Vì sao những người ủng hộ Trump không đề cập đến Hiến Pháp, Thể Chế mà chỉ xoay quanh việc sùng bái Trump

 

Hoai Linh Ngoc Duong

 

 

Điều đáng chú ý nhất trong rất nhiều bài viết của những người ủng hộ Donald Trump không phải là việc họ thích hay không thích một chính sách cụ thể, mà là sự biến mất hoàn toàn của các khái niệm từng được họ xem là nền tảng của dân chủ: hiến pháp, tam quyền phân lập, quyền con người, tự do báo chí, kiểm soát quyền lực, tư pháp độc lập hay thể chế pháp trị.

 

Khi nói về chính quyền Việt Nam, họ có thể nói hàng giờ về độc tài, về quyền tự do bị bóp nghẹt, về sự nguy hiểm của sùng bái cá nhân. Nhưng khi đối diện với những dấu hiệu tương tự tại nước Mỹ dưới thời Trump, gần như toàn bộ hệ quy chiếu đó đột nhiên biến mất.

 

Thay vào đó là những khẩu hiệu mang tính cảm xúc như “Trump yêu nước”, “Trump mạnh mẽ”, “Trump chống Tàu Cộng”, “Trump bảo vệ Thiên Chúa giáo”, “Trump cứu kinh tế”, hay “Trump nói được làm được”.

 

Đó không còn là tư duy của một công dân trong nền cộng hòa pháp trị, mà là tâm lý của một phong trào sùng bái lãnh tụ.

 

Trong tâm lý đó, người ta không còn đánh giá chính trị bằng nguyên tắc thể chế nữa mà bằng cảm giác trung thành và thỏa mãn cảm xúc. Người lãnh đạo không còn bị xem là một cá nhân tạm thời bị giới hạn bởi hiến pháp, mà trở thành hiện thân của quốc gia, của chân lý và của “phe chính nghĩa”.

 

Một khi đã bước vào trạng thái tâm lý ấy, mọi chỉ trích đối với lãnh tụ đều bị xem là phản quốc hoặc âm mưu của “kẻ thù”.

 

Đó là lý do vì sao nhiều người chống độc tài ở Việt Nam nhưng lại không còn quan tâm đến các dấu hiệu của chủ nghĩa độc đoán tại Mỹ. Họ không muốn đối diện với mâu thuẫn trong chính mình.

 

Bởi nếu thật sự đặt hiến pháp và dân chủ làm tiêu chuẩn tuyệt đối, họ buộc phải đặt câu hỏi: liệu việc xem thường kiểm soát quyền lực, gây áp lực lên tư pháp, công kích báo chí, xây dựng sùng bái cá nhân, sử dụng quyền hành pháp ngày càng rộng có phải là những điều mà họ từng lên án ở các chế độ độc tài hay không?

 

Và một khi câu trả lời là “có”, toàn bộ hệ thống niềm tin chính trị mà họ xây dựng quanh Trump sẽ bắt đầu lung lay.

 

Điều trớ trêu là phương pháp tuyên truyền mà nhiều người ủng hộ Trump sử dụng lại rất giống kiểu tuyên giáo của các chế độ mà họ chống đối.

 

Họ không tranh luận bằng nền tảng hiến pháp hay cấu trúc thể chế, mà đánh vào cảm xúc quần chúng bằng hình tượng lãnh tụ, các “thành tích”, các lời hứa dân túy và những tuyên bố mạnh miệng.

 

Họ xây dựng hình ảnh một người hùng duy nhất có thể “cứu đất nước”, còn mọi thiết chế kiểm soát quyền lực chỉ là vật cản do “deep state”, báo chí hay phe đối lập dựng lên.

 

Đây chính là mô thức tuyên truyền cổ điển của mọi phong trào mang xu hướng độc tài: cá nhân hóa quyền lực, thần tượng hóa lãnh tụ và biến chính trị thành một cuộc chiến niềm tin thay vì tranh luận thể chế.

 

Trong kiểu tư duy ấy, hiến pháp trở thành thứ phiền toái. Tòa án độc lập bị xem là cản trở. Quốc hội bị coi là chậm chạp. Báo chí phản biện bị gọi là “kẻ thù của nhân dân”. Đại học và giới trí thức bị mô tả là nơi “tẩy não”.

 

Người nhập cư hay nhóm thiểu số bị biến thành đối tượng để kích động nỗi sợ hãi. Tất cả đều là những mô hình mà lịch sử thế kỷ 20 đã chứng kiến trong quá trình nhiều nền dân chủ suy yếu dần trước chủ nghĩa dân túy cực đoan.

 

Điều nguy hiểm nhất là nhiều người không nhận ra rằng một nền dân chủ không sụp đổ chỉ vì một lãnh đạo có xu hướng độc đoán.

 

Nó sụp đổ khi công dân không còn quan tâm đến hiến pháp nữa. Khi người dân bắt đầu tin rằng chỉ cần lãnh tụ “đứng về phía mình” thì ông ta có thể vượt qua mọi giới hạn pháp lý.

 

Khi người ta chấp nhận bỏ qua nguyên tắc để đổi lấy cảm giác chiến thắng phe đối lập. Khi lòng trung thành với cá nhân mạnh hơn lòng trung thành với thể chế.

 

Ngay cả trong các cuộc tranh luận về chiến tranh hay đối ngoại cũng xuất hiện kiểu tư duy này.

 

Nhiều lập luận biện minh cho các hành động quân sự của Trump mang logic rất quen thuộc của các chế độ độc tài: luôn mô tả mình là chính nghĩa tuyệt đối, còn đối thủ là hiện thân của cái ác cần phải bị tiêu diệt.

 

Đây cũng là kiểu lý luận mà nhiều cường quốc từng dùng để biện minh cho các cuộc chiến tranh nhân danh “an ninh”, “ổn định” hay “giải phóng”.

K

hi một lãnh tụ được thần thánh hóa, người ủng hộ sẽ không còn đặt câu hỏi liệu hành động đó có hợp hiến, hợp pháp hay phù hợp với công pháp quốc tế hay không, mà chỉ hỏi liệu lãnh tụ của họ có chiến thắng hay không.

 

Lịch sử cho thấy mọi chế độ độc tài đều bắt đầu bằng sự suy yếu của tinh thần cộng hòa. Đó là lúc người dân không còn xem hiến pháp là tối thượng mà xem lãnh tụ là tối thượng.

 

Không còn xem pháp luật là nền tảng mà xem cảm xúc phe phái là nền tảng. Không còn bảo vệ các thiết chế kiểm soát quyền lực mà tìm cách phá bỏ chúng vì cho rằng chúng “cản đường” người hùng của mình.

 

Và đó chính là lý do vì sao trong rất nhiều bài viết của những người cuồng Trump ngày nay, người ta hầu như không thấy bóng dáng của các khái niệm như hiến pháp, nhân quyền hay thể chế dân chủ nữa.

 

Bởi trọng tâm của họ không còn là bảo vệ nền cộng hòa, mà là bảo vệ hình tượng của một cá nhân. Khi chính trị biến thành sự sùng bái cá nhân, thì hiến pháp tất yếu sẽ bị đẩy xuống hàng thứ yếu.

 

 

Hoai Linh Ngoc Duong