Nước Mỹ trong cơn phân rã quyền lực – Khi Liên Bang chỉ còn là danh nghĩa

 

Hoai Linh Ngoc Duong

 

 

Nước Mỹ đang trải qua một cuộc chuyển đổi âm thầm nhưng dữ dội — không phải do một cuộc chiến, một cuộc cách mạng hay khủng hoảng kinh tế, mà bởi sự tan rã từ bên trong của trật tự liên bang.

 

Những gì từng là nền tảng của “Hợp chủng quốc Hoa Kỳ” – sự thống nhất trong đa dạng, niềm tin vào luật pháp liên bang và tính độc lập của các định chế – đang bị bào mòn từng lớp dưới thời Donald Trump.

 

Các bang đang dần khước từ quyền uy trung ương, từ chối tuân thủ những mệnh lệnh đến từ Nhà Trắng, và âm thầm xây dựng những hệ thống luật lệ riêng.

 

California tuyên bố sẽ duy trì các tiêu chuẩn khí thải nghiêm ngặt bất chấp sắc lệnh liên bang; New York và Massachusetts tiếp tục bảo vệ người nhập cư dù chính quyền trung ương siết chặt chính sách trục xuất; trong khi Texas, Florida hay Alabama đi theo hướng ngược lại — thiết lập các đạo luật cực hữu, từ phá thai đến quyền di dân, thách thức trực diện chính phủ liên bang.

 

Nước Mỹ, từng là biểu tượng của sự đồng thuận dân chủ, nay đang bị xé nhỏ bởi các “vương quốc chính trị” mang màu sắc riêng.

 

Hiện tượng này phản ánh sự khủng hoảng của mô hình quyền lực liên bang mà Hiến pháp 1787 từng thiết kế với sự tinh tế: quyền lực được phân chia, nhưng gắn kết bằng niềm tin vào thể chế.

 

Khi niềm tin ấy mất đi, cấu trúc pháp lý liên bang trở thành khung rỗng. Dưới thời Trump, quyền lực trung ương không còn là công cụ điều phối, mà trở thành vũ khí ý thức hệ.

 

Mỗi sắc lệnh hành pháp, mỗi chỉ đạo của Bộ Tư pháp hay Tòa Bạch Ốc đều bị nghi ngờ là phục vụ cho phe nhóm chính trị. Các bang vì thế không còn nhìn Washington như trung tâm của pháp quyền, mà như một chiến trường.

 

Tòa án Tối cao – vốn được xem là “người giữ bản hiến pháp” – giờ đây cũng không thoát khỏi vòng xoáy chính trị. Với đa số thẩm phán do Trump bổ nhiệm, tòa không còn là định chế bảo vệ sự cân bằng, mà là nơi định đoạt chiến thắng ý thức hệ.

 

Những phán quyết về phá thai, quyền bầu cử, môi trường, và quyền hạn hành pháp đều bị chi phối bởi đường lối đảng phái. Hậu quả là tính chính danh của Tòa Tối cao suy giảm nghiêm trọng: người Mỹ không còn tin vào tính trung lập của công lý.

 

Trong khi đó, Nhà Trắng – biểu tượng tối cao của quyền lực hành pháp – giờ chỉ còn là chiếc vỏ hào nhoáng. Dưới thời Trump, mọi quyết định quốc gia bị biến thành công cụ phục vụ cá nhân và chiến dịch tranh cử.

 

Khi niềm tin vào Nhà Trắng sụp đổ, các bang tự động quay về với quyền tự trị, doanh nghiệp tự vẽ ra luật lệ, còn người dân thì chọn tin vào chính quyền địa phương hơn là chính phủ liên bang.

 

Đây không chỉ là khủng hoảng chính trị – mà là sự phân rã của niềm tin thể chế. Một liên bang tồn tại không chỉ nhờ hiến pháp, mà nhờ sự đồng thuận về đạo lý chính trị: tin rằng luật pháp liên bang là nền tảng chung.

 

Khi Trump và phong trào MAGA cổ vũ cho chủ nghĩa “nước Mỹ của tôi” – thay vì “nước Mỹ của chúng ta” – ông ta đã đẩy liên bang vào thế chia rẽ chưa từng có kể từ nội chiến.

 

Nếu không có một sự tái lập niềm tin vào pháp quyền và tính liêm chính của định chế, nước Mỹ có thể sẽ tiếp tục trượt sâu vào trạng thái “liên bang giả danh” – nơi mỗi bang là một quốc gia thu nhỏ, mỗi thẩm phán là một chiến binh ý thức hệ, và mỗi cuộc bầu cử là một trận chiến sinh tử giữa hai thế giới quan không thể hòa giải.

 

Khi quyền lực trung ương bị rỗng ruột, dân chủ không còn là nguyên tắc, mà trở thành chiến thuật. Và đó chính là thời điểm mà nước Mỹ – cường quốc từng dẫn đầu thế giới về tự do và pháp trị – phải đối diện với câu hỏi sinh tử: liệu “Hợp chủng quốc” có còn thực sự hợp nữa hay không?

 

 

Hoai Linh Ngoc Duong