Lá phiếu không có giá bán

 

Hoai Linh Ngoc Duong 

 

 

Có những người đi bỏ phiếu như thực hiện một công việc bình thường. Nhưng cũng có những người sống hết một đời vẫn chưa được thực sự lựa chọn người cai trị mình.

 

Với họ, khát vọng dân chủ rất giản dị: một ngày được cầm lá phiếu, bước đến thùng phiếu và biết rằng chính quyền có thể phải ra đi bởi quyết định của những người dân bình thường như mình.

 

Niềm tự hào của nền dân chủ nằm ở quyền lực ấy. Một người không có chức tước, không có tài sản lớn, không có quan hệ với giới cầm quyền vẫn có quyền nói với người đứng đầu đất nước: “Tôi không còn tín nhiệm ông nữa.” Khi hàng triệu quyết định như thế được kiểm đếm trung thực, người đang nắm quyền phải chấp nhận rời nhiệm sở. Sự thay đổi ấy diễn ra bằng lá phiếu, không cần súng đạn.

 

Bởi vậy, điều làm nên giá trị của một cuộc bầu cử không chỉ là có thùng phiếu, có danh sách ứng cử viên hay có đông người tham dự.

 

Điều quyết định là người dân có được tự do lựa chọn, có được tiếp cận thông tin, có được phản đối người cầm quyền và có thể khiến họ thất cử hay không. Một lá phiếu chỉ thực sự có quyền lực khi kết quả của nó có thể thay đổi chính quyền.

 

Lá phiếu không phải công cụ hợp pháp duy nhất để kiểm soát quyền lực; người dân còn có báo chí, biểu tình ôn hòa, tổ chức xã hội và tòa án. Nhưng lá phiếu giữ một vị trí đặc biệt: nó cho phép nhân dân chấm dứt nhiệm kỳ của người lãnh đạo bằng một thủ tục hòa bình.

 

Chính quyền phải biết sợ mất sự tín nhiệm, sợ bị thay thế, sợ phải chịu trách nhiệm. Khi người cầm quyền phải dè chừng sự phán xét của nhân dân, tự do có chỗ đứng. Khi người dân phải sợ hãi mỗi lần lên tiếng, bất công và đàn áp có đất sinh sôi.

 

Quyền ấy không tự nhiên mà có. Đằng sau lá phiếu bình thường hôm nay là những thế hệ từng xuống đường, mất việc, bị bỏ tù và đổ máu để giành quyền tham gia quyết định vận mệnh đất nước.

 

Có người đấu tranh cả đời mà chưa kịp hưởng thành quả. Họ để lại cho thế hệ sau một quyền mà bản thân chỉ được sống trong niềm hy vọng. Cầm lá phiếu cũng là cầm lấy một phần di sản của những hy sinh ấy.

 

Vì thế, lá phiếu là tài sản vô giá. Nó góp phần quyết định ai sẽ làm luật, thu thuế, phân bổ ngân sách và điều hành những chính sách ảnh hưởng đến giá nhà, giá xăng, thực phẩm, tiền hưu trí, an sinh xã hội và cơ hội học hành của con cái.

 

Không chính quyền nào kiểm soát được mọi biến động kinh tế, nhưng lựa chọn chính sách của họ có thể giúp một gia đình đứng vững hoặc khiến cuộc sống của gia đình ấy khó khăn hơn. Đổi lá phiếu lấy một khoản lợi trước mắt là đem quyền quyết định nhiều năm của mình đánh đổi lấy thứ có thể tiêu hết trong vài ngày.

 

Dĩ nhiên, cử tri có quyền lựa chọn một chương trình đem lại lợi ích cho mình. Chính sách giảm thuế, hỗ trợ người khó khăn hay bảo đảm tuổi già đều cần được thảo luận nghiêm túc.

 

Nhưng lời hứa phải chịu sự kiểm chứng: tiền ở đâu, ai có thẩm quyền phê chuẩn, ai được hưởng và xã hội phải trả giá thế nào?

 

Người dân cần đánh giá cả năng lực, sự trung thực và thái độ tôn trọng luật lệ của người hứa. Tiền công là nguồn lực chung của xã hội; người lãnh đạo không thể coi đó là quà riêng để đòi hỏi lòng biết ơn và sự trung thành.

 

Trước bất kỳ lời hứa nào, dù hấp dẫn đến đâu, điều cử tri cần giữ là sự độc lập trong phán xét. Hôm nay một chính trị gia có thể hứa cho bạn tiền; ngày mai chính người ấy có thể tìm cách làm suy yếu những cơ chế giúp bạn buộc họ giữ lời.

 

Nếu mất quyền giám sát và thay thế người cầm quyền, bạn sẽ lấy gì để đòi lại những điều đã được hứa?

 

Lá phiếu là lời nhắc rằng chính quyền được nhân dân giao việc, phải trả lời trước nhân dân và có thể bị nhân dân thay thế. Đừng để bất kỳ ai biến quyền làm chủ ấy thành một món hàng. Lá phiếu có thể trao cho một ứng cử viên, nhưng quyền làm chủ của người dân không bao giờ được đem bán.

 

 

Hoai Linh Ngoc Duong