Khi vũ khí hạt nhân cũng cần… đúng bạn của Tổng thống

 

Hoai Linh Ngoc Duong

 

 

Ngày 29/9/2026, Tổng thống Donald Trump được hỏi một câu khá đơn giản nhưng cực kỳ quan trọng: Tại sao Triều Tiên có thể sở hữu vũ khí hạt nhân trong khi Iran thì không?

 

Đây lẽ ra là cơ hội để Tổng thống Hoa Kỳ nói về Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân (NPT), các nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc, cơ chế thanh sát của IAEA, an ninh Đông Bắc Á và nguy cơ chạy đua vũ trang hạt nhân.

Nhưng Trump đưa ra một lý do khác.

 

Kim Jong Un là “một người bạn” của ông.

 

Trump nói Kim thích ông, ông cũng thích Kim, Kim tôn trọng ông và chừng nào ông còn ở Tòa Bạch Ốc thì “mọi thứ sẽ ổn”. (Al Jazeera⁠)

 

Nghe xong, người ta có quyền đặt một câu hỏi châm biếm: Từ bao giờ trật tự hạt nhân thế giới được xây dựng trên tiêu chuẩn ai thích Donald Trump?

 

Nếu Iran có bom nguyên tử thì nguy hiểm, còn Triều Tiên có bom nguyên tử lại bớt đáng lo vì Kim Jong Un “thích Trump”, vậy vấn đề không còn là uranium, plutonium, tên lửa đạn đạo hay luật quốc tế nữa. Vấn đề hóa ra chỉ còn là… tình bạn.

 

 

CÔNG PHÁP QUỐC TẾ KHÔNG CÓ ĐIỀU KHOẢN “BẠN CỦA TÔI”

 

Điều cần nói rõ là Hoa Kỳ chưa chính thức công nhận Triều Tiên như một quốc gia có quyền sở hữu vũ khí hạt nhân. Các nghị quyết của Hội đồng Bảo an về chương trình hạt nhân và tên lửa Triều Tiên vẫn còn hiệu lực; Liên Hiệp Quốc vẫn xác định mục tiêu phi hạt nhân hóa và yêu cầu Bình Nhưỡng từ bỏ các chương trình bị cấm. (Liên Hợp Quốc⁠)

 

Triều Tiên từng tham gia NPT rồi tuyên bố rút khỏi hiệp ước năm 2003. Báo cáo tại Hội nghị rà soát NPT năm 2026 tiếp tục coi chương trình hạt nhân Triều Tiên là vấn đề nghiêm trọng đối với chế độ không phổ biến hạt nhân quốc tế. (Liên Hợp Quốc⁠)

 

Iran lại là một trường hợp pháp lý khác. Iran vẫn có thỏa thuận safeguards với IAEA theo NPT, mặc dù những vấn đề liên quan đến hoạt động và nghĩa vụ hạt nhân của Tehran vẫn gây tranh cãi nghiêm trọng. (Ola IAEA⁠)

 

Có nghĩa là muốn giải thích sự khác biệt giữa Iran và Triều Tiên, người ta hoàn toàn có thể tranh luận bằng luật pháp, lịch sử, khả năng quân sự, răn đe chiến lược và thực tế địa chính trị.

 

Nhưng “Kim là bạn tôi” không phải một nguyên tắc của công pháp quốc tế.

 

 

ĐIỀU ĐÁNG LO KHÔNG PHẢI CHỈ LÀ KIM, MÀ LÀ CÁCH TRUMP NHÌN THẾ GIỚI

 

Phát biểu này hé lộ một đặc điểm quen thuộc trong phong cách đối ngoại của Trump: cá nhân hóa quan hệ giữa các quốc gia.

 

Quan hệ Mỹ–Triều trở thành quan hệ Trump–Kim.

 

Quan hệ Mỹ–Nga thường được diễn đạt qua quan hệ Trump–Putin.

 

Quan hệ Mỹ–Trung có lúc được mô tả qua sự tôn trọng hoặc quan hệ cá nhân giữa Trump và Tập Cận Bình.

 

Nhưng một nền dân chủ không thể vận hành chính sách đối ngoại chỉ bằng câu hỏi: “Nhà lãnh đạo nước kia có thích tổng thống của chúng ta hay không?”

 

Bởi tổng thống rồi sẽ hết nhiệm kỳ.

 

Còn bom nguyên tử vẫn ở đó.

 

Đây chính là điểm yếu logic lớn nhất trong câu “chừng nào tôi còn ở đây thì mọi thứ sẽ ổn”. Nếu sự an toàn của hàng chục triệu người ở Hàn Quốc, Nhật Bản và khu vực phụ thuộc vào việc Kim Jong Un có “tôn trọng Trump” hay không, vậy chuyện gì xảy ra vào ngày Trump không còn ở Tòa Bạch Ốc?

 

Vũ khí hạt nhân tồn tại hàng chục năm. Tình bạn giữa hai chính trị gia có thể thay đổi sau một cuộc điện thoại.

 

Trump đang đứng đầu một quốc gia vẫn có bầu cử cạnh tranh, Quốc hội, hệ thống tòa án liên bang, chính quyền tiểu bang, báo chí độc lập và nhiều trung tâm quyền lực có khả năng chống lại tổng thống. Putin, Tập và Kim hoạt động trong những hệ thống chính trị rất khác về mức độ cạnh tranh quyền lực và khả năng thay thế lãnh đạo.

 

Trong phát biểu này, Trump đang tư duy giống một tổng thống của nền dân chủ pháp trị hay giống một nhà lãnh đạo xem quan hệ cá nhân giữa những người cầm quyền quan trọng hơn các định chế?

 

Trong nền dân chủ tự do, người lãnh đạo chỉ là người tạm thời quản lý quyền lực của quốc gia. Chính sách phải dựa trên luật pháp, hiệp ước, lợi ích quốc gia và các định chế có khả năng tồn tại sau khi cá nhân đó rời chức vụ.

 

Trong mô hình quyền lực cá nhân hóa, câu chuyện lại khác:

Tôi tin ông ấy.

Ông ấy tôn trọng tôi.

Ông ấy thích tôi.

Chừng nào tôi còn ở đây thì không sao.

 

Đó là thứ ngôn ngữ đặt con người lên trên định chế.

 

Và đây cũng là điểm khiến người ta có thể thấy một nét tương đồng về phong cách quyền lực cá nhân hóa giữa Trump với những nhà lãnh đạo như Putin, Tập hay Kim, mà không cần đánh đồng các chế độ chính trị của họ.

 

Có lẽ phần châm biếm nhất của câu chuyện nằm ở một nghịch lý.

 

Nếu một quốc gia chưa có bom nguyên tử, Washington có thể nói:

Anh tuyệt đối không được chế tạo nó.

 

Nhưng nếu một quốc gia đã chế tạo được bom, thử được bom, phát triển tên lửa mang bom và khiến việc tước bỏ chúng trở nên cực kỳ nguy hiểm, thì một ngày nào đó tổng thống Mỹ có thể đứng trước báo chí và nói đại ý:

Đừng quá lo. Lãnh đạo của họ là bạn tôi.

 

Nếu đó trở thành thông điệp mà những quốc gia khác rút ra, hậu quả đối với chế độ không phổ biến hạt nhân sẽ rất đáng ngại: quốc gia tuân thủ luật lệ có thể tự hỏi liệu mình được gì, còn quốc gia bí mật chạy thật nhanh đến ngưỡng hạt nhân có thể hy vọng rằng cuối cùng thế giới buộc phải chấp nhận thực tế.

 

Đó chính là lý do luật pháp quốc tế được xây dựng trên nguyên tắc, chứ không thể xây dựng trên tình bạn của các nguyên thủ.

 

Một tổng thống có thể thích Kim Jong Un.

Kim Jong Un cũng có thể thích một tổng thống Mỹ.

Nhưng quả bom nguyên tử không biết tình bạn là gì.

 

Và công pháp quốc tế cũng không có điều khoản nào viết rằng:

“Vũ khí hạt nhân bị cấm — trừ trường hợp người sở hữu là bạn của Tổng thống Hoa Kỳ.”

 

 

Hoai Linh Ngoc Duong