Nước Mỹ còn đáng tin cậy không?

 

Hoai Linh Ngoc Duong

 

 

Trong phần lớn thế kỷ XX, nước Mỹ không chỉ là cường quốc quân sự và kinh tế mạnh nhất thế giới. Mỹ còn là biểu tượng của sự ổn định thể chế. Các đồng minh có thể bất đồng với Washington về một chính sách cụ thể, nhưng họ tin rằng những cam kết chiến lược căn bản của Hoa Kỳ sẽ được duy trì từ chính quyền này sang chính quyền khác.

 

Đó là lý do sau Thế chiến II, hàng chục quốc gia đã đặt tương lai an ninh của mình vào các liên minh do Mỹ dẫn dắt. Từ châu Âu đến Đông Á, từ NATO đến các hiệp ước với Nhật Bản và Hàn Quốc, người ta tin rằng chữ ký của nước Mỹ có giá trị vượt qua nhiệm kỳ của bất kỳ tổng thống nào.

 

Niềm tin ấy không phải ngẫu nhiên mà có.

 

Trong nhiều thập niên, vị trí tổng thống Hoa Kỳ được xem là đỉnh cao của một quá trình sàng lọc chính trị cực kỳ khắt khe.

 

Phần lớn các tổng thống trước đây đều từng trải qua nhiều nấc thang quyền lực: thống đốc, thượng nghị sĩ, dân biểu, bộ trưởng hoặc tướng lĩnh quân đội.

 

Họ có thể thuộc các đảng phái khác nhau, có thể theo đuổi những chính sách khác nhau, nhưng đều hoạt động trong một khuôn khổ chung về vai trò của nước Mỹ trên thế giới.

 

Sự xuất hiện của Donald Trump năm 2016 đã làm rung chuyển niềm tin đó.

 

Lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại, một người chưa từng giữ bất kỳ chức vụ dân cử hay hành pháp nào trước đó bước thẳng vào Nhà Trắng. Đối với những người ủng hộ, đây là chiến thắng của người ngoài cuộc trước tầng lớp chính trị chuyên nghiệp.

 

Nhưng đối với nhiều đồng minh của Mỹ, đây là tín hiệu cho thấy một điều đáng lo ngại hơn: nền dân chủ Mỹ có thể tạo ra những bước ngoặt chính trị mà trước đây họ chưa từng hình dung.

 

Trong nhiệm kỳ đầu tiên của Trump, thế giới chứng kiến nhiều quyết định khiến các đồng minh sửng sốt. Mỹ rút khỏi các thỏa thuận quốc tế mà chính họ đã tham gia xây dựng.

 

Những cam kết thương mại bị xem xét lại. Các tổ chức đa phương bị chỉ trích. Những đồng minh lâu năm bị gây áp lực về thuế quan, chi tiêu quốc phòng và nhiều vấn đề khác.

 

Điều khiến các đối tác của Mỹ lo lắng không chỉ là bản thân các quyết định đó.

Điều khiến họ lo lắng hơn là nhận ra rằng một cuộc bầu cử có thể làm thay đổi sâu sắc chính sách của cường quốc quan trọng nhất thế giới.

 

Từ góc nhìn của châu Âu, Canada, Nhật Bản hay Hàn Quốc, câu hỏi không còn là Donald Trump đúng hay sai.

 

Câu hỏi là: nếu một tổng thống có thể đảo ngược những gì người tiền nhiệm đã xây dựng, thì làm thế nào để các quốc gia khác lập kế hoạch cho tương lai trong 10 năm, 20 năm hay 30 năm tới?

 

Đó là một vấn đề rất thực tế.

 

Một doanh nghiệp đầu tư hàng tỷ đô la vào chuỗi cung ứng xuyên Đại Tây Dương cần sự ổn định.

 

Một quốc gia đặt nền quốc phòng của mình dựa trên liên minh với Mỹ cần sự ổn định.

 

Một thỏa thuận khí hậu hay thương mại toàn cầu cũng cần sự ổn định.

 

Nhưng nếu chính sách có thể thay đổi đáng kể sau mỗi kỳ bầu cử, giá trị của những cam kết dài hạn sẽ bị đặt dấu hỏi.

 

Tuy nhiên, sẽ là sai lầm nếu từ đó kết luận rằng nền dân chủ Mỹ đã thất bại.

 

Ngược lại, chính việc Trump được bầu cử hợp pháp và sau đó bị thay thế bằng một cuộc bầu cử khác cũng cho thấy sức mạnh của nền dân chủ Mỹ.

 

Hệ thống đó cho phép cử tri thay đổi hướng đi của đất nước mà không cần đảo chính, không cần bạo lực và không cần cách mạng.

 

Vấn đề nằm ở chỗ thế giới đã quen với một nước Mỹ có mức độ đồng thuận cao về chính sách đối ngoại. Khi sự đồng thuận đó suy giảm, các đồng minh buộc phải thích nghi với một thực tế mới.

 

Thực tế mới ấy là: nước Mỹ vẫn là đồng minh quan trọng nhất của nhiều quốc gia, nhưng nước Mỹ ngày nay khó dự đoán hơn trước.

 

Có lẽ đây mới là di sản chính trị lớn nhất của thời đại Trump.

 

Không phải một đạo luật.Không phải một cuộc chiến. Không phải một hiệp định. 

 

Mà là việc Trump đã khiến các đồng minh của Mỹ lần đầu tiên phải tự hỏi một câu mà trước đây họ hầu như không bao giờ đặt ra:

“Nếu bốn năm nữa Washington lại đổi hướng thì sao?”

 

Đó không phải là câu hỏi về Donald Trump.

 

 

Hoai Linh Ngoc Duong