- Bi 3 -

 

Hn Giang Trần Lệ Tuyền

 

 

Qy độc giả đ đọc qua hai bi: Ngy Xun ni tuyện Kiều 1 & 2. Hm nay, vẫn l ngy Xun Đinh Dậu, 2017. Năm nay, ngay ngy đầu năm, mồng 1 Tết, người viết đ c được hai tin vui, khiến cho tm hồn của mnh cng phới phới theo ngọn gi Xun, nn muốn trở lại với Truyện Kiều, nhưng khc hai bi trước, với những suy nghĩ ring: Thy Kiều tương hợp, v hạnh phc với ai trong ba mối tnh lớn?

 

 

Mối tnh với Kim Trọng

 

Theo cụ Nguyễn Du, Thy Kiều gặp Kim Trọng khi  vừa mới Xun xanh xấp xỉ tới tuần cập k. Cập, l đạt tới; K l chiếc trm ci. Theo Kinh Lễ, th người con gi ở x hội Trung hoa cũ, khi đến tuổi cập k, (15 tuổi), thường ci trm, để tỏ cho biết l đ đến tuổi lấy chồng.

 

Do vậy, nn đ chỉ l mối tnh ở tuổi trăng trn sau ny thường gọi l mối tnh học tr. Dẫu mối tnh đầu vụng dại ấy, bao giờ cũng kh qun. Nhưng ni đến mối tnh đầu, l lc mới bước vo ngưỡng cửa của tnh yu, ở tuổi 15, m đi khi ta ngỡ l tnh yu, song chưa chắc đ l tnh yu đch thực, nn c những người mới gặp nhau, yu nhau ở tuổi cn qu trẻ, đến khi trở thnh vợ chồng, sau những cuộc tranh ci triền min, v nhiều sự bất đồng, m chữ đồng rất quan trọng, để cuộc hn nhn c thể bền vững. Ngy nay, chữ đồng cng cần phải c, d sống chung hay vợ chồng. Đồng, nghĩa l cng. Cng ch hướng, cng đức tin, cng niềm tin, cng sở thch, cả hai phải tương hợp với nhau nhiều phương diện, th mới mong giữ gn được tnh yu đến trăm năm hạnh phc.

 

Chnh v vậy, sau những rạn nứt, rồi đổ vỡ, th cả hai mới hay rằng, đ khng phải l tnh yu, m họ chỉ thch một nt đẹp no đ ở người vợ hay chồng của mnh trước đ. Thy Kiều đ yu Kim Trọng ở tuổi trăng trn; Cn Kim Trọng l một chng nho sinh, thời gian họ yu nhau qu ngắn, nn tnh yu ấy  chỉ đẹp trong thơ văn, v khng được trọn vẹn với những lời nguyền qua hnh ảnh Đốt l hương ấy so tơ phm ny m thi.

 

 

Mối tnh với Thc Sinh

 

Theo người viết, ban đầu, Thy Kiều chỉ thọ n khi được Thc Sinh bỏ tiền ra chuộc mnh; v Thc Sinh cũng chưa nghĩ đến chuyện lu di, nhưng sau khi đ sống bn nhau, th mới c tnh yu:

 

Sớm đo tối mận ln la

Trước cn trăng gi sau ra đ vng

 

 Nhưng dẫu c ra đ vng, th cũng khng c một kết thc tốt đẹp, v Thc Sinh đ c vợ. Chng ta c thể nghĩ, nếu Thc Sinh độc thn, th Thy Kiều sẽ hạnh phc, v qua cụ Nguyễn Du, ta thấy Thy Kiều v Thc Sinh c nhiều điểm tương hợp, đ c những giy pht nn thơ như:

 

Khi gi gc khi trăng sn,

Bầu tin chuốc rượu cu thần nối thơ.

Khi hương sớm khi tr trưa,

Bn vy điểm nước đường tơ họa đn.

 

Trong bốn cu thơ ny, người viết thch nhất l hnh ảnh của Cu thần nối thơ, l hai người cng nhau nối thơ, nghĩa l mỗi người lm một cu thơ, nối tiếp nhau thnh một bi thơ, khng một ngn từ no diễn đạt được. Thật tuyệt vời!

 

 Tuy nhin, khi đọc bốn chữ: cu thần nối thơ, th c ai c thể thấu hiểu được, trn đời ny, vẫn một số người phụ nữ, đ bị lừa gạt, nn phải nuốt lệ, đau đớn, khi phải chung sống với một con người thất học, vũ phu, cộc cằn, th lỗ, khng viết được một l thư ngắn, một cnh thiệp Xun, khng hề biết g l thơ văn, m chỉ biết nhậu nhẹt, ăn uống no say. Hạng người ny, khng biết tự lo cho bản thn về mọi mặt, chỉ biết sống bm vo đn b. M hễ bm được rồi, th dng bạo lực, để giữ người đn b, hng giữ suốt đời, để lm n lệ cho họ

 

V cn g thơ mộng bằng, khi cả hai cng hng gi gi gc, cng ngắm trăng trăng sn; nhưng khi chuốc rượu, th, ti khng biết uống rượu, nn khng thch, song c lẽ nhiều người thch.

 

Người viết cũng tm đắc với cu đường tơ họa đn, nghĩa l người đn, người ht như lời của bản nhạc Giọng ca dĩ vng, c cu: mỗi lần em bung tiếng ht, th anh tay phm nắn nt cung đn; từng nhịp nhặt khoan anh du theo tiếng tơ.  Thật v cng diễm phc cho người phụ nữ no c được người đn ng bn cạnh, c đủ cả: Cu thần nối thơ v đường tơ họa đn.

V cn g buồn cho bằng, nếu người phụ nữ, bị lừa gạt, để rồi phải sống bn một kẻ chỉ c tm hồn ăn uống, nn mỗi khi nghe họ đn, ht, th nổi tam bnh, lục tặc, chửi cha, mắng mẹ của người phụ nữ, đập đn, x nt những bản nhạc

 

Chnh v vậy, m theo người viết, th Thy Kiều c được những kỷ niệm đẹp, v hạnh phc khi sống với Thc Sinh; hơn hẳn với Kim Trọng v cả với Từ Hải.

 

Tuy nhin, Thc Sinh đ c vợ, nn Thy Kiều khng thể sống, v cũng khng nn sống bn cạnh cả đời được, v nếu c sống được, th sẽ khiến cho cả ba người Thc Sinh, Hoạn Thư v cả Thy Kiều đều khổ như nhau.

 

 

Thc Sinh sợ vợ

 

Trn đời ny, một người đn ng bnh thường, đ c vợ, m lại c thm nhn tnh hay vợ b, l hon ton c lỗi với vợ, m khng sợ vợ, th mới l chuyện lạ. Đng ny, Thc Sinh l con rể của một ng quan Trủng Tể:

 

Ngước trng ta rộng dy di,

Thin Quan Trủng Tể c bi treo trn.

Ban ngy sp thắp hai bn,

Giữa giường thất bảo ngồi trn một b.

 

 Qua bốn cu thơ trn, th lm sao Thc Sinh khng sợ vợ được, m đu phải sợ một mnh vợ, m cn phải sợ cả uy quyền của bố mẹ vợ nữa. V thế, Thc Sinh sợ vợ, hay phải sợ vợ, l ci sợ của một người chồng c lỗi.

 

Về chuyện ghen của Hoạn Thư, th người viết, Thy Kiều khng c ci quyền  được trả on đối với Hoạn Thư, v đ biết Thc Sinh đ c vợ, m vẫn tiếp tục chung sống với chồng của Hoạn Thư, con quan Trủng Tể, một tiểu thư l ngọc cnh vng sống trong vng lễ gio hẳn hoi, nn cho d c mu ghen, nhưng ci ghen của một người c kiến thức, chứ khng như ci ghen của những phụ nữ tầm thường. Knh mời qu độc giả đọc bi:  Ngy Xun ni truyện Kiều -bi 1-    

 

 

Điểm son của Thc Sinh

 

Cụ Nguyễn Du đ cho biết về Thc Sinh:

 

... Khch du bỗng c một người

Kỳ Tm họ Thc cũng ni thư hương

Vốn người huyện Tch chu Thường

Theo nghim đường mở ngi hng Lm Tri...

 

Cu thứ tư trong bốn cu thơ trn, đ cho chng ta biết Thc Sinh Theo nghim đường mở ngi hng Lm Tri.... Nghim đường l Thc ng, l người cha nghim huấn của Thc Sinh. V Thc Sinh đ  theo Cha của mnh, mở một ngi hng, để bun bn. Điều ny, cũng cho chng ta thấy c điều g khng bnh thường giữa Thc Sinh v Hoạn Thư. Thc Sinh cưới Hoạn Thư c phải v tnh yu hay từ một nguyn do no khc?  V nếu l v tnh yu, th tại sao đ l vợ chồng, nhưng Thc Sinh lại khng sống chung một nh với Hoạn Thư, m lại đi mở ngi hng, để bun bn, sống tự lập, khng lệ thuộc vo gia đnh vợ l quan Trủng Tể.

 

Nhưng d sao, Thc Sinh cũng c được điểm son ny, v Thc Sinh c tư cch của một người đn ng khng sống bm vo vợ v gia đnh vợ. Nghĩa l Thc Sinh khng sống bm vo đn b. Thc  Sinh chọn cch sống ring, khi no nhớ, th về thăm vợ, v cũng v sống ring, nn Thc Sinh mới ln la ở chốn thanh lu, mới gặp Thy Kiều, rồi thời gian chung sống với Thy Kiều suốt cả năm trời, m Thc Sinh khng hề nhớ đến Hoạn Thư, cho đến khi Thy Khiều nhắc v khuyn Thc Sinh nn về thăm vợ, th Thc Sinh mới trở về, v cả hai, Thc Sinh v Thy Kiều đ phải rơi vo kế của Hoạn Thư như những người đọc truyện Kiều đ biết.

 

 

Thy Kiều sống với Từ Hải, nhưng vẫn yu v trọng Thc Sinh

 

Điều ny, chnh cụ Nguyễn Du cho biết khi Thy Kiều mượn oai của Từ Hải, v Từ Hải đ v Thy Kiều, nn đ gip Thy Kiều ơn đền on trả. Thy Kiều đ cho người mời cả Thc Sinh v Hoạn Thư đến dự cuộc trả on ny. Vậy, ta hy nghe Thy Kiều ni với Thc Sinh:

 

Cho gươm mời đến Thc lang

Mặt như chm đổ mnh đường dẽ run

Nng rằng: Nghĩa nặng nghn non

Lm Tri người cũ chng cn nhớ khng?

Sm Thương chẳng vẹn chữ tng

Tại ai h dm phụ lng cố nhn?

Gấm trăm cuốn bạc nghn cn

Tạ lng dễ xứng bo n gọi l

 

Đ cng khai sống với Từ Hải, nhưng tnh yu của Từ Hải dnh cho mnh vẫn chưa đủ lớn, để Thy Kiều c thể qun được Thc Sinh, nn khi ti ngộ, Thy Kiều vẫn gọi Thc Sinh l Thc lang, như l chồng của mnh. Chẳng những vậy, m Thy Kiều cn ni:

 

Nng rằng: Nghĩa nặng nghn non

Lm Tri người cũ chng cn nhớ khng?

Sm Thương chẳng vẹn chữ tng

Tại ai h dm phụ lng cố nhn?

 

Bốn cu thơ trn đ cho biết Thy Kiều vẫn xem Thc Sinh Nghĩa nặng nghn non, v hỏi Lm tri người cũ chng cn nhớ khng? Cu thơ ny, đ cho biết Thy Kiều vẫn nhớ Thc sinh; nhưng bởi Sm Thương, ni Thy Kiều v Thc Sinh như sao Sm ở phương Ty v sao Thương ở  phương Đng, sao ny mọc th sao kia lặn, khng bao giờ gặp nhau. Chỉ sự cch biệt, nn chẳng vẹn chữ tng. Chữ tng ở đy, l Tng Phu, l theo chồng. Thy Kiều muốn ni với Thc Sinh Tại ai h dm phụ lng cố nhn; nghĩa l Thy Kiều vẫn nhớ cố nhn l người cũ, v tại c Hoạn Thư, nếu khng, th Thy Kiều đ vẹn chữ tng đ l vợ của Thc Sinh rồi. Vậy nn, Thy Kiều chỉ cn biết đền đp Thc Sinh bằng vật chất:

 

Gấm trăm cuốn bạc nghn cn

Tạ lng dễ xứng bo n gọi l

 

 

Mối tnh với Từ Hải

 

Với Từ hải, một con người được cụ Nguyễn Du cho biết:

 

Gươm đn nửa gnh, non sng một cho.


Đy l 2 cu lấy từ hai cu thơ trong dn gian, khng biết tc giả, đ m tả Hong So, một tướng giặc đời nh Đường, ngoi kiếm cung, cn l một nghệ sĩ biết đn nữa:

 

Bn kin cung kiếm bằng thin tuấn,

Nhất trạo giang sơn tận địa duy.


Nghĩa l: 

 

Nửa vai cung kiếm tận trời cao,

Non sng khắp ci xng pha một cho.

 

Mặc d được ca ngợi như vậy, nhưng c lẽ Từ Hải chỉ biết dng gươm, chứ khng biết sử dụng (chơi) đn; v suốt những đoạn thơ kể từ lc gặp Thy Kiều cho đến khi bị chết đứng, khng ai thấy Từ Hải đn cho Thy Kiều ht cả. Hay c thể chiếc đn của Từ Hải chỉ l để lm kiểng m thi.

 

Song cho d khng biết hay khng đn cho Thy Kiều ht, nhưng Từ Hải đ hết lng yu thương Thy Kiều. Yu, nn Từ Hải đ khng trch Thy Kiều khi ni với Thc Sinh

 

Nng rằng: Nghĩa nặng nghn non

Lm Tri người cũ chng cn nhớ khng?

Sm Thương chẳng vẹn chữ tng

Tại ai h dm phụ lng cố nhn?

 

Từ Hải yu thương, v xem trọng Thy Kiều, nn khi muốn rước Thy Kiều về với mnh, Từ Hải đ Ngỏ lời ni với băng nhn. Băng Nhn, l người mai mối, để hỏi cưới vợ, v Từ Hải đ chuộc Thy Kiều bằng số tiền được M Gim Sinh mua từ lc đầu Tiền trăm lại cứ nguyn nhn pht hon. Từ Hải qu yu qu Thy Kiều, nn trước khi rước Thy Kiều về dinh họ Từ đ trang hong phng cho đm động phng hoa chc thật lộng lẫy Buồng ring sửa chốn thanh nhn, Đặt giường thất bảo, vy mn bt tin. Nguyn đoạn thơ ấy như sau:

 

Ngỏ lời ni với băng nhn,

Tiền trăm lại cứ nguyn ngn pht hon.

Buồng ring sửa chốn thanh nhn,

Đặt giường thất bảo, vy mn bt tin.

Trai anh hng, gi thuyền nguyn,

Phỉ nguyền snh phượng, đẹp duyn cưỡi rồng.

 

Thế nhưng, cũng v yu. Từ Hải đ yu Thy Kiều bằng tất cả tri tim, nn mới nghe - tin lời của Thy Kiều v Hồ Tn Hiến, chấp nhận lm hng thần, để rồi phải chết. Đến đy, người viết knh mời qu độc giả đọc bi: Ngy Xun ni truyện Kiều -bi 2-

 

Phải ni rằng, Thy Kiều c yu, nhưng khng phục Từ Hải, nn Thy Kiều đ v Từ Hải như tướng cướp Hong So. Điều ny, cũng do chnh cụ Nguyễn Du đ viết qua lời của Thy Kiều ni với Từ Hải:

 

Lm chi để tiếng về sau,

Nghn năm ai c khen đu Hong So?.

 

Nhưng xt cho cng, với cảnh ngộ của Thy Kiều, th chẳng c chọn lựa no khc, v Thy Kiều vẫn ước mong trở về với cố hương, với gia đnh, nhưng khng thể trở về với thn phận l vợ b của Thc Sinh, m cần phải trở về với danh phận l một mệnh phụ, phu nhn

 

Từ những suy nghĩ cho ring mnh như thế, nn Thy Kiều mới khuyn Từ Hải đầu phục triều đnh, để được cng nhận l Vương thần:

 

Bằng nay chịu tiếng vương thần,

Thnh thnh đường ci thanh vn hẹp g!

Cng tư vẹn cả hai bề,

Dần d rồi sẽ liệu về cố hương,

Cũng ngi mệnh phụ đường đường,

Nở nang my mặt rỡ rng mẹ cha.

 

 

Ngy đon vin, Thy Kiều khng nhớ đến Từ Hải

 

Trong chng ta, những người đ đọc truyện Kiều đ biết, ngy đon tụ với gia đnh, d lc ny gia đnh của Thy Kiều đ c đầy đủ mọi điều kiện, Vương Quan v Kim Trọng đ ra lm quan, nhưngThy Kiều khng hề nhắc nhớ đến Từ Hải, m c lần, khi Từ Hải xuất chinh Thy Kiều đ ni:

 

Nng rằng: Phận gi chữ tng,

Chng đi thiếp cũng một lng xin theo

 

V đến khi Từ Hải đ chết, Thy Kiều cũng đ ni đến nghĩa tnh phu-phụ, l vợ chồng:

 

Ngỡ l phu qu phụ vinh,

Ai ngờ một pht tan- tnh thịt xương.

  

 Thế nhưng, ngy đon vin, Thy Kiều khng tưởng nhớ tới Từ Hải hay nhắc nhớ tới nấm mộ của Từ Hải ở nơi no, cũng khng thắp một nn hương cho Từ Hải, khc hẳn với lc đ trở thnh phu phụ với Từ Hải, nhưng Thy Kiều vẫn nhớ Thc Sinh với những lời đầy n nghĩa, tnh thm. Thy Kiều cũng đ qun những g mnh đ thốt ra vo giờ pht tử biệt sinh ly trước tấm thn chết đứng của Từ Hải:

 

Khc rằng: Tr dũng c thừa,

Bởi nghe lời thiếp nn cơ hội ny!

Mặt no trng thấy nhau đy?

Th liều sống thc một ngy với nhau!

 

 

Tạm kết

 

Như đ tnh by, theo người viết, Thy Kiều c sắc, c ti cầm kỳ thi họa,  nhưng khng c L Tưởng; khng trọn tnh phu phụ, khng vẹn nghĩa thủy chung với Từ Hải, người đ nghe lời Thy Kiều, như cụ Nguyễn Du cho biết qua miệng của Thy Kiều:

 

Tin ti nn qu nghe lời,

Đem thn bch chiến lm ti triều đnh.

 

V Từ Hải đ phải chết v bất tr, nn đầu hng. Chết v Thy Kiều; khng phải chết v dn v nước. Từ Hải đ yu bằng tri tim, khng c l tr!

 

Đấy l tấm gương, m cụ Nguyễn Du đ lưu lại cho hậu thế, để cho những người đ, đang v sẽ c thn danh lm Tướng, hoặc l người lnh đạo đất nước, cần phải khắc cốt, ghi tm, để khng bao giờ cho php mnh c thể để cho tri tim điều khiển l tr của mnh; bởi dưới trướng của mnh cn c biết bao nhiu l những chiến sĩ, v dn lnh.

 

Chnh v thế, nn thn danh của người lm Tướng phải sống v chết cng qun sĩ nơi sa trường; nếu sa cơ, c bị t đy, th sẽ l những tấm gương ngời sng cho hậu thế ngưỡng mộ v noi theo - Người Lnh đạo đất nước, phải sống v chết v Tổ Quốc v Dn Tộc!

 

 

03/02/2017 (Đầu Xun Đinh Dậu, 2017)

Hn Giang Trần Lệ Tuyền

 

 

 

Tin Tức - Bnh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chnh