“The moon is our” – Khi “nước Mỹ trên hết” bay lên tận mặt trăng

 

Hoai Linh Ngoc Duong

 

 

Ngày 6/9/2026, Donald Trump đăng trên Truth Social một hình ảnh Mặt Trăng, phía xa là Trái Đất, kèm lá cờ Mỹ và bốn chữ rất lớn: “THE MOON IS OURS” – “Mặt Trăng là của chúng ta.”

 

Bài đăng là có thật và xuất hiện trên tài khoản @realDonaldTrump. Tuy nhiên, Trump không viết thêm lời giải thích nào và cũng không ký sắc lệnh tuyên bố Mặt Trăng là lãnh thổ Hoa Kỳ.

 

Nhưng Mặt Trăng không phải một mảnh đất vô chủ mà quốc gia nào cắm cờ trước thì trở thành chủ sở hữu.

 

Hoa Kỳ chính là một trong những quốc gia tham gia xây dựng trật tự pháp lý về không gian sau Thế chiến II.

 

Hiệp ước Không gian Vũ trụ năm 1967 quy định rất rõ tại Điều II: không gian vũ trụ, bao gồm Mặt Trăng và các thiên thể khác, không thể trở thành tài sản quốc gia bằng tuyên bố chủ quyền, bằng sử dụng, chiếm đóng hay bất kỳ phương thức nào khác.

 

Điều I còn quy định việc thăm dò và sử dụng không gian phải được mở cho các quốc gia trên cơ sở bình đẳng.

 

Vì vậy, việc Neil Armstrong và Buzz Aldrin đặt chân lên Mặt Trăng năm 1969 và cắm lá cờ Mỹ là biểu tượng cho một chiến thắng khoa học và công nghệ vĩ đại của Hoa Kỳ, không phải một thủ tục chiếm hữu lãnh thổ.

 

Lá cờ ấy không có giá trị tương đương với việc một quốc gia xác lập biên giới trên Trái Đất.

 

Nếu áp dụng nguyên tắc “chúng tôi đến trước nên nó thuộc về chúng tôi”, Trung Quốc ngày mai cũng có thể tuyên bố khu vực nơi tàu của họ hạ cánh thuộc Trung Quốc; Ấn Độ có thể làm tương tự; và một ngày nào đó quốc gia đầu tiên đặt chân lên sao Hỏa có thể tuyên bố một phần sao Hỏa thuộc chủ quyền của mình.

 

Khi đó nhân loại đơn giản là mang lịch sử tranh giành thuộc địa trên Trái Đất ra ngoài không gian.

 

Đáng chú ý hơn, luật quốc tế thậm chí còn đặt giới hạn đối với việc quân sự hóa Mặt Trăng. Điều IV của Hiệp ước cấm thiết lập căn cứ quân sự, công sự, thử nghiệm vũ khí và tiến hành diễn tập quân sự trên Mặt Trăng và các thiên thể khác.

Điều IX yêu cầu các quốc gia phải tính đến lợi ích tương ứng của những quốc gia khác khi hoạt động ngoài không gian.

 

Tất nhiên, “The Moon Is Ours” chưa phải một tuyên bố chủ quyền về mặt pháp lý. Đây là điểm cần công bằng với Trump. Một hình ảnh trên mạng xã hội không thể tự nó biến Mặt Trăng thành lãnh thổ Hoa Kỳ.

 

Có thể Trump muốn nói nước Mỹ phải dẫn đầu cuộc đua không gian; cũng có thể đây đơn giản là một khẩu hiệu chính trị mang phong cách “America First”. Vì Trump không giải thích nên không thể khẳng định ông thực sự định sáp nhập Mặt Trăng.

 

Nhưng cách lựa chọn ngôn từ vẫn đáng suy nghĩ. Ông không viết “America will lead on the Moon” – nước Mỹ sẽ dẫn đầu trên Mặt Trăng. Ông viết “The Moon Is Ours” – Mặt Trăng là của chúng ta.

 

Hai cách diễn đạt mang hai ý nghĩa hoàn toàn khác nhau: một bên nói về năng lực và vị thế; bên kia sử dụng ngôn ngữ của quyền sở hữu.

 

Nhưng hoàn toàn có thể nhận xét rằng nếu câu nói ấy được hiểu theo nghĩa đen là Mặt Trăng thuộc chủ quyền Hoa Kỳ, thì đó là một ý tưởng phi thực tế và không có cơ sở trong luật quốc tế.

 

Điều đáng lo hơn câu khẩu hiệu là triết lý ẩn phía sau nó nếu được biến thành chính sách: sức mạnh tạo ra quyền sở hữu.

 

Một trật tự quốc tế dựa trên luật pháp nói rằng ngay cả cường quốc mạnh nhất cũng phải chịu những giới hạn đã thỏa thuận. Một trật tự dựa trên sức mạnh lại nói rằng ai mạnh hơn, đến trước và kiểm soát được thì người ấy có quyền.

 

Hoa Kỳ có thể là quốc gia đầu tiên đưa con người lên Mặt Trăng. Hoa Kỳ hoàn toàn có quyền tự hào về Apollo. Hoa Kỳ cũng có thể trở thành quốc gia dẫn đầu trong việc xây dựng căn cứ và khai thác tài nguyên Mặt Trăng trong tương lai. Nhưng dẫn đầu không đồng nghĩa với sở hữu.

 

Có lẽ đó mới là nghịch lý thú vị nhất của bốn chữ “THE MOON IS OURS”: lá cờ Mỹ được cắm trên Mặt Trăng là biểu tượng của một trong những thành tựu vĩ đại nhất nước Mỹ, nhưng chính hệ thống luật lệ quốc tế mà Hoa Kỳ góp phần xây dựng lại nói rất rõ rằng lá cờ ấy không phải giấy chứng nhận quyền sở hữu Mặt Trăng.

 

Và nếu một ngày “America First” thực sự được mở rộng thành “Moon First”, rồi “Mars First”, câu hỏi lớn sẽ không còn là nước Mỹ có thể đi xa đến đâu trong vũ trụ, mà là: nhân loại sẽ mang luật pháp lên các vì sao, hay mang theo cả thói quen tranh giành lãnh thổ của mình?

 

 

Hoai Linh Ngoc Duong