Từ cuộc khủng hoảng lănh đạo đến sự trỗi dậy của “Vua miền Bắc” Andy Burnham.

 

Đoàn Xuân Thu

 

 

 

V́ sao nước Anh thay Thủ tướng như thay áo?

 

Trong nền chính trị thế giới, nước Anh từ lâu được xem là biểu tượng của sự ổn định. Quốc hội Westminster, nền quân chủ lâu đời và truyền thống dân chủ hàng trăm năm từng được nhiều quốc gia học hỏi. Thế nhưng trong khoảng một thập niên trở lại đây, chính trường Anh lại khiến nhiều người ngạc nhiên v́ số lần thay đổi Thủ tướng liên tục. Người ta có cảm giác nước Anh “thay Thủ tướng như thay áo”.

 

Từ sau cuộc trưng cầu dân ư Brexit năm 2016, nước Anh đă trải qua một giai đoạn chính trị đầy biến động. Nhiều Thủ tướng đến rồi đi trong thời gian ngắn, khiến dư luận đặt câu hỏi: V́ sao một quốc gia có nền dân chủ lâu đời như Anh lại có thể thay đổi người đứng đầu chính phủ nhanh đến như vậy?

 

Sự kiện Andy Burnham trở thành Thủ tướng Anh tiếp tục làm nổi bật đặc điểm đặc biệt của hệ thống chính trị này.

 

1. Thủ tướng Anh cũng như Úc, New Zealand không được người dân bầu trực tiếp.

 

Điểm khác biệt căn bản giữa Anh và nhiều quốc gia khác nằm ở cách lựa chọn người đứng đầu chính phủ.

 

Ở Hoa Kỳ, người dân trực tiếp bầu Tổng thống. Một Tổng thống thường có nhiệm kỳ cố định bốn năm và chỉ có thể rời chức trong những trường hợp đặc biệt như từ chức hoặc bị luận tội.

 

Nhưng ở Anh, người dân không trực tiếp bỏ phiếu chọn Thủ tướng. Họ bầu các nghị sĩ vào Hạ viện (House of Commons). Đảng nào giành được đa số ghế trong Hạ viện sẽ thành lập chính phủ, và lănh đạo của đảng đó thường trở thành Thủ tướng.

 

Điều này có nghĩa là nếu đảng cầm quyền thay đổi lănh đạo, nước Anh có thể có một Thủ tướng mới mà không cần tổ chức tổng tuyển cử ngay lập tức.

 

Đây là lư do tại sao một người có thể rời chức Thủ tướng và một người khác lên thay chỉ trong vài tuần.

 

2. Đảng chính trị có quyền thay đổi lănh đạo.

 

Trong hệ thống nghị viện Anh, Thủ tướng phải luôn duy tŕ sự ủng hộ của các nghị sĩ trong chính đảng của ḿnh.

 

Nếu các nghị sĩ cho rằng lănh đạo không c̣n khả năng chiến thắng bầu cử, không c̣n được dân chúng ủng hộ hoặc gây tổn hại cho đảng, họ có thể gây áp lực buộc người đó từ chức.

 

Đây không phải là đảo chính. Đây là một cơ chế nội bộ của đảng phái trong nền dân chủ nghị viện.

 

Lịch sử Anh có nhiều ví dụ.

1. Bà Margaret Thatcher từng là một trong những Thủ tướng có ảnh hưởng nhất thế kỷ 20, nhưng cuối cùng phải rời chức năm 1990 sau khi mất sự ủng hộ trong nội bộ Đảng Bảo thủ.

 

2. Boris Johnson, người dẫn dắt nước Anh rời Liên minh Châu Âu, cũng phải từ chức năm 2022 sau nhiều tranh căi chính trị.

 

3. Liz Truss chỉ giữ chức Thủ tướng trong 45 ngày vào năm 2022, một trong những nhiệm kỳ ngắn nhất lịch sử Anh, sau khi các chính sách kinh tế của bà gây ra phản ứng mạnh từ thị trường tài chính.

 

B. Brexit mở đầu thời kỳ bất ổn chính trị.

 

Một trong những nguyên nhân lớn khiến nước Anh thay đổi lănh đạo liên tục là cuộc trưng cầu dân ư Brexit năm 2016.

 

Khi người dân Anh bỏ phiếu rời Liên minh Châu Âu, Thủ tướng David Cameron, người ủng hộ việc ở lại EU, đă từ chức.

 

Sau đó, Theresa May lên nắm quyền nhưng gặp nhiều khó khăn trong việc thực hiện Brexit. Bà không thể thuyết phục Quốc hội thông qua thỏa thuận rời EU và cuối cùng phải rời chức.

 

Boris Johnson lên thay, hoàn tất Brexit nhưng sau đó cũng mất chức.

Những biến động này cho thấy một vấn đề lớn của chính trị Anh: các Thủ tướng không chỉ chịu áp lực từ phe đối lập mà c̣n chịu áp lực rất mạnh từ chính đảng của họ.

 

2. Andy Burnham và h́nh ảnh “Vua miền Bắc”

 

Trong bối cảnh đó, sự xuất hiện của Andy Burnham mang một ư nghĩa đặc biệt.

 

Ông từng là nghị sĩ, từng giữ nhiều chức vụ trong chính phủ và nổi tiếng nhất với vai tṛ Thị trưởng vùng Đại Manchester (Greater Manchester).

 

Nhờ chính sách tập trung vào các vùng ngoài London, ông được nhiều người gọi là “King of the North” – “Vua miền Bắc”.

 

Danh hiệu này phản ảnh một vấn đề lâu đời của nước Anh: sự chênh lệch giữa London giàu có và các vùng miền Bắc, nơi nhiều cộng đồng từng chịu ảnh hưởng bởi sự suy giảm của công nghiệp truyền thống.

 

Burnham cam kết “tái thiết lại nước Anh” (rewire Britain), với mục tiêu thay đổi cách vận hành đất nước, giảm khoảng cách vùng miền và cải thiện đời sống người dân.

 

Những thách thức trước mắt của ông rất lớn: chi phí sinh hoạt tăng cao, dịch vụ y tế công NHS chịu áp lực, kinh tế tăng trưởng chậm và niềm tin của người dân đối với chính trị gia giảm sút.

 

C. Thay Thủ tướng nhanh: ưu điểm hay khuyết điểm?

 

Việc Anh có thể thay Thủ tướng nhanh chóng có cả mặt tích cực lẫn tiêu cực.

 

Về mặt tích cực, hệ thống này giúp loại bỏ nhanh một lănh đạo mất uy tín. Một chính phủ không c̣n được ủng hộ không nhất thiết phải chờ đến hết nhiệm kỳ mới thay đổi.

 

Đây là điểm linh hoạt mà nhiều hệ thống tổng thống không có.

 

Tuy nhiên, mặt trái là sự thay đổi quá thường xuyên có thể tạo cảm giác bất ổn. Người dân có thể đặt câu hỏi: Nếu một Thủ tướng được thay thế mà không qua một cuộc bầu cử mới, liệu tiếng nói của cử tri có được phản ảnh đầy đủ?

 

Ngoài ra, việc các đảng quá chú trọng đến đấu đá nội bộ đôi khi khiến chính phủ mất thời gian xử lư khủng hoảng thay v́ tập trung vào chính sách dài hạn.

 

D. Anh vẫn là một nền dân chủ ổn định

 

Dù có nhiều lần thay đổi Thủ tướng, nước Anh vẫn duy tŕ được các thể chế quan trọng: Quốc hội hoạt động, ṭa án độc lập, báo chí tự do và cuộc bầu cử diễn ra thường xuyên.

 

Sự thay đổi lănh đạo liên tục không có nghĩa là nền dân chủ Anh sụp đổ. Ngược lại, nó cho thấy một đặc điểm của mô h́nh nghị viện: quyền lực chính trị luôn phụ thuộc vào sự tín nhiệm của Quốc hội và đảng cầm quyền.

 

Có thể ví hệ thống Anh giống như một đội bóng: huấn luyện viên có thể bị thay giữa mùa giải nếu ban lănh đạo và cầu thủ mất niềm tin. Trong khi đó, ở những hệ thống khác, người đứng đầu có thể giữ chức đến hết nhiệm kỳ dù mức độ ủng hộ giảm sút.

 

 

Kết luận:

 

Việc nước Anh liên tục thay đổi Thủ tướng không phải v́ đất nước thiếu dân chủ, mà chính v́ mô h́nh dân chủ nghị viện của họ cho phép thay đổi lănh đạo nhanh chóng khi mất sự tín nhiệm.

 

Từ David Cameron, Theresa May, Boris Johnson, Liz Truss, Rishi Sunak đến những lănh đạo mới như Andy Burnham, câu chuyện chính trị Anh phản ảnh một xă hội đang t́m kiếm hướng đi mới sau Brexit, trước những thách thức kinh tế và sự thay đổi của thế giới.

 

Câu hỏi lớn không phải là nước Anh có thay Thủ tướng quá nhiều hay không, mà là: mỗi lần thay đổi như vậy, người lănh đạo mới có đủ khả năng đem lại sự ổn định, niềm tin và một tương lai tốt đẹp hơn cho người dân hay không.

 

 

Đoàn Xuân Thu

Melbourne.

 

Mời đọc tiếp bài: Andy Burnham – “Vua miền Bắc” của nước Anh: Từ cậu bé vùng công nghiệp đến Thủ tướng Vương quốc Anh

 

 

 

Tin Tức - B́nh Luận     Vinh Danh QLVNCH     Audio Files     Tham Khảo     Văn Học Nghệ Thuật     Trang Chính