tỉnh Quảng Nam, cùng với bộ tham mưu của Tư Lệnh Phó SĐ 2 BB. Tướng Trưởng lập tức cho lịnh di tản tất cả các lực lượng tại tỉnh Quảng Ngăi về Chu Lai để tăng cường pḥng thủ căn cứ này. Trong lúc đó, đặc công CS phá sập một cây cầu quan trọng trên QL1, đoạn đường từ Quảng Ngăi về Chu Lai.


Ngày 23 tháng Ba, các tiểu đoàn diện địa bảo vệ tuyến Mỹ Chánh đă tự ư rút lui. Khu vực Núi Bóng -Truồi vẫn c̣n tương đối yên tĩnh. Các đơn vị Công Binh phá hủy một cây cầu trên QL1, phía đông Lộc Sơn để ngăn cản chiến xa địch tiến về Huế qua ngả Phú Lộc. Ngày 24 tháng Ba, sau khi nhận báo cáo về sự sụp đỗ của tuyến pḥng ngự Mỹ Chánh, Tướng Trưởng họp với các tư lệnh chiến trường gồm Tướng Thi, Tướng Lân, Tướng Hoàng Văn Lạc, Tư Lệnh Phó Vùng 1 Chiến Thuật,và Tướng Khánh, Tư Lệnh SĐ1 KQ, để duyệt xét t́nh h́nh. LĐ 913 địa Phương Quân sau khi tự ư bỏ vị trí pḥng thủ tại Mỹ Chánh, rút lui về phía Nam, vượt qua khỏi Phong Điền. Việc tháo chạy của LĐ 913 ĐPQ đă gây những chấn động trong các đơn vị khác, và một cuộc triệt thoái toàn bộ đă xăy ra. Bộ Tham Mưu QĐ1 cố gắng tập họp các binh sĩ lại tại khu vực sông Bồ, nhưng số lượng binh sĩ đào ngũ tập thể đă gia tăng. Phần lớn binh sĩ đào ngũ không phải v́ sợ hăi chiến đấu với quân thù, mà chính yếu là v́ âu lo cho sự an nguy của gia đ́nh họ!

 


Tướng Ngô Quang Trưởng


Lúc 6 ǵờ chiều ngày 24 tháng Ba, Tướng Trưởng ra lịnh cho Tướng Thi bắt đầu di tản toàn bộ lực lượng pḥng thủ Huế. Tất cả các đơn vị tại phía Bắc và phía Tây Huế được lịnh tập họp tại Tân Mỹ, một cảng nhỏ nằm về phía Tây Bắc Huế, vượt qua một kênh hẹp để tới Phú Thuận, và di chuyển về phía tây nam xuôi xuống đảo Vĩnh Lộc. Các đơn vị dự trù sẽ vượt qua cửa Đầm Cậu Bảy bằng một cầu phao do Công Binh bắt sẵn, di chuyển dọc theo ven biển tới QL1. Từ đó họ sẽ vượt đèo Hải Vân về Đà Nẵng. Tất cả các chiến cụ nặng gồm chiến xa, xe tải, trọng pháo đều được lịnh phá hũy tại chỗ. SĐ 1BB được giao trọng trách bảo vệ cuộc triệt thoái đă dàn quân tại quận Phú Thứ đề làm một tuyến chặn lực lượng truy kích của Băc quân.


Khi dân chúng Huế biết được lệnh rút lui này, họ đă đổ xô về Tân Mỹ, rời khỏi Thừa Thiên bằng mọi phương tiện tàu thuyền t́m được ở đây. Bộ Tư Lệnh Tiền Phương QĐ1 của Tướng Thi đặt bản doanh tại Tân Mỹ, cùng với Bộ Tư Lệnh SĐ TQLC, và Bộ Chỉ Huy LĐ147TQLC. Tiểu đoàn 7 TQLC án ngữ bảo vệ Cảng và an ninh cho Bộ Tư Lệnh QĐ, và SĐTQLC. Lúc này lực lượng SĐ 1 BB rút lui khỏi khu vực Truồi- Núi Bóng. Liên Đoàn 15 Biệt Động Quân, thay thế SĐ1 BB ,trấn giữ các vị trí tại sông Truồi, lui quân về Phú Bài sau khi bị thiệt hại nặng trong các trận đụng độ đẫm máu với lực lượng tấn kích của Bắc quân. Trung Đoàn 54BB triệt thoái khỏi khu vực Mơ Tàu, lui về căn cứ Eagle, phía tây nam Huế, gần QL1. Trung Đoàn 3 BB rút khỏi các vị trí tiền tiêu tại Sơn Huệ Trạch về Nam Ḥa, phía Nam Huế. Trung Đoàn 51 BB lui về phía tây Huế, và Trung Đoàn1 BB rút về từ Núi Bóng đóng quân quanh ṿng đai thị xă Huế cùng Bộ Tư Lệnh SĐ.


Trong khi cuộc triệt binh chiến thuật đang tiến hành, một phái đoàn gồm những- vị-khách-không-mời của Bộ tổng Tham Mưu từ Sài g̣n ra thẳng tổng Hành Dinh của Tướng Trưởng, mang mệnh lệnh bốc SĐTQLC khỏi Vùng 1 ngay lập tức để về bảo vệ thủ đô Sàig̣n! Tướng Trưởng quyết liệt phản đối quyết định này, viện lẽ ông không thể nào bảo vệ được Đà Nẵng nếu SĐTQLC rút đi. Phái đoàn TTM khuyên ông bỏ Chu Lai, đưa SĐ2 BB về pḥng thủ Đà Nẵng. Tướng Trưởng cho lịnh rút SĐ2BB khỏi căn cứ Chu Lai, nhưng ông vẫn báo cho phái đoàn cao cấp của Bộ TTM hay, Đà Nẵng sẽ không bảo vệ được nếu không c̣n SĐ TQLC. Một tin thật buồn đến cùng lúc với ông, các lực lượng tan tát c̣n lại của SĐ 2BB, đă không c̣n đủ hiệu năng tác chiến nữa!


Cuộc hải vận các đơn vị tại Chu Lai bắt đầu đêm 25 tháng Ba bằng những tàu đổ bộ LSTs từ Sàig̣n ra. Lực lượng Hải Quân tham gia hành quân di tản các đơn vị tại Thừa Thiên cũng được điều động tham gia cuộc bốc quân ở Chu Lai. Trong lúc các chiến hạm Hải Quân tập trung về hướng Chu Lai, Trung Đoàn 6BB tả tơi trong chiến trận, đang cố mở đường máu từ Quảng Ngăi về căn cứ Chu Lai.Tỉnh Trưởng Quảng Ngăi cùng ban tham mưu không thể vượt qua nổi ṿng vây của quân BV để về Chu Lai, đă dùng tàu di tản ra đảo Lư Sơn. Phía Bắc thị xă Quảng Ngăi, trên QL1, cả một đoàn quân dân đang cố mở đuờng về Chu Lai với xác chết và người bị thương rải đầy dọc theo Quốc Lộ, làm gợi nhớ tới h́nh ảnh lửa máu ghê rợn trên “Đại Lộ Kinh Hoàng”. mùa Hè 1972 tại Quảng Trị. khoảng 7,000 binh sĩ đă được các tàu Hải quân bốc từ Chu Lai về Đà Nẵng. Riêng thành phần sống sót của Trung Đoàn 4 và 6 thuộc SĐ2 BB di tản được về đảo Lư Sơn, trong lúc đó, Liên Đoàn 12 Biệt Động Quân,với quân số c̣n chưa được 500 người, và số binh sĩ c̣n sót lại của Trung Đoàn 5BB , mở đường về tới được Đà Nẵng.


T́nh h́nh tại Đà Nẵng ngày 26 tháng Ba đă gần như rối loạn, nhưng lực lượng thuộc SĐ 3BB vẫn c̣n giữ vững các quận Dục Đức và Đại Lộc dù áp lực của địch quân càng lúc càng tăng. Sáng sớm cùng ngày, địch bắn 14 hỏa tiễn 122-ly vào một trung tâm tỵ nạn gần ṿng đai phi trường Đà Nẵng, gây tử thương và bị thương cho một số dân tỵ nạn ở đây, mà phần lớn là phụ nữ và trẻ em! Tinh thần binh sĩ thuộc SĐ 3BB sụp đổ. Binh lính bỏ đơn vị chiến đấu để trở về lo bảo vệ gia đ́nh, vợ con đang ở tại Đà Nẵng. T́nh h́nh Hoàn toàn hỗn loạn, với hơn 2 triệu người trên đường phố, lo t́m đường đưa gia đ́nh trốn thoát về phía nam. An ninh, trật tự tại Đà Nẵng hầu như không c̣n duy tŕ được nữa!


Cuộc lui binh khỏi Thừa Thiên bắt đầu tương đối trật tự. LĐ 258 TQLC bắt tay LĐ 914 ĐPQ tại đảo Vĩnh Lộc để vượt qua eo biển hẹp tới Lộc Tŕ thuộc quận Phú Lộc. Nhưng đoạn cầu phao dự trù được Công Binh bắt tại đây đă không bao ǵờ có! Các tàu phao đươc công binh trù liệu làm cầu phao bắt qua kênh biển hẹp tại đây đă bị các đơn vị quân đôi khác xử dụng để vượt thoát. Lực lượng triệt thoái phải dùng thuyền đánh cá của dân địa phương để vượt kênh. Tướng Trưởng bay trực thăng dọc theo đoàn quân di tản tới tận đảo Vĩnh Lộc. Ông hẳn ngậm ngùi khi thấy rơ một điều: tất cả đều hổn loạn, chỉ trừ các đơn vị TQLC là c̣n chặt chẽ và kỷ luật!


Bị tŕ hoăn do biển động, ngày 26 tháng Ba, một phần của LĐ 147TQLC rời Tân Mỹ về Đà Nẵng bằng tàu Hải Quân. Cùng ngày, một tiểu đoàn thuộc LĐ 258TQLC bảo vệ đèo Phú Gia, một đoạn đường hẹp, khúc khuỹu, khoảng 15 km về phía tây quận Phú Lộc, đụng nặng với quân chính qui BV. Với các sư đoàn Bắc quân đang tiến ào ạt về hướng đèo Hải Vân từ phía bắc, và mức độ hư hơng không thể sữa chữa kịp của các chiến hạm Hải Quân, Tướng Trưởng đành ra lịnh ngưng việc di tản binh sĩ cùng các khí cụ trang bị từ Huế vào Đà Nẵng. Hơn nữa, khi hiểu được không thể nào tăng cường pḥng thủ Đà Nẵng bằng một SĐ 2BB đă gần như tan ră, Tướng Trưởng cho tập trung nổ lực vào các đơn vị TQLC c̣n kỹ luật và hiệu năng tác chiến. Trưa ngày 27 tháng Ba, máy bay của Không Quân đă bắn hạ bốn chiến xa địch đang tấn công căn cứ hỏa lực Baldy. Mặc dầu các tiểu đoàn bộ chiến của SĐ 3 BB đă chiến đấu thật dũng cảm, đẩy lui quân địch, nhưng rơ ràng lực lượng này không thể nào ngăn chặn được lưc lượng Bắc quân đang ào ạt tràn vào các quận huyện thuộc tỉnh Quảng Nam! Tướng Trưởng đành cho lịnh lui quân về pḥng thủ một khu vực hạn hẹp hơn trong tầm yểm trợ của pháo binh từ trung tâm thị xă Đà Nẵng. Nhưng nổ lực để giữ vững tuyến pḥng thủ cuối cùng đó đă thất bại khi một số lớn các binh sĩ SĐ 3BB đă bỏ ngũ để lo cứu gia đ́nh. Với sự sụp đỗ hầu như không thể nào tránh khỏi, Tướng Trưởng trong một nổ lực cuối cùng đă cố di tản những đơn vị c̣n kỹ luật và khả năng tác chiến, mà phần lớn là binh sĩ TQLC bằng tàu Hải Quân về Sàig̣n. Tướng Trưởng sau đó đă cùng một số sĩ quan trong bộ tham mưu của ông bơi trong biển động ra chiến hạm tiếp cứu đậu ngoài xa! Đà Nẵng, cứ điểm quân sự chiến lược cuối cùng của Quân Đoàn Một, Quân Khu Một với những đại đơn vị lừng lẫy một thời của QLVNCH: SĐ1BB, SĐ TQLC…đă lọt vào tay Bắc quân đêm-ba-mươi-tháng-Ba, năm-một-ngàn-chín-trăm-bảy-lăm!!!!

 


Tự Do, Những Khoảng Khắc C̣n Lại


Cuộc tiến công năm 1975 của Cộng Sản BV tại miền Nam Việt Nam được phối hợp đồng bộ trên toàn quốc. Song song với những đợt tấn công tại QK 1 và QK 2, Bắc quân mở đầu chiến dịch tổng công kích tại QK3 bằng cuộc tấn công vào Trị Tâm, quận lỵ quận Dầu Tiếng, nằm về phía Tây Nam đồn điền cao su Michelin. Phía Tây Trị Tâm, bên kia sông Sàig̣n, Tỉnh Lộ 239 đi xuyên qua đồn điền Bến Củi, trước khi nhập vào LTL 26, chạy dài về phía Tây Bắc vào thị xă Tây Ninh và xuôi huớng đông nam tới tận một tiền cứ của quân lực miền Nam tại Khiêm Hạnh. Tất cả mọi giao thông đi lại đều phải ngang qua Liên Tỉnh Lộ 26 và Lộ 239, do các tiền đồn của lực lượng diện địa kiểm soát. Quận lỵ Trị Tâm được pḥng thủ bởi 3 tiểu đoàn địa Phương Quân và 9 trung đội Nghĩa Quân. Bộ Tư Lệnh QĐ3/QK3 dự đoán Bắc quân sẽ tấn công vào Trị Tâm do tin tức t́nh báo thu lượm được về việc các đơn vị thuộc SĐ 9 chính qui BV đang tập trung tại phía Bắc thị trấn này, nên ngày 10 tháng Ba, đă tăng cường cho lực lượng pḥng thũ tại đây thêm hai đại đội ĐPQ.


Cuộc tấn công vào Trị Tâm khởi sự lúc 6 giờ sáng ngày 11 tháng Ba với những đợt dập pháo dữ dội và các đợt xung phong ác liệt của quân bộ chiến tùng thiết địch vào vị trí quân ta. Trước đó, Bắc quân đă tấn công cắt đứt mọi đường liên lạc, tiếp vận của quân đồn trú; vào lúc 3:30 sáng bộ binh và chiến xa T54 địch tràn ngập môt tiền đồn của đơn vị ĐPQ trên TL239, khoảng 10 km phía Tây Trị Tâm. Bộ Chỉ Huy TK Tây Ninh lập tức điều động 2 tiểu đoàn ĐPQ tiến về phía đông, dọc theo lộ 239 về hướng Bến Củi, nhưng lực lượng này đă bị chận đứng bởi hỏa lực dữ dội của địch khi gần đến tiền đồn ĐPQ bị địch chiếm giữ. Chiến xa địch đă xuất hiện ở khu vực đồn điền Bến Củi, yểm trợ cho lực lượng bộ binh địch, nhưng các đơn vị diện địa bảo vệ quận lỵ Trị Tâm, vẫn giữ vững vị trí, đẩy lui những cuộc xung phong ác liệt của Cộng quân, bắn cháy hai chiến xa T54 ngay trong khu vực thị xă. Mũi tấn công chính của Bắc quân vào Trị Tâm phát xuất từ hướng đông nên lực lượng pḥng thủ tại đây đă cho nổ sập cây cầu trên lộ 239, phía đông thị trấn để ngăn chặn chiến xa địch. Giao tranh tiếp diễn dữ dội suốt đêm; cho đến hừng sáng 12 tháng Ba, quân trú pḥng vẫn c̣n giữ vững Trị Tâm. Nhưng trong ngày 12 tháng Ba, lực lượng Bắc quân thuộc hai Trung Đoàn 95 C và 272 BV, được yểm trợ bởi một chi đoàn T54 cùng một trung đoàn pháo, mở những đợt tấn công liên tục, cuối cùng đă tràn ngập tuyến pḥng thủ của quân diện địa trú pḥng tại đây.


Bộ Tư Lệnh QĐ3 lập tức tăng viện cho chiến trường Trị Tâm một lực lượng đặc nhiệm. Chiến Đoàn Đặc Nhiệm 318 gồm các đơn vị chiến xa và thiết quân vận thuộc Lữ Đoàn 3 Kỵ Binh, với Tiểu Đoàn 33 Biệt Động Quân tùng thiết, đă bị chặn đứng bởi hỏa lực B40, 41 và pháo tầm xa 130 ly của địch khi tiến quân gần đến khu vực Trị Tâm. Với Trị Tâm trong tay, Bắc quân đă kiễm soát được hành lang sông Sàig̣n chạy dài từ thượng nguồn sông, gần căn cứ Tống Lê Chân, cho tới tận tiền đồn của quân lực miền Nam tại Rạch Bắp trong vùng Tam giác Sắt. Khiêm Hạnh, một tiền cứ của QLVNCH, nằm gần một giang cảng trọng yếu, và khu giao lộ tại G̣ Dầu Hạ, với nhiệm vụ chính là ngặn chặn các đơn vị quân BV tiếp cận QL22 và QL1, đă nằm trong tầm pháo địch. Trị Tâm nay trở thành mục tiêu chính trong chiến dịch nhằm cô lập Tây Ninh với thủ đô Sàig̣n. Trước đêm tấn công vào Trị Tâm, ba tiểu đoàn chính qui BV D14, 15, 18, với sự yểm trợ của Trung Đoàn 101, cùng Sư Đoàn 75 Pháo Binh BV, đă cắt đứt QL 22 giữa G̣ Dầu Hạ và thị xă Tây Ninh. SĐ 75 Pháo Binh BV gồm 5 Trung Đoàn pháo hoạt động tại Tây Ninh trong chiến dịch này. Riêng SĐ 377 Pḥng Không địch có khoảng 15-tiểu đoàn pháo cao xạ, mà một số các đơn vị của SĐ này đă yểm trợ trực tiếp cho bộ binh xung kích địch.

Trong khi các tiểu đoàn quân chính qui BV tại Tây Ninh cắt đứt QL22, phía bắc G̣ Dầu Hạ, lực lượng thuộc Trung Đoàn 6 và 174, SĐ 5 Bắc quân, từ Kampuchia tràn qua biên giới, tấn công căn cứ Bến Cầu, phía tây bắc G̣ Dầu Hạ, nằm giữa đường biên giới Viêt-Miên và sông Vàm Cỏ Đông. Những đợt tấn công đầu tiên của địch bị đẩy lui, với 2 chiến xa PT-76 bị bắn cháy. Ngày 12 tháng Ba, một lực lượng lớn chiến xa địch bị phát ǵác tại phía Tây G̣ Dầu Hạ; các chiến đấu cơ của ta được gọi tới oanh kích phá hủy 8 tăng địch và làm hư hại 9 chiếc khác. Tuy nhiên, ngày 14 tháng Ba, các đơn vị diện địa pḥng thủ Bến Cầu đă rút lui trước áp lực nặng của địch quân. Bến Cầu chỉ là một trong 8 tiền đồn nằm về phía tây sông Vàm Cỏ Đông bi địch tấn kích nặng nề vào ngày 12 tháng Ba. Hầu hết các cuộc tấn công vào các tiền đồn đều bị đẩy lui, nhưng đến ngày 14 tháng Ba, Bắc quân đă chiếm trọn các cứ điểm này.


Tướng Toàn, Tư Lệnh QĐ3 cho tăng cường lực lượng pḥng thủ Khiêm Hạnh và dọc theo QL1 và QL22. Ông cho điều Lữ Đoàn 3 Thiết Kỵ với ba thiết đoàn cơ hữu, cùng hai Tiểu Đoàn 64, 92 Biệt Động Quân, và Trung Đoàn 48, SĐ18BB, đuợc tăng cường bởi các Thiết Vận Xa thuộc lực lượng trừ bị Quân Đoàn đóng tại Long B́nh, Biên Ḥa tới Khiêm Hạnh.và G̣ Dầu Hạ. Tiểu Đoàn 3, Trung Đoàn 7, SĐ 5BB tại Lai Khê cũng được tăng phái cho chiến trường Khiêm Hạnh. Trong lúc một tiểu đoàn thuộc Trung Đoàn 48BB tấn công về phía tây G̣ Dầu Hạ để khai thông đoạn QL 1 dẫn từ G̣ Dầu tới vùng biên giới Việt-Miên, Trung Đoàn 46BB tấn công về phía bắc dọc theo đường 22 để trợ lực các đơn vị diện địa khai thông đoạn đường dẫn về Tây Ninh đă gặp sự kháng cự và hoả lực pháo dữ dội của địch. Pháo pḥng không địch dày đặc đến nổi trực thăng chỉ huy của Tướng Toàn không thể nào đáp xuống G̣ Dầu Hạ trong ngày 13 tháng Ba được. QL 22, đoạn giữa G̣ Dầu Hạ và Tây Ninh vẫn bị địch quân phong toả.


Quốc Lộ 4 nối liền thủ đô Sàig̣n và Vùng 4 Chiến Thuật, con đuờng huyết mạch trọng yếu dẫn về vùng châu thổ sông Cửu Long cũng bị đe doạ bởi các cuộc đụng độ đang lan rộng khắp QK3. QL 4 đi qua một vùng dân cư đông đúc với các ruộng lúa màu mở, bạt ngàn và các vườn thơm khóm của tỉnh Long An, nằm giữa ranh giới hai Vùng 3 và 4 Chiến Thuật. Lực lượng diện địa của TK Long An là một trong những lực lượng địa phương thiên chiến nhất trên toàn quốc, đă chứng tỏ thực lực của ḿnh qua việc đè bẹp các tiểu đoàn chủ lực địa phương của địch tại đây trong những trận giao tranh khốc liệt diễn ra vào đầu tháng Ba với những tổn thất nặng nề cho cả hai bên. Nhận thấy tầm mức quan trọng của việc bảo vệ giao thông trên QL4, Bộ TTM đă tăng phái hai Tiểu Đoàn 14 và 16 thuộc LĐ TQLC mới thành lập để tăng cường pḥng thủ khu vực Long An. Các đơn vị TQLC và ĐPQ Long An đă mở những cuộc hành quân phối hợp chặt chẽ, duy tŕ an ninh cho tỉnh Long An trong suốt tháng Ba, 1975.

Trong khi Tướng Toàn tung hơn phân nữa lực lượng của QĐ3 để bảo vệ cạnh sườn phía Tây, Bắc quân mở những đợt tấn công vào khu vực phía Đông và vùng trung tâm QK3. Các lực lượng c̣n lại của quân lực miền Nam hầu như không đủ để đối phó với những cuộc công kích càng lúc càng lan rộng của Cộng quân. Quân miền Nam được lịnh bỏ các cứ điểm tại An Lộc và Chơn Thành v́ không c̣n giá trị về mặt chính trị và quân sự chiến lựơc, để tăng cường pḥng vệ các khu vực đang bị áp lực nặng nề của địch. Lúc này lực lượng địch đă tăng cường thêm một SĐ, SĐ341 tổng trừ bị, mới xâm nhập từ miền Bắc vào. Để bảo toàn lực lượng cho các đơn vị BĐQ và diện địa tại An Lộc và Chơn Thành Tướng Toàn đă cho lịnh di tản lực lượng này khỏi các cứ điểm tại hai khu vực trên cùng 12 khẩu pháo 105 ly Howiter. Riêng 5 trọng pháo 155 mm được phá hủy tại chỗ v́ Không Quân không có trực thăng loại nặng để bốc những loại pháo này. Nh́n chung, t́nh h́nh tại vùng trung tâm QK3 vẫn tương đối yên tĩnh, mặc dầu có sự xuất hiện của SĐ 341 và Trung Đoàn 273 BV mới xâm nhập vào miền Nam. Áp lực nặng nề nhât của địch tại Vùng 3 Chiến Thuật tập trung ở cạnh sườn phía Đông.


Ngay trước khi Bắc quân mở đợt tổng công kích, lực lượng của SĐ18BB được phân bổ theo nhu cầu chiến trường. Tiểu Đoàn 1, Trung Đoàn 43BB, nằm bảo vệ QL20, phía Bắc thị xă Xuân Lộc, tỉnh lỵ tỉnh Long Khánh. Tiểu Đoàn 2 thuộc Trung Đoàn này, nằm ở phía Nam Định Quán, và Tiểu Đoàn 3 đóng tại quận Ḥai Đức, tỉnh B́nh Tuy. Trung Đoàn 52BB, với Tiểu Đoàn 3 đóng dọc QL1, đoạn giữa Biên Ḥa và Xuân Lộc; trong lúc hai tiểu đoàn c̣n lại của Trung Đoàn 52BB hoạt động tại khu vực Tây Bắc thị xă Xuân Lộc. Riêng Trung Đoàn 48BB vẫn tăng phái cho SĐ 25BB tại Tây Ninh.


Lực lượng Bắc quân tại Nam Bộ mở đầu chiến dịch B́nh Tuy-Long Khánh bằng những cuộc tấn công dữ dội vào các vị trí của ta dọc theo QL 1 và 20, hai tuyến liên lạc, tiếp vận chính trong vùng. Địch tấn công các tiền đồn, thị trấn, cầu cống tại phía bắc và phía Tây thị xă Xuân Lộc. Ngày 17 tháng Ba, Trung Đoàn 209 chính qui BV, được yểm trợ bởi Trung Đoàn 210 Pháo Binh, thuộc SĐ 7 Bắc Quân, đă mở đầu cho đợt công kích đẫm máu và khốc liệt nhất trong cuộc chiến, trận thư hùng sống mái với các đơn vị thiện chiến của quân lực miền Nam tại thị xă Xuân Lộc, bằng cuộc tấn kích vào Định Quán, phía Bắc Xuân Lộc, và tại cầu La Ngà, phía Tây Định Quán. Địch xữ dụng 8 chiến xa T54 để yểm trợ cho đợt tấn công mở màn vào vị trí bố pḥng của các đơn vị thuộc SĐ18 BB tại Định Quán. Pháo binh địch tác xạ phá hủy 4 trọng pháo 155 ly Howitzers đang bắn yểm trợ cho các đơn vị diện địa của ta tại đây. Tướng Đảo, Tư Lệnh SĐ 18BB, tiên liệu trước cuộc tấn công của địch, đă cho tăng cường pḥng thủ cầu La Ngà, nhưng trước hỏa lực dữ dội của pháo binh địch, quân trú pḥng tại đây buộc phải bỏ vị trí. Ngày 18 tháng Ba, sau những đợt tiền pháo hậu xung ác liệt, Trung Đoàn 209 Bắc quân tiến vào Định Quán. Tiểu Đoàn 2, Trung Đoàn 43 BB và Tiểu Đoàn ĐPQ, bảo vệ Định Quán, bị thiệt hại nặng, buộc phải rút lui. Tiểu Đoàn 3, Trung Đoàn 43BB cũng đụng độ nặng với địch quân tại Tây Bắc Ḥai Đức, giết chết 10 lính BV trong ngày 17 tháng Ba. Trong lúc đó, một tiền đồn khác của Xuân Lộc do một đại đội ĐPQ và một trung đội pháo binh trấn giữ bị địch pháo và tấn công dữ dội. Cuộc tấn công của quân BV bị đẩy lui với những tổn thất nặng nề cho cả hai bên. Một đại đội ĐPQ được gởi tới tăng viện cho tiền đồn này bị chặn đánh và thiệt hại nặng trên đường số 1(QL1), phía tây Ông Đồn. Trung Đoàn 24, SĐ 6 chính qui BV mở những đợt tấn công dữ dội vào vị trí của quân ta tại Gia Ray, về phía Bắc Ông Đồn, trên lộ 333. Tới lúc này th́ Bắc quân đă tung vào mặt trận Long Khánh 2 SĐ 6, và 7 chính qui BV. Đặc công CS cũng phá sập một cây cầu taị khu vực giao lộ giữa QL1 và TL332, cô lập Hoàn toàn các đơn vị ta tại phía Tây Lộ 332 với thị xă Xuân Lộc.


Phiá Bắc Xuân Lộc, trên đường 20, các ấp xă dọc trục lộ đă bị Bắc quân chiếm đóng, đồng thời một tiền đồn ĐPQ về phía cực bắc Long Khánh, giáp ranh tỉnh Lâm Đồng cũng bị địch tràn ngập. Tướng Đảo quyết định phản công với Trung Đoàn 52 trừ gồm hai tiểu đoàn bộ chiến, được tăng cường bởi Thiết Đoàn 5 Kỵ Binh điều từ Tây Ninh qua. Chiến Đoàn 52 được lịnh hành quân khai thông QL20 đoạn từ Long Khánh tới Định Quán. Nhưng lực lượng này đă bị chận đứng bởi sức kháng cự dữ dội và hỏa lực pháo nặng của địch. Bắc quân cho tăng cường lực lượng tấn công tại mặt trận Long Khánh. Trung Đoàn 141, SĐ 7 chính qui BV, cùng Trung Đoàn 209 BV, tấn kích Định Quán. Trong lúc đó, Trung Đoàn 812, SĐ 6 chính qui BV tấn công tràn ngập quận Ḥai Đức, B́nh Tuy; hai trung đoàn c̣n lại của Sư Đoàn 6 Bắc quân, Trung Đoàn 33 và 274 tiến chiếm Gia Ray. Cứ điểm và là trạm quan sát của quân ta trên đỉnh núi Chứa Chan cao trên 2200 bộ cũng rơi vào tay các đơn vị thuộc SĐ 6 chính qui BV. Bắc quân bắt đầu nă trọng pháo vào thị xă Xuân Lộc. Tướng Toàn lập tức rút một tiểu đoàn thuộc Trung Đoàn 48 BB, về tăng viện cho mặt trận phía Đông của QK3.


Hai tiểu đoàn c̣n lại của Trung Đoàn 48 BB vẫn nằm án ngữ bảo vệ G̣ Dầu Hạ. Tiểu Đoàn 3, Trung Đoàn 48BB đụng độ với một đơn vị cấp đại đội quân chính qui BV tại phía Tây sông Vàm Cỏ Đông vào ngày 17 tháng Ba, giết chết 36 lính BV, tịch thu một số vũ khí và đan dược. Nhưng tiền đồn Cầu Khói, pḥng thủ bởi Tiểu Đoàn 351 ĐPQ, trên LTL 26, về phía Bắc thị xă Tây Ninh đă bị Bắc quân tràn ngập. Tuyến pḥng vệ ngoại vi của Tây Ninh và Hậu Nghĩa bắt đầu găy vụn nhanh chóng sau khi Cầu Khói bị địch chiếm. Sau những trận mưa pháo dữ dội, Trung Đoàn Đặc Công 367, SĐ 5 chính qui BV tiến vào Đức Huệ ngày 21 tháng Ba, chiếm các vị trí tại phía Tây Nam của thị trấn trọng yếu Trảng Bàng trên QL1. Nếu Bắc quân chiếm được Trảng Bàng, G̣ Dầu Hạ và toàn vùng Tây Ninh sẽ bị cô lập. Bảo vệ cho mặt Bắc của phi trường Tây Ninh là một tiền đồn chính trên QL13. Ngày 22 tháng Ba, Bắc quân tấn công tràn ngập tiền đồn này. Quân trú pḥng tại đây rút lui về một vị trí pḥng thủ khác tại phía Nam. Nhưng ngày 23, Công quân tiếp tục tấn công chiếm giữ vị trí này, như vậy chu vi pḥng thủ tại khu vực Bắc Tây Ninh chỉ c̣n trong phạm vi hạn hẹp 10 km chiều sâu.


Tại khu vực phía đông Tây Ninh, Bắc quân vẫn tiếp tục duy tŕ áp lực vào cứ điểm trọng yếu Khiêm Hạnh. Nằm ngay phía bắc G̣ Dầu Hạ, Khiêm Hạnh là một cứ điểm quan trọng, với nhiệm vụ ngăn chặn các đơn vị Cộng quân tiếp cận QL1 từ phía bắc, cũng như chiếm G̣ Dầu Hạ và Trảng Bàng. Từ Trảng Bàng, QL1 là trục lộ giao thông nhanh chóng nhất đi qua Bộ Tư Lệnh SĐ 25 tại Củ Chi, và thẳng về phi cảng Tân Sơn Nhất của thủ đô Sàig̣n. Ngày 23 tháng Ba, chiến xa và quân bộ chiến VNCH đă đụng độ với Bắc quân gần Trường Mít, phía Tây Bắc Khiêm Hạnh. Lực lượng địch vươt qua cứ điểm Cầu Khói trên đường 26, tràn xuống. Ngày 24 tháng Ba, những trận giao tranh đẫm máu đă diển ra với số thương vong nặng nề cho cả hai bên. Tiểu Đoàn 3,Trung Đoàn 7, SĐ 5 BB, tăng phái cho SĐ 25 BB, đă thiệt hạ i hơn 400 người, vừa chết, bị thương và mất tích. Riêng lực lượng tấn kich, Trung Đoàn 271, thuộc SĐ 9 chính qui BV đă tổn thất nặng nề, với hơn 200 xác bỏ lại chiến trường. Hỏa lực của pháo binh và chiến xa địch bắn rất dữ dội. Trung Đoàn 271 Bắc quân được tăng cường Trung Đoàn 42 Pháo Binh BV, với các sơn pháo 85ly và 122mm, cùng một tiểu đoàn pháo cao xạ 37-ly bắn trực xạ yểm trợ chiến trường. Để đề pḥng địch quân đánh bọc sườn các vị trí dọc hành lang sông Sàig̣n, Tướng Toàn cho điều Tiểu Đoàn 2, Trung Đoàn 7 BB về tăng cường pḥng thủ căn cứ Rạch Bắp, phía tây khu Tam Giác Sắt. Tướng Toàn cũng yêu cầu Bộ TTM tăng phái một Lữ Đoàn Dù để phản công tái chiếm Trường Mít, nhưng Bộ TTM từ chối v́ không thể tăng phái đơn vị tổng trừ bị cuối cùng này cho QĐ 3 đuợc trong khi Tướng Toàn vẫn c̣n một số đơn vị trừ bị trong tay. Ngày 25 và 26 tháng Ba, Lữ Đoàn 3 Kỵ Binh cùng với các đơn vị thuộc SĐ 25BB, mở những cuộc phản công nhắm vào Trung Đoàn 271 chính qui BV tại Trường Mít, đă đánh bật Bắc quân ra khỏi khu vực này, và gây thiệt hại nặng nề cho địch. Tướng Toàn cho điều Bộ Chỉ Huy của Trung Đoàn 48, SĐ 18BB, cùng 2 tiểu đoàn bộ chiến tới Khiêm Hạnh để tăng cường pḥng thủ cứ điểm này.


Ngày 24 tháng Ba, trong lúc cuộc triệt thoái khỏi B́nh Long của QĐ3 đang tiến hành th́ lực lượng Cộng quân thuộc 2 SĐ 9 và 341 chính qui BV, được sự yểm trợ của một thiết đoàn tăng T54, tấn kích Chơn Thành. Liên Đoàn 31 và 32 Biệt Động Quân, với sự yểm trợ của Không Quân, đă đẩy lui Bắc quân, bắn cháy 7 chiến xa địch. Ngày 26 tháng Ba, SĐ 341 BV lại mở cuộc tấn công vào Chơn Thành nhằm thu hồi những T54 bị bắn cháy, nhưng BĐQ, một lần nữa lại đẩy lui quân địch. Ngày 27 tháng Ba, cuộc di tăn khỏi An Lộc, B́nh Long Hoàn tất; BĐQ vẫn nằm án ngữ bảo vệ Chơn Thành. Ngày 31 tháng Ba, SĐ 341Bắc quân, được tăng cường bởi Trung Đoàn 273 chính qui độc lập, tấn công dữ dội vào cứ điểm này. Sau khi dập hơn 3000 quả pháo vào Chơn Thành, Băc quân với sự yểm trợ của một thiết đoàn chiến xa, đă ào ạt tràn vào Chơn Thành. Nhưng lính Mũ Nâu lại một lần nữa, đánh bật lực lượng tấn kích của Cộng quân, bắn cháy thêm 11 T54. Để bảo toàn lực lượng chiến đấu của 2 LĐ BĐQ sẽ rất cần thiết cho những trận giao tranh sắp tới, Bộ Tư Lệnh QĐ 3 quyết định rút BĐQ ra khỏi cứ điểm Chơn Thành. Ngày 31 tháng Ba, Không Quân với 52 phi xuất đă oanh kích, bắn phá dữ dội khu vực đóng quân của SĐ 341, sư đoàn Bắc quân đă tả tơi trong những trận đọ sức đẫm máu với Biệt Động Quân, để các trực thăng có thể bốc toàn bộ Liên Đoàn 32 BĐQ ra khỏi Chơn Thành về tăng cường cho một điểm nóng khác, Khiêm Hạnh, Tây Ninh. Đêm 31 tháng Ba, 3-tiểu-đoàn thuộc Liên Đoàn 31BĐQ và một tiểu đoàn ĐPQ c̣n lại rút khỏi Chơn Thành về Bầu Bàng và Lai Khê; cùng rút theo họ là các đơn vị pháo và các chi đoàn chiến xa M41. Tới lúc này th́ tuyến pḥng ngự mặt Bắc của Sàig̣n chỉ c̣n cách Bộ Tư Lệnh SĐ 5 BB đóng tại Lai Khê, chừng 14 km về phía Bắc. Áp lực của các sư đoàn Bắc quân càng lúc càng đè nặng quanh thủ đô Sàig̣n, và các tuyến tiếp vận, liên lạc trọng yếu với lực lượng pḥng thủ ngoại vi đă bị đe dọa nghiêm trọng.


Vấp phải sự kháng cự và phản kích quyết liệt của quân miền Nam tại Tây Ninh, B́nh Dương, B́nh Long và Long Khánh, Bắc quân buộc phải rút lui để chấn chỉnh đội ngũ. Lợi dụng sự tạm lắng của chiến trường trong tuần lể đầu tháng Tư, quân miền Nam lo tái tổ chức và tái phối trí các đơn vị đă tả tơi trong chiến trận, triệt thoái về từ QK1 và 2, để sẵn sàng cho những cuộc giao tranh sắp tới với Bắc quân. Ngày 1 tháng Tư, Tướng Toàn cho trả 2 tiểu đoàn cùng Bộ Chỉ Huy Trung Đoàn 48 BB từ Tây Ninh về lại SĐ 18BB. Trung Đoàn 48 BB di chuyển tới thị xă Xuân Lộc. Một tiểu đoàn của Trung Đoàn này được tăng phái cho thị xă Hàm Tân, thành phố nằm trên vùng Duyên Hải của tỉnh B́nh Tuy, để bảo vệ an ninh cho thành phố cảng này, trong lúc hàng trăm ngàn dân tỵ nạn từ phía bắc đang tràn về. khoảng 500 binh sĩ sống sót của SĐ 2BB từ QK1 di tản về sẽ được tái phối trí và trang bị để thay thế tiểu đoàn thuộc SĐ 18BB, bảo vệ Hàm Tân.


Trong lúc đó, Trung Đoàn 52, SĐ 18BB, tiến quân trên QL20, phía nam Định Quán đă đụng nặng với lực lượng Bắc quân, giết chết 50 lính BV. Trung đoàn c̣n lại của SĐ18BB, tấn công về phía đông dọc theo QL1, gần Xuân Lộc cũng đụng độ với một lực lượng lớn của Bắc quân đang có mặt tại đây. Tướng Toàn cho trả Trung Đoàn 7BB đang phụ trách hành quân tại khu vực QL1 gần G̣ Dầu Hạ về cho SĐ 5BB tại Lai Khê. Như vậy chỉ c̣n các đơn vị thuộc SĐ 25BB, Lữ Đoàn 3 Kỵ Binh, BĐQ, và ĐPQ phụ trách việc pḥng thủ, bảo vệ Tây Ninh cùng các tuyến tiếp vận liên lạc trọng yếu trong vùng.


Bị choáng váng bởi việc triệt thoái hổn loạn các lực lượng chính qui và diện địa tại QK1 và QK2; bị đè nặng bởi hoang mang do những trận ác chiến bùng nổ trong ngay trong phạm vi an toàn của thủ đô Sàig̣n, cộng thêm vào sự mờ mịt về tin tức khả tín liên quan đến t́nh trạng của các đơn vị di tản hay tan rả, và nhất là nổi âu lo cho những thảm kịch cuả cá nhân hay của gia đ́nh đă đè nặng lên tâm trí các sĩ quan tham mưu trong Bộ tổng Tham Mưu tại Sàig̣n, khiến họ gần như bị tê liệt, không phản ứng được ǵ cho tới giờ phút chót. Măi tới ngày 27 tháng Ba, Trung Tướng Đồng Văn Khuyên, tổng Cục Trưởng tổng Cục Tiếp Vận, Bộ TTM, và Đại Tướng Viên, tổng Tham Mưu Trưởng QLVNCH, mới chấp thuận kế hoạch tái tổ chức và phối trí lại các lực lượng quân sự di tản về từ Vùng 1 và 2 Chiến Thuật, bao gồm cả nhu cầu cấp bách thay thế các chiến cụ, trang bị, quân trang, quân dụng bị hư hỏng, thiệt hại trong chiến đấu.


Ngày 2 tháng Tư, những thành phần sống sót của SĐ TQLC được đổ xuống Vũng Tàu. Tướng Lân, Tư Lệnh SĐ cho toàn bộ đơn vị di chuyển về hậu cứ của Tiểu Đoàn 4 TQLC để tái tổ chức và trang bị. Trong tổng số 12,000 binh sĩ TQLC được phối trí tại chiến trường QK1, chỉ c̣n lại khoảng 4,000 là về đến Vũng Tàu. Các khí cụ, quân trang, quân dụng cần thiết cho việc tái trang bị lại SĐ TQLC có sẵn tại tổng kho Long B́nh, nhưng vấn đề chuyển vận rất khó khăn. Một vấn đề quan trọng khác là sự thiếu hụt trầm trọng cấp chỉ huy cho các tiểu đoàn bộ chiến. Năm Tiểu Đoàn Trưởng và khoảng 40 Đại Đội Trưởng TQLC đă tử trận trong các cuộc giao tranh trong hai tháng Ba và tháng Tư. Tuy vậy việc tái tổ chức và phối trí SĐ TQLC được tiến hành rất nhanh. Một Lữ Đoàn gồm ba tiểu đoàn bộ chiến và một tiểu đoàn pháo binh đă sẵn sàng để nhận trang bị chỉ trong ṿng ba ngày. Mười ngày sau đó, thêm một Lữ Đoàn nữa được tái tổ chức và trang bị.


Trong lúc đó, vào ngày 1 tháng Tư, việc di tản khỏi Nha Trang chấm dứt, khi quân chính qui BV chiếm Cảng Nha Trang. Việc di tản tại Cam Ranh vẫn được tiếp tục. Sâu về phía nam, căn cứ Không Quân Phan Rang dưới áp lực nặng nề của địch đă bắt đầu di tản, dù SĐ 6KQ tại đây vẫn tiếp tục các hoạt động hành quân giới hạn. Bộ Chỉ Huy Tiền Phương của QĐ3/QK3 được thành lập tại Phan Rang, đặt dưới quyền trách nhiệm của Tướng Nguyễn Vĩnh Nghi, cựu Tư Lệnh QĐ4/QK4, và ngày 7 tháng Tư, Lữ Đoàn 2 Dù được không vận ra Phan Rang để tăng cường tuyến pḥng thủ từ xa này. Ngày 9 tháng Tư, LĐ Dù di chuyển ra Du Long, phía bắc Phan Rang trên đường số 1 để chặn đánh SĐ 10 Bắc quân đang ào ạt từ Cam Ranh tiến vào. Ngày 14 và 15 tháng Tư, SĐ 10 BV được sự yễm trợ của Trung Đoàn Pháo Binh 689, và chiến xa T54 đă tấn công phi trường Phan Rang cùng các cứ điểm pḥng thũ khác của quân ta tại Phan Rang. Lực lượng pḥng vệ Phan Rang gồm hai tiểu đoàn của LĐ 2 Dù, Liên Đoàn 33 BĐQ, hai trung đoàn trừ vừa được tái phối trí của SĐ 2BB, SĐ 6KQ và một số thiết quân vận M113 đă chống trả quyết liệt, đánh lui nhiều đợt xung phong của địch. Bắc quân tiếp tục tăng cường lực lượng quyết dứt điểm phi trường Phan Rang. Đến ngày 16 tháng Tư, Phan Rang thất thủ. Tướng Nghi, Tư Lệnh Mặt Trận Phan Rang, Tướng Sang Tư Lệnh SĐ 6KQ và một số sĩ quan cao cấp khác đă lọt vào tay địch. Phan Thiết, thành phố thuộc tỉnh B́nh Thuận, nằm về phía Tây Nam Phan Rang cũng bị địch tấn công dữ dội. Mặc dầu ba tiểu đoàn ĐPQ và 20 trung đội Nghĩa Quân Tiểu Khu B́nh Thuận đă chống trả thật kiên cường dũng cảm, nhưng không thể nào ngăn chặn được môt lực lượng lớn quân chính qui BV tràn xuống từ vùng núi đồi phía bắc. Ngày 12 tháng Tư, Phan Thiết bị tràn ngập!

 


Cầu Rạch Chiếc - Trận đánh cuối cùng


Tới ngày 11 tháng Tư, có khoảng 40,000 binh sĩ di tản về từ QK1 và 2 được đưa vào các trung tâm huấn luyện quân sự hoặc được tái phối trí vào các đơn vị thuộc QK3. SĐ2 BB tập trung tại Hàm Tân, với quân số lên tới 3,600 người, gồm hai tiểu đoàn địa Phương Quân thuộc TK Gia Định tăng cường. Trung Đoàn 4 thuộc SĐ 2 BB, vừa thành lập lại, được điều ra Phan Rang để thay thế LĐ 2 Dù; phần c̣n lại của SĐ 2BB gồm 4 tiểu đoàn sẽ tham chiến sau khi Hoàn tất việc tái trang bị. Rất tiếc Trung Đoàn 4 BB đă tan hàng lần thứ hai và cũng là lần cuối cùng trong trận đánh bảo vệ Phan Rang. Sư Đoàn 3BB vào ngày 11 tháng Tư c̣n khoảng 1,100 người nằm tại Bà Rịa, Phước Tuy, sẽ được tăng cường thêm 1,000 binh sĩ, nhưng quân trang, quân dụng Hoàn toàn thiếu hụt. SĐ 1BB cũng đồn trú tại Bà Rịa với vỏn vẹn 2 sĩ quan và 40 binh sĩ. SĐ 23BB đóng tại Long Hải, gần Bà Rịa với khoảng 1,000 binh sĩ và 20 M16!


Riêng SĐ 22BB mà sự chống trả kiên cường trong các trận đánh bảo vệ B́nh Định, một trong những chiến tích hào hùng nổi bật nhất, nói lên sự quyết tâm, ḷng dũng cảm cùng khả năng lănh đạo chỉ huy trong cuộc chiến đấu bảo vệ tự do cho miền Nam Việt Nam, đă tương đối duy tŕ được đội ngũ. Tại Trung Tâm Huấn Luyện Vạn Kiếp, Vũng Tàu, SĐ 22BB có khoảng 4600 binh sĩ; một phần ba là Địa Phương Quân thuộc Vùng 2 Chiến Thuật. Tuy nhiên, Sư Đoàn thiếu hụt mọi trang bị, quân trang quân dụng. Mặc dầu Pháo Binh SĐ có đủ nhân lực cho ba tiểu đoàn pháo, nhưng chiến cụ như đại bác Howitzwers lại Hoàn toàn không có. Ngày 12 tháng Tư, dù đang trong t́nh trạng thiếu hụt trang bị trầm trọng và việc tái tổ chức chưa được Hoàn tất, SĐ nhận được lịnh về bảo vệ tỉnh Long An.


Ngày 9 tháng Tư một đánh lớn đă bùng nổ ở Long An khi Trung Đoàn 275, SĐ 5 chính qui BV từ tỉnh Svay Rieng, Kampuchia, xâm nhập qua vùng biên giới Việt-Miên, tấn công dữ dội các vị trí của ta gần thị trấn Tân An, Long An. Các lực lượng diện địa thuộc Tiểu Khu Long An, được tăng viện bởi Trung Đoàn 12, SĐ 7BB đă bẻ găy những đợt tấn kích ác liệt của địch giết trên 100 lính chính qui BV. Ngày 10 tháng Tư, địch tấn công phi trường Cần Đước, quận Tân An, sau khi cắt đứt tuyến giao thông trên Quốc Lộ 4, nhưng bị lực lượng diện địa tại đây đánh lui, gây thiêt hại nặng nề cho Bắc quân. Trong hai ngày giao tranh ác liệt, các Tiểu Đoàn 301, 322, 330 ĐPQ Long An đă giết chết 120 quân BV, bắt sống hai tù binh. Riêng Trung Đoàn 12, SĐ 7BB, ác chiến với 2 trung đoàn thuộc SĐ 5BV, đă giết chết 350 và bắt sống 16 tù binh BV. Ngày 12 tháng Tư, Bộ tổng Tham Mưu tăng cường cho mặt trận Long An 3 tiểu đoàn thuộc SĐ 22BB vừa được tái thành lập. Để dể dàng cho việc chiến đấu chống lực lượng thuộc SĐ 5 BV tại đây, Bộ TTM đặt Long An trực thuộc vùng trách nhiệm của Quân Đoàn 4, QK4. Bắc quân vẫn tiếp tục duy tŕ áp lực tại hai tỉnh Biên Ḥa và Tây Ninh bằng những cuộc pháo kích dữ dội vào phi trường quân sự Biên Ḥa, trung tâm huấn luyện quân sự tại Bến Cát và các vị trí của ta tại Tây Ninh trong suốt hai tuần lể đầu tháng Tư. Quân miền Nam vẫn giữ vững cứ điểm Khiêm Hạnh, duy tŕ quyền kiểm soát Trảng Bàng và Củ Chi, mặc dầu giao tranh bùng nổ thường xuyên với địch quân. Trong lúc đó, trận đánh lớn cuối cùng, quyết định cho cuộc chiến, đang h́nh thành tại mặt trận Xuân Lộc.


Quân Lực Việt Nam Cộng Ḥa đă chiến đấu thật dũng cảm, tuyệt vời tại chiến trường Xuân Lộc, nhưng Bắc quân đă biến mặt trận đẫm máu tại đây thành một loại “ cối-xay- thịt-sống”, nướng hàng sư đoàn quân chính qui Bắc Việt, với một ư đồ chiến lược rơ rệt: tiêu-hao-tiềm-năng-không-c̣n-khả-năng-thay-thế-của-quân-lực-miền-Nam, để Quân Đoàn 4 Bắc quân có thể chuyển quân về phía Tây, chuẩn bị sẵn sàng cho một cuộc tổng tấn công vào thủ đô Sàig̣n.

Sau đợt tấn kích đầu tiên vào Xuân Lộc bị thất bại nặnng nề, ngày 9 tháng Tư, SĐ 341chính qui BV bắt đầu đợt tấn công lần thứ hai vào thị xă Xuân Lộc. Sau những trận mưa pháo dữ dội với hơn 4000 đạn pháo vào Xuân Lộc, quân bộ chiến tùng thiết Bắc Việt tiến công ác liệt vào các vị trí bố pḥng của Trung Đoàn 43, SĐ 18 BB. Trận chiến diễn ra rất khốc liệt với chiến xa xung trận và quân bộ chiến đánh sáp lá cà giằng co đẫm máu trên đường phố kéo dài tới Hoàng hôn. Tới lúc này, Trung Đoàn 43 BB đă đánh bật hầu hết lực lượng tơi tả cuả địch ra khỏi thị xă, và cứ điểm do Trung Đoàn 52 BB trấn đóng trên QL 20 vẫn c̣n trong tay quân ta. Bắc quân mở đợt tấn công thứ ba vào ngày 10 tháng Tư với lực lượng của Trung Đoàn 165, SĐ 7 BV, được tăng cường bởi các trung đoàn thuộc hai SĐ 6, và 341 chính qui BV. Cường độ giao tranh diễn ra rất đẫm máu, khốc liệt, và một lần nữa, các đơn vị của ba sư đoàn chính qui BV bị đánh thiệt hại nặng, buộc phải tháo lui. Về phía Tây Xuân Lộc, khu vực giữa Trảng Bom và giao lộ giữa QL 1 và QL 20, Chiến Đoàn Đặc Nhiệm 322 và 2 tiểu đoàn của Lữ Đoàn 1 Dù dồn nổ lực tấn công về phía Đông, đă gặp phải sự chống cự dữ dội của địch tại đây. Ngày 11 tháng Tư, ngày thứ ba của trận chiến, Bắc quân tấn kích hậu cứ của Trung Đoàn 52 BB trên đường 20, các vị trí của Trung Đoàn 43BB tại Xuân Lộc, và Tiểu Đoàn 82 Biệt Động Quân. Vào lúc này, một tiểu đoàn thuộc Trung Đoàn 48 BB, đang bảo vệ thị xă Hàm Tân, lui binh về tăng cường cho Xuân Lộc, và LĐ 1 Dù tiến quân tiếp cận thị xă Xuân Lộc. Trong lúc đó, Chiến Đoàn Đặc Nhiệm 322 vấp phải sự kháng cự và hoả lực dữ dội của địch, tiến rất chậm trên đoạn đường từ Trảng Bom về Xuân Lộc. Tướng Toàn, Tư Lệnh QĐ 3/QK 3 cho điều tiếp Chiến Đoàn Đặc Nhiệm 315 từ Củ Chi qua tăng cường cho mặt trận Long Khánh.


Ngày 12 tháng Tư, các tiểu đoàn thuộc Trung Đoàn 52 BB đụng nặng với quân BV tại phía bắc Xuân Lộc. Thị xă Xuân Lộc đă trở thành đống gạch vụn, nhưng vẫn c̣n nằm trong tay Trung Đoàn 43 BB. Thiệt hại của Bắc quân tới giờ phút này rất nặng nề với khoảng 1000 xác bỏ lại chiến trường, 5 tù binh bị bắt sống, hơn 300 vũ khí đủ loại bị tịch thâu, và 11 chiến xa T54 bị phá hủy. Phần lớn các đơn vị thuộc Trung Đoàn 43 BB vẫn nằm bảo vệ phía Đông thị xă Xuân Lộc; Trung Đoàn 48 BB án ngữ mặt Tây Nam; Lữ Đoàn 1 Dù di chuyển từ phía Nam lên phía Bắc, nơi đóng quân của Tiểu Đoàn 82 BĐQ; và Chiến Đoàn Đặc Nhiệm 322 tiến quân trên QL 1, phía Tây của giao lộ với đường 20, tấn công về hướng Xuân Lộc. Ngày 13 tháng Tư, Bắc quân lại mở những đợt tấn kích vào Xuân Lộc. Tới lúc này, Bắc quân đă tung vào mặt trận Long Khánh 7 trong tổng số 9 trung đoàn của ba SĐ 6,7, và 341 chính qui BV. Cuộc tấn công của địch vào Tiểu Đoàn 1 và Bộ Chỉ Huy của Trung Đoàn 43 BB bắt đầu lúc 4:50, kéo dài tới 9:30 sáng. Địch tháo lui, bỏ lại chiến trường 235 xác và 30 vũ khí đủ loại. Tới trưa, Bắc quân lại mở những đợt xung phong dữ dội vào vị trí quân ta. Trận chiến kéo dài tới 3 giờ chiều, Trunng Đoàn 43 BB với sự yểm trợ hữu hiệu của Không Quân đă đánh lui quân địch, giữ vững vị trí. Trong lúc đó, LĐ 1 Dù tiếp tục tấn công lên hướng Bắc, về phía Xuân Lộc, và Chiến Đoàn Đặc nhiệm 322, được tăng viện bởi hai Chiến Đoàn Đặc Nhiệm 315, 316, tấn công từ hướng Tây qua. Không Quân phát giác hai pháo đội 130 ly, pháo tầm xa của địch, đă oanh kích tiêu diệt các đơn vị này.


Bắc quân tiếp tục tăng cường lực lượng tại Vùng 3 Chiến Thuật mong đè bẹp sức kháng cự của quân ta tại đây. Quân Đoàn 1 BV từ Thanh Hoá xâm nhập vào miền Nam, đặt Bộ Chỉ Huy tại Phước Long với các SĐ 312,320B, 325 và 338 chính qui BV. SĐ 312 BV nằm bảo vệ Bộ Tư Lệnh QĐ1 tại Phước Long, nhưng các SĐ 320 B, 325 BV di chuyển về hướng Long Khánh và ngày 15 tháng Tư, SĐ 325 BV bắt đầu tham chiến tại mặt trận Long Khánh. SĐ 10 và 304 BV cũng từ Vùng 2 Chiến Thuật tiến về hướng Sàig̣n. Không ảnh chụp được cho thấy địch tập trung một lực lượng lớn những đơn vị pḥng không gồm pháo cao xạ 85-ly do radar điều khiển và 37-ly quanh khu vực Đôn Luân, cùng các dàn hỏa tiễn địa không SA-2 dọc QL 14, phía Nam tỉnh Quảng Đức.


Bộ tổng Tham Mưu đă cho tăng cường tuyến pḥng thủ nội vi bảo vệ Thủ Đô Sàig̣n trong khi trận chiến quyết định tại Long Khánh vẫn đang tiếp diễn ác liệt. Tướng Bá, Tư Lệnh SĐ 25BB, cho thành lập một bộ tư lệnh tiền phương với các đơn vị thuộcTrung Đoàn 50 BB tại G̣ Dầu Hạ. Trung Đoàn 49 BB, cùng Bộ Chỉ Huy, và một tiểu đoàn thuộc Trung Đoàn 46BB bảo vệ thị xă Tây Ninh. Hai tiểu đoàn c̣n lại của Trung Đoàn 46 BB đóng dọc theo đường 22, đoạn giữa thị xă Tây Ninh và G̣ Dầu Hạ. Ngoài các lực lượng diện địa đặc trách pḥng thủ Sàig̣n, ba liên đoàn Biệt Động Quân cũng được phối trí bảo vệ mặt phía Tây dẫn vào Thủ Đô Sàig̣n. LĐ 8 BĐQ mới thành lập với 1,600 người đóng gần Phú Lâm, khu vực ṿng đai thủ đô, nơi QL 4 dẫn từ vùng Châu thổ sông Cửu Long về Sàig̣n. Liên Đoàn 6 Biệt Động Quân, đơn vị tinh nhuệ, bảo vệ và đưa đoàn công voa di tản về Tuy Ḥa trên chặng đường địa ngục Liên Tỉnh Lộ 7B, vừa được tái tổ chức, bổ sung quân số với 2600 binh sĩ nằm án ngữ phía Tây Nam Phú Lâm, trên QL4, đoạn gần B́nh Chánh. Liên Đoàn 9 BĐQ, cũng vừa được thành lập với khoảng 1900 người, nằm bảo vệ quận Hóc Môn, cách phi trường Tân Sơn Nhất 5km về phía bắc. Mỗi liên đoàn BĐQ được một pháo đội trừ gồm 4 khẩu 105-ly Howitzwers yểm trợ, nhưng thiếu hụt trang bị hướng dẫn tác xạ, cũng như các phương tiện truyền tin, liên lạc, và vũ khí cộng đồng. Ngày 14 tháng Tư, BĐQ và quân diện địa chặn đánh Trung Đoàn 115, SĐ 27 Đặc Công CS tại Hóc Môn, giết chết 11 lính BV. Lực lượng đặc công địch đang yểm trợ một toán đặc công thành có nhiệm vụ tuyên truyền, kích động quần chúng nổi dậy tại quận G̣ Vấp, gần phi trường Tân Sơn Nhất. Đài phát thanh Mặt Trận Giải Phóng Miền Nam, một công cụ của Cộng Sản BV, liên tục phát đi những lời kêu gọi quần chúng nổi dậy, nhưng cũng như những lần kêu gọi trong các cuộc công kích trước đây, Hoàn toàn bị dân chúng xao lăng. Mặt phía Tây và Đông Nam dẫn vào Thủ Đô Sàig̣n được một lữ đoàn TQLC án quân tại Long B́nh, bảo vệ. Ngày 15 tháng Tư, SĐ 18 BB kiệt lực sau những trận đụng độ đẫm máu, liện tục với bốn SĐ quân chính qui BV tại Long Khánh, đă bắt đầu cuộc triệt thoái chiến thuật từ thị xă Xuân Lộc về pḥng thủ Biên Ḥa qua ngả Trảng Bom. Căn cứ Long B́nh nay trở thành tuyến đầu tại mặt trận phía Đông.


Tại mặt trận phía Tây, mặc dầu lực lượng diện địa của TK Long An và Trung Đoàn 12, SĐ 7 BB vẫn c̣n giữ vững Tân An, ngày 18 tháng Tư, pháo binh Bắc quân đă tiến sát ṿng đai Sàig̣n, pháo dữ dội vào đài phát tuyến Phú Lâm bằng hỏa tiễn 122-ly, phá hủy hai doanh trại quân đội và khu gia binh tại đây. Kế hoạch của Bắc quân là cắt đứt trục giao thông trên QL 4, gần quận B́nh Chánh, nhằm mục đích ngăn chặn không cho lực lượng của hai SĐ 7và 9 BB lên tăng cường pḥng thủ Sàig̣n; từ B́nh Chánh, Đặc Công địch sẽ xâm nhập vào khu vực phi trường Tân sơn Nhất và thành phố Sàig̣n. Tại Long An, SĐ 5 BV tiếp tục tấn kích dữ dội dọc theo đường phân ranh cũ giữa QK3 và QK4, nhưng đến ngày 15 tháng Tư, Bắc quân buộc rút lui sau khi hai Trung Đoàn 6, 275 chính qui BV bị các đơn vi thuộc Trung Đoàn 12 BB đánh thiệt hại nặng nề gần khu vực Tân An. Vào lúc này, hai Trung Đoàn 41, 42 thuộc SĐ 22 BB vừa được tái phối trí, bổ sung quân số với trang bị Hoàn toàn thiếu hụt, được điều động về Bến Lức và Tân An. Nhưng Bắc quân đă nhanh chóng tăng cường lực lượng tại Long An. Các trung đoàn thuộc Sư Đoàn 3, 5, 8, 9 BV, và SĐ 27 Đặc Công CS đă có mặt tại Long An và khu vực phía Tây Nam tỉnh Hậu Nghĩa. Trung Đoàn 262 và Lữ Đoàn 71 Pháo Pḥng Không địch với các pháo đội đă xuất hiện gần ranh giới hai tỉnh Long An - Hậu Nghĩa.


Tại mặt trận Xuân Lộc sau hơn một tuần lể ác chiến đẫm máu liên tục với các sư đoàn trang bị hùng hậu của Cộng Sản Bắc Việt, SĐ 18 BB đă mở đường máu rút về pḥng thủ Biên Ḥa. Trước áp lực nặng của đich, Chiến đoàn Đặc Nhiệm 52 gồm Trung Đoàn 52 BB, Lữ Đoàn 3 Thiết Kỵ và các đơn vị diện đia tỉnh Long Khánh, buộc phải tháo lui trên QL1; phân nữa chiến cụ trang bị bị phá hũy. SĐ 6 BV tiền quân ào ạt về phía Trảng Bom. Các pháo đội 130 ly tầm xa của quân BV được phát giác trong những vùng rừng rậm phía bắc QL1, đang di chuyển về hướng Biên Ḥa. Đêm 15 và 16 tháng Tư phi trường quân sự Biên Ḥa bị pháo kích dữ dội. Các phi đạo dành cho máy bay chiến đấu cất cánh đă bị hư hại nặng cùng với 6 chiến đấu cơ F5 và 14 Ả37. Đêm 15, đặc công địch xâm nhập phi trường phá hủy một phần khu vực tồn trử bom đạn của Căn cứ Không Quân Biên Ḥa. Ngay đêm 15 tháng Tư, sau những đợt pháo cấp tập dữ dội vào vị trí quân ta, phá hủy 4 trọng pháo 155mm và 8 khẩu 105 ly Howitzer, các sư đoàn quân Bắc Việt tấn công tràn ngập Chiến Đoàn Đặc Nhiệm 52 tại mặt trận Ngă Ba Dầu Dây, Long Khánh, và Trung Đoàn 48 BB, bảo vệ mặt phía tây thị xă Xuân Lộc. Các đơn vị c̣n lại thuộc SĐ 18 BB, LĐ1 Dù và các đơn vị diện địa được lịnh mở đường máu, triệt thoái dọc theo LTL số 2 về Bà Rịa, Phước Tuy. Ngày 16 tháng Tư, các máy bay C130 của Không Quân cất cánh từ phi trường Tân Sơn Nhất, đă thả hai quả Daisy Cutter xuống đội h́nh của một quân đoàn quân Bắc Việt đang tập trung tại khu vực xă Dầu Dây, gây thiệt hại nặng nề cho cả một sư đoàn quân BV.


Trong tuần lể từ 20 tới 26 tháng Tư, chiến trường tạm lắng dịu khi Bắc quân ngừng tiến quân để cũng cố lực lượng, chuẩn bị cho cuộc tổng tấn công vào Thủ Đô Sàig̣n. Mười sáu sư đoàn quân chính qui BV đă có mặt tại Quân Khu 3, Vùng 3 Chiến Thuật, sẵn sàng cho ba mũi tấn công vào Sàig̣n, cứ điểm trọng yếu cuối cùng của miền Nam tự do. Ngày 21 tháng Tư, trong một hy vọng mong manh Cộng Sản BV sẽ ngừng tấn công, chấp nhận một giải pháp Ḥa hợp ḥa giải cho miền Nam Việt Nam, TT Thiệu từ chức, trao quyền theo hiến định cho Phó TT Trần Văn Hương, để cùng gia đ́nh lên máy bay Hoa Kỳ bay đi Đài Loan!! Nhưng CSBV trên đà chiến thắng đă không hề có một mảy may ư định thương thuyết nào khi quân lực miền Nam đang trên đà tan vỡ Hoàn toàn, và đồng minh Hoa Kỳ hầu như quay mặt, phủi tay!


Ngày 26 tháng Tư, Bắc quân tiếp tục mở những đợt tấn công vào tỉnh Biên Ḥa, nằm về phía Đông Sàig̣n. Sau những trận mưa pháo dữ dội, các sư đoàn quân chính qui BV trên QL1, bắt đầu tiến vào Biên Ḥa. Ngày 27 tháng Tư, 5-quân đoàn quân BV bao vây Thủ Đô Sàig̣n. Lực lượng 232 Chiến Thuật BV cắt đứt trục giao thông huyết mạch trên QL4. Quân Đoàn 3 BV tiến quân từ hướng Củ Chi; trong khi QĐ1 Bắc quân chiếm QL13 tại mặt trận B́nh Dương, QĐ 2BV khống chế QL15, chiếm Long Thành, và Bà Rịa. Vào lúc này, QĐ 4BV, mũi tấn công chính vào Sàig̣n, đă kiểm soát trục tấn công từ hướng Đông tại mặt trận Biên Ḥa. Cùng ngày 27 tháng Tư, TT Hương trao chức vụ tổng thống VNCH lại cho Tướng Dương Văn Minh trong một nỗ lực cuối cùng nhằm đạt được thỏa hiệp với CSBV. Nhưng cố gắng này đă trở nên vô vọng, khi CSBV từ chối mọi cuộc thương thuyết, quyết thôn tính miền Nam tự do bằng vũ lực!


Chiều 28 tháng Tư, Nguyễn Thành Trung, tên Trung Úy phi công đào nhiệm về phía địch, đă dẫn một đoàn A-37 oanh kích phi trường Tân Sơn Nhất phá hủy một số máy bay tại đây. Ngày 29 tháng Tư, pháo nặng của địch bắt đầu bắn dữ dội vào phi trường Tân Sơn Nhât, đồng thời Đặc Công và quân bộ chiến địch xâm nhập vào quận G̣ Vấp, ngay phía bắc phi trường. Những đơn vị thiện chiến c̣n lại của quân lưc miền Nam: TQLC, Dù, Biệt Động Quân, 81 BCND, và một số những đơn vị bộ binh cùng Thiết Giáp, vẫn tiếp tục chiến đấu, kháng cự mănh liệt. Hừng sáng ngày 30 tháng Tư, người Mỹ Hoàn tất việc di tản nhân viên tại sứ quán Hoa Kỳ; 10 giờ 30 phút cùng ngày, Tướng Dương Văn Minh, quyền TT VNCH, qua một thông điệp phổ biến trên hệ thống truyền thông quốc gia, ra lịnh cho các đơn vị c̣n lại của quân lực miền Nam, hạ vũ khí, chờ bàn giao cho lực lượng Bắc quân.


Sàig̣n, Thủ-Đô-văn-vật-một-thời-của-miền Nam-tự-do chính thức lọt vào tay Bắc quân trưa ngày Ba Mươi thángTư, năm một chín bảy lăm! Những đốm lửa Tự Do le lói cuối cùng đă phụt tắt sau hơn hai mươi năm trường chói ḷa, rực sáng!!

“ Chư Pao ai oán hờn trong gió,

Một giăi khăn sô: một tấc đường!!”

(Một nhà thơ Biệt-Động-Quân)

Ba mươi năm đă qua. Ba mươi năm của những đoạn trường, dâu bể. Mái đầu xanh của những người lính trẻ năm nào giờ đă điểm trắng màu sương. Nắm xương tàn của đồng đội gục ngă trong cuộc chiến tương tàn cốt nhục giờ hẳn đă nhạt nḥa theo cát bụi! Có c̣n chăng chỉ là những nuối tiếc, nhớ thương của gia đ́nh, của bạn bè, đồng đội cũ mỗi độ Tháng Tư về. Tháng Tư, tháng của đau thương, đất trời hận tủi; tháng của những đêm dài tăm tối, không-c̣n-thấy-ánh-mặt-trời! Xin một giọt nước mắt khóc cho quê hương điêu tàn, tang tóc. Khóc cho hơn sáu triệu sinh linh của cả hai miền Nam Bắc đă nằm xuống tức tưởi bởi những tham vọng cuồng điên của những tay đồ tể, mất hẳn tính người. Đất nước c̣n được ǵ sau hơn ba mươi năm tàn cuộc chiến?! Có c̣n chăng chỉ là những đói nghèo, lạc hậu, thù hận, bất công, nhũng lạm. Có c̣n chăng là những vết hằn rức ray, trăn trở của những con người đă từng một thời nhập cuộc, mong làm một chút ǵ đó cho quê hương, đất nước; nhưng lực bất ṭng tâm, nên đành cúi mặt ngậm ngùi, nh́n quê hương tan tát! Xương máu của bao triệu người Việt đă đỗ trong cuộc chiến “đánh-cho-Mỹ-cút-Ngụy-nhào”, dấy động bởi tập đoàn cai trị Bắc phương; để rồi hai mươi năm sau, chính những người Cộng Sản đó lại trải thảm đỏ, van nài kẻ tử thù xưa mau trở lại!! Ôi oái ăm, tủi nhục, uất hờn, mai mĩa cho bao triệu con ngựi đă nằm xuống! Ba mươi năm, tàn-cơn- chinh-chiến, người Cộng Sản VN vẫn không chút hồi tâm hối cải, vẫn tiếp tục đoạ đày đất nước! Vẫn v́ những tư lợi, bè phái riêng tư, cản trở mọi nổ lực nhằm dân chủ hóa đất nước. Nhằm đưa đất nước vượt thoát cái ṿng luẫn quẫn ác độc: ‘chuyên chế-đói nghèo-lạc hậu’, đă đeo đuổi dân tộc dai dẳng hàng bao thập kỷ. Người Cộng Sản Âu châu dù sao đi nữa cũng c̣n có cái can đảm tột cùng và cái liêm sĩ cần thiêt của những kẻ sĩ, biết công khai hối lỗi, nh́n nhận những sai lầm của ḿnh đă gây điêu tàn cho đất nước. Nhưng người cộng Sản Á châu, nhất là người CS Việt Nam không hề có được cái liêm sĩ đó! Vẫn đội cái thây ma “Chủ-Nghĩa-Xă-Hội-ưu-việt” rửa nát để tiếp tục lừa mị, phỉnh gạt, mưu cầu tư lợi cho bản thân và bè nhóm. Mẹ Việt Nam vẫn tiếp tục ưu phiền nh́n những đứa con nghịch-tử không hề biết hối cải, ăn năn; sớm quay đầu trở lại với tự t́nh dân tộc. Ḥa giải, hàn gắn những nỗi-thù-hận-thương-đau do chính họ gây nên; vẫn tiếp tục đi theo con đường tội lỗi cũ!! Ôi mẹ hiền Việt Nam! Mẹ vẫn măi măi gặm nhắm nỗi ưu phiền ray rứt, ngậm ngùi nh́n đàn con hận thù cấu xé lẫn nhau, tự-nguyện làm tên-lính-đánh-thuê cho những thế lực cường quốc ngoại bang làm điêu tàn thêm đất nước! Nên mẹ vẫn nhỏ lệ ngậm ngùi, ôm măi trong ḷng một nỗi buồn, nỗi-buồn-nhược-tiểu-xót-xa!

 


HUY TƯỞNG

California, những ngày tháng tha hương, 2005

--------------------------------------------------


Tài liệu tham khảo:


• US Marines in Vietnam, 1973-1975: The Bitter End (1990)

By Major George R. Dunham U.S. Marine Corps and Colonel David A. Quinlan U.S. Marine Corps

• America in Vietnam

By Dr. John Guilmartin, Professor of History at Ohio State University

• Vietnam: The End, 1975

eHistory.com
• invasion of South Vietnam—The Razor’s Edge

Faculty.Winthrop.edu/haynsworthh/
• North Vietnam’s Final Offensive: Strategic Endgame Nonpareil

Merle L. Pribbenow—1999 Merle L. Pribbenow

• Vietnam: Ceasefire To Capitulation

Colonel William E. Le Gro

US Army Center of Military History

CMH Pub 90-29

1985
• H́nh ảnh: Nhiếp ảnh gia N.Ngọc Hạnh, BĐQ, TQLC,81BCD và sưu tập cá nhân của người post

 

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính