Khi những người Cộng Hòa bắt đầu tránh Trump

 

Hoai Linh Ngoc Duong

 

 

Chỉ còn hơn một tháng nữa là đến cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11/2026, một hiện tượng đáng chú ý đang xuất hiện trong Đảng Cộng hòa: Donald Trump vẫn là trung tâm quyền lực của đảng, nhưng đối với một số ứng viên đang tranh cử tại những địa hạt và tiểu bang cạnh tranh, đứng gần Trump không còn là lợi thế như trước.

 

Đây chưa phải một cuộc nổi loạn tập thể chống Trump. Nhưng những dấu hiệu “giữ khoảng cách” đã đủ rõ để báo chí Mỹ ghi nhận.

 

Từ 86% xuống 73% ngay trong cử tri Cộng hòa

 

Con số đáng chú ý nhất đến từ cuộc thăm dò Reuters/Ipsos thực hiện ngày 17–20/9.

 

Tỷ lệ người Mỹ tán thành cách Trump điều hành công việc chỉ còn 32%, mức thấp nhất của ông trong chuỗi thăm dò Reuters/Ipsos qua cả hai nhiệm kỳ. Đáng chú ý hơn, tỷ lệ tán thành Trump trong chính cử tri Cộng hòa giảm từ 86% vào tháng 1 xuống 73%.

 

Sự suy giảm chứng tỏ rõ ở những vấn đề tác động trực tiếp đến túi tiền: tỷ lệ cử tri Cộng hòa tán thành cách Trump xử lý kinh tế giảm từ 80% xuống 56%, còn về chi phí sinh hoạt giảm từ 70% xuống chỉ 44%. (Ipsos⁠)

 

Nói cách khác, vấn đề của Trump hiện nay không chỉ nằm ở phe Dân chủ. Ông ta đang mất một phần sự ủng hộ ngay trong chính liên minh chính trị của mình.

Và đó là lúc bản năng sinh tồn của các chính trị gia bắt đầu hoạt động.

 

Khi Trump bảo “hãy tranh cử như thể tôi có tên trên lá phiếu”

 

Tại đại hội giữa kỳ của Đảng Cộng hòa ở Dallas, Trump muốn biến cuộc bầu cử thành một cuộc trưng cầu về chính mình. Nhưng Washington Post đã phân tích hơn một triệu bài đăng trên mạng xã hội của các chính trị gia và nhận thấy phần lớn ứng viên Cộng hòa không làm theo chiến thuật đó.

 

Họ tập trung vào thông điệp riêng thay vì biến Trump thành trung tâm chiến dịch. (Washington Post⁠)

 

Thậm chí một hiện tượng mang tính biểu tượng hơn đang diễn ra: một số ứng viên Cộng hòa sau vòng sơ bộ đã xóa hoặc giảm các nội dung liên quan đến Trump và MAGA trên website tranh cử khi chuyển sang vận động cho cuộc tổng tuyển cử. Washington Post ghi nhận hiện tượng này ở các cuộc đua tại Maine, Kansas, Florida và Oregon. (Washington Post⁠)

 

Điều đó không nhất thiết có nghĩa họ đã trở thành những người chống Trump.

 

Nó có nghĩa đơn giản hơn: thông điệp hữu ích để thắng sơ bộ trong nội bộ đảng chưa chắc hữu ích để thắng cuộc tổng tuyển cử.

 

Bài toán sơ bộ và tổng tuyển cử hoàn toàn khác nhau

 

Trong vòng sơ bộ, ứng viên Cộng hòa cần lá phiếu của những cử tri Cộng hòa tích cực nhất. Ở đó, sự ủng hộ Trump có thể là một tài sản.

 

Nhưng sau khi thắng sơ bộ, ứng viên phải đối diện với một cử tri đoàn rộng hơn gồm người độc lập, cử tri ôn hòa và những người không trung thành với bất kỳ đảng nào.

 

Đây chính là nghịch lý hiện nay.

 

Trump vẫn có khả năng huy động một bộ phận cử tri MAGA rất mạnh. Vì vậy, ứng viên Cộng hòa không thể công khai đoạn tuyệt với ông mà không có nguy cơ làm mất cử tri cơ sở.

 

Nhưng nếu ôm Trump quá chặt, họ lại có nguy cơ mất cử tri độc lập.

 

NPR ghi nhận một số ứng viên và chính trị gia Cộng hòa gần đây đã bắt đầu khác Trump về chiến tranh Iran, giá cả và chính sách nhập cư. Theo cuộc thăm dò NPR/PBS News/Marist được NPR dẫn lại, 45% cử tri ghi danh nói lá phiếu giữa kỳ của họ mang ý nghĩa chống Trump, và tâm lý này đặc biệt đáng chú ý trong nhóm cử tri độc lập. (NPR Las Vegas⁠)

 

Một cuộc thăm dò NBC News còn cho thấy 43% cử tri ghi danh muốn dùng lá phiếu Quốc hội để gửi tín hiệu phản đối Trump, so với 27% muốn gửi tín hiệu ủng hộ ông. Washington Post lưu ý mức “bỏ phiếu để phản đối tổng thống” này thậm chí cao hơn con số trước cuộc bầu cử giữa kỳ 2018 trong nhiệm kỳ đầu của Trump. (Washington Post⁠)

 

Vì sao lần này khác nhiệm kỳ đầu?

 

Điểm khác biệt quan trọng nằm ở câu hỏi mà mỗi dân biểu hay thượng nghị sĩ đều hiểu rất rõ:

Trump có tên trên lá phiếu của tôi hay không?

 

Năm 2024, Trump trực tiếp tranh cử tổng thống. Khả năng huy động cử tri của ông có thể kéo những ứng viên Cộng hòa khác đi cùng.

 

Năm 2026, Trump không nằm trên lá phiếu.

 

Người phải trực tiếp đối diện với cử tri là từng dân biểu, nghị sĩ và ứng viên.

 

Nếu cử tri bất mãn vì giá sinh hoạt, xăng dầu, kinh tế hay chiến tranh, họ không thể bỏ phiếu chống Trump trực tiếp. Lá phiếu gần nhất để chứng tỏ sự bất mãn với chính quyền là cuộc bầu cử Quốc hội.

 

Đó chính là đặc điểm truyền thống khiến bầu cử giữa kỳ thường trở thành cuộc đánh giá đối với đảng đang kiểm soát Tòa Bạch Ốc.

 

Từ “trung thành với Trump” sang “tôi có quan điểm riêng”

 

Sự thay đổi này chứng tỏ rõ nhất trong vấn đề Iran.

 

Washington Post ghi nhận một số ứng viên Cộng hòa, trong đó có các ứng viên Thượng viện Mike Rogers ở Michigan và Ashley Hinson ở Iowa, đã kêu gọi chấm dứt chiến tranh, dù vẫn tránh đối đầu trực tiếp với Trump về trách nhiệm khởi đầu cuộc chiến. (Washington Post⁠)

 

NPR cũng ghi nhận số dân biểu Cộng hòa tại Hạ viện bỏ phiếu cùng phe Dân chủ cho một nghị quyết nhằm rút lực lượng Mỹ khỏi Iran đã tăng từ bốn người trong mùa hè lên bảy người vào tháng 9. (NPR Las Vegas⁠)

 

Đây là một sự thay đổi đáng chú ý về động cơ chính trị.

 

Trong nhiều năm, cái giá của việc chống Trump trong nội bộ Đảng Cộng hòa có thể rất cao: bị ông công kích, bị thách thức trong vòng sơ bộ hoặc bị cử tri MAGA quay lưng.

 

Nhưng khi vòng sơ bộ đã qua và cuộc tổng tuyển cử đang đến gần, phép tính thay đổi.

 

Đối với một ứng viên ở địa hạt cạnh tranh, mối nguy trước mắt không còn là một đối thủ MAGA trong nội bộ đảng. Mối nguy là ứng viên Dân chủ vào ngày 3/11.

Điều đáng lo nhất đối với Cộng hòa không phải chỉ là con số 32%

 

Một tổng thống có approval thấp chưa tự động quyết định kết quả hàng trăm cuộc đua Quốc hội. Bầu cử Mỹ còn phụ thuộc vào từng địa hạt, chất lượng ứng viên, tiền vận động, tái phân chia địa hạt và mức độ đi bầu của từng nhóm cử tri.

 

Nhưng có một chỉ dấu khác đáng quan tâm: tâm lý về kinh tế trong chính cử tri Cộng hòa.

 

Một cuộc thăm dò New York Times/Siena được Washington Post dẫn lại cho thấy tháng 1 có 72% cử tri Cộng hòa nói kinh tế tốt hơn một năm trước; đến tháng 9 chỉ còn 29% nghĩ như vậy. (Washington Post⁠)

 

Khi sự bất mãn chuyển từ các vấn đề ý thức hệ sang giá xăng, thực phẩm và chi phí sinh hoạt, nó trở nên nguy hiểm hơn về mặt bầu cử bởi đó là những thứ cử tri nhìn thấy mỗi ngày.

 

AP cũng ghi nhận ngay cả những địa hạt tại Texas và Florida được vẽ lại với kỳ vọng thuận lợi hơn cho Cộng hòa vẫn xuất hiện những cuộc đua khó khăn hơn dự trù, trong bối cảnh bất mãn về Trump, kinh tế, Iran và chính sách trục xuất.

 

 

Hoai Linh Ngoc Duong