“Cuộc đóng đinh” Anthony Fauci – Khi một nhà khoa học trở thành vật tế thần của cuộc chiến chính trị nước Mỹ.

 

Hoai Linh Ngoc Duong

 

 

Trong Kitô giáo, “đóng đinh” không chỉ là một h́nh thức hành h́nh. Nó c̣n là biểu tượng của việc một con người bị đưa ra trước công chúng để gánh lấy mọi tội lỗi mà xă hội muốn quy kết.

 

Đó cũng là h́nh ảnh mà nhiều nhà b́nh luận Mỹ sử dụng khi nói về Tiến sĩ Anthony Fauci trong những phiên điều trần đầy căng thẳng tại Quốc hội gần đây.

 

Sau hơn sáu năm kể từ khi đại dịch COVID-19 bùng nổ, nước Mỹ vẫn chưa khép lại cuộc tranh luận về những ǵ đă xảy ra. Nhưng thay v́ chỉ tranh luận về virus, vaccine hay nguồn gốc dịch bệnh, cuộc tranh luận ngày càng xoay quanh một con người: Anthony Fauci.

 

Một nhà khoa học bước vào tâm băo

 

Anthony Fauci không phải là chính trị gia.

 

Ông là bác sĩ miễn dịch học, từng lănh đạo Viện Quốc gia về Dị ứng và Bệnh truyền nhiễm (NIAID) gần bốn thập niên dưới bảy đời tổng thống, từ Ronald Reagan đến Joe Biden.

 

Ông từng chỉ đạo nghiên cứu chống HIV/AIDS, Ebola, SARS, MERS, cúm H1N1 trước khi trở thành gương mặt quen thuộc nhất của nước Mỹ trong đại dịch COVID-19.

 

Trong giai đoạn hỗn loạn đầu năm 2020, khi thế giới gần như không biết ḿnh đang đối mặt với điều ǵ, Fauci trở thành người giải thích các bằng chứng khoa học cho công chúng, đồng thời tham gia hoạch định chính sách y tế liên bang.

 

Đó là một vị trí vừa có ảnh hưởng rất lớn, vừa cực kỳ dễ trở thành mục tiêu chỉ trích.

 

Công lao của Fauci

 

Đánh giá một nhân vật lịch sử không nên chỉ nh́n vào những sai sót, mà phải đặt họ trong hoàn cảnh lúc đó.

 

COVID-19 là đại dịch lớn nhất trong hơn một thế kỷ.

 

Khi virus mới xuất hiện:

- chưa có vaccine;

- chưa có thuốc điều trị đặc hiệu;

- chưa biết đường lây;

- chưa biết tỷ lệ tử vong thực sự;

- chưa biết virus sẽ biến đổi ra sao.

 

Trong hoàn cảnh ấy, các cơ quan y tế trên khắp thế giới đều phải liên tục điều chỉnh khuyến nghị khi có thêm dữ liệu.

 

Không chỉ riêng Fauci.

 

WHO, CDC, NHS Anh, Bộ Y tế Đức, Nhật Bản, Úc… đều thay đổi hướng dẫn nhiều lần.

 

Điều đó phản ảnh bản chất của khoa học:

 

Khoa học không phải chân lư bất biến. Khoa học luôn sửa ḿnh khi có bằng chứng mới.

 

Dưới sự lănh đạo của Fauci và nhiều nhà khoa học khác, Mỹ đă góp phần thúc đẩy nghiên cứu vaccine mRNA với tốc độ chưa từng có, giúp đưa vaccine vào sử dụng trong thời gian kỷ lục. Các nghiên cứu cho thấy chiến dịch tiêm chủng đă góp phần làm giảm đáng kể số ca bệnh nặng và tử vong, đặc biệt trước khi các biến thể mới xuất hiện.

 

Không ai có thể khẳng định mọi quyết định thời đó đều đúng.

 

Nhưng cũng rất khó phủ nhận rằng hàng triệu người đă được hưởng lợi từ những tiến bộ khoa học mà Fauci góp phần thúc đẩy.

 

V́ sao phe bảo thủ tập trung công kích ông?

 

Có nhiều nguyên nhân.

 

Thứ nhất, Fauci trở thành biểu tượng của toàn bộ chính sách chống dịch.

 

Đối với nhiều người bảo thủ, các biện pháp như:

- phong tỏa,

- đeo khẩu trang,

- đóng cửa trường học,

- bắt buộc chích vaccine, đă gây tổn thất lớn về kinh tế và quyền tự do cá nhân.

 

Khi sự bất măn tích tụ, họ cần một gương mặt để quy trách nhiệm.

 

Fauci chính là người dễ nhận diện nhất.

 

Thứ hai, tranh căi về nguồn gốc COVID-19.

 

Ngay từ đầu đại dịch, Fauci cho rằng giả thuyết virus có nguồn gốc tự nhiên phù hợp với phần lớn bằng chứng khoa học khi đó, dù ông thừa nhận cần tiếp tục nghiên cứu.

 

Trong những năm sau, khả năng ṛ rỉ từ pḥng thí nghiệm cũng được nhiều cơ quan t́nh báo và nhà nghiên cứu xem là giả thuyết cần xem xét nghiêm túc. Đến nay, vẫn chưa có kết luận quốc tế cuối cùng được chấp nhận rộng răi về nguồn gốc virus.

 

Điều này khiến nhiều người bảo thủ cho rằng Fauci đă đánh giá quá sớm hoặc chưa minh bạch về khả năng ṛ rỉ pḥng thí nghiệm.

 

Thứ ba, Fauci nhiều lần mâu thuẫn với Donald Trump.

 

Trong nhiều cuộc họp báo năm 2020, Trump và Fauci đưa ra những thông điệp khác nhau về:

- mức độ nguy hiểm của dịch;

- xét nghiệm;

- khẩu trang;

- tiến độ vaccine.

 

Từ đó, Fauci dần trở thành biểu tượng đối lập với phong trào MAGA trong mắt nhiều cử tri. Cuộc tranh luận không c̣n đơn thuần là khoa học.Nó biến thành cuộc chiến bản sắc chính trị.

 

Phiên điều trần và “Tu chính án thứ Năm”

 

Trong phiên điều trần tại Thượng viện ngày 29/7/2026 do Thượng nghị sĩ Rand Paul chủ tŕ, Fauci viện dẫn Tu chính án thứ Năm và từ chối trả lời các câu hỏi theo lời khuyên của luật sư.

 

Ông cho rằng các nỗ lực truy tố kéo dài nhằm vào ḿnh khiến bất kỳ câu trả lời nào cũng có thể bị sử dụng theo hướng bất lợi.

 

Phía Cộng ḥa chỉ trích quyết định này và tiếp tục thúc đẩy điều tra, trong khi nhiều nhà khoa học và một số nghị sĩ Dân chủ xem đây là một cuộc “tế thần” mang động cơ chính trị hơn là t́m kiếm sự thật.

 

Điều quan trọng cần lưu ư là việc viện dẫn Tu chính án thứ Năm không đồng nghĩa với việc thừa nhận có tội. Trong hệ thống pháp luật Hoa Kỳ, đây là một quyền hiến định nhằm bảo vệ cá nhân khỏi việc buộc phải tự cung cấp lời khai có thể bị dùng để truy tố ḿnh.

 

Nhật kư cá nhân và làn sóng tranh căi

 

Việc công bố các ghi chép cá nhân của Fauci làm dấy lên nhiều tranh luận mới. Những người chỉ trích cho rằng các ghi chép này cho thấy sự khác biệt giữa suy nghĩ riêng và phát biểu công khai; ngược lại, nhiều hăng tin và nhà khoa học nhận định các nội dung được công bố không chứng minh có hành vi sai trái, mà chủ yếu phản ánh quá tŕnh đánh giá các giả thuyết trong bối cảnh thông tin thay đổi từng ngày.

 

Lịch sử thường đối xử rất khắc nghiệt với những người phải ra quyết định trong khủng hoảng.

 

Nếu họ phản ứng quá mạnh, họ bị chỉ trích là làm tổn hại tự do.

 

Nếu họ phản ứng quá yếu, họ bị kết tội để hàng triệu người thiệt mạng.

 

Anthony Fauci chắc chắn không phải là người hoàn hảo.

 

Một số khuyến nghị của ông đă thay đổi theo thời gian; một số quyết định vẫn c̣n gây tranh luận; và việc Quốc hội giám sát các quan chức công là hoàn toàn chính đáng.

 

Nhưng cũng cần phân biệt giữa giám sát để làm rơ trách nhiệm với biến một cá nhân thành vật mang mọi tội lỗi của cả một cuộc khủng hoảng toàn cầu.

 

Đại dịch COVID-19 là biến cố y tế lớn nhất của thế kỷ XXI. Không một nhà khoa học, không một tổng thống, không một chính phủ nào có thể kiểm soát hoàn toàn nó.

 

Khi khoa học bị cuốn vào ṿng xoáy chính trị, nguy cơ lớn nhất không chỉ là danh dự của một cá nhân bị tổn hại.

 

Điều đáng lo hơn là những nhà khoa học trong tương lai có thể ngần ngại đảm nhận các vị trí công vụ, v́ họ lo rằng mọi quyết định trong hoàn cảnh bất định rồi sẽ bị xét đoán nhiều năm sau bằng những tiêu chuẩn của thời điểm mà mọi thông tin đă rơ ràng hơn.

 

Có lẽ, bài học lớn nhất từ “cuộc đóng đinh Anthony Fauci” không chỉ nằm ở số phận của một nhà khoa học, mà c̣n ở câu hỏi rộng hơn đối với nền dân chủ: làm thế nào để vừa bảo đảm trách nhiệm giải tŕnh của các quan chức công, vừa tránh biến khoa học thành chiến trường của những cuộc đối đầu đảng phái.

 

 

Hoai Linh Ngoc Duong

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính