Tự do ngôn luận!

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

Có người đặt câu hỏi: Một chính trị gia nổi tiếng như Donald Trump có được phép bị công chúng chỉ trích hay không? Và nếu người khác viết ý kiến trên trang riêng của họ, tại sao lại có những người vào chửi bới, công kích?

 

Muốn trả lời câu hỏi này cho công bằng, cần tách riêng ba chuyện: quyền tự do ngôn luận, quyền phản biện và văn hoá ứng xử.

 

 

I. Chính trị gia là nhân vật công chúng — công chúng có quyền thích hoặc không thích.

 

Donald Trump là tổng thống, doanh nhân và nhân vật chính trị có ảnh hưởng lớn.

 

Trong xã hội dân chủ, một nguyên tắc rất căn bản là: người nắm quyền lực phải chấp nhận bị đánh giá.

 

Người dân có quyền: ủng hộ; phản đối; ca ngợi; châm biếm; phân tích chính sách.

 

Điều đó không phải đặc quyền dành riêng cho Trump mà áp dụng với mọi chính trị gia.

 

Bởi lẽ quyền lực công luôn đi kèm trách nhiệm giải trình trước công chúng.

 

 

II. Trang mạng cá nhân có phải nơi được quyền phát biểu?

 

Câu trả lời là: có — trong giới hạn pháp luật.

 

Nếu một người đăng trên trang cá nhân: “Tôi không thích Trump.” hoặc “Tôi cho rằng chính sách của Trump gây bất lợi cho nước Mỹ.” thì đó là quan điểm chính trị.

 

Ngược lại người khác cũng có quyền viết: “Tôi ủng hộ Trump vì ông giúp kinh tế.”

 

Hai ý kiến trái ngược vẫn có thể cùng tồn tại. Tự do ngôn luận không bảo đảm mọi người đồng ý với mình. Nó chỉ bảo đảm mình có quyền nói.

 

 

III. Vậy tại sao có người vào trang người khác để chửi?

 

Đây là hiện tượng xã hội khá phổ biến thời mạng xã hội. Nhiều người không còn xem chính trị gia là người làm việc cho dân mà biến họ thành biểu tượng cảm xúc.

 

Khi đó xảy ra hiện tượng:

Phê bình lãnh tụ = xúc phạm cá nhân mình. Tâm lý này xuất hiện ở nhiều người ủng hộ Trump.

 

Mạng xã hội lại khuếch đại cảm xúc giận dữ vì tranh cãi thường thu hút tương tác hơn đối thoại ôn hòa.

 

 

IV. Phản biện khác với chửi bới.

 

Đây là điểm cần phân biệt. Người khác vào bình luận: “Tôi không đồng ý vì số liệu anh đưa sai." Đó là tranh luận.

 

Nhưng nếu họ: lăng mạ; nhục mạ cá nhân; đe doạ; quấy rối liên tục thì đó không còn là trao đổi ý kiến nữa.

 

Tự do ngôn luận không đồng nghĩa quyền làm người khác im lặng bằng tiếng ồn.

 

 

V. Cư xử như vậy đúng hay sai?

 

Về pháp lý: còn tuỳ luật từng nơi. Về văn hoá tranh luận: thường là không hiệu quả.

 

Một xã hội trưởng thành không đòi hỏi mọi người cùng suy nghĩ. Một xã hội trưởng thành đòi hỏi người bất đồng vẫn tôn trọng quyền tồn tại của nhau.

 

 

VI. Làm sao bảo vệ quyền tự do ngôn luận của mình?

 

Có thể giữ vài nguyên tắc: Một — bảo vệ quyền nói của người khác, kể cả khi không đồng ý.

 

Hai — tranh luận bằng lý lẽ thay vì công kích cá nhân.

 

Ba — đặt giới hạn với hành vi quấy rối: có thể bỏ qua, chặn hoặc xoá bình luận nếu cần.

 

Không phải né tránh tranh luận. Mà vì tự do không có nghĩa phải tiếp nhận mọi sự công kích vô hạn.

 

 

Kết luận: Một người có quyền yêu mến Trump.

 

Người khác có quyền không thích Trump.

 

Một người có quyền đăng bài ủng hộ.

 

Người khác có quyền đăng bài phản đối.

 

Nhưng nếu ai cũng đòi người khác phải nghĩ giống mình thì cuối cùng không còn tự do ngôn luận nữa — chỉ còn cuộc thi xem ai la lớn hơn.

 

Dân chủ không được đo bằng số người đồng ý với ta.

 

Dân chủ được đo bằng việc ta có chấp nhận để người bất đồng với mình vẫn được lên tiếng hay không.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.