Xã luận Hormuz – khi giọt dầu hóa giọt máu.

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Trong lịch sử cận đại, có những nơi không phải là thủ đô, không phải là chiến trường lớn, nhưng lại nắm giữ sinh mệnh của cả thế giới. Eo biển Strait of Hormuz là một trong những nơi như vậy – một dải nước hẹp, mà mỗi con tàu đi qua không chỉ chở dầu, mà chở theo cả nhịp tim của nền văn minh kỹ nghệ.

 

Hôm nay, khi Tổng thống Donald Trump đưa ra tối hậu thư 48 giờ buộc Iran phải “mở cửa” Hormuz, và khi Tehran đáp lại bằng lời cảnh báo “phá hủy không thể phục hồi”, thế giới bỗng nhận ra: chiến tranh không còn là chuyện xa xôi của sa mạc, mà đã len vào từng trạm xăng, từng bếp lửa gia đình.

 

 

Một eo biển, nhiều số phận.

 

Hormuz không rộng, nhưng quyền lực của nó thì vô hạn. Gần một phần năm lượng dầu mỏ toàn cầu đi qua đây. Ai kiểm soát Hormuz – kẻ đó có thể bóp cổ nền kinh tế thế giới mà không cần bắn một phát súng.

 

Iran hiểu điều đó. Và trong thế yếu về quân sự quy ước, Tehran đã chọn một thứ vũ khí khác: “địa lý”.

 

Đóng Hormuz không chỉ là hành động quân sự; đó là một lời nhắn gửi: “Nếu chúng tôi không được sống yên, thì không ai được sống yên.”

 

Ở phía đối địch, Washington cũng hiểu điều ấy không kém. Lời đe dọa “xóa sổ” các nhà máy điện Iran của ông Trump không chỉ nhằm vào hạ tầng, mà là nhằm vào ý chí. Đánh vào điện lực là đánh vào đời sống dân sự, khiến một quốc gia tê liệt mà không cần đổ quân chiếm đóng.

 

Đó là thứ chiến tranh mới – chiến tranh làm cho đối phương không còn khả năng tồn tại như một xã hội bình thường.

 

 

Israel – tiền tuyến của một cuộc chiến rộng hơn.

 

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu lên án các cuộc tấn công vào Arad và Dimona, nơi dân thường bị thương vong. Nhưng cần nói cho rõ: Israel không tự nhiên chỉ là nạn nhân, mà cũng là một tác nhân chủ động trong vòng xoáy này.

 

Các cuộc không kích vào Iran và lực lượng Hezbollah tại Lebanon – hơn 200 mục tiêu chỉ trong một cuối tuần – không còn mang tính “phòng vệ hạn chế”. Đó là một chiến dịch quân sự quy mô, có tính răn đe và triệt tiêu.

 

Khi bom đạn rơi xuống Beirut, và hỏa tiễn bay về Dimona, chiến tranh đã vượt qua ranh giới quốc gia. Nó trở thành một mạng lưới đan xen giữa:

* Iran

* Israel

* Mỹ

* Lebanon

* và các quốc gia vùng Vịnh.

 

Một cuộc chiến như vậy không còn có thể “kiểm soát trong giới hạn”.

 

Dân thường – con số hay con người?

 

Theo thống kê, hơn 18.000 người Iran bị thương, hơn 1.300 người chết, trong đó có hàng trăm trẻ em. Tại Lebanon, hơn một triệu người phải rời bỏ nhà cửa đi lánh nạn chiến cuộc.

 

Những con số ấy, nếu đọc nhanh, chỉ là dữ kiện. Nhưng nếu dừng lại, ta sẽ thấy đó là:

* những mái nhà đổ nát

* những gia đình tan vỡ

* những đứa trẻ lớn lên trong tiếng bom, hoả tiễn gầm rú.

 

Chiến tranh hiện đại thường được biện minh bằng hai chữ “chính xác”. Nhưng thực tế cho thấy: bom thông minh không làm cho chiến tranh nhân đạo hơn – nó chỉ làm cho người ta dễ chấp nhận nó hơn.

 

 

Bóng ma “Tanker War” trở lại.

 

Việc đề nghị hải quân Mỹ hộ tống tàu dầu qua Hormuz gợi lại ký ức về cuộc “Chiến tranh tàu chở dầu” thập niên 1980. Khi ấy, chỉ một quả mìn trôi dạt cũng có thể làm bùng nổ khủng hoảng.

 

Ngày nay, tình hình còn nguy hiểm hơn:

* Hỏa tiễn chính xác hơn

* Drone rẻ và phổ biến

* Chiến tranh điện tử và mạng đi kèm.

 

Một sai lầm nhỏ – một radar nhầm lẫn, một tàu dân sự bị nhận diện sai – có thể trở thành cái cớ cho một cuộc đối đầu trực tiếp giữa các cường quốc.

 

 

Ai đúng? Ai sai?

 

Câu hỏi ấy, nếu đặt ra trong chiến tranh, thường không có câu trả lời giản đơn.

* Mỹ có lý khi bảo vệ tự do hàng hải – một nguyên tắc sống còn của thương mại quốc tế.

* Iran cũng có lý khi cho rằng họ bị bao vây, bị đe dọa, và cần dùng mọi phương tiện để tự vệ.

* Israel có lý khi phản ứng trước các cuộc tấn công vào lãnh thổ mình.

* Nhưng đồng thời, chính các hành động quân sự của họ cũng góp phần đẩy tình hình đến bờ vực.

 

Nói cách khác: mỗi bên đều có lý – và chính vì vậy, chiến tranh mới trở nên không thể tránh khỏi.

 

Thế giới đứng ở đâu?

 

Sự tham gia của 22 quốc gia trong nỗ lực bảo vệ Hormuz cho thấy một thực tế: đây không còn là chiến tranh khu vực, mà là một phép thử của trật tự quốc tế.

 

Nếu Hormuz bị phong tỏa:

* giá dầu tăng

* chuỗi cung ứng đứt gãy

* lạm phát lan rộng

 

Từ Australia đến Châu Âu, không kể cả thường dân không ai đứng ngoài cuộc. Giá xăng dầu lên, lạm phát phi mã phải trả thêm tiền ai trả? Người dân thường chớ ai vô đây!

 

Chiến tranh, trong thời đại toàn cầu hóa, không còn có “khán giả” bàng quan ngồi coi chơi chuyện của tụi nó đánh nhau.

 

 

Lời kết: giọt dầu hay giọt máu?

 

Có người nói rằng chiến tranh bắt đầu bằng súng đạn. Nhưng thực ra, nó bắt đầu từ những quyết định – những lời đe dọa, những phản ứng dây chuyền, những tính toán sai lầm.

 

Hormuz hôm nay không chỉ là một eo biển. Nó là một câu hỏi: loài người có thể kiểm soát được chính những xung đột mà mình tạo ra hay không?

 

Nếu câu trả lời là không, thì mỗi giọt dầu chảy qua đó sẽ sớm biến thành… giọt máu.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.