Vì sao Donald Trump dù bị nhiều người ghét vẫn có thể thắng bầu cử ở Mỹ?

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Trong nền chính trị Hoa Kỳ hiện nay, ít nhân vật nào gây tranh cãi mạnh mẽ như Tổng thống Donald Trump. Các cuộc thăm dò dư luận thường cho thấy ông có tỷ lệ phản đối rất cao. Như cuộc khảo sát gần đây của Fox News cho thấy 57% cử tri không hài lòng với cách ông điều hành đất nước, trong khi chỉ 43% ủng hộ. Nếu nhìn vào con số đó theo logic thông thường của một nền dân chủ, nhiều người sẽ nghĩ rằng một chính trị gia như vậy khó có thể chiến thắng trong bầu cử.

 

Thế nhưng thực tế chính trị Mỹ lại phức tạp hơn nhiều. Lịch sử cho thấy một ứng cử viên vẫn có thể giành chiến thắng dù bị đa số cử tri toàn quốc không ưa thích. Trường hợp của Donald Trump là minh chứng rõ ràng nhất cho nghịch lý ấy. Để hiểu vì sao điều này có thể xảy ra, cần nhìn vào cấu trúc đặc biệt của hệ thống bầu cử Hoa Kỳ, cũng như những biến động xã hội trong hơn một thập niên qua.

 

Hệ thống bầu cử đặc biệt của Hoa Kỳ. Điểm quan trọng nhất khiến nhiều người nước ngoài khó hiểu là tổng thống Mỹ không được bầu trực tiếp bằng số phiếu phổ thông toàn quốc. Thay vào đó, cuộc bầu cử được quyết định bởi một cơ chế gọi là Electoral College.

 

Theo hệ thống này, mỗi tiểu bang có một số đại cử tri nhất định. Người thắng phiếu phổ thông trong một tiểu bang thường sẽ giành toàn bộ số đại cử tri của tiểu bang đó. Ai đạt được đa số phiếu đại cử tri toàn quốc sẽ trở thành tổng thống.

 

Điều này có nghĩa là không cần thắng toàn quốc, chỉ cần thắng đúng những tiểu bang quan trọng.

 

Năm 2016, Donald Trump thua đối thủ Hillary Clinton gần ba triệu phiếu phổ thông. Nhưng ông lại thắng tại một số tiêu bang chiến trường then chốt như Pennsylvania, Michigan và Wisconsin. Nhờ đó ông giành đủ phiếu đại cử tri để bước vào Nhà Trắng.

 

Chính đặc điểm này khiến kết quả bầu cử tổng thống Mỹ đôi khi trái ngược với cảm nhận chung của dư luận.

 

Sự phân cực chính trị ngày càng trầm trọng.

 

Một yếu tố khác giúp giải thích hiện tượng Trump là sự phân cực chính trị chưa từng có trong xã hội Mỹ. Trong nhiều thập niên trước, cử tri hai đảng lớn – Cộng Hòa và Dân Chủ – vẫn có một vùng trung gian nhất định. Một số cử tri Cộng Hòa có thể bỏ phiếu cho ứng viên Dân Chủ và ngược lại. Nhưng trong thời đại của Donald Trump, khoảng cách ấy gần như biến mất. Những người ủng hộ ông thường ủng hộ rất mạnh mẽ, còn những người phản đối lại phản đối kịch liệt. Các cuộc khảo sát cho thấy gần như toàn bộ cử tri của một đảng sẽ ủng hộ ứng viên của đảng mình.

 

Kết quả là dù Trump bị nhiều người ghét, ông vẫn giữ được một khối cử tri trung thành rất lớn. Chỉ cần khối cử tri này tập trung ở những bang quan trọng, cơ hội chiến thắng vẫn tồn tại.

 

Vai trò quyết định của các tiểu bang chiến trường

 

Trong bầu cử Mỹ, phần lớn các tiểu bang đã có xu hướng chính trị khá ổn định. California hay New York thường bỏ phiếu cho đảng Dân Chủ, trong khi Texas hay Alabama thường ủng hộ Cộng Hòa.

 

Do đó, cuộc bầu cử thực sự chỉ xoay quanh một số tiểu bang chiến trường – nơi kết quả không chắc chắn. Những tiểu bang như Arizona, Georgia, Nevada hay Pennsylvania thường trở thành nơi quyết định vận mệnh của cả cuộc bầu cử.

 

Một ứng cử viên có thể thua nhiều phiếu ở các tiểu bang đông dân nhưng lại thắng ở các tiểu bang chiến trường với cách biệt nhỏ. Trong hệ thống Electoral College, chiến thắng như vậy vẫn đủ để giành Nhà Trắng.

 

Lõi cử tri trung thành

 

Donald Trump cũng có một lợi thế đặc biệt: ông ta có một nhóm cử tri trung thành hiếm thấy trong chính trị Mỹ hiện đại. Những người ủng hộ ông thường xem ông như người đại diện cho các giá trị mà họ cảm thấy bị bỏ quên: bảo vệ biên giới, chống nhập cư bất hợp pháp, và ưu tiên quyền lợi kinh tế của người lao động Mỹ.

 

Chính sự trung thành này giúp Trump duy trì sức mạnh chính trị ngay cả khi dư luận chung không thuận lợi. Trong nhiều cuộc thăm dò, tỷ lệ cử tri Cộng Hòa ủng hộ ông thường vượt quá 80%, thậm chí gần 90%.

 

Tâm lý chống hệ thống.

 

Một phần quan trọng trong sức hút của Trump nằm ở hình ảnh “người ngoài hệ thống”. Trước khi bước vào chính trị, ông nổi tiếng như một doanh nhân và nhân vật truyền hình. Điều này khiến nhiều cử tri cảm thấy ông không thuộc tầng lớp chính trị truyền thống tại Washington.

 

Đối với những người bất mãn với giới tinh hoa chính trị, Trump trở thành biểu tượng của sự nổi loạn chống lại hệ thống. Tâm lý này đã đóng vai trò lớn trong chiến thắng của ông năm 2016 và vẫn tiếp tục ảnh hưởng đến chính trị Mỹ.

 

Vai trò của cử tri độc lập

 

Dù vậy, yếu tố quyết định trong các cuộc bầu cử tổng thống thường là cử tri độc lập – những người không gắn bó chặt chẽ với bất kỳ đảng nào. Khi nhóm cử tri này nghiêng về một phía, cán cân bầu cử có thể thay đổi rất nhanh.

 

Nếu phần lớn cử tri độc lập quay lưng với Trump, ông có thể gặp khó khăn tại các tiểu bang chiến trường. Nhưng nếu họ chia đều hoặc nghiêng về phía ông trong những thời điểm nhất định, kết quả bầu cử vẫn có thể bất ngờ.

 

 

Kết luận:

 

Trường hợp của Donald Trump cho thấy chính trị Mỹ đôi khi vận hành theo những quy luật rất khác với suy nghĩ thông thường. Một ứng cử viên có thể bị đa số cử tri toàn quốc không ưa thích, nhưng vẫn có khả năng chiến thắng nhờ hệ thống Electoral College, sự phân cực chính trị, và chiến lược tập trung vào các tiểu bang quyết định.

 

Vì vậy, khi nhìn vào những con số thăm dò dư luận như 57% phản đối và 43% ủng hộ, người ta có thể đoán được xu hướng chung của dư luận. Nhưng trong chính trị Mỹ, những con số ấy không phải lúc nào cũng là lời tiên đoán chắc chắn cho kết quả cuối cùng. Đôi khi, chỉ cần vài bang thay đổi lựa chọn, cả bản đồ chính trị của nước Mỹ cũng có thể đổi màu.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.