Lòng dân đang dịch chuyển hay chỉ là ảo giác chính trị?

 

Hoai Linh Ngoc Duong

 

 

Những kết quả bầu cử cấp bang gần đây tại Mỹ – từ Texas đến Florida – đang tạo ra một làn sóng tranh luận lớn: liệu đây có phải là dấu hiệu cho thấy cử tri Mỹ đang quay lưng với chính quyền đương nhiệm, hay chỉ là những biến động cục bộ không đủ để dự báo tương lai?

 

Khi một đảng có thể chiến thắng ngay tại “thành trì” của đối phương, câu hỏi đó không còn mang tính học thuật mà trở thành vấn đề chính trị nóng bỏng.

 

Trước hết, cần nhìn vào thực tế: việc đảng Dân chủ giành chiến thắng tại một khu vực vốn nghiêng mạnh về Cộng hòa như Texas – nơi Texas từng bỏ phiếu cho Donald Trump với cách biệt lớn – là một cú sốc chính trị.

 

Một ứng viên Dân chủ có thể lật ngược thế cờ với mức dao động hàng chục điểm phần trăm không thể chỉ giải thích bằng “ngẫu nhiên”.  Điều này cho thấy một yếu tố quan trọng: cử tri độc lập và cử tri ôn hòa đang bắt đầu dao động.

 

Tương tự, chiến thắng của đảng Dân chủ ngay tại khu vực West Palm Beach, thuộc bang Florida – nơi có dinh thự Mar-a-Lago của Donald Trump – mang tính biểu tượng rất lớn.

 

Một khu vực từng ủng hộ Cộng hòa với cách biệt gần 20 điểm nay lại bị “lật xanh”.  Đây không chỉ là một chiến thắng địa phương, mà là một tín hiệu tâm lý chính trị: ngay cả những cử tri từng ủng hộ Trump cũng không còn gắn bó tuyệt đối.

 

Điều đáng chú ý là xu hướng này không phải là đơn lẻ. Theo các thống kê gần đây, đảng Dân chủ đã lật gần 30 ghế lập pháp cấp bang kể từ khi Trump quay lại Nhà Trắng.

 

Trong khoa học chính trị Mỹ, một chuỗi chiến thắng liên tiếp trong các cuộc bầu cử đặc biệt (special elections) thường được xem là “chỉ báo sớm” cho bầu cử giữa kỳ.

 

Vậy điều gì đang thúc đẩy sự dịch chuyển này?

 

Trước hết là yếu tố kinh tế – yếu tố quyết định trong mọi cuộc bầu cử Mỹ. Giá xăng tăng, chi phí sinh hoạt leo thang, lạm phát chưa được kiểm soát triệt để đang tác động trực tiếp đến đời sống người dân.

 

Ngay cả những cử tri từng ủng hộ chính sách “America First” cũng bắt đầu đặt câu hỏi: nếu chính sách đó khiến cuộc sống trở nên đắt đỏ hơn, thì lợi ích thực sự là gì?

 

Thứ hai là yếu tố chiến tranh và bất ổn quốc tế. Các quyết định quân sự, đặc biệt liên quan đến Iran và Trung Đông, đã làm gia tăng lo ngại về một cuộc xung đột kéo dài – điều mà cử tri Mỹ historically rất nhạy cảm. Khi chiến tranh ở xa nhưng hậu quả (giá xăng, chi phí vận tải) lại ở ngay trong ví tiền, cử tri sẽ phản ứng.

 

Thứ ba là yếu tố tâm lý chính trị: hiệu ứng “check and balance” (cân bằng quyền lực). Trong lịch sử Mỹ, đảng của Tổng thống gần như luôn mất ghế trong bầu cử giữa kỳ. Không phải vì cử tri “đổi phe hoàn toàn”, mà vì họ muốn kiềm chế quyền lực. Đây là bản năng của một nền dân chủ trưởng thành.

 

Tuy nhiên, cần thận trọng khi kết luận rằng “lòng dân đã đổi chiều hoàn toàn”. Các cuộc bầu cử đặc biệt thường có:

- Tỷ lệ cử tri đi bầu thấp

- Ảnh hưởng mạnh của yếu tố địa phương

- Sự huy động cử tri không đồng đều giữa hai đảng

 

Do đó, chúng phản ảnh xu hướng nhưng không phải là bản sao chính xác của bầu cử toàn quốc.

 

Nhưng điều đó không làm giảm giá trị cảnh báo của chúng. Trong lịch sử gần đây:

- Năm 2010: Cộng hòa thắng hàng loạt special elections → thắng lớn midterms

- Năm 2018: Dân chủ thắng sớm ở cấp bang → giành Hạ viện

 

Các chuyên gia hiện nay cũng bắt đầu nhìn thấy mô hình quen thuộc: đảng đối lập đang “overperform” (vượt kỳ vọng) với mức dao động lên đến hai chữ số.  Nếu xu hướng này tiếp tục, khả năng đảo chiều tại Hạ viện trong tháng 11 là hoàn toàn có cơ sở.

 

Vậy đây có phải là “bản án chính trị” đối với chính quyền đương nhiệm?

Câu trả lời chính xác hơn là: đây là tín hiệu cảnh báo, chưa phải kết luận cuối cùng. Cử tri Mỹ không hành động theo một logic duy nhất. Họ có thể:Bỏ phiếu phản đối trong bầu cử nhỏ.Nhưng quay lại ủng hộ trong bầu cử lớn nếu tình hình thay đổi

 

Tuy nhiên, có một điều không thể phủ nhận:

khi những bang đỏ bắt đầu “rụng ghế”, khi những khu vực trung thành bắt đầu dao động, thì đó không còn là hiện tượng cục bộ – mà là dấu hiệu của một chuyển động chính trị sâu hơn.

 

Các chiến thắng của đảng Dân chủ tại Texas và Florida không phải là ngẫu nhiên. Chúng phản ảnh sự kết hợp của áp lực kinh tế, bất ổn quốc tế và bản năng cân bằng quyền lực của cử tri Mỹ. Dù chưa thể khẳng định chắc chắn kết quả tháng 11, nhưng nếu xu hướng này tiếp diễn, thì đây rất có thể là lời cảnh báo sớm cho một kỳ bầu cử giữa kỳ đầy biến động – nơi cử tri không còn bỏ phiếu theo niềm tin, mà theo trải nghiệm thực tế trong đời sống hàng ngày.

 

 

Hoai Linh Ngoc Duong