Thế khó của đảng Dân Chủ

 

Hoai Linh Ngoc Duong

 

 

Nhiều người thất vọng với Đảng Dân chủ: trước những hành động thách thức giới hạn quyền lực của Trump, tại sao đảng đối lập vẫn chỉ lên tiếng, yêu cầu điều tra, khởi kiện rồi chờ đợi?

 

Sự sốt ruột ấy dễ hiểu. Khi những tranh chấp pháp lý kéo dài, chính quyền vẫn có thể thực hiện chính sách, tạo ra hậu quả và khiến việc khắc phục ngày càng khó khăn.

 

Nhưng đó cũng chính là thế khó của Đảng Dân chủ: họ phải ngăn chặn sự lạm quyền bằng những nguyên tắc mà đối phương bị cáo buộc đang tìm cách vượt qua.

 

Họ không thể bảo vệ tư pháp độc lập bằng cách ra lệnh cho tòa án kết tội một người, cũng không thể bảo vệ dân chủ bằng cách tự quyết định ai được phép tranh cử. Trong một nền pháp quyền, đảng đối lập không nắm chiếc chìa khóa nhà tù.

 

Sự bất cân xứng nằm ở đây: một quyết định hành pháp có thể được ký trong vài phút, nhưng việc kiện quyết định ấy có thể kéo dài nhiều tháng.

 

Một lời cáo buộc có thể lan đến hàng triệu người trong một buổi tối, trong khi việc kiểm chứng và giải thích cần thời gian.

 

Người muốn mở rộng quyền lực có thể tạo ra sự đã rồi; người muốn kiểm soát quyền lực phải chứng minh, thuyết phục và đi qua các thiết chế.

 

Đặc biệt, hệ thống kiểm soát quyền lực không tự vận hành chỉ vì Hiến pháp đã viết ra. Nó cần nghị sĩ đặt trách nhiệm giám sát cao hơn lòng trung thành với đảng, viên chức thực hiện đúng luật và tòa án có khả năng đưa ra những quyết định được tôn trọng.

 

Khi những người giữ vai trò kiểm soát cùng chọn bảo vệ chính quyền, sức mạnh của đối lập bị thu hẹp đáng kể. Có quyền lên tiếng không đồng nghĩa với có đủ phiếu để chặn một quyết định.

 

Bởi vậy mới xuất hiện mong muốn Đảng Dân chủ phải có những người “dám làm như Trump”: quyết liệt hơn, phản công nhanh hơn, không để đối phương liên tục định đoạt cuộc tranh luận.

 

Mong muốn ấy có lý nếu nó đòi hỏi bản lĩnh và năng lực hành động. Nhưng nó trở nên nguy hiểm nếu “giống Trump” được hiểu là sẵn sàng dùng mọi phương tiện để chiến thắng.

 

Nếu một chính quyền Dân chủ cũng dùng công tố để trả thù, che giấu thông tin bất lợi, bất chấp phán quyết hoặc xem quyền lực nhà nước là tài sản của đảng mình, thì dù Trump thất bại, cách hành xử của ông vẫn chiến thắng. Nước Mỹ chỉ thay người sử dụng quyền lực, còn giới hạn quyền lực tiếp tục bị phá bỏ.

 

Tuy nhiên, giữ nguyên tắc không có nghĩa là chấp nhận bất lực. Đảng Dân chủ cần phân biệt sự thận trọng cần thiết khi kết tội một người với sự khẩn trương cần thiết để ngăn một hành vi gây hại.

 

Có thể yêu cầu tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp khi đủ căn cứ, bảo toàn chứng cứ, bảo vệ người tố giác và buộc chính quyền giải trình mà không phải chờ kết thúc một vụ án hình sự. Giám sát, kiện tụng, vận động xã hội và đấu tranh nghị trường phải diễn ra đồng thời, thay vì nối nhau trong một hàng chờ.

 

Họ cũng phải giải thích cho người dân thấy lạm quyền liên quan gì đến cuộc sống thường ngày.

 

“Bảo vệ Hiến pháp” dễ trở thành một khẩu hiệu xa xôi nếu cử tri không thấy nó gắn với tiền thuế, quyền được đối xử công bằng, sự an toàn của gia đình và khả năng thay đổi chính quyền bằng lá phiếu. Muốn bảo vệ thể chế, trước hết phải khiến người dân hiểu vì sao thể chế ấy đáng bảo vệ.

 

Và khi có cơ hội sửa luật, họ phải xây dựng những giới hạn áp dụng cho cả chính mình. Một quy định chống xung đột lợi ích phải ràng buộc cả tổng thống Dân chủ; một cơ chế bảo vệ điều tra độc lập phải được giữ nguyên ngay cả khi người bị điều tra thuộc phe mình. Đó mới là cách khắc phục lỗ hổng, thay vì chỉ giành quyền khai thác nó.

 

Thế khó của Đảng Dân chủ vì vậy không chỉ là làm sao thắng Trump. Đó là làm sao đủ mạnh để ngăn lạm quyền, đủ nhanh để pháp luật không bị trì hoãn đến vô nghĩa, nhưng vẫn đủ tự chủ để không biến thành điều mình phản đối.

 

Họ phải chứng minh rằng dân chủ có khả năng tự vệ mà không cần từ bỏ dân chủ. Chiến thắng cần thiết không chỉ là đổi người cầm quyền, mà là giữ được quyền của nhân dân đối với bất cứ ai cầm quyền.

 

 

Hoai Linh Ngoc Duong