“Nhà trắng” không phải phòng khách riêng của Tổng thống

 

Hoai Linh Ngoc Duong

 

 

Một tổng thống có quyền không thích báo chí. Nhưng sự không hài lòng ấy không thể tự động trở thành căn cứ để dùng quyền lực nhà nước trừng phạt người đưa tin.

 

Đó là vấn đề cốt lõi trong quyết định của Donald Trump cấm CNN, Politico và MS NOW tiếp cận “nhà trắng”.

 

Theo CNN, các nguồn tin am hiểu sự việc cho biết phu tá Natalie Harp đã đưa Trump xem những tin bài trước khi ông ban hành lệnh cấm; một đồ họa của Politico được cho là góp phần khiến ông nổi giận.

 

Thông tin này đáng được làm rõ, nhưng cần phân biệt việc đưa tổng thống xem báo với việc chủ động tổ chức một hành động trả đũa báo chí. Chúng ta chưa có đủ bằng chứng công khai để đồng nhất hai chuyện đó.

 

Thực ra, một phu tá đưa tin bất lợi cho tổng thống đọc không nhất thiết là làm sai nhiệm vụ. Người lãnh đạo cần biết cả lời khen lẫn lời chê.

 

Điều đáng lo nằm ở cách ông sử dụng quyền lực sau khi đọc: phản bác bằng chứng cứ, sửa chữa chính sách, hay tìm cách loại người đưa tin khỏi nơi tác nghiệp?

 

Nếu một bản tin có thể kích hoạt biện pháp trừng phạt của chính quyền, vấn đề không chỉ nằm ở người mang bản tin đến.

 

“nhà trắng” là nơi thực thi công quyền, không phải phòng khách riêng để chủ nhà chỉ mời những người nói chuyện vừa tai.

 

Việc tiếp xúc có thể chịu những giới hạn hợp lý về an ninh, không gian và quy trình. Nhưng lấy nội dung phê phán làm lý do loại bỏ một cơ quan báo chí là vấn đề khác hẳn.

 

Viện Tu chính án thứ Nhất Knight thuộc Đại học Columbia nhận định việc trừng phạt báo chí vì nội dung đưa tin vi phạm Tu chính án thứ Nhất; tuy nhiên, nhận định pháp lý ấy cần được phân biệt với phán quyết cuối cùng của tòa trong vụ kiện mới này.

 

Báo chí không được miễn trách nhiệm về sai sót. Nếu có thông tin sai, chính quyền có thể công bố tài liệu phản bác, yêu cầu đính chính hoặc sử dụng những biện pháp pháp lý thích hợp.

 

Nhưng “tin khiến tổng thống khó chịu” không đồng nghĩa với “tin giả”. Khi người bị giám sát được quyền lựa chọn ai có thể giám sát mình dựa trên mức độ khen ngợi, chức năng kiểm soát quyền lực của báo chí sẽ bị suy yếu.

 

Có nên điều tra vai trò của Natalie Harp? Có nền tảng để Quốc hội giám sát quá trình hình thành và thực hiện lệnh cấm, trong đó có vai trò của bà.

 

Cần làm rõ ai đề nghị, ai tư vấn pháp lý, ai ra chỉ thị và tiêu chuẩn nào được dùng để thu hồi quyền tiếp xúc.

 

Một cuộc điều tra nghiêm chỉnh phải tìm sự thật bằng tài liệu và lời khai, không bắt đầu bằng kết luận rằng một phụ nữ gần gũi tổng thống chắc chắn có vấn đề tâm lý hoặc âm mưu riêng tư.

 

Và trách nhiệm ấy thuộc về Quốc hội, không riêng Đảng Dân chủ. Quyền tự do báo chí phải được bảo vệ bất kể người đang ngồi trong “nhà trắng” thuộc đảng nào.

 

Người Cộng hòa hôm nay chấp nhận tổng thống trừng phạt báo chí đối lập sẽ khó có nên tảng bất di bất dịch để phản đối nếu một chính quyền Dân chủ làm điều tương tự với báo chí bảo thủ.

 

Dù Harp có ảnh hưởng đến đâu, trách nhiệm cuối cùng vẫn thuộc về Trump. Tổng thống không thể nhận mọi công trạng về mình nhưng để trách nhiệm rơi xuống người phu tá đưa báo.

 

Bảo vệ Hiến pháp cũng không đòi hỏi phải suy đoán bệnh lý của bất kỳ ai: chính quyết định sử dụng công quyền để đáp trả lời phê phán đã là điều cần được xem xét và kiểm soát.

 

 

Hoai Linh Ngoc Duong