Việt Minh Cướp Chính Quyền: Cả nước Bị Lừa, Miền Nam trong những ngày Định Mệnh tháng 8 và 9/1945 - 73 Năm Nh́n Lại

 

Giáo sư Phạm Cao Dương

 

 

  

Không có lực lượng vơ trang đáng kể, Việt Minh chỉ lợi dụng  Thanh Niên Tiền Phong làm lực lượng xung kích, qua sự lừa đảo tập  thể những người trẻ chỉ biết yêu nước và phụng sự quốc gia của Miền  Nam này và họ đă thành công, giống hệt như ở Hà Nội, họ đă lợi dụng và cướp ngang cuộc biểu t́nh ngày 17 tháng Tám của Tổng Hội Công  Chức, được tổ chức để mừng độc lập và ủng hộ Chính Phủ Trần Trọng Kim, không phải để ủng hộ Việt Minh.

  

   Tôi có đủ tin tức biết rơ lực lượng Việt Minh.  Họ không có khí giới ǵ ráo.  Tôi đủ sức giữ Saigon, không để Việt Minh cướp chánh quyền một  khi Bảo Đại chưa thoái vị.

Huỳnh Văn Phương, Đệ Tứ

Tổng Giám Đốc Công An Nam Kỳ

  

 

   Thấy hôn! Tôi không ăn có với kỷ niệm tưng bừng mà “xin cho  tôi can”, đừng nói quá lắm về tài giỏi mà như ông bà ta biểu, “nói năng  phải phân phân, cây đa cậy thần, thần cậy cây đa”.

 Cách mạng ThángTám ở Saigon mà thắng lợi là cũng nhờ có cơ hội, điều kiện giúp cho nó mà thôi.

   Coi, tôi là người tổ chức cướp chính quyền mà thiệt ra tôi có làm  được ǵ nhiều  đâu. 

Nguyễn Văn Trấn

Hung Thần Chợ Đệm

Hồi Kư Viết Cho Mẹ Và Quốc Hội

 

 “…Người Việt Nam nào đảm đương được và có hy vọng thành công, chúng tôi sẵn ḷng tán trợ…

 “Nghĩa là lúc nào chúng tôi cũng vẫn đặt nền độc lập quốc gia lên trên vấn đề quyền tước…”

  

 “Giết th́ cứ giết nhưng đừng kêu qua là Việt gian.”

Hồ Văn Ngà

Chủ Tịch Việt Nam Quốc Gia Độc Lập Đảng

Mặt Trận Quốc Gia Thống Nhất

 

 

Khi nói tới hai biến cố Việt Minh cướp chính quyền và Hồ Chí Minh tuyên bố Việt Nam độc lập thời cuối tháng 8 và đầu tháng 9 năm 1945, những ngày người viết gọi là định mệnh đầy đau thương của dân tộc Việt Nam, b́nh thường người ta chỉ nghĩ tới những ǵ xảy ra ở hai miền Bắc và miền Trung mà ít hay không nói tới những ǵ xảy ra ở miền Nam.  Đây là một thiếu sót vô cùng quan trọng cần phải được điều chỉnh. Bài này nhằm phần nào bổ khuyết cho sự thiếu sót kể trên với phần mở đầu nói về sự khác biệt giữa xứ Nam Kỳ và hai xứ Bắc Kỳ và Trung Kỳ, tiếp theo là những ǵ đă xảy ra ở Nam Kỳ trong những ngày những ngày định mệnh này.

 

1.  Khác Biệt giữa Nam Kỳ với Bắc và Trung Kỳ.-   Khác với Bắc Kỳ và Trung Kỳ, Nam Kỳ từ sau hai năm 1862 và 1867, rồi 1874 đă là thuộc địa của người Pháp, do đó nằm ngoài thẩm quyền cai trị của Hoàng Đế Việt Nam và Triều Đ́nh Huế, từ đó bị tách rời khỏi hai phần c̣n lại của đất nước. Nhưng đó chỉ là về lư thuyết.  Trên thực tế người Việt miền Nam vẫn luôn luôn coi ḿnh là người Việt Nam và lúc nào cùng hướng ḷng ḿnh về cố quốc, đúng như Nguyễn Đ́nh Chiểu đau đớn triền miên, khắc khoải và thất vọng, tâm sự qua bài thơ viếng Phan Thanh Giản:

 

   Ải Bắc ngày trông tin nhạn vắng,

   Thành Nam đêm quạnh tiếng quyên sầu

  

Cho tới ít ra là năm 1954 và nhiều năm sau đó, người Nam vẫn tự nhận ḿnh là Người Việt, c̣n gọi người Bắc là người Bắc. Họ đă nhiệt tâm và liên tục, bằng cách này hay bằng cách khác, thế hệ này sang thế hệ khác, ủng hộ các cuộc đấu tranh chung cho nền độc lập và thống nhất của cả dân tộc, điển h́nh là các Phong Trào Đông Du và Duy Tân với các nhà ái quốc tiền bối Phan Bội Châu và Phan Chu Trinh, rồi sau này là vận động hướng về quá khứ của các sinh viên Nam Kỳ “du học” ở Đại Học Hà Nội trong nửa đầu của thập niên 1940.  Đây là một nét đẹp nằm sâu trong tâm tư của người dân Nam Kỳ đối với hai phần c̣n lại của nước Việt Nam, nói chung, và đối với cuộc chiến đấu giành độc lập và thống nhất quốc gia trong thời gian này, nói riêng.  Về điểm này Luật Sư Hoàng Cơ Thụy, tác giả Việt Sử Khảo Luận, người có mặt ở Nam Kỳ trong những ngày này đă viết như sau:

 

 Dân chúng Nam Kỳ mặc dầu đă Tây hóa rất nhiều, song phản ứng rất hào hứng và  đầy thiện cảm với bản tuyên ngôn độc lập của vua Bảo Đại.

 […]

 Toàn dân rất xúc động về nạn chết đói thê thảm ở Bắc Việt, nên hô hào tổ chức  chở gạo để cứu đói.

 Vậy nếu chưa có thống nhất về pháp lư, th́ đă có thống nhất trong tâm hồn.  [1]

 

Điều khác biệt là ở Nam Kỳ giới trí thức du học ở Pháp về đă đóng một vai tṛ quan trọng trong sinh hoạt chính trị trong tiền bán Thế Kỷ 20, bên cạnh hai tôn giáo lớn mang nặng tính cách Việt Nam là Cao Đài và Phật Giáo Ḥa Hảo.  Hai tôn giáo này đă có ảnh hưởng rất lớn đối với quần chúng, đặc biệt là quần chúng nông thôn.  Nói cách khác, các vận động giải phóng dân tộc ở đây đa dạng hơn ở hai xứ Bắc và Trung Kỳ rất nhiều.  Ảnh hưởng của Cộng Sản Đệ Tam Quốc Tế với Trần Văn Giàu, Nguyễn Văn Tạo, Dương Bạch Mai, Trần Văn Thạch.. từ đầu, hay luôn cả ảnh hưởng của Việt Minh sau này, so với nhóm Đệ Tứ của Tạ Thu Thâu có thể nói là rất yếu ớt, không mạnh như ở miền Bắc. Về sự khác biệt này, Nguyễn Long Thành Nam, tác giả của Phật Giáo Ḥa Hảo Trong Ḍng Lịch Sử Dân Tộc đă ghi nhận như sau:

 

 Quần chúng miền Nam không bời rời như ở miền Bắc, mà đă thực sự đoàn ngũ  hóa trong hai tổ chức tôn giáo quan trọng là Cao Đài và Phật Giáo Ḥa Hảo.  Quần  chúng đoàn ngũ hóa bao giờ cũng có năng động tính và sẵn sàng để nhập cuộc hơn là  quần chúng tâm lư mà không có tổ chức.  Các đảng cách mạng xuất hiện tại miền Bắc  như Việt Nam Quốc Dân Đảng, Đại Việt, Duy Dân có thể được sự đồng minh ngưỡng  mộ của quân chúng, nhưng không thể chuyển động mau chóng khối quần chúng đó vào  đấu tranh, v́ chưa thực hiện được bước sơ khởi là đoàn ngũ hóa quần chúng.

 

 Ngoài ra, tại miền Nam các tổ chức cách mạng mạng h́nh thức tôn gíáo, cho nên  quy tụ được đông đảo quần chúng, trong khi tại miền Bắc, các tổ chức cách mạng mang  h́nh thức chánh đảng, cho nên sự quy tụ đảng viên giới hạn hơn.

 

 Ngoài hai tổ chức tôn giáo Cao Đài, Phật Giáo Ḥa Hảo ở vào tư thế đă đoàn ngũ  hóa và sẵn sàng chiến đấu, tại miền Nam lúc đó c̣n có phong trào Thanh Niên Tiền  Phong, và vài tổ chức vơ trang, tuy ít người nhưng cũng đă chuẩn bị sẵn sàng để nhập  cuộc chiến đấu.  Đó là tổ chức B́nh Xuyên, tổ chức Nghĩa Sĩ Đoàn, tổ chức thanh Niên  Ái Quốc Đoàn, tổ chức Dân Quốc Quân của Việt Nam Quốc Dân Đảng miền Nam, nhóm  Đệ Tứ, đảng Quốc Gia Độc Lập với thành phần trí thức miền Nam.

 

 Riêng đảng Cộng Sản đệ tam rất yếu thế tại miền Nam, lúc đó chưa có quần  chúng tổ chức, chưa có đơn vị vơ trang, chỉ mới có một số cán bộ là Dương Bạch Mai,  Nguyễn Văn Tạo, Trần Văn Giàu, sau được tăng cường lớp cán bộ vừa được thả ra từ các  khám đường như Lê Duẩn, Phạm Hùng được chỉ thị ở lại miền Nam hoạt động, chớ  không về thẳng miền Bắc. [2]

 

2. Mặt Trận Quốc Gia Thống Nhất 

 

Trong bối cảnh chánh trị kể trên, ngày 14 tháng 8 năm 1945, năm ngày trước biến cố 19 tháng 8 ở Hà Nội, Mặt Trận Quốc Gia Thống Nhất được thành lập với thành phần gồm có Việt Nam Quốc Gia Độc Lập Đảng, Liên Đoàn Giáo Chức, Tịnh Độ Cư Sĩ, Phật Giáo Ḥa Hảo, Cao Đài, nhóm trí thức Đệ Tứ hay quen gọi là Nhóm Tranh Đấu...  Cương lĩnh của Mặt Trận là chống Pháp, chống Thực Dân và ngày chính thức ra mắt dân chúng là ngày 21 tháng 8 trong một cuộc biểu t́nh qui tụ 200.000 người thuộc đủ mọi từng lớp theo lời kêu gọi của người cầm đầu là Hồ Văn Ngà của Việt Nam Quốc Gia Độc Lập Đảng kéo tới ủng hộ.  Một bản tuyên ngôn cũng được phổ biến trên báo chí.  Mặt khác, để pḥng ngừa quân Pháp trở lại các tổ chức đấu tranh miền Nam c̣n thành lập bốn sư đoàn dân quân cách mạng bằng cách vơ trang quần chúng do các đoàn thể có khả năng như Phật Giáo Ḥa Hảo, Cao Đài, Việt Nam Quốc Dân Đảng, B́nh Xuyên…tự đảm nhiệm.

 

Tất cả các nỗ lực kể trên đều không mang lại kết quả mong muốn.  Phe Cộng Sản Đệ Tam đă chờ sẵn và đă mau chóng cướp được chính quyền và lịch sử đă chuyển sang một hướng khác.

 

Nhận xét về Mặt Trận Quốc Gia Thống Nhứt vào thời điểm này, tác giả Nguyễn Long Thành Nam, cũng là một tín đồ Hoà Hảo rất tích cực đương thời và sau này, đă viết:

 

 Sơ hở căn bản của Mặt Trận Quốc Gia Thống Nhất là không nắm lấy chính quyền  trong lúc có phong trào quần chúng ủng hộ như thế.  Thành ra chỉ khơi động phong trào,  tạo không khí thuận lợi, để cho Việt Minh xen vào phỗng tay trên, tuyên bố thiết lập Lâm  Ủy Hành Chánh Nam bộ lănh đạo đấu tranh, chỉ bốn ngày sau cuộc biểu t́nh vĩ đại đó.[3]

 

C̣n Nguyễn Kỳ Nam, ông này đă ghi chi tiết hơn:

 

 Vừa hay tin Nhựt đầu hàng, ông Hồ Văn Ngà đứng ra kêu gọi các đảng phái  chánh trị đoàn kết lại.

 

 Ngày 14 tháng 8, các đảng phái đáp lời kêu gọi của Hồ Văn Ngà, đoàn kết sau  Mặt Trận Quốc gia Thống Nhất.

 

 Trong thời kỳ nghiêm trọng nầy, Nhựt đầu hàng, Đồng Minh sẽ đến tước khi  giới, Pháp làm sao không “đ̣i” Nhựt trả chủ quyền cho họ, nên đoàn kết là một phương  pháp đấu tranh, một vấn đề sinh tử của cả một dân tộc.

 

 Nhưng dân chúng đặt vấn đề đoàn kết rất giản dị: nắm tay nhau tranh đấu chống  Pháp, chống thực dân.  Có thế thôi.

 

  Không một ai chịu ngó xa thêm một chút nữa:

  - Ai lănh đạo đoàn kết?

  - Đóng góp vào đoàn kết đến độ nào?

  - Phân công làm sao cho công bằng?

  - Phương pháp đoàn kết trong tinh thần nào?

 

 Lúc đó các đảng phái quốc gia chỉ nghĩ có 3 mục đích:

  - Chống Đế quốc Pháp,

  - Chống thực dân,

  - Bảo vệ an ninh và bài trừ phản động.

 

 Họ không bao giờ nghĩ đến Cộng sản Đệ tam đang ở trong bóng tối chực cướp  công cuộc kêu gọi đoàn kết, thành lập Mặt Trận Quốc Gia Thống Nhất của cánh Quốc  gia.  Cho nên sau lời kêu gọi thống nhất của ông Hồ Văn Ngà, tức th́ tất cả các đảng phái  chính trị, tôn giáo nhất tề đứng dậy.

 

 Việt Nam Quốc gia Độc Lập Đảng, Thanh Niên Tiền Phong, Nhóm trí thức, Liên  Đoàn Công chức, Tịnh Độ Cư Sĩ, Phật Giáo Ḥa Hảo, Cao Đài Giáo v.v…

 

 Đồng thời nhóm Đệ tứ, thường gọi là nhóm Tranh đấu, cũng xin gia nhập Mặt  Trận.

 

 Một bản tuyên ngôn đăng tải trên các báo Thủ đô.

 

 Đồng bào rất có cảm t́nh với các đảng chính trị, nên nhiệt liệt hoan nghinh Mặt  Trận Quốc Gia Thống Nhất.  Thấy phong trào đang lên cao, Mặt Trận liền đứng ra tổ  chức một cuộc biểu t́nh để biểu dương lực lượng quốc gia.

 

 Thế là ngày 21 tháng 8, hai trăm ngàn người gồm đủ các giới nghe theo lời kêu  gọi của Mặt Trận, tham gia cuộc biểu t́nh và tuần hành qua các đường lớn.

 

 Như vậy, đến giờ phút nầy, nào thấy có mặt Cộng sản?

 

 Mà có mặt Cộng sản, chưa chắc có cuộc biểu t́nh trong ṿng trật tự như vậy.

 

 Nếu ngay bây giờ, mà có người lănh đạo Mặt Trận th́ chánh quyền đă về Mặt  Trận Quốc Gia Thống Nhất rồi.

 

 Hồ Văn Ngà… lại viết trên mặt báo rằng:

 “…Người Việt Nam nào đảm đương được và có hy vọng thành công, chúng tôi  sẵn ḷng tán trợ…

 “Nghĩa là lúc nào chúng tôi cũng vẫn đặt nền độc lập quốc gia lên trên vấn đề  quyền tước…” [4]

 

Cũng về cuộc họp ngày 14 tháng 8, Nguyễn Kỳ Nam cho biết thêm là trong những ngày đầu, tại trụ sở của Mặt Trận ở đường Léon Combes, sau này là đường Alexandre de Rhodes, mỗi đêm đều có nhóm họp và

 

 Có người nói đến Việt Minh.  Nhưng Việt Minh là ai?  Ở đâu?  Chẳng một ai biết.

 

 Đại biểu các đảng phái đề nghị nên t́m Đại biểu Việt Minh đặng mời gia nhập  Mặt Trận.

 

 Phan Văn Hùm (nhóm Tranh đầu) t́nh nguyện lănh sứ mạng đi liên lạc với Việt  Minh.

 

 Huỳnh Phú Sổ thản nhiên cuời và nói một cách nửa chơi nửa thiệt:

 - …th́ Việt Minh có đâu đây, chớ cần ǵ phải kiếm?

 

 Té ra có Trần Văn Giàu, đứng trong hàng ngũ Đảng Quốc Gia Độc lập mà không  ai ngờ Giàu là Đại biểu Việt Minh ở Nam bộ.

 

 Và mọi người đều biết rơ dĩ văng của Trần Văn Giàu.

 

 Hồi 1943, Trần Văn Giàu có đến nhờ anh em cho gia nhập và nhờ can thiệp với  nhà đương cuộc Nhựt, bảo đảm cho Giàu để anh ta dễ bề hoạt động.

 

 Lúc đó, Giàu bị nhà chức trách truy nă, nên phải bỏ Bà Rịa trốn vào Sài-g̣n.

 Anh em trong Việt Nam Quốc Gia Độc Lập Đảng không thể nhận điều kiện của  Giàu mặc dầu Giàu đă cam kết trên giấy trắng mực đen rằng: “Tôi bỏ hàng ngũ Cộng sản  về với Quốc gia” Giàu kư tên hẳn ḥi trên lời cam kết đó.

 

3. Lâm Ủy Hành Chánh xuất hiện 

 

Nhờ len lỏi được vào Mặt Trận Quốc gia Thống Nhất để trở thành “ một cán bộ được trọng dụng và đắc dụng” [5] như trên, Trần Văn Giàu đă hiểu rơ được nhược điểm không có người lănh đạo của Mặt Trận Quốc Gia Thống Nhất này và lợi dụng cơ hội khi thời cơ đến.  Hậu quả là ngày 25 tháng 8, Lâm Ủy Hành Chánh “tự ḿnh ra mắt đồng bào với Trần Văn Giàu đứng đầu sổ, làm Chủ tịch gồm 9 người, phần đông đều là cán bộ cộng sản”. [6]  Theo Nguyễn Kỳ Nam, tất cả xảy ra trong vài ngày sau cuộc biểu t́nh 21 tháng 8, bắt đầu bằng sự kiện hàng triệu truyền đơn do Việt Minh tung ra, tự xưng là bạn với Nga, với Tàu, với Mỹ, và với Anh… và:

 

 Ngủ qua một đêm, sáng ngày đồng bào Thủ đô thức dậy lấy làm ngạc nhiên thấy  khắp trên đường treo đầu biểu ngữ

 

  “chánh quyền về Việt Minh”

 

 Không một ai hiểu ǵ ráo!

 Chính các lănh tụ tham gia trong Mặt Trận Quốc Gia Thống Nhứt cũng ngẩn  ngơ…

 

 Họ hỏi với nhau:

 - Việt Minh là ai?

 - Ai cho Việt Minh nắm chánh quyền, mà bảo rằng: chánh quyền về Việt Minh?

 

 Đang lúc bối rối và phân vân ấy, nhiều truyền đơn khác tung ra: Kêu gọi đồng bào  tham gia cuộc biểu t́nh ngày 28 tháng 8… dưới kư tên Việt Minh.

 

 Mặt Trận Quốc Gia Thống Nhứt liền triệu tập đại hội.

 

 Th́ ra thiếu mặt “Thanh Niên Tiền Phong”

 

 Mà Thanh Niên Tiền Phong là một lực lượng đáng kể được cảm t́nh nồng hậu  nhất của dân chúng.

 

 Không dự Đại Hội của Mặt Trận Quốc Gia Thống Nhứt, Thanh Niên Tiền Phong  c̣n dán yết thị, treo biểu ngữ, rải truyền đơn xác nhận, kể từ chiều ngày 22 tháng 8:  “Thanh Niên Tiền Phong gia nhập Mặt Trận Việt Minh”.

 

 Bây giờ các lănh tụ quốc gia mới hiểu ư nghĩa của lá cờ vàng sao đỏ… để sau đổi  thành cờ đỏ ngôi sao vàng.  Và Phạm Ngọc Thạch, lănh tụ Thanh Niên Tiền Phong lại là  cán bộ Cộng sản.

 

 Thế là, bên cánh Quốc gia mất đi nửa lực lượng.

 

 Uy tín của Mặt Trận Quốc Gia Thống Nhứt bị tổn thương v́ Việt Minh.

 

 Nói đến “Thanh Niên Tiền Phong”, người nhớ kẻ không.

 

 C̣n bạn trẻ, th́ hầu hết, chỉ nghe nói lại thôi.

 

 Phong Trào Thanh Niên Tiền Phong quả thật là một phong trào quốc gia có một  lực lượng hùng hậu, một tinh thần dũng cảm, một hy sinh đáng kể, một chủ trương tân  tiến được đồng bào trong Nam triệt để ủng hộ; v́ Thanh Niên Tiền Phong sẵn sàng hiến  thân cho Tổ quốc!

 

 Thanh Niên Tiền Phong là một phong trào phổ biến sâu rộng trong dân chúng.   Nó có một lịch sử vẻ vang mà tất cả mọi người phải công nhận: đó là phong trào giải  phóng dân tộc mạnh mẽ nhứt trong Nam. [7]

 

Có điều người lănh đạo của tổ chức này, Bác Sĩ Phạm Ngọc Thạch, là người của Cộng Sản Đệ Tam nằm vùng.  Ông này đă lái Thanh Niên Tiền Phong đi theo hướng khác.

 

Nguyễn Long Thành Nam cũng ghi nhận sự bất ngờ của người dân Saigon trước sự xuất hiện của Lâm Ủy Hành Chánh như sau:

 

 Sáng ngày 25-8-1945, nguời dân Saigon mới thức dậy nh́n thấy một cây trụ lớn  sơn màu đỏ chói đặt tại “Bồn Kèn” tức ngă tư đường Charner (Nguyễn Huệ sau này) và  Bonard (Lê Lợi sau này) liệt kê danh sách cơ quan chánh quyền miền Nam với danh  nghĩa Ủy ban Hành chánh Nam bộ Lâm thời gọi tắt là Lâm ủy Hành chánh.

 

 Sự xuất hiện thật là đột ngột, báo chí không hề loan tin trước, dân chúng cũng  không hề nghe đến một cuộc bầu cử hay chuẩn bị nào.  Lại là một cây trụ sơn màu đỏ  chói như màu máu, đập vào mắt mọi người qua lại.  Đây cũng là một lối đánh úp, đánh  du kích của Cộng Sản, bất ngờ tạo ra một thay đổi đột ngột như cờ Việt Minh xuất hiện  đột ngột tại cuộc biểu t́nh 17-8-1945 tại Hà Nội, và đặt dư luận cũng như các tổ chức  đấu tranh trước một “đă rồi”.   Những người ngạc nhiên nhất là các chiến sĩ trong cơ quan  lănh đạo Mặt Trận Quốc Gia Thống Nhứt.  Họ không hề được tham khảo ư kiến về việc  thành lập Lâm Ủy và thành phần của nó, mặc dầu mới vài ngày trước Mặt Trận Quốc Gia  Thống Nhứt do sự yêu cầu của Trần Văn Giàu, đă chấp nhận cho Giàu tham gia để có sự  đoàn kết rộng răi mà ứng phó hữu hiệu với thời cuộc.

 

 Thành phần của Lâm Ủy Hành Chánh Nam bộ gồm có chín Ủy viên mà hết bốn  Ủy viên là Cộng Sản, bốn Ủy viên thân cộng, chỉ có một độc lập.

 

 Trần Văn Giàu, chủ tịch kiêm Ủy trưởng Quân sự

 

 […] Tất cả quyền hành đều tập trung vào tay Trần Văn Giàu, nghĩa là vào Độc tài  Cộng Sản Đệ Tam Quốc tế, chớ không phải là một Chính phủ Liên hiệp (không có một  đại diện nào của Mặt Trận Quốc Gia Thống Nhứt).

 

 Các lănh tụ Mặt Trận Quốc Gia Thống Nhứt bất b́nh, nhưng đă quá trễ.  Đảng  Cộng Sản đă đi trước một nước cờ quan yếu.  Đồng thời Trần Văn Giàu hạ một đ̣n độc   đâm vào sau lưng Mặt Trận Quốc gia Thống Nhất:  Phạm Ngọc Thạch, lănh tụ Thanh  Niên Tiền Phong, ra thông cáo tuyên bố rằng tổ chức Thanh Niên Tiền Phong đă rút khỏi  Mặt Trận Quốc Gia Thống Nhứt và từ nay gia nhập Mặt Trận Việt Minh. [8]

 

Theo Nguyễn Trọng Xuất, trong bài “Một Quyết Định Mang Tính Lịch Sử” in trong Trần Văn Giàu  Dấu Ấn Trăm Năm, Trần Văn Giàu và phe Cộng Sản đă bàn tính cướp chính quyền ngay từ giữa tháng 8, trong buổi họp tối ngày 15 tháng 8 của Ban Thường Vụ Xứ Ủy Nam Kỳ do Trần Văn Giàu triệu tập ngay sau khi được tin Nhật Bản đầu hàng, ở Chợ Đệm và lập kế hoạch nổi dậy vào đêm 17 hay 18, đồng thời thành lập Ủy Ban Khởi Nghĩa gồm 6 người với Trần Văn Giàu làm chủ tịch và Huỳnh Văn Tiểng làm ủy viên thường trực rồi đêm 16 họp Hội Nghị Xứ Ủy Nam Kỳ mở rộng để thông qua kế hoạch này.  Cuộc họp không suông sẻ v́ có hai nhóm đối nghịch nhau về quyết định nổi dậy hay không, khiến Trần Văn Giàu phải cho ngưng lại và đặt câu hỏi “Nếu Hà Nội khởi nghĩa th́ trong Nam ta phải làm ǵ?”  Kết quả là Hội Nghị mở rộng họp lại lần thứ hai vào sáng ngày 21 rồi đặc biệt lần thứ ba vào sáng ngày 23, sau khi Tân An thành công cướp được chính quyền một cách suông sẻ, không bị quân Nhật ngăn cản, kèm với tin Đại tá Cédile đă nhảy dù xuống Tây Ninh để cuối cùng đêm 24 quyết định sẽ biểu t́nh tuần hành vào sáng hôm sau 25 tháng 8, đồng thời thành lập Ủy Ban Hành Chánh Lâm Thời, gọi tắt là Lâm Ủy Hành Chánh với Trần Văn Giàu làm Chủ Tịch. [9]  

 

Cũng trong tác phẩm Trần Văn Giàu Dấu Ấn Trăm Năm, Tiến Sĩ Sử Học Phan Văn Hoàng trong bài “Cùng Nhau Xông Pha Lên Đàng” cũng cho biết thêm nhiều chi tiết về các hoạt động của Cộng Sản dưới danh nghĩa Việt Minh và Thanh Niên Tiền Phong trong những ngày này.  Chẳng hạn như trong buổi lễ truy điệu Nguyễn An Ninh ngày 20 tháng 8, do Thanh Niên Tiền Phong tổ chức, Tôn Đức Thắng, “một thanh niên cách mạng, một đảng viên của Nguyễn Ái Quốc, hiện bị 20 năm tù ngoài Côn Đảo” ngay lúc mở đầu đă được bầu làm chủ tịch danh dự và Phạm Ngọc Thạch là chủ tịch.  “Diễn giả là Nguyễn Văn Tạo, một cán bộ cộng sản kỳ cựu”.  Mặt khác, căn cứ vào báo Điện Tín, Tiến Sĩ Phan Văn Hoàng cho biết thêm là lần đầu tiên người Nam Bộ được nghe tiếng hô “Vạn tuế Việt Minh” là sau buổi lễ truy điệu Nguyễn An Ninh đêm 20 tháng 8 tại rạp Nguyễn Văn Hảo.  Đêm hôm sau, cũng tại rạp Nguyễn Văn Hảo, Liên Đoàn Công Chức tổ chức buổi diễn thuyết với Trần Văn Giàu là diễn giả. Trong buổi diễn thuyết này, Trần Văn Giàu đă đưa ra nhận định của Đảng cộng sản là “Không phải một ḿnh Đảng đem lại sự độc lập cho Việt Nam [mà] cần phải có nhiều đồng bào, nhiều chánh đảng yêu nước tham dự” và “Xét như vậy, Đảng cộng sản mới kêu gọi tất cả các đảng yêu nước, tất cả dân chúng liên hiệp lại làm một mặt trận để chống bọn đế quốc xâm lăng, để mưu đồ cuộc độc lập hoàn toàn cho nước nhà.  Mặt trận ấy là Việt Nam độc lập đồng minh, tức Việt Minh…” bên cạnh nhiều hoạt động khác của Trần Văn Giàu. [10] 

 

Hồi kư của Nguyễn Kỳ Nam th́ lại nói hoàn toàn khác.  Theo Nguyễn Kỳ Nam:

 “Nắm chánh quyền được 5 ngày, từ 25 tới 30 tháng 8, Lâm Ủy Hành Chánh Nam  Bộ mở phiên nhóm Khoáng Đại Hội Nghị, có đủ các Đảng phái Chánh Trị tham  gia.

 

 Buổi nhóm đó, có các kư giả.

 

 Tôi không bao giờ quên những câu hỏi và những câu trả lời của Trần Văn Giàu.

 Tôi cũng không bao giờ quên khi Trần Văn Giàu mặc áo sơ mi đứng lên, tay mặt  đập mạnh vào khẩu súng lục nhỏ mang ở bên hông, để trả lời một câu hỏi của Trần Văn  Thạch.

 

 Nghe và thấy vậy, làm sao không sợ?

 

 Nhứt là người đứng lên trả lời đó là một cán bộ cao cấp của Đảng Cộng sản Đệ  tam.

 

 Không run, không sợ làm sao… khi mà sáng tinh sương ngày 25 tháng 8, từ nhà  xuống toà báo, đi qua “Bồn kèn” trước Sạc Ne, tôi trong thấy một trụ lớn và vuông, bốn  mặt sơn đỏ ḷm, kẻ chữ vàng, danh sách những người được chọn vào Lâm Ủy Hành  Chánh, đứng đầu là Trần Văn Giàu.

 

 Buổi nhóm Khoáng Đại Hội Nghị hôm đó, Lâm Ủy Hành Chánh để lộ chân tướng  “sát nhơn” rơ rệt.

 

 Tôi nhớ 2 người chất vấn:  Huỳnh Phú Sổ và Trần văn Thạch.

 

 Huỳnh Phú Sổ - Phật Giáo Ḥa Hảo - mà cũng là lănh tụ Đảng Việt Nam Vận  Động Hội - tôi sẽ nói sau này.

 

 Bây giờ, tôi xin nói trường hợp của Trần Văn Thạch – nhóm Đệ Tứ - trước.

 

 Thạch chất vấnGiàu:

 - Ai cử Lâm Ủy Hành Chánh Nam Bộ?

 

 Thạch chất vấn như vậy là phải, v́ như trên đă nói, ngủ một đêm sáng ngày bừng  mắt dậy, bỗng dưng thấy danh sách Lâm Ủy Hành Chánh, kẻ chữ trên một trụ đỏ ḷm,  không  biết ai cử Lâm Ủy Hành Chánh? Và cử hồi nào?

 

 Trần Văn Giàu đứng dạy trả lời:

 - Anh Thạch, tôi biết anh muốn nói ǵ rồi.  Anh hỏi: “Ai cử Ủy Ban Hành Chánh”,  chớ thật ra trong bụng anh nghĩ: Ta giỏi như vầy mà không ai đem ta vào Lâm Ủy”.  Vậy  tôi xin trả lời: “Chúng tôi tạm thời đảm đương chính phủ. Trong giai đoạn này.  Sau rồi,  chúng tôi giao lại các anh.  C̣n trả lời về chánh trị, tôi sẽ gặp anh ở một nơi khác”.

 

 Trần Văn Giàu vừa nói câu sau vừa để tay mặt nơi cây súng sáu. [11]

 

Viết về Trần Văn Giàu và biến cố Việt Minh cướp chính quyền ở miền Nam, phía những người Cộng Sản, kể cả các nhà nghiên cứu hay sử học đă dùng các từ ngữ vô cùng hoa mỹ như “tinh thần sáng tạo”, “chủ động”, “bản lĩnh, trí tuệ” để ca ngợi.  [12]  Nguyễn Văn Trấn, một lănh đạo Cộng Sản cao cấp đương thời, quê ở Chợ Đệm là nơi Xứ ủy Nam Kỳ họp ba đêm liền, 21, 22 và 23 tháng 8, để sửa soạn cho ngày cướp chính quyền 24 tháng 8, người sau này được cử làm Giám Đốc rồi Ủy Trưởng Quốc Gia Tự Vệ Cuộc và cũng tự nhận là “Người tổ chức cướp chính quyền ở Saigon”,  đồng thời được mệnh danh là “Hung Thần Chợ Đệm”, lại cho biết những chi tiết khác hơn khi ông viết kể lại chuyện này vào năm 1995, tức nửa thế kỷ sau, “để cho rơ vài chuyện lịch sử bị kể méo”, theo lời ông, như sau: 

 

 Cái năm 1995 năm mà cái chủ nghĩa háo danh nó làm kỷ niệm rập ŕnh, bắt tôi,  trái với ḷng hết sức, nhưng v́ nợ nuớc phải rập theo.

 

 Rập theo khoe không phải v́ công khanh mà để cho rơ vài chuyện lịch sử bị kể  méo.

 

 Người tổ chức cướp chánh quyền ngày 25 tháng Tám, ở Saigon là chính tôi đây,  chớ tôi không có ai ở trên đầu để tôi làm phó.  Sử gia hăy nghe tôi nói lại.

 

 Một buổi chiều (nhớ chắc là ngày 24 chớ không thể là vào ngày khác được, tại  nhà số 6 Colombert tôi thay mặt cho Cộng sản, họp với Huỳnh Văn Tiểng mà tôi gọi là  người “lănh đạo Thanh niên Tiền phong của Tân dân chủ đảng”, với Trương Văn Giàu,  Nguyễn Văn Quang, ông Đội Hưng ở Caserne Lelièvre, (gần bên thơ viện), Sơn Xuyên  và Chín Bội của Brigade mobile Chí Hoà. Mấy vị lính này là bạn của tôi qua công tác  binh vận mà trách bương bả.

 

 Hôm đó tôi nói kế hoạch và phân công.  Và cũng muốn làm oai chơi nên đề nghị  các đoàn thanh niên của anh em dân chủ chịu trách nhiệm những chỗ quan trọng mà cuộc  khởi nghĩa nào của thành phố cũng đền nghĩ tới trước nhứt.  Những chỗ đó là: Nhà đèn,  Đài phát thanh, Khám lớn, Nhà dây thép, các trại lính.

 

 Đằng anh em kêu, nhiệm vụ như vậy nặng quá, làm không nổi, cho lănh những  chỗ vừa vừa.

 

 Tôi nói vừa vừa là dinh Thống đốc, là đài phát thanh…?

 

 Có người nào đó nói: hai chỗ đó, lính Nhựt c̣n cả tiểu đội chớ vừa ǵ?

 

 Tôi nói:

 Thật ra như mùa lúa chín, ta rung nó rụng thôi. Mà thế lực của ta là:  Ở cơ quan,  công sở nào cũng có Thanh niên Tiền phong hai màu cờ.  Hôm qua cờ vàng hoan hô  Khâm sai đại thần.  Ngày mai cờ vàng, cờ đỏ sánh đôi hô Việt minh vạn tuế.

 

 […]  Trên chóp nón là chính tôi, chin Bôi và Kiều Tấn Lập.

 

Và Nguyễn Văn Trấn kết luận:

 

 Thấy hôn! Tôi không ăn có với kỷ niệm tưng bừng mà “xin cho tôi can”, đừng nói  quá lắm về tài giỏi mà như ông bà ta biểu, “nói năng phải phân phân, cây đa cậy thần,  thần cậy cây đa”.

 Cách mạng Tháng Tám ở Saigon mà thắng lợi là cũng nhờ có cơ hội, điều kiện  giúp cho nó mà thôi.

 

 Coi, tôi là người tổ chức cướp chính quyền mà thiệt ra tôi có làm được ǵ nhiều  đâu.  [13]

 

Điều cần phải t́m hiểu là trong hồi kư của ông, Nguyễn Văn Trấn đă không hề nói tới ba cuộc họp vô cùng gay cấn để quyết định có nên khởi nghĩa hay không của Thường Vụ Xứ Ủy ở Chợ Đệm, quê hương ông.  Câu hỏi được đặt ra là tại sao? Xin để các độc giả tự t́m câu trả lời.

 

Riêng về thế lực của phía quốc gia, Nguyễn Văn Trấn viết:

 

 Cơ sở giai cấp, nền tảng Mặt trận quốc gia thống nhứt của chánh quyền khâm  sai Nguyễn Văn Sâm, có đó và không phải yếu.

 

 Ông ta nè, hội đồng Bền chủ hăng xà bông Việt Nam nè, Kha Vạng Cân chủ ḷ  đúc “Cân et Vang” nè (xin nói chừng ấy với tánh chất đại biểu trí thức tư sản);

 Trần Văn Ân, đốc phủ Hoài là trí thức địa chủ và quan lại;

 

 Vậy mà ít ai dám ngồi lại với Khâm Sai.  Họ sợ tiếng collabo  [14] với phát xít, mà  đồng minh sẽ đối xử là tội phạm chiến tranh.

 

 Cho nên một tiếng hét “đả đảo”, ngày 25-8 đủ cho ông Sâm nhào.  Ghế bỏ trống.   Ta leo lên và dựng “Ủy ban hành chánh Nam Bộ (chớ có đâu mà Ủy ban Nhân dân vô  duyên).  [15]

 

Có điều ngay trang sau, Nguyễn Văn Trấn lại viết:

 

 Sự nghiệp của tôi đă cho phép tôi báo cáo với Ủy ban hành chánh rằng: sự thắng  lợi quá dễ dàng và chóng quánh của Việt Minh đă làm cho những đảng phái ngoài ṿng  cảm t́nh đă có ư muốn cướp lại nhưng họ đă thôi.  Tôi coi cái nguyện vọng ấy, của họ  như cái trứng chí lép.

 

Xin đọc kỹ ba chữ “muốn cướp lại”  và các chữ “tội phạm chiến tranh” ở đây và đối chiếu với những ǵ kể lại bởi phía các người quốc gia về biến cố 25 tháng Tám này, đặc biệt là những lời chất vấn Trần Văn Giàu của Trần Văn Thạch thuộc Nhóm Đệ Tứ và Giáo Chủ Huỳnh Phú Sổ của Phật Giáo Ḥa Hảo trên đây trong buổi họp khoáng đại ngày 30 tháng 8, cùng sự sợ hăi của những người tham dự khi thấy Trần Văn Giàu tay phải vỗ vào khẩu súng lục đeo bên sườn bên phải khi trả lời Trần Văn Thạch.  Một nghi vấn khác cũng cần phải được đặt ra ở đây là có thật có biểu t́nh cướp các công sở ở Saigon ngày 25 tháng 8 hay không, v́ theo các nhân chứng như đă nói trên đây, th́ ngủ một đêm, sáng ra “mới thức dậy nh́n thấy một cây trụ lớn sơn màu đỏ chói đặt tại “Bồn Kèn” tức ngă tư đường Charner (Nguyễn Huệ sau này) và Bonard (Lê Lợi sau này) liệt kê danh sách cơ quan chánh quyền miền Nam với danh nghĩa Ủy ban Hành chánh Nam bộ Lâm thời gọi tắt là Lâm ủy Hành chánh”?

 

Cũng Nguyễn Văn Trấn, khi nói về chức xứ ủy Nam Kỳ của Trần Văn Giàu, có viết về một lớp học do Tạ bá Ṭng, một sinh viên con nhà giàu quê Sóc Trăng được cha mẹ cho ra Hà Nội học và tham gia Thanh Niên Cứu Quốc của Lê Quang Đạo, khi về Saigon tổ chức ở nhà Dược Sĩ Trần Kim Quang ở Thị Nghè.  Lớp học do “anh Sáu”, tức Trần Văn Giàu phụ trách, quy tụ được gần bảy chục đoàn viên thanh niên dân chủ, và:

 

 Học tṛ mến thầy lại nghe lịch sử của thầy nữa nên suy tôn anh Sáu là bí thư xứ  ủy Nam Kỳ, không biết cái xứ ủy ma nào. [16]

 

4. Có phải v́ Nhật thua nên mới trả lại Nam Kỳ cho Chính Phủ Trần Trọng Kim không?  

 

Nhằm phủ nhận thành tích của Trần Trọng Kim và nội các của ông, có người cho rằng sở dĩ người Nhật quyết định trả lại xứ Nam Kỳ cho Việt Nam là v́ họ đă thua, trong đó có Nguyễn Văn Trấn.  Nguyễn Văn Trấn căn cứ vào ngày dự trù long trọng làm lễ trả và thu nhận lại xứ này là ngày 14 tháng 8 tại Saigon.  Điều này (v́ Nhật sắp thua) không đúng vi hai lẽ.  Lẽ thứ nhất ngày 14 tháng 8 là sau ngày 9 tháng 8, ngày quả bom nguyên tử thứ hai được thả xuống Nagasaki, sau quả bom thứ nhất được thả xuống Hiroshima ngày 6 tháng 8.  Sau đó Nhật Bản mới đầu hàng.  Trước đó không ai ngờ chuyện này có thể xảy ra sớm như vậy và dù sớm hay muộn, Nhật cũng phải thua nhưng c̣n có thể cầm cự được cả năm nữa.  Lẽ thứ hai là quyết định trả lại xứ Nam Kỳ cho Việt Nam đă được Thủ Tướng Trần Trọng Kim và Tướng Tsuchihashi chấp thuận cả non một tháng trước đó, ở thời điểm không một ai có thể biết là Mỹ sẽ sử dụng bom nguyên tử, ngoại trừ Tổng Thống Truman và các cộng sự viên thân tín nhất của ông.  Không những thế nhu cầu giữ nguyên trạng, tránh mọi sư lộn xộn ở hậu phương để cho Quân Đội Nhật rảnh tay đối phó với quân Đồng Minh một khi quân Đồng Minh đổ bộ là một nhu cầu của người Nhật.  Chính v́ thế mà Tướng Tsuchihashi đă dùng dắng lúc đầu.  Cũng nên để ư là các cuộc điều đ́nh đă được thực hiện từ trước khi Thủ Tướng Trần Trọng Kim ra Bắc giữa Ngoại Trưởng Trần Văn Chương và giới chức Nhật.  C̣n về phía Việt Nam, Hoàng Đế Bảo Đại qua bản Tuyên Chiếu, ngày 11 tháng 6 năm 1945, tức ngày 21 tháng 5 âm lịch, năm Bảo Đại thứ 20, ngày lễ Việt Nam Thống Nhất Đại Khánh, cho biết ông phải “hành động thận trọng và tuần tự”, “sau khi “chính phủ phải dự bị cho xong công cuộc tổ chức việc cai trị các lănh thổ (đă) được phục hồi và thực hành chủ quyền của chính phủ ta trên các lănh thổ ấy (hai xứ Bắc và Trung Kỳ)”.  Lư do là v́ trong suốt 80 năm trước đó Nam Kỳ là thuộc địa của người Pháp nên hoàn toàn không thuộc thẩm quyền cai trị của Triều Đ́nh Huế, trái với Bắc và Trung Kỳ là các xứ bảo hộ.  Chính v́ vậy Nhà Vua đă “cảm ơn quan chức Nhật-bản đă tạm cai quản những lănh thổ kia từ ngày mồng chín tháng ba dương lịch, và đă sẵn sàng chỉ đợi chính phủ tuân theo ư Trẫm, dự bị hoàn toàn, là sẽ trả lại quyền cai trị tất cả đất nước Việt-nam cho chính phủ Việt-nam”.  [17] Vấn đề như vậy không đơn giản như phía Cộng Sản nhận định và tuyên truyền.

 

5. Dân Miền Nam vẫn c̣n quư trọng Nhà Vua và tôn trọng vị Khâm Sai của Triều Đ́nh

 

Đây là một thực tại lịch sử khác ta cần phải để ư.  Nó giúp ta hiểu rơ hơn những ǵ đă xảy ra ở miền Nam không riêng vào thời điểm 1945 mà luôn cả những năm cuối của thập niên 40 của thế kỷ 20.  Ít nhất có ba sự kiện đă chứng minh thực tại này.

 

Thứ nhất:  Lễ Hưng Quốc Khánh Niệm 11 tháng 6 năm 1945, ngày Vua Gia Long thống nhất sơn hà, đă được long trọng cử hành tại Câu Lạc Bộ Thể Thao Saigon, rất đông người tham dự.

 

Thứ hai:  Ngày 3 tháng 7 năm 1945, 38 sinh viên đại diện trường huấn luyện Thanh Niên Tiền Phong đă ra Huế và đă được Vua Bảo Đại tiếp kiến.  Nguyễn Kỳ Nam lúc đó có mặt ở Huế với tư cách đặc ủy viên của Bộ Tư Pháp của Luật Sư Trịnh Đ́nh Thảo đă kể lại buổi lễ như sau:

  

 Cuộc tiếp rước đơn giản mà trọng thể tại lầu Kiến Trung, nhà vua không tiếc lời  ban khen nồng nhiệt và nhắc nhở trách vụ của thanh niên trong giai đoạn tranh giành độc  lập, và kiến thiết quốc gia.

 Do đề nghị của Chính phủ Trần Trọng Kim, vua Bảo Đại ban Sắc, chuần cho  Phạm Ngọc Thạch sung chức Xứ trưởng thanh niên và đại diện Bộ trưởng thanh niên  Phan Anh ở Nam Kỳ.  [18]

 

Thứ ba: Khâm Sai Đại Thần Nguyễn Văn Sâm, sau khi đă bị Việt Minh ngăn chặn, kể cả bị bắt, khi trên đường đầy gian nan, nguy hiểm, từ Huế vào Saigon nhậm chức vào lúc t́nh h́nh đă có nhiều biến chuyển, vẫn được đồng bào Nam Kỳ long trọng đón tiếp. 

 

6. Dân chúng đứng chật hai bên đường từ Đất Hộ (Dakao) về tới đường Lagrandière (Gia Long) dinh Thống đốc để đón mừng vị Khâm Sai đầu tiên của triều đ́nh sau tám mươi năm ngoại thuộc 

 

Nguyễn Kỳ Nam, như đă nói ở trên, lúc đó là đặc ủy viên của Bộ Tư Pháp của Bộ Trưởng Trịnh Đ́nh Thảo trong Chính Phủ Trần Trọng Kim, là người tháp tùng Nguyễn Văn Sâm và, v́ không tin người tài xế, đă lái xe cho ông này trong đoạn cuối của chuyến vô Saigon nhậm chức, đă ghi lại sự đón tiếp nồng hậu mà vị Khâm Sai này nhận được khi qua khỏi Phan Thiết, tiến vào địa phận Nam Kỳ như sau:

 

 Đường về Nam Bộ, xe Khâm sai qua khỏi ranh Phan Thiết là gặp những khải  hoàn môn dựng trước công sở, đón tiếp nồng hậu.

 Bây giờ, tôi mới biết ḿnh c̣n sống.

 Tôi ngừng xe lại.  Mà xe ngừng ở giữa 2 bên mé rừng làm cho ông Nguyễn Văn  Sâm ngạc nhiên.

 - Sao anh không chờ tới chỗ đông người…

 Tôi mở cái “cốp” xe Ford, lấy lá cờ quẻ ly, đem treo trước đầu xe.  Diệp Ba mỉm  cười.

 - Họ đă xé lá cờ lúc tới Khánh hoà, tại sao anh c̣n lá cờ nầy?

 - Tôi “pḥng thủ” một lá cờ thứ hai từ lúc c̣n ở Huế.  Từ đây về Saigon sẽ gặp  nhiều nơi đón tiếp.  Dầu sao cũng là Khâm sai đại thần, phải treo cờ cho người ta biết  chớ!

 Ông Nguyễn Văn Sâm cười, một nụ cười đau khổ thế nào!  Diệp Ba vui miệng  nói luôn:

 - Hồi thời xưa, nhà vua đưa Khâm sai đại thần đi trấn nhậm một nơi nào, là tiền  hô hậu ủng, hương án đặt hai bên đường, lính tráng oai nghiêm chớ đâu có một chiếc xe  Ford trơ trọi như vầy… Lại c̣n bị nhốt vào khám nữa!

 Diệp Ba nói dứt lời, xe tiến tới…một bàn hương án!

 Tôi ngừng xe lại, Diệp Ba ngó ra trước nói:

 - Cũng có hương án đó!

 Đây là Xuyên Mộc.  Ông chủ Quận ặc áo rộng  đứng trước bàn hương án, với  ban Hội tề và vài người lính.

  Một giây pháo nổ lẹt đẹt xé tan không khí âm u của khu rừng im lặng, giữa  quang  cảnh gió mát, cây lá chận ánh sáng mặt trời.

 Một quận nghèo nàn làm sao ấy!

 Đây là “ải địa đầu” của Nam Bộ.

 Dân t́nh thưa thớt, có mấy chú thợ rừng…Không ai chú ư đến ông Khâm sai Đại   thần!  Hơn nữa, Nam Kỳ là thuộc địa, nó mới mang tên “Nam Bộ” đây và bây giờ  mới có  một Khâm sai đại thần sau tám mươi năm không liên lạc với Triều đ́nh vua chúa.

 Nguyễn văn Sâm xuống xe nói chuyện qua loa v́ sợ mất th́ giờ, đoạn vội vă trở  lên xe đặng về Saigon kịp 5 giờ chiều.

 Tôi đếm tất cả là 18 người đứng chung quanh bàn hương án!

 

 Ông tỉnh trưởng Phan thiết đánh điện tín về những tỉnh, những quận… mà Khâm  sai sẽ trải qua, trên quốc lộ số 1, nên đâu đâu đều chuẩn bị cuộc tiếp rước.  Xe chưa vào  châu thành Biên ḥa, lại gặp một chiêc xe trắc xông có cắm cờ đón giữa đường, ở một  nơi vắng vẻ.

 Tôi hỏi:

 - Sao? Ngừng hay chạy luôn. Ḱa có người đưa tay ra ngoắc xe ngừng lại; bây giờ  liệu sao?

 Diệp Ba cũng c̣n lưỡng lự.  Xe lại gần…

 Tôi tốp bớt máy lại, rề rề… chờ.

 - Sao? Ngừng hay… chạy luôn.

 Tôi hỏi chưa dứt câu, Diệp Ba vùng la lên:

 - Anh Huỳnh Văn Phương mà làm tôi hết hồn… tưởng Việt Minh đón xe bắt ông  Khâm sai nữa!

 Ông Hỳnh Văn Phương lănh chức Tổng giám đốc Công an lên trước ở đây, đón  ông Nguyễn Văn Sâm đặng hỏi tin tức.

 Mọi người đều xuống xe.

 Huỳnh Văn Phương và Nguyễn Văn Sâm trao đổi tin tức.

 - Tụi nó…dám tuyên truyền Bảo Đại thoái vị rồi.

 Tụi nó…đây là Việt Minh.

 Ông Huỳnh Văn Phương là chiến sĩ Đệ tứ nắm Công an trong tay, tự nhiên phải  coi chừng Cộng sản Đệ tam, từ mọi hành động, từ một lời tuyên truyền.

 Huỳnh Văn Phương lại hỏi riêng tôi:

 - Anh có nghe Hội đồng Nội các tính thế nào không? Và ông Đổng lư Văn pḥng  Bảo Đại có biết ǵ về Việt Minh không?

 Tôi không giấu một sự thật nào:

 - Thủ tướng Trần Trọng Kim không thể lập Nội các nữa được, nên ở đó chờ giờ…  Ông đă mướn nhà riêng ở bên kia cầu Trường tiền, đặng khi Việt Minh đến, ông sẽ giao  luôn Thủ tướng Phủ?

 Ông Huỳnh Văn Phương coi bộ cương quyết lắm:

 - Tôi có đủ tin tức biết rơ lực lượng Việt Minh.  Họ không có khí giới ǵ ráo.  Tôi  đủ sức giữ Saigon, không để Việt Minh cướp chánh quyền một khi Bảo Đại chưa thoái vị.

 Ông Nguyễn Văn Sâm lúc nào cũng b́nh tĩnh và ôn ḥa:

 - Để về tới nơi rồi sẽ lo liệu.  Ở Hà nội, Phan Kế Toại chịu đựng không nổi nên  đánh điện về Huế xin từ chức.

 Huỳnh Văn Phương kể sơ qua những biến chuyển mấy ngày chót.  Đoạn cùng  nhau trực chỉ Saigon.

 Xe của Phương mang cờ Công an, chạy trước mở đường.

 Tới Biên hoà, Thanh niên Tiền Phong sắp hàng tiếp rước Khâm sai rất long  trọng.

 Ông Khâm sai Đại thần đứng trước cờ vàng sao đỏ của Thanh niên Tiền phong,  nghiêm chỉnh bằng cách đưa trước ngực…như một chiến sĩ bại trận…hàng cầu nghịch  vậy!

 Rồi Thủ đức, Gia định, Saigon.

 Dân chúng đứng chật hai bên đường từ Đất hộ (Dakao) về tới đường Lagrandière  (Gia Long) dinh Thống đốc là nơi c̣n Minoda.

 Xe Huỳnh Văn Phương ngừng ở Đất hộ để một ḿnh ông Khâm sai vào Saigon để  cuộc tiếp rước không lầm lẫn được.  Nhưng tôi quưnh trước số đông dân chúng một lúc  một đông thêm.  Tôi run: cầm tay chiếc Ford PI (Palais Impérial) mà ḷng những hồi hộp  làm sao ấy!  [19]

 

Xin để ư câu nhận định của Huỳnh Văn Phương về lực lượng vơ trang của Việt Minh và sự tự tin của ông dựa trên những tin tức mà ông nhận được: “Tôi có đủ tin tức biết rơ lực lượng Việt Minh.  Họ không có khí giới ǵ ráo.  Tôi đủ sức giữ Saigon, không để Việt Minh cướp chánh quyền một khi Bảo Đại chưa thoái vị” để đối chiếu với những ǵ xảy ra sau đó.  Quan điểm này phần nào giống quan điểm của Chủ Tịch Tổng Hội Sinh Viên Đại Học Hà Nội Phan Thanh Ḥa, chống lại chủ trương ép nhà vua thoái vị nhường quyền cho Việt Minh.  Không có lực lượng vơ trang đáng kể, Việt Minh chỉ lợi dụng Thanh Niên Tiền Phong làm lực lượng xung kích qua sự lừa đảo tập thể những người trẻ chỉ biết yêu nước và phụng sự quốc gia của Miền Nam này của lănh tụ gốc Cộng Sản Đệ Tam Phạm Ngọc Thạch và họ đă thành công, ǵống hệt như ở Hà Nội, họ đă lợi dụng và cướp ngang cuộc biểu t́nh ngày 17 tháng Tám của Tổng Hội Công Chức.  Điểm khác biệt là ở miền Bắc cuộc chống đối tiếp theo là giữa Quốc Gia và Cộng Sản, c̣n ở miền Nam có thêm Nhóm Tranh Đấu Đệ Tứ.  Hậu quả là phe Đệ Tứ phần đông là trí thức du học ở Pháp về đă bị tàn sát một cách tàn khốc với các nhân vật danh tiếng như Tạ Thu Thâu, Trần Văn Thạch, Dương Văn Giáo, Phan Văn Hùm, Hồ Văn Ngà, vợ chồng Bác Sĩ Hồ Vĩnh Kư-Nguyễn Ngọc Sương…Nên để ư là Bác Sĩ Nguyễn Ngọc Sương là thủ lănh Thanh Niên Tiền Phong, phía các phụ nữ.  Đó là chưa kể tới 64(?) người ở Sông Ḷng Sông và không rơ bao nhiêu người trong danh sách trên hai ngàn người của Trần Văn Giàu được nói tới trong hồi kư của Nguyễn Kỳ Nam, Trần Văn Ân và nhiều nhân vật khác khiến miền Nam mất đi một lực lượng trí thức ưu tú lớn lao, cần thiết để sau này tiếp tục tranh đấu cho nền độc lập, thống nhất và kiến thiết xứ sở.  Bác Sĩ Trần Ngươn Phiêu trong bài viết nhan đề “Những Nhân Chứng Cuối Cùng”, đăng trên Diễn Đàn Cựu Sinh Viên Quân Y năm 2010, đă viết về những  sự kiện này như sau:

 

 Trong đêm 23 tháng 9 năm 1945, ngày lịch sử mở màng cuộc Kháng chiến Cách  mạng Mùa Thu ở Nam bộ, người bị giết đầu tiên, thây phơi trên đường Albert 1er (Đường  Đinh Tiên Hoàng) là ông Lê Văn Vững, bí thư vùng Sài G̣n-Chợ Lớn của nhóm Tranh  Đấu và cũng là người phụ trách phát hành lại báo Tranh Đấu[20]. Như vậy người Việt Nam  đầu tiên đă bỏ ḿnh trong cuộc Kháng chiến chống Pháp không do thực dân giết mà lại do  Tự vệ Cuộc miền Nam thanh toán. Bà vợ của ông Vững đă tận tụy suốt đời nuôi con và mở  một tiệm bán bánh mức trên đường Đinh Tiên Hoàng, gần góc đường Hiền Vương. Tiệm  trương bảng màu vàng đề tên Lê Văn Vững chữ đỏ, để kỷ niệm người chồng vắn số.

 

 Vài ngày sau 23 tháng 09, 1945 nhà giáo Nguyễn Thi Lợi phụ trách báo Tranh Đấu  cũng bị thủ tiêu ở Cần Giuộc, Chợ Lớn. Cuộc khủng bố trắng, săn bắt, ám sát các nhân sĩ  ái quốc có uy tín nhưng không thuộc Đảng Cộng sản từ đó đă xảy ra hằng ngày, bắt đầu  từ Bùi Quang Chiêu đến Hồ Văn Ngà, Trần Quang Vinh, Luật sư Hồ Vĩnh Kư và vợ là Bác  sĩ Nguyễn Thị Sương (nguyên Thủ lănh Phụ Nữ Tiền Phong) v.v... Nhà viết báo và cách  mạng danh tiếng trong thời kỳ “Đông dương Đại hội,” Diệp Văn Kỳ, khi biết rơ ư đồ của   Trần Văn Giàu, đă lánh mặt, mặc áo tu lên ở Tha La Xóm Đạo (Trảng Bàng) cũng bị bắt  và sát hại trong đêm.

 

 Một nhân tài có tiếng tăm khác bị thanh toán là Luật sư Dương Văn Giáo. Cái  chết của ông Giáo có thể có liên can một phần nào đến cấp chỉ huy trực tiếp của ông Trấn,  tức ông Trần Văn Giàu, Chủ tịch Ủy ban Hành chánh Nam bộ. Số là trước khi Nhật đảo  chánh Pháp ngày 09 tháng 03 năm 1945, ông Trần Văn Giàu cũng như một số lớn các nhà  cách mạng khác, đă bị Pháp cầm tù ở Trại Tà Lài (Bà Rá). Có thể v́ nhu cầu chánh trị, để  chống phá quân đội Nhật, giới cầm quyền Pháp ở VN đă nhận chỉ thị từ Pháp dàn cảnh để  ông Trần Văn Giàu vượt ngục Tà Lài để ra ngoài hoạt động chống Nhật. Khi Nhật đảo  chánh Pháp, trong các hồ sơ mật được giữ trong văn khố Sở Mật thám ở Catinat, văn kiện  này được người Nhật t́m ra và ông Huỳnh Văn Phương là người được Chánh phủ Trần  Trọng Kim cho phụ trách cơ sở bót Catinat đă có tài liệu về việc Trần Văn Giàu gặp gỡ  với trùm mật thám Arnoux của Pháp. Trong một phiên họp của Mặt trận Quốc gia Thống  Nhất ở nhà vợ chồng bác sĩ Hồ Vĩnh Kư, đường Phan Đ́nh Phùng, ông Dương Văn Giáo  lúc đó từ Thái Lan về, đă rút từ cập da ra tài liệu này cho các người hiện diện xem. Sau  khi thảo luận, chính ông Giáo là người đề nghị không công bố tài liệu này để không làm  mất uy tín ông Trần Văn Giàu để Mặt trận Việt Minh có thể lănh đạo hữu hiệu việc chống  Pháp lúc đó đang lâm le chiếm trở lại miền Nam. Quyết định sau cùng của buổi hội là giao  cho Dương Văn Giáo đến gặp Trần Văn Giàu đặt vấn đề cải tổ Lâm Ủy Hành Chánh.

 

  Khi Pháp, với sự thỏa thuận của quân đội Anh đang chiếm đóng, làm chủ được Sài  G̣n nhưng c̣n bị bao vây trong thành phố, Dương Văn Giáo đă bị vu cáo là Việt gian và  bị xử tử ở Cầu Bến Phân (Gia Định). Phần đông những người hiện diện trong buổi hội lịch  sử kể trên như luật sư Hồ Vĩnh Kư và vợ là bà bác sĩ Nguyễn Thị Sương, Huỳnh Văn  Phương, Hồ Văn Ngà, Huỳnh Phú Sổ, Lê Kim Tỵ... sau đó đă lần lượt bị giết chỉ trừ Vũ  Tam Anh (sau bị Mật vụ chế độ Ngô Đ́nh Diệm giết) và Nguyễn Văn Hướng.

 

  Những người đă bị thủ tiêu không những phần nhiều đă hoạt động chung quanh  vùng Sài G̣n, Chợ Lớn mà c̣n cả nhiều người ở các tỉnh xa ở miền Nam. Danh sách  những người này như đă được ghi nhận từ lâu, chỉ chờ có cơ hội là được đem ra thi hành.  Ông Trịnh Hưng Ngẫu (người được giới tranh đấu ở Nam biết tiếng không phải chỉ v́ ông  đă chế biến cho các xe chuyên chở sử dụng ḷ đốt than gọi là gasogen để thay thế xăng  khan hiếm vào thời đó, mà do thành tích ông đă đá vô mông một c̣ Pháp nhân một cuộc  bảo vệ ông Bùi Quang Chiêu từ Bến Nhà Rồng, Khánh Hội về tới nhà ở Phú Nhuận) đă  cho biết là trong một cuộc gặp gỡ Trần Văn Giàu ở Thái Lan, ông Giàu đă khoe là ông có  danh sách hơn 200 người cần thủ tiêu nhưng chưa thi hành kịp (!).

 

  Một số đông những người này đă bị Tự vệ Cuộc của ông Trấn bắt giam trước khi  Lâm Ủy Hành Chánh của Trần Văn Giàu  rút khỏi Sài G̣n đi về miệt Tân An. Ông Trấn  đă có đề cập đến việc này trong sách của ông (Xem trang 136) với lời khen (!) “Pháp cho  nhảy dù xuống Hội đồng Sâm để giải thoát cho tù nhân mà ta giam ở đó. Có cái tốt là tù  nhân không chạy theo Tây.” Tù nhân (!) được giao cho Phạm Hùng đem vào kinh Xáng và  đi luôn xuống Cà Mau. Một số những người bị giam nầy đă thoát chết khi được ông Nguyễn  nhân lúc Sư đoàn này rút lui về Hậu giang. Người may mắn trong trường hợp này là ông  Ngô Văn đă kể lại chuyện trong quyển “VIET-NAM, 1920-1945, révolution et contre- révolution sous la domination coloniale” xuất bản ở Pháp.

 

Định mệnh đầy đau thương và cực kỳ bi thảm của miền Nam khởi đầu từ những sự kiện này.  Điều đáng tiếc căn bản là v́ “mắc lừa bọn du côn” [21], Chính Phủ Trần Trọng Kim đă từ nhiệm và Vua Bảo Đại đă thoái vị quá sớm.

 

 

 Phạm Cao Dương


[1]  Hoàng Cơ Thụy, Việt Sử Khảo Luận, Cuốn 4, Từ Đế Quốc Việt Nam đến Trận Điện Biên Phủ. Paris; Nam Á (Sudasie), 2002, tr. 1956.

[2]   Nguyễn Long Thành Nam, Phật Giáo Ḥa Hảo Trong Dòng Lịch Sử Dân Tộc, Santa Fe Springs, Đuốc Từ Bi, 1981, tr. 308-309.

[3]  - nt -, tr. 343.

[4]  Nguyễn Kỳ Nam, Hồi Kư “1925-1964”. Tập II, Saigon, Nhật Báo Dân Chủ Mới xuất bản, 1964, tr. 49-50.

[5]   - như trên, tr. 78.

[6]   - như trên -, cùng trang.

[7]   - như trên -, tr. 50-52.

[8]  Nguyễn Long Thành Nam, Phật Giáo Ḥa hảo, tr. 346-347.

[9] Nguyễn Trọng Xuất, “Một Quyết Định Mang Tính Lịch Sử”, trong Trần Văn Giàu, Dấu Ấn Lịch Sử.  T.P. Hồ Chí Minh: Nhà Xuất Bản Trẻ, 2012, tr. 172-175.

[10]  Phan Văn Hoàng, “Cùng Nhau Xông Pha Lên Đàng”, trong Trần Văn Giàu, Dấu Ấn Lịch Sử, tr. 147- 176.

[11]  Nguyễn Kỳ Nam, Hồi Kư, đă dẫn, tr. 27-28.

[12]  Nguyễn Trọng Xuất, “Tự Vạch Lấy Con Đường Mà Đi”, trong Trần Văn Giàu Dấu Ấn Lịch Sử, đă dẫn,  tr. 146.

[13]  Nguyễn Văn Trấn, Viết Cho Mẹ Và Quốc Hội.  California, USA: Văn Nghệ Xuất Bản, 1995, tr. 122 - 124.

[14]  Trong sách in là callabo và chú thich là “cộng tác”

[15]  Nguyễn Văn Trấn, như trên, tr. 125.

[16]  -như trên-, tr. 117-118.

[17] “Tuyên Chiếu”, trong Tri Tân Tạp Chí, Số 1993, Thứ năm, 25 tháng Sáu 1945, tr. 382.

[18]  Nguyễn Kỳ Nam, Hồi Kư, tr. 71.

[19]  Nguyễn Kỳ Nam, Hồi Kư, tr. 43-47.

[20]  Tờ báo của phe Đệ Tứ.

[21]  Lời Cựu Hoàng Bảo Đại nói với Cựu Thủ Tướng Trần Trọng Kim khi hai người gặp lại nhau lần đầu tiên vào năm1946 và được Trần Trọng Kim ghi lại trong hồi kư của ông.  Xem Trần Trọng Kim, Một Cơn Gió Bụi. Saigon, Vinh Sơn, 1960, tr. 146.

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính