Trump, Putin, Tập Cận Bình và nghịch lý của những mối giao tế

 

Hoai Linh Ngoc Duong

 

 

Chính trường quốc tế vừa chứng kiến một hình ảnh gây nhiều tranh cãi khi Donald Trump công khai gửi lời cảm ơn đến Tổng thống Nga Vladimir Putin và Chủ tịch Tàu Cộng Tập Cận Bình vì đã không can thiệp vào cuộc xung đột Trung Đông giữa Mỹ, Israel, Iran và các lực lượng ủy nhiệm. Đặc biệt hơn, ông còn gọi Tập Cận Bình là “một quý ông thực sự”.

 

Cùng thời điểm đó, một vụ việc khác lại khiến dư luận châu Âu dậy sóng. Trump tuyên bố rằng nữ Thủ tướng Ý đã chủ động tìm kiếm sự giúp đỡ và muốn “cầu cạnh” ông trong một số vấn đề quốc tế.

 

Phía Ý lập tức bác bỏ thông tin này, nhiều chính trị gia nước này phản ứng gay gắt và cho rằng đó là một sự xúc phạm đối với vị thế của một đồng minh lâu năm.  

 

Cuộc tranh cãi một lần nữa làm dấy lên câu hỏi vốn đã theo đuổi Donald Trump suốt nhiều năm: Vì sao ông thường mềm mỏng với các nhà lãnh đạo độc tài nhưng lại cứng rắn, thậm chí công kích công khai các đồng minh dân chủ?

 

Nhìn lại lịch sử, đây không phải lần đầu tiên Trump thể hiện sự ưu ái đặc biệt với các nhà lãnh đạo có xu hướng chuyên quyền.

 

Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông nhiều lần dành lời khen cho Vladimir Putin, gọi Putin là một nhà lãnh đạo mạnh mẽ và thông minh.

 

Tại hội nghị Helsinki năm 2018, Trump thậm chí còn khiến dư luận Mỹ sửng sốt khi tỏ ra tin lời Putin hơn đánh giá của các cơ quan tình báo Mỹ về vấn đề can thiệp bầu cử.

 

Đối với Kim Jong-un, lãnh đạo Bắc Triều Tiên, Trump từng tuyên bố hai người “yêu mến nhau” sau khi trao đổi thư từ. Ông ca ngợi Kim là một người rất thông minh và có khả năng lãnh đạo đất nước.

 

Với Tập Cận Bình, Trump từng nhiều lần gọi ông là một người bạn. Trong giai đoạn đầu đại dịch COVID-19, Trump liên tục khen ngợi cách giải quyết của Tàu Cộng trước khi sau đó chuyển sang chỉ trích Bắc Kinh khi dịch bệnh lan rộng.

 

Ngược lại, đối với các đồng minh dân chủ truyền thống của Mỹ, Trump lại thường xuyên sử dụng giọng điệu đối đầu.

 

Ông gọi Liên minh châu Âu là đối thủ kinh tế của Mỹ. Ông nhiều lần chỉ trích Đức vì chi tiêu quốc phòng thấp. Ông công khai gây áp lực với Canada, Pháp và nhiều nước NATO.

 

Ông từng tranh cãi gay gắt với Thủ tướng Canada Justin Trudeau, công khai công kích Thủ tướng Đức Angela Merkel và không ít lần tạo ra những căng thẳng ngoại giao không cần thiết với các đối tác thân cận nhất của Washington.

 

Nhiều nhà phân tích cho rằng nguyên nhân nằm ở cách Trump nhìn thế giới. Trong tư duy của ông, chính trị quốc tế không phải là cuộc hợp tác giữa các thể chế dân chủ mà là cuộc thương lượng giữa những cá nhân quyền lực.

 

Trump thường tỏ ra ngưỡng mộ những nhà lãnh đạo có khả năng tập trung quyền lực trong tay mình, đưa ra quyết định nhanh chóng và ít bị ràng buộc bởi quốc hội, tòa án hay báo chí.

 

Ngược lại, các lãnh đạo dân chủ luôn phải chịu sự giám sát của công luận, của truyền thông và của các cơ chế kiểm soát quyền lực.

 

Họ có thể công khai phản đối hoặc bác bỏ những đề xuất của Washington mà không lo mất chức. Điều đó khiến Trump thường xuyên cảm thấy khó chịu vì không thể áp đặt ý chí cá nhân như cách ông mong muốn.

 

Sự khác biệt này thể hiện rõ trong cách ông đối xử với các quốc gia. Với các chế độ độc tài, Trump thường lựa chọn ngôn ngữ ngoại giao mềm mỏng, thậm chí mang tính cá nhân hóa.

 

Với đồng minh, ông lại sẵn sàng gây áp lực bằng thuế quan, ngân sách quốc phòng hoặc những lời chỉ trích công khai trước truyền thông.

 

Đó là một nghịch lý chưa từng có trong lịch sử hiện đại của chính sách đối ngoại Hoa Kỳ. Trong nhiều thập niên, các đời tổng thống Mỹ thuộc cả hai đảng đều xem việc củng cố liên minh dân chủ là nền tảng sức mạnh của nước Mỹ.

 

Trump lại thường hành động theo hướng ngược lại: xem các đồng minh như những đối tác đang lợi dụng nước Mỹ, trong khi dành sự tôn trọng đáng kể cho những lãnh đạo vốn không chia sẻ các giá trị dân chủ phương Tây.

 

Điều đáng chú ý là sau gần một thập niên, mô hình ứng xử ấy hầu như không thay đổi. Từ Putin đến Kim Jong-un, từ Tập Cận Bình đến nhiều nhà lãnh đạo chuyên quyền khác, Trump luôn thể hiện sự kính trọng cá nhân nhiều hơn so với các nhà lãnh đạo của những quốc gia đồng minh lâu năm.

 

Có lẽ vì vậy mà nhận xét của nhiều chính khách châu Âu vẫn còn nguyên giá trị: Donald Trump thường lịch thiệp với các nhà lãnh đạo độc tài nhưng lại khắt khe với đồng minh.

 

Đó không chỉ là vấn đề phong cách cá nhân. Nó phản ảnh một cách nhìn về quyền lực, về ngoại giao và về vị trí của nước Mỹ trong thế giới hiện đại — một cách nhìn đã và đang tạo ra những tranh luận "sâu sắc" ngay trong lòng nước Mỹ cũng như giữa các đối tác của Washington trên toàn cầu.

 

 

Hoai Linh Ngoc Duong