Biên bản ghi nhớ Mỹ - Iran: Khi Trump bị chỉ trích từ cả hai phía

 

Hoai Linh Ngoc Duong

 

 

Khi Donald Trump công bố Biên bản ghi nhớ (MOU) với Iran nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài nhiều tháng giữa hai nước, ông kỳ vọng đây sẽ là một chiến thắng ngoại giao lớn.

 

Tuy nhiên, phản ứng tại Washington lại diễn ra theo hướng hoàn toàn khác. Thay vì tạo ra sự đồng thuận, thỏa thuận này đã khiến cả hai đảng chính trị của Mỹ cùng lên tiếng chỉ trích, dù vì những lý do rất khác nhau. Điều đặc biệt là Trump lại đang đứng ở giữa hai luồng phản đối đối lập đó.

 

Đối với Đảng Dân chủ, sự hoài nghi bắt nguồn từ chính cách Trump đưa nước Mỹ vào cuộc chiến trước khi tìm kiếm hòa bình.

 

Nhiều nghị sĩ Dân chủ cho rằng cuộc chiến với Iran ngay từ đầu đã thiếu sự phê chuẩn rõ ràng của Quốc hội và làm gia tăng nguy cơ Mỹ bị cuốn vào một cuộc xung đột kéo dài ở Trung Đông.

 

Khi Trump chuyển sang đàm phán với Tehran, họ không coi đó là một thắng lợi mà xem đó là nỗ lực tìm lối thoát khỏi một cuộc khủng hoảng do chính ông góp phần tạo ra.

 

Một số lãnh đạo Dân chủ yêu cầu công khai toàn bộ nội dung thỏa thuận, tổ chức điều trần trước Quốc hội và giải thích rõ các cam kết liên quan đến việc nới lỏng trừng phạt, giải ngân tài sản bị phong tỏa cũng như cơ chế giám sát chương trình hạt nhân của Iran.

 

Tuy nhiên, điều bất ngờ hơn lại đến từ chính nội bộ Đảng Cộng hòa.

 

Trong nhiều năm, phe bảo thủ là lực lượng chỉ trích gay gắt nhất mọi nỗ lực hòa giải với Iran. Họ từng lên án thỏa thuận hạt nhân thời Obama là sự nhượng bộ nguy hiểm đối với Tehran.

 

Vì vậy, khi những chi tiết đầu tiên của MOU được công bố, một bộ phận đáng kể trong Đảng Cộng hòa lập tức phản ứng.

 

Các thượng nghị sĩ và bình luận gia bảo thủ đặt câu hỏi: vì sao Iran lại được tiếp cận nguồn tiền bị phong tỏa, được hưởng miễn trừ trừng phạt và có cơ hội bán dầu trở lại trước khi một thỏa thuận hạt nhân mang tính ràng buộc được ký kết?

 

Họ lo ngại Washington đang trao cho Tehran những lợi ích kinh tế lớn trong khi đổi lại chỉ nhận được những cam kết chưa được kiểm chứng đầy đủ.

 

Một số tiếng nói bảo thủ còn đi xa hơn khi cho rằng những nhượng bộ đó đã làm suy giảm các thành quả quân sự mà Mỹ và Israel đạt được trong cuộc chiến.

 

Theo họ, nếu mục tiêu là ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân thì Washington đáng lẽ phải duy trì áp lực tối đa thay vì mở đường cho các khoản đầu tư, miễn trừ trừng phạt và giải ngân tài sản.

 

Như vậy, nghịch lý xuất hiện: Đảng Dân chủ chỉ trích Trump vì đã khơi mào một cuộc chiến không cần thiết rồi vội vã tìm kiếm hòa bình; trong khi nhiều người Cộng hòa lại chỉ trích ông vì đã dừng cuộc chiến quá sớm và nhượng bộ quá nhiều.

 

Trump phản ứng với cả hai phe theo đúng phong cách quen thuộc của mình.

 

Đối với phe Dân chủ, ông cáo buộc họ mắc “Trump Derangement Syndrome” và cho rằng họ phản đối bất cứ điều gì ông làm, kể cả khi điều đó giúp chấm dứt chiến tranh.

 

Trump liên tục nhấn mạnh rằng giá dầu đã giảm, nguy cơ đóng cửa eo biển Hormuz đã được kiểm soát và nước Mỹ tránh được một cuộc xung đột tốn kém hơn nhiều. Ông mô tả MOU là bước đầu tiên hướng tới một nền hòa bình lâu dài.

 

Đối với phe Cộng hòa hoài nghi, Trump sử dụng một lập luận khác. Ông cho rằng chính sức ép quân sự của Mỹ đã buộc Iran phải ngồi vào bàn đàm phán và rằng những nhượng bộ kinh tế chỉ được thực hiện theo từng giai đoạn, gắn với việc Tehran tuân thủ các cam kết trong tương lai.

 

Theo cách nhìn của Trump, đây không phải là sự đầu hàng mà là nghệ thuật đàm phán: sử dụng sức mạnh để tạo ra hòa bình thay vì kéo dài chiến tranh vô tận.  

 

Nhưng điều đáng chú ý nhất là sự chia rẽ này phản ánh một cuộc tranh luận sâu sắc hơn trong chính trường Mỹ.

 

Sau hơn hai thập niên sa lầy ở Afghanistan, Iraq và nhiều cuộc can dự quân sự khác, người Mỹ vẫn chưa thống nhất được câu trả lời cho một câu hỏi căn bản: nước Mỹ nên tiếp tục sử dụng sức mạnh quân sự để tái định hình Trung Đông hay nên ưu tiên các thỏa thuận ngoại giao dù không hoàn hảo?

 

Biên bản ghi nhớ với Iran vì thế không chỉ là một văn kiện ngoại giao. Nó đã trở thành phép thử đối với học thuyết đối ngoại của Donald Trump.

 

Nếu thỏa thuận dẫn đến việc Iran chấp nhận thanh sát quốc tế, kiềm chế chương trình hạt nhân và duy trì ổn định khu vực, Trump có thể tuyên bố đây là một thành công lịch sử.

 

Nhưng nếu Tehran tận dụng thời gian để tái vũ trang hoặc thỏa thuận sụp đổ như nhiều người lo ngại, những lời chỉ trích từ cả hai đảng sẽ trở thành bằng chứng rằng sự hoài nghi của họ là có cơ sở.

 

Hiện tại, điều duy nhất mà cả Đảng Dân chủ lẫn nhiều thành viên Đảng Cộng hòa cùng đồng ý là: còn quá sớm để tuyên bố chiến thắng. Trong khi Trump đã bắt đầu nói về hòa bình, Washington vẫn đang chờ câu trả lời cho câu hỏi quan trọng nhất: hòa bình đó có thực sự bền vững hay không.

 

 

Hoai Linh Ngoc Duong