Xung đột lợi ích: Chính quyền Trump tham nhũng nhất lịch sử hành pháp Hoa Kỳ.

 

Hoai Linh Ngoc Duong

 

 

H́nh dung một tổng thống có khách sạn, sân golf, công ty bất động sản hoặc tiền mă hóa. Người muốn chính quyền ban hành một chính sách có lợi cho ḿnh không nhất thiết phải bước vào Pḥng Bầu dục với vali tiền.

 

Họ có thể thuê pḥng tại khách sạn của tổng thống, tổ chức hội nghị tại khu nghỉ dưỡng của ông, đầu tư vào công ty gia đ́nh ông hoặc mua tài sản kỹ thuật số do gia đ́nh ông phát hành.

 

Tiền đi vào doanh nghiệp tư nhân; quyền lực nằm trong chức vụ công.

 

Hai con đường ấy giao nhau chính là xung đột lợi ích.

 

Điều nguy hiểm thậm chí không nằm ở việc chứng minh rằng sau mỗi khoản tiền có một quyết định chính trị được “mua”.

 

Chỉ riêng việc một tổng thống có thể đồng thời quyết định chính sách ảnh hưởng đến một người và nhận lợi ích tài chính từ chính người ấy đă phá vỡ nguyên tắc căn bản của quản trị công: người dân phải có khả năng tin rằng quyết định của tổng thống được đưa ra v́ lợi ích quốc gia chứ không phải lợi ích tài chính cá nhân.

 

Vấn đề pháp lư c̣n đặc biệt ở chỗ tổng thống Mỹ không bị ràng buộc bởi toàn bộ quy định xung đột lợi ích áp dụng cho nhân viên hành pháp thông thường.

 

Brennan Center lưu ư rằng những khoảng trống này khiến nhiều hành vi gây tranh căi về đạo đức không tự động đồng nghĩa với tội h́nh sự. Hiến pháp vẫn có các điều khoản về lợi ích từ chính phủ nước ngoài và trong nước, cùng luật chống hối lộ, nhưng việc thực thi đối với tổng thống có những trở ngại lớn.

 

Đó là điểm cần phân biệt: xung đột lợi ích, hành vi phi đạo đức và hối lộ h́nh sự không phải ba khái niệm đồng nhất.

 

NHIỆM KỲ I: KHÁCH SẠN VÀ SÂN GOLF TRỞ THÀNH ĐIỂM GIAO NHAU GIỮA QUYỀN LỰC VÀ TIỀN BẠC

 

Khác với truyền thống của nhiều tổng thống hiện đại t́m cách tách tài sản khỏi quyền điều hành, Trump không bán toàn bộ đế chế kinh doanh của ḿnh khi vào Ṭa Bạch Ốc. Ông chuyển việc quản lư sang các con nhưng vẫn giữ quyền lợi kinh tế.

 

Hậu quả là lần đầu tiên xuất hiện một t́nh huống đặc biệt: người muốn gây thiện cảm với tổng thống có thể đồng thời trở thành khách hàng của doanh nghiệp mà tổng thống hưởng lợi.

 

Tổ chức giám sát đạo đức CREW thống kê hơn 3.700 trường hợp xung đột lợi ích trong nhiệm kỳ đầu. Riêng đến tháng 9/2020, tổ chức này ghi nhận Trump đă tới các cơ sở kinh doanh của ḿnh 503 lần; các quan chức hành pháp tới các cơ sở Trump 885 lần; Ṭa Bạch Ốc hoặc Trump quảng bá các doanh nghiệp Trump hàng trăm lần.

 

CREW cũng ghi nhận các nhóm lợi ích, tổ chức chính trị và tổ chức liên quan chính phủ nước ngoài tổ chức hàng trăm sự kiện tại những cơ sở này. Đây là số liệu của một tổ chức giám sát, không phải kết luận của ṭa án, nhưng quy mô của hiện tượng rất đáng chú ư.

 

Một phần tiền lại đến từ chính hệ thống chính trị. Theo CREW, các tổ chức chính trị đă chi $23,2 triệu tại các doanh nghiệp Trump kể từ khi ông tuyên bố tranh cử năm 2015, trong đó khoảng $9,7 triệu trong thời gian ông đă làm tổng thống tính đến báo cáo năm 2020.

 

Ngân sách nhà nước cũng phát sinh chi phí tại những nơi Trump có. Văn pḥng Kiểm toán Chính phủ Hoa Kỳ (GAO) tính riêng bốn chuyến đi Mar-a-Lago từ đầu tháng 2 đến đầu tháng 3/2017 đă khiến các cơ quan liên bang chi khoảng $13,6 triệu cho toàn bộ chi phí chuyến đi.

 

Không phải toàn bộ $13,6 triệu này chảy vào túi Trump — phần lớn là chi phí an ninh, vận tải và hoạt động chính phủ — nên không được đánh đồng hai con số. Tuy nhiên, việc cơ quan chính phủ phải sử dụng dịch vụ tại tài sản của tổng thống tạo ra xung đột vốn không tồn tại nếu tổng thống đă thoái vốn.

 

C̣n một ḍng tiền nhạy cảm hơn: chính phủ nước ngoài.

 

Một báo cáo năm 2024 của phía Dân chủ trong Ủy ban Giám sát Hạ viện, dựa trên hồ sơ của Mazars, công ty kế toán cũ của Trump, xác định các doanh nghiệp Trump nhận ít nhất $7,8 triệu từ 20 chính phủ nước ngoài khi ông làm tổng thống, trong đó có Tàu Cộng, Saudi Arabia, UAE, Qatar, Kuwait và Malaysia. Quan trọng hơn, tài liệu chỉ bao phủ bốn trong hơn 500 thực thể kinh doanh mà Trump có nên không phải bức tranh đầy đủ.

 

Đây chính là vấn đề mà những người lập Hiến pháp Mỹ từ thế kỷ XVIII đă cố ngăn ngừa bằng Điều khoản Thù lao từ nước ngoài: người nắm quyền lực liên bang không nên nhận lợi ích từ chính phủ nước ngoài nếu không được Quốc hội chấp thuận.

 

Các vụ kiện chống Trump về vấn đề này cuối cùng không tạo ra một phán quyết của Tối cao Pháp viện xác định ông vi phạm trên nội dung; chúng vướng vấn đề tố tụng và trở nên moot sau khi ông rời chức năm 2021. V́ vậy cũng không nên viết rằng ṭa án đă “kết tội Trump vi phạm Emoluments Clause”.

 

NHIỆM KỲ II: TỪ KHÁCH SẠN SANG TIỀN MĂ HÓA

 

Nếu nhiệm kỳ đầu, cửa ngơ xung đột lợi ích chủ yếu là bất động sản, th́ nhiệm kỳ hai xuất hiện một công cụ mạnh hơn rất nhiều: crypto.

 

Khách nước ngoài muốn đưa một triệu USD vào khách sạn c̣n để lại pḥng thuê, hóa đơn và dấu vết ngân hàng. Tiền mă hóa có thể được mua từ bất cứ đâu trên thế giới thông qua ví blockchain, đôi khi rất khó xác định sở hữu chủ thực sự.

 

Trump và gia đ́nh bước vào nhiệm kỳ hai với World Liberty Financial và đồng tiền $TRUMP trong lúc chính quyền Trump đồng thời có quyền lực rất lớn đối với chính sách quản lư ngành crypto.

 

Theo bản công khai tài chính năm 2025, Trump báo cáo thu nhập khoảng $57,3 triệu từ World Liberty Financial trong năm trước đó và có 15,75 tỷ token quản trị của dự án.

 

Rồi xuất hiện một hiện tượng chưa từng có tiền lệ tương đương trong chính trị tổng thống hiện đại.

 

Tháng 5/2025, những người mua $TRUMP cạnh tranh để trở thành 220 người được dự bữa tối với chính Tổng thống Hoa Kỳ tại câu lạc bộ golf của ông. Reuters dẫn dữ liệu Inca Digital ước tính họ đă chi khoảng $148 triệu để giành vị trí; riêng 25 người đứng đầu khoảng $111 triệu và được tiếp cận VIP với Trump. Hơn một nửa số người tham dự được cho là ở ngoài Hoa Kỳ.

 

Một công ty do gia đ́nh Trump kiểm soát cùng một đối tác nắm 80% nguồn cung $TRUMP c̣n lại; Reuters dẫn Chainalysis cho biết hai bên đă thu khoảng $320 triệu phí giao dịch tính đến thời điểm bài báo đó.

 

Điều này làm xung đột lợi ích tiến thêm một bước đáng kể.

 

Trước kia, một nhà vận động hành lang muốn tiếp cận tổng thống phải đóng góp chính trị, xin gặp hoặc tham dự một sự kiện gây quỹ. Với mô h́nh meme coin, thị trường về thực chất tạo ra khả năng dùng tiền mua một tài sản liên quan đến tổng thống để cạnh tranh lấy quyền tiếp cận tổng thống.

 

Điều đó không tự động chứng minh hối lộ. Nhưng về chuẩn mực chống xung đột lợi ích, đây là một cấu trúc cực kỳ đáng lo ngại.

 

ĐIỂM GIAO NHAU NGUY HIỂM NHẤT: TIỀN TƯ NHÂN – CHÍNH SÁCH CÔNG

 

Vấn đề c̣n lớn hơn khi những người tham gia ngành crypto đồng thời có quyền lợi trước các cơ quan liên bang.

 

Brennan Center nhận xét nhiệm kỳ hai đă làm lộ rơ các kênh mà tiền có thể đến với tổng thống và gia đ́nh trong khi chính quyền quyết định chính sách ảnh hưởng tới chính những ngành kinh doanh đó.

 

Tổ chức này ước tính Trump đă thu khoảng $3 tỷ từ các hoạt động kinh doanh kể từ khi trở lại chức vụ vào tháng 1/2025, c̣n gia đ́nh ông thu thêm hàng tỷ; đây là ước tính của Brennan Center, không phải con số đă được kiểm toán hay phán quyết tư pháp xác nhận.

 

AP cũng điều tra mạng lưới giao dịch kinh doanh nhiệm kỳ hai và kết luận các doanh nghiệp gia đ́nh Trump đă thu hàng trăm triệu USD từ crypto, bất động sản quốc tế và các hoạt động khác, nhiều giao dịch có liên hệ với những bên có lợi ích trước chính phủ Mỹ.

 

AP đặc biệt nêu mối liên hệ giữa một khoản đầu tư crypto lớn có yếu tố UAE và quyết định của Washington về công nghệ chip AI — một ví dụ gây câu hỏi nghiêm trọng về xung đột lợi ích, nhưng không nên biến sự trùng hợp và giao tế lợi ích này thành khẳng định đă chứng minh có quid pro quo nếu chưa có bằng chứng tư pháp như vậy.

 

Đây mới chính là bản chất của vấn đề.

 

Không cần chứng minh mỗi đồng tiền mua được một sắc lệnh. Chỉ cần tổng thống đứng ở cả hai phía của giao dịch — một bên nắm quyền quyết định chính sách, một bên có lợi ích tài chính chịu tác động từ chính quyết định ấy — niềm tin vào tính vô tư của quyền lực công đă bị tổn hại.

 

TẠI SAO CƠ CHẾ KIỂM SOÁT LẠI YẾU?

 

Nghịch lư của Mỹ nằm ở đây: một nhân viên liên bang b́nh thường có thể phải tránh tham gia quyết định liên quan trực tiếp tới tài sản của ḿnh, trong khi tổng thống lại được miễn khỏi một số điều khoản của luật xung đột lợi ích h́nh sự áp dụng cho nhân viên hành pháp.

 

Các tổng thống trước đây v́ vậy dựa rất nhiều vào chuẩn mực t́nh nguyện: bán tài sản, đưa tài sản vào cơ chế quản lư độc lập, tránh giao dịch tạo ra vẻ ngoài của việc mua ảnh hưởng.

 

Trump thay đổi bài toán bằng cách cho thấy một điều rất quan trọng: chuẩn mực không phải luật.

 

Khi người giữ chức tổng thống không t́nh nguyện tuân thủ chuẩn mực, hệ thống phát hiện rằng những “hàng rào” tưởng là bằng thép thực ra có khá nhiều đoạn chỉ được dựng bằng tập quán chính trị. Brennan Center v́ vậy cho rằng những lỗ hổng pháp luật hiện hành khiến nhiều h́nh thức tổng thống kiếm lợi từ chức vụ rất khó giải quyết và đề nghị Quốc hội đặt các giới hạn pháp lư rơ ràng hơn.

 

TỪ “DRAIN THE SWAMP” ĐẾN KHỦNG HOẢNG NIỀM TIN

 

Đây có lẽ là nghịch lư lớn nhất của hai nhiệm kỳ Trump.

 

Trump bước vào chính trường với khẩu hiệu “Drain the Swamp” – tát cạn đầm lầy Washington. Nhưng tám năm sau lần đầu ông đắc cử, vấn đề không c̣n đơn giản là vài chính trị gia nhận tiền dưới gầm bàn.

 

Nó trở thành câu hỏi lớn hơn:

Điều ǵ xảy ra khi chính người nắm quyền lực công cao nhất đồng thời có một mạng lưới kinh doanh mà bất kỳ tỷ phú, tập đoàn hay người nước ngoài nào cũng có thể đổ tiền vào?

 

Nhiệm kỳ đầu cho thấy mô h́nh khách sạn – sân golf – bất động sản – tiền từ chính phủ và nhóm lợi ích.

 

Nhiệm kỳ hai bổ sung crypto – meme coin – đầu tư quốc tế – quyền tiếp cận tổng thống – chính sách điều tiết chính ngành kinh doanh ấy.

 

Và chính v́ vậy, kết quả Gallup tháng 9/2026 đáng chú ư không phải v́ nó chứng minh Trump phạm tội. Nó cho thấy một thứ sâu xa hơn: niềm tin của người Mỹ vào sự liêm chính của chính quyền đang xuống mức báo động.

 

89% cho rằng tham nhũng trong chính phủ phổ biến. 91% người Dân chủ nghĩ như vậy. 90% người độc lập nghĩ như vậy. Và đáng chú ư nhất, 83% người Cộng ḥa cũng nghĩ như vậy.

 

Một nền dân chủ có thể chịu đựng những chính trị gia tồi. Nó có thể thay họ bằng bầu cử.

 

Nhưng dân chủ gặp nguy hiểm hơn nhiều khi người dân không c̣n phân biệt được đâu là quyết định phục vụ quốc gia và đâu là quyết định có thể phục vụ túi tiền của người đang cầm quyền.

 

Đó chính là lư do xung đột lợi ích nguy hiểm: tham nhũng cổ điển là bán một quyết định. Xung đột lợi ích ở cấp tổng thống có thể biến chính cấu trúc quyền lực thành một thị trường, nơi người dân không bao giờ biết chắc quyền lực công đang phục vụ công chúng hay người có nó.

 

 

Hoai Linh Ngoc Duong

 

Mời đọc thêm bài: Khi di sản Ṭa Bạch Ốc trở thành con mồi chính trị: Ngụy biện và tham vọng của Donald Trump

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính