Vì sao nước Mỹ có hàng ngàn cuộc biểu tình chống Trump nhưng Trump vẫn dán tên lên phi trường, sân vận động, tiền giấy…?

 

Hoai Linh Ngoc Duong

 

 

Trong truyền thống chính trị của United States, có một chuẩn mực khá bền vững: hạn chế vinh danh các chính trị gia còn sống, đặc biệt là những người đang nắm quyền.

 

Mục tiêu của chuẩn mực này không phải là cấm tuyệt đối, mà là tránh sùng bái cá nhân và bảo vệ tính trung lập của không gian công cộng. Vì vậy, đa số các công trình, địa danh, thậm chí tiền tệ liên bang, thường chỉ tôn vinh những nhân vật đã qua đời và đã được lịch sử “kiểm chứng”.

 

Vậy vì sao ngày nay vẫn xuất hiện những trường hợp vinh danh gây tranh cãi?

 

Trước hết, cần nói rõ: đây không phải là “luật cứng” ở mọi cấp. Ở cấp liên bang, có những quy định chặt chẽ (ví dụ quy tắc liên quan đến tiền tệ, hay quy trình đặt tên cơ sở công cộng do Quốc hội thông qua). Nhưng ở cấp bang, địa phương, hay trong các tổ chức tư nhân, việc đặt tên lại phụ thuộc vào:

- hội đồng địa phương,

- cơ quan quản lý,

- hoặc thậm chí là nhà tài trợ.

 

Nói cách khác, không có một cơ chế tập trung duy nhất để ngăn chặn mọi trường hợp vinh danh gây tranh cãi.

 

Thứ hai, hiện tượng này phản ảnh mức độ phân cực chính trị rất cao. Với một bộ phận cử tri, Donald Trump là nhân vật gây tranh cãi; với bộ phận khác, ông lại là biểu tượng chính trị.

 

Khi xã hội bị chia rẽ như vậy, cùng một hành động “vinh danh” có thể được nhìn nhận theo hai cách hoàn toàn khác nhau:

- bên này coi là tôn vinh cá nhân,

- bên kia coi là khẳng định bản sắc chính trị.

 

Chính sự phân cực này làm suy yếu các chuẩn mực bất thành văn. Những quy tắc vốn dựa vào đồng thuận xã hội sẽ trở nên mong manh khi đồng thuận đó không còn.

 

Thứ ba, cần phân biệt giữa phán quyết pháp lý và đánh giá chính trị. Một bản án của tòa án có giá trị trong phạm vi pháp luật; nhưng trong thực tế chính trị, cử tri và các cơ quan khác vẫn có thể đưa ra quyết định dựa trên nhiều yếu tố khác.

 

Điều này tạo ra nghịch lý:

một cá nhân có thể bị đánh giá tiêu cực về mặt pháp lý, nhưng vẫn được một bộ phận xã hội ủng hộ về mặt chính trị.

 

Đó không phải là dấu hiệu hệ thống “vô luật”, mà là biểu hiện của hai cơ chế đánh giá song song.

 

Thứ tư, vì sao không có “cơ chế ngăn chặn triệt để”?

 

Bởi hệ thống Mỹ được thiết kế để tránh tập trung quyền lực, kể cả trong việc kiểm soát biểu tượng.

 

Nếu tồn tại một cơ chế có thể cấm mọi hình thức vinh danh theo ý chí trung ương, thì chính cơ chế đó cũng có thể bị lạm dụng cho mục đích chính trị. Do đó, hệ thống chấp nhận một mức độ “lộn xộn” nhất định để đổi lấy tự do và phân quyền.

 

 

Hoai Linh Ngoc Duong